# data[].attributes.body
Jong leerders in die grondslagfase bevind hulself in die  pre-konvensionele stadium van Kohlberg se teorie, wat gehoorsaamheid behels (Kode, K., 2013). Die leerder is gehoorsaam teenoor die reëls om strawwe te vermy asook om beloon te word vir goeie gedrag (Botha et al., 2016: 2). Die kind se emosionele en morele ontwikkeling dra grootliks by tot hoe hy in die samelewing gaan funksioneer en dit is veral waar Kohlberg se teorie in spel kom (Botha et al., 2016: 2). Dit is belangrik dat leerders opgevoed word oor die verskillende waardes en dat daar na hulle geluister word sodat hulle kan leer dat hul opinies belangrik is en dat hulle deel vorm van die samelewing (Botha et al., 2016: 2). Daar word bevind dat leerders belangrikheid heg aan die die waardes van respek, omgee, eerlikheid en verantwoordelikheid (Botha et al., 2016: 5). Kohlberg se teorie en die leerder se morele ontwikkeling bevorder die leerder se denkvermoë en verander sy sieninge van verskeie situasies (Kode, K., 2013). Leerders begin stories in diepte te evalueer en begin goeie en slegte morele gedrag teenoor mekaar op te weeg (Kode, K., 2013). Dit is noodsaaklik dat morele gedrag en waardes in skole en veral in die klaskamer aangeleer en toegepas word sodat die leer leer hoe om ten volle ‘n aktiewe burger in die land te wees (Botha et al., 2016: 4). Leerders leer ook deur middel van morele ontwikkeling hoe om teenoor ander op te tree in die samelewing en bevorder dus ook hul sosiale ontwikkeling (Botha et al., 2016: 2).

# data[].attributes.body
Vir vriendelikheid
maak ons baie tyd.
'n Glimlag vir 'n vreemdeling
kan enige hartjie laat sing.
Geen maatjie speel alleen;
in hierdie klas sal ons almal ondersteun.
Ons bly altyd positief
en los agter alle ongerief.
Met baie liefde en geluk
los hierdie klasmaats almal in hul skik!

# data[].attributes.body
Vir vriendelikheid
maak ons baie tyd.
'n Glimlag vir 'n vreemdeling
kan enige hartjie laat sing!
Geen maatjie speel alleen;
in die klas sal ons almal ondersteun.
Ons moet altyd deelsaam wees,
want dit maak ons goed van gees.
Met baie liefde en geluk
los hierdie klasmaats almal in hul skik.

# data[].attributes.body
1) Hoekom was Joy bang om na 'n ander dorp toe te trek?
2) Verduidelik hoe die Koi vis moes voel toe hy nie tot aan die bokant van die waterval kon spring nie.
3) Wys uit alles wat Joy vir die Koi vis gedoen het om haar vriendelikheid te bewys.
4) Wat is ander woorde wat ons kan gebruik om vir Joy te beskryf?
5) Stem jy saam met hoe die Koi vis opgetree het teenoor Joy?
6) Ken jy iemand wat so nors is soos die Koi vis?
7) Wat sou jy doen as iemand vriendelike dade doen vir jou?
8) In watter dier het die Koi verander toe die towerspel verbreek was?
9) Hoe verskil Joy en die Koi van mekaar?
10) Watter impak het Joy se vriendelikheid op die Koi gehad?

# data[].attributes.body
1) Dit kan vreesaanjaend wees as jy nie 'n plek ken nie en alles onbekend is vir 'n mens. Verandering kan 'n mens bang maak en skrikkerig laat voel.
2) Die Koi vis was frustreerd omdat hy so hard werk en nie kom waar hy wil wees nie. Hy was ook uitgeput/moeg.
3) Sy het haar broodjie met hom gedeel, hom ondersteun, hom gehelp toe hy seergekry het en vir hom 'trappe' gebou uit klip uit.
4) Deelsaam, omgee, behulpsaam, ondersteuner.
5) Nee, hy het nie altyd vir haar dankie gese nie en was nie altyd vriendelik terug nie.
6) Antwoord uit eie ervaring.
7) Dankbaar wees en vriendelik terug wees deur ook oulike dinge vir hulle terug te doen.
8) 'n Draak.
9) Joy is vriendelik en optimisties waar die Koi 'n kwaai en verbitterde mens was, alhoewel sy hom help verander het.
10) Die Koi het Joy se vriendelikheid raakgesien en haar begin waardeer soos 'n ware vriend moet.

# data[].attributes.body
1) Om vriendelik te wees beteken om deelsaam te wees teenoor ander. Dit beteken jy moet jou speelgoed en besittings met ander kan deel.
2) Jy moet behulpsaam wees. Jy moet ander kan help wanneer hulle vir jou hulp vra.
3) Jy moet omgee vir ander. As ander seerkry of hartseer is moet jy hulle kan help en daar wees as 'n vriend.
4) Jy moet mekaar kan ondersteun. Om vriendelik te wees beteken ook om ander te ondersteun in bv. sport wedstryde of in kompetisies.
5) Jy moet vriendelik optree teenoor ander al is hulle lelik met jou. Wees die beter persoon en glimlag steeds vir mense wat lelik is met jou.
6) Help in die huis waar jy ka al is dit om te help met die tuinwerk of om met die honde te gaan stap.
7)

# data[].attributes.body
(Op die wysie van Bare Necessities vanuit The Jungle Book)

Dit is so maklik.
Ja, dit is net so maklik
om vriendelik met ander te wees.
Dit vat net een glimlag,
een glimlag elke dag
om vriendelik met ander te wees.
Ons ondersteun altyd  mekaar.
Ons deel ons speelgoed,
ja dit is waar!
Ons help die tannies oor die straat
en speel met alle soorte maats.
Ja vriendelikheid is belangrik
en jy sal sien
as jy vriendelik is!

# data[].attributes.body
1) Daar is 'n nuwe maat in die klas en sy ken niemand nie. Hoe gaan jy vriendelik optree?
2) Hoe sal jy vriendelikheid kan toon wanneer daar slegs een stel boublokkies in die klas is en beide jy en jou maat wil met die boublokkies speel?
3) Tydens pouse noem iemand jou op 'n lelike naam. Hoe gaan jy vriendelik wees in hierdie situasie?
4) Hoe gaan jy vriendelik optree wanneer jy sien dat jou juffrou sukkel om al haar boeke te dra?
5) Hoe gaan jy vriendelik optree teenoor 'n maat wat tydens speeltyd geval het en hul knie oopgeskaaf het?
6) Hoe gaan jy vriendelik optree teenoor iemand wat hartseer is oor iets?

# data[].attributes.body
1) Gaan vra die nuwe klasmaat se naam en stel myself voor, sit pouse by hulle en maak seker hulle het iemand om mee te speel.
2) Die stel boublokkies tussen ons twee deel en vriendelik vra wanneer ek nog boublokkies soek/nog boublokkies vir die maat gee as hulle nog soek.
3) Eerstens gaan vertel vir 'n juffrou dat die maat lelik was. Nadat die juffrou dit aangespreek het en die maat jammer sê, moet ons hulle vergewe en vir hulle ondersteun omdat hulle lelik is want hulle hart is seer oor iets anders.
4) Die juffrou vra of ek haar kan help en dit wat sy vir my gee te dra tot by die klas.
5) Die maat ophelp van die vloer af en troos. Die maat na 'n juffrou toe neem en die maat help om beter te voel. Help die maat waar ek kan en soos die juffrou of maat vra.
6) Vra vir die maat wat is fout en wat kan ons doen om dit beter te maak. Gee vir die maat 'n sneesdoekie of vertel 'n grappie om hulle te laat lag. Deel 'n lekker met hulle.

# data[].attributes.body
Om vriendelik te wees beteken om deelsaam, ondersteunend en behulpsaam te wees. Joy is die perfekte voorbeeld hiervan, want sy het haar kos met die Koi gedeel, het hom deur al die moeilike tye ondersteun en het hom gehelp om sy drome te bereik en bewaarstellig. Om vriendelik te wees beteken om 'n goeie vriend te wees. Die Koi was nie 'n goeie voorbeeld hiervan nie en was eers 'n dankbare vriend aan die einde van die storie.

Ons het dus geleer ons moet nes Joy wees en vriendelikhed teenoor almal om ons toon en om vir almal 'n goeie maat te wees. Deur so vriendelik te wees soos Joy, kan ons ook 'n voorbeeld stel vir die mense om ons.

Wat het jy alles geleer oor vriendelikheid vandag?
Kan jy dink aan nog maniere hoe ons vriendelikheid kan toon teenoor ander?

# data[].attributes.body
1. Skryf “ja” of “nee” onder die prentjies en besluit of die prentjie vriendlikheid aandui of nie.
2. Skry ‘n sin oor hoe jy vriendelik teenoor ander optree.
3. Knip uit die prentjies wat Juffrou vir jou gee en plak dit langs die korrekte woord. (Prentjie is aangeheg aan die einde van die dokument en sal as 'n apparte bladsy aan die leerders gegee word.
4. Teken groen gras met vier vriendelik blomme en twee maatjies wat ‘n toebroodjie deel. Versier die prent soos jy wil.

# data[].attributes.body
Kode, K., September 2013. AMLE Magazine. Exploring moral dilemmas gives students greater insights into literary characters. [online] KOHLBERG SE TEORIE.pdf

Botha, A., Joubert, I. & Hugo, A., 2016. Children’s perceptions of democratic values: Implications for democratic citizen education. South African Journal of Childhood Education 6(1). KOHLBERG 2.pdf