# data[].attributes.headline
Temat: Krótko, ale konkretnie o Ogólnikach – moc słowa.

# data[].attributes.subject
Temat: Krótko, ale konkretnie o Ogólnikach – moc słowa.

# data[].attributes.body
Powtórzymy wiadomości o "Reducie Ordona".

# data[].attributes.body
Wejdź na poniższy link i rozwiąż po kolei zadania 1-5 i 9-10. Zapisuj w zeszycie lub na komputerze.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Adam Mickiewicz, Śmierć pułkownika, czyta Agnieszka Podsiadlik Adam Mickiewicz, Śmierć pułkownika, czyta Agnieszka Podsiadlik Źródło: www.wolnelektury.pl, licencja: CC BY 3.0.

W głuchej puszczy, przed chatką leśnika,
strzelców stanęła zielona;
A u wrót stoi straż Pułkownika,
Tam w izdebce Pułkownik ich kona.
Z wiosek zbiegły się tłumy wieśniacze,
Wódz to był wielkiej mocy i sławy,
Kiedy po nim lud prosty tak płacze
I o zdrowie tak pyta ciekawy.
Kazał konia Pułkownik ,
Konia w każdej sławnego potrzebie;
Chce go jeszcze przed śmiercią obaczyć,
Kazał przywieść do izby - do siebie.
Kazał przynieść swój mundur strzelecki,
Swój i pas, i ładunki;
Stary żołnierz - on chce jak ,
Umierając, swe żegnać .
A gdy konia już z izby wywiedli,
Potem do niej wszedł ksiądz z Panem Bogiem;
I żołnierze od żalu pobledli.
A lud modlił się, klęcząc przed progiem.
Nawet starzy Kościuszki żołnierze,
Tyle krwi swej i cudzej wylali,
Łzy ni jednej - a teraz płakali
I mówili z księżami pacierze.
Z rannym świtem dzwoniono w kaplicy;
Już przed chatą nie było żołnierza,
Bo już był w tej okolicy.
Przyszedł lud widzieć zwłoki rycerza,
Na pastuszym tapczanie on leży -
W ręku krzyż, w głowach siodło i ,
A u boku kordelas, .
Lecz ten wódz, choć w żołnierskiej odzieży,
Jakie piękne dziewicze ma lica?
Jaką pierś? - Ach, to była dziewica,
To Litwinka, dziewica‑bohater,
Wódz Powstańców - Emilija Plater!

Korzystając z encyklopedii, zredaguj kilkuzdaniową notatkę o głównej bohaterce wiersza Adama Mickiewicza.

Wypisz wszystkie określenia, którymi nazwano tytułową bohaterkę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał zawiera 2 ilustracje (fotografie, obrazy, rysunki), 13 ćwiczeń, w tym 2 interaktywne

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z dołączonym linkiem i rozwiąż zad. 1-3 i 6-7. Zadania rozwiązuj na komputerze lub w zeszycie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Formanty - to cząstki słowotwórcze, za pomocą których tworzy się nowe wyrazy o zmodyfikowanym znaczeniu w stosunku do znaczenia ich podstawy słowotwórczej. Poprzez użycie formantów powstają na przykład zdrobnienia (np. -ek w wyrazach domek, kotek, maczek) lub zgrubienia (np. -isko w wyrazach bucisko, domisko). Dzięki formantom wyrazy te zyskały inne znaczenie w stosunku do znaczenia ich podstawy słowotwórczej. Cząstki -ek / -isko mówią o 'małości' i 'wielkości' czegoś, a także przekazują informacje o emocjach i ocenach: pierwszy pojawia się w wyrazach nacechowanych pozytywnie, a drugi - w wyrazach nacechowanych negatywnie lub ironicznie.

2) Odpowiedz na pytanie, jak zostały utworzone wyrazy pochodne od czasowników niedokonanych.

Formanty najczęściej spotykane w wyrazach pochodnych dzielą się na:

Należy jednak pamiętać, że poza stosowaniem powyższych formantów istnieje wiele innych sposobów tworzenia wyrazów pochodnych. Ilustrują to następujące przykłady:

Wyraz buła powstał na skutek ucięcia (skrócenia formy) wyrazu podstawowego - rzeczownik buła jest uboższy o cząstkę

Wyrazy „radna" i woźna powstały w wyniku zmiany formy gramatycznej - od nazwy męskiej została utworzona nazwa żeńska.

Przymiotnik wilczy ('związany z wilkiem') powstał dzięki oboczności (wymianie) głoskowej w temacie fleksyjnym (k:cz) i użyciu formantu -y.

Poza stosowaniem przyrostków, przedrostków i formantów wewnętrznych jest, jak widać, więcej sposobów tworzenia wyrazów pochodnych. Zostały one przedstawione na poniższym schemacie.

Jak powstają wyrazy pochodne od wyrazów podstawowych?

Wiemy, że dzięki formantom powstają nowe wyrazy. Formanty te zawsze modyfikują znaczenie wyrazu podstawowego, dzięki czemu powstają:

Znaczenie wyrazu pochodnego odczytujemy, tworząc jego definicję, którą nazywamy parafrazą słowotwórczą. Na przykład mędrzec to 'ktoś, kto jest mądry', a drukarz to 'ktoś, kto drukuje'. Definicje te nie zawsze pokrywają się z tymi, które znamy ze słowników. Mają one jedynie pokazać, jak za pomocą formantów tworzy się nowe znaczenia wyrazów.
W poniższych przykładach występują wyrazy z formantami -ec i -arz. W języku polskim można znaleźć wiele wyrazów tego typu. Tworzą one określone grupy. Wyrazy należące do tych grup łączą wspólne cechy: podobny formant i znaczenie słowotwórcze. Mówi się wtedy, że mają one odpowiednią kategorię słowotwórczą. W tabeli poniżej są wyszczególnione dwie kategorie słowotwórcze oraz przekładowe wyrazy, które do nich należą.

Najważniejsze zbiory wyrazów, które należą do określonych kategorii słowotwórczych, przedstawia poniższa tabela.

Najważniejsze kategorie słowotwórcze i ich znaczenia

znaczenie grupy wyrazów, do której należy wyraz pochodny

znaczenie słowotwórcze wyrazu pochodnego, które przekazywane jest przez formant

# data[].attributes.attachment_link.description
Formanty - to cząstki słowotwórcze, za pomocą których tworzy się nowe wyrazy o zmodyfikowanym znaczeniu w stosunku do znaczenia ich podstawy słowotwórczej. Poprzez użycie formantów powstają na przykład zdrobnienia (np. -ek w wyrazach domek, kotek, maczek) lub zgrubienia (np. -isko w wyrazach bucisko, domisko).

# data[].attributes.body
Zadanie dodatkowe (na dodatkową ocenę – dla chętnych): zad. 8 i 9. Ocena będzie przyznana wtedy, gdy razem z tymi zadaniami zostaną przesłane na pocztę elektroniczną wszystkie rozwiązywane na tej lekcji zadania.

# data[].attributes.headline
Niezwykłość świata w poezji Leśmiana ("Dziewczyna" - utrwalenie).

# data[].attributes.subject
Niezwykłość świata w poezji Leśmiana ("Dziewczyna" - utrwalenie).

# data[].attributes.body
Korzystając z dołączonego linku, jak również z lekcji w zeszycie, dokonaj interpretacji wiersza Bolesława Leśmiana. Posiłkuj się wskazówkami zawartymi w poleceniach 1-4 (podzielonych na podpunkty). Interpretację możesz przesłać do oceny.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ze świadomości niedostatków zarówno ludzkiej kondycji, jak i rzeczywistości dostępnej człowiekowi w doświadczeniu rodzi się marzenie o przekroczeniu ograniczeń. W obliczu niewystarczalności fizycznego bytowania człowiek nierzadko zwraca się ku szeroko pojętej metafizyce. Ten poryw ku ideałowi to swoiste wyzwanie rzucone nicości, nihilizmowi i doświadczeniu absurdu istnienia. Kształtująca się postawa egzystencjalnego aktywizmu uznawana bywa za jedną z miar wartości ludzkiego istnienia.
Akt twórczy artysty i dzieło sztuki to jedna z wielu możliwych form, w jakich postawa owa może się realizować. Sztuka zdolna jest rejestrować ze szczególną dokładnością różne warianty i niuanse egzystencjalnego zmagania z nicością. Poezja Bolesława Leśmiana jest przykładem tak właśnie zorientowanej twórczości.

Zastanów się: w jaki sposób i w jakich doświadczeniach człowiek poszukuje szansy przekroczenia ograniczeń i niedoskonałości ludzkiej kondycji i ludzkiego świata? Sformułuj na ten temat krótką notatkę.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Dwunastu braci, wierząc w sny, zbadało mur od marzeń strony,
A poza murem płakał głos, dziewczęcy głos zaprzepaszczony.
I pokochali głosu dźwięk i chętny domysł o Dziewczynie,
I zgadywali kształty ust po tym, jak śpiew od żalu ginie...
Mówili o niej: „Łka, więc jest!" - I nic innego nie mówili,
I przeżegnali cały świat - i świat zadumał się w tej chwili...
Porwali młoty w twardą dłoń i jęli w mury tłuc z łoskotem!
I nie wiedziała ślepa noc, kto jest człowiekiem, a kto młotem?
"O, prędzej skruszmy zimny głaz, nim śmierć Dziewczynę rdzą powlecze!" -
Tak, waląc w mur, dwunasty brat do jedenastu innych rzecze.
Ale daremny był ich trud, daremny ramion sprzęg i usił!
Oddali ciała swe na strwon owemu snowi, co ich kusił!
Łamią się piersi, trzeszczy kość, próchnieją dłonie, twarze bledną...
I wszyscy w jednym zmarli dniu i noc wieczystą mieli jedną!
Lecz cienie zmarłych - Boże mój! - nie wypuściły młotów z dłoni!
I tylko inny płynie czas - i tylko młot inaczej dzwoni...
I dzwoni w przód! I dzwoni wspak! I wzwyż za każdym grzmi nawrotem!
I nie wiedziała ślepa noc, kto tu jest cieniem, a kto młotem?
"O, prędzej skruszmy zimny głaz, nim śmierć Dziewczynę rdzą powlecze!" -
Tak, waląc w mur, dwunasty cień do jedenastu innych rzecze.
Lecz cieniom zbrakło nagle sił, a cień się mrokom nie opiera!
I powymarły jeszcze raz, bo nigdy dość się nie umiera...
I nigdy dość, i nigdy tak, jak pragnie tego ów, co kona!...
I znikła treść - i zginął ślad - i powieść o nich już skończona!
Lecz dzielne młoty - Boże mój - mdłej nie poddały się żałobie!
I same przez się biły w mur, huczały śpiżem same w sobie!
Huczały w mrok, huczały w blask i ociekały ludzkim potem!
I nie wiedziała ślepa noc, czym bywa młot, gdy nie jest młotem?
"O, prędzej skruszmy zimny głaz, nim śmierć Dziewczynę rdzą powlecze!" -
Tak, waląc w mur, dwunasty młot do jedenastu innych rzecze.
I runął mur, tysiącem ech wstrząsając wzgórza i doliny!
Lecz poza murem - nic i nic! Ni żywej duszy, ni Dziewczyny!
Niczyich oczu ani ust! I niczyjego w kwiatach losu!
Bo to był głos i tylko - głos, i nic nie było oprócz głosu!
Nic - tylko płacz i żal i mrok i niewiadomość i zatrata!
Takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata?
Wobec kłamliwych jawnie snów, wobec zmarniałych w nicość cudów,
Potężne młoty legły w rząd, na znak spełnionych godnie trudów.
I była zgroza nagłych cisz. I była próżnia w całym niebie!
A ty z tej próżni czemu drwisz, kiedy ta próżnia nie drwi z ciebie?

zadanie interaktywne

Wskaż cytat, który dotyczy wartości ludzkiego istnienia w świecie.

„I przeżegnali cały świat - i świat zadumał się w tej chwili..."

„Lecz cienie zmarłych - Boże mój! - nie wypuściły młotów z dłoni! / I tylko inny płynie czas - i tylko młot inaczej dzwoni..."

„Lecz dzielne młoty - Boże mój - mdłej nie poddały się żałobie!"

„Nic - tylko płacz i żal i mrok i niewiadomość i zatrata! / Takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata?"

Wyszukaj w tekście wszystkie fragmenty, w których użyto rzeczownika sen, a następnie określ sensy, jakie uruchamiane są w wierszu przez to słowo. Czy wyraz sen może być uznany za jedno ze słów kluczy do interpretacji utworu? Uzasadnij swoją opinię.

Koncepcja z dziedziny teologii, formułująca wyjaśnienie sprzeczności między boską wszechmocą i dobrocią a istnieniem zła w obrębie boskiego stworzenia.

Polska literatura nowoczesna. Leśmian. Schulz. Witkacy Michał Paweł Markowski

Sam Leśmian mówi tak: „słowa poety nie wymieniają się gładko na rzeczy, albowiem nie ma wspólnej wartości, która łączyłaby wszystkich ludzi. Nie oznacza to jednak, że słowa odłączone są od rzeczy, bo wtedy niemożliwe byłoby myślenie o zmianach w języku jako zmianach w rzeczywistości". Chodzi bowiem o to, jak dowodził Leśmian w eseju Przemiany rzeczywistości, pisanym między 1910 a 1911 rokiem, że nie ma jednej, powszechnie obowiązującej rzeczywistości, lecz są rozmaite rzeczywistości, różnie przez pisarzy wysławiane. Realizm, który zakładałby „ideę jednej niezmiennej prawdy i jednej niezmiennej formy, w której się ta prawda wyraża" ( Przemiany rzeczywistości [...]), jest według Leśmiana złudzeniem. Każdy z poetów tworzy własny język, swój własny poetycki idiom, w którym dochodzi do głosu ta rzeczywistość, którą mogą tylko te właśnie, a nie inne słowa powołać do istnienia. W tym sensie słowa nie służą potocznym celom komunikacyjnym, lecz podporządkowane są wypowiadaniu rozmaitych światów. Skoro zaś owe światy są jednostkowe, to i język powinien być jednostkowy, to znaczy niewymienny na inne języki. Stąd jego niepodobieństwo do mowy innych ludzi i niewymienność na „bieżącą szarzyznę znaków porozumiewawczych". Stąd jednak także kłopoty z tłumaczeniem poezji Leśmiana na inne języki.

zadanie interaktywne

Wskaż stwierdzenie, które jest zgodne z uwagami Michała Pawła Markowskiego na temat języka poezji Leśmiana.

Język poezji Leśmiana jest wtórny wobec rzeczywistości, którą odtwarza.

Język poezji Leśmiana jest pierwotny wobec rzeczywistości, którą powołuje do istnienia.

Język poezji Leśmiana realizuje wyłącznie potoczne funkcje komunikacyjne.

Między wizją poety a językiem, którym poeta wizję tę wyraża, nie zachodzi ścisły związek.

Zastanów się, czy puentę wiersza można interpretować w odniesieniu do problemu teodycei.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Leśmianowskie światy zaludniają różnego rodzaju niezwykłe istoty: Dusiołek, Topielec Zieleni, Srebroń i wiele innych. Przygotuj opis trzech, wybranych przez siebie, postaci z twórczości autora, a następnie postaraj się wskazać źródła inspiracji Leśmiana.

Po zapoznaniu się z wybranymi wierszami Leśmiana opracuj w formie rozprawki następujące zagadnienie: „Bolesław Leśmian jako poeta filozoficzny". W swoich rozważaniach uwzględnij wnioski z dotychczasowych analiz tej poezji. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Przeciw nicości: czyn i poryw ku innemu światu

# data[].attributes.attachment_link.description
Ze świadomości niedostatków zarówno ludzkiej kondycji, jak i rzeczywistości dostępnej człowiekowi w doświadczeniu rodzi się marzenie o przekroczeniu ograniczeń. W obliczu niewystarczalności fizycznego bytowania człowiek nierzadko zwraca się ku szeroko pojętej metafizyce. Ten poryw ku ideałowi to swoiste wyzwanie rzucone nicości, nihilizmowi i doświadczeniu absurdu istnienia.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z informacjami w linku i rozwiąż ćwiczenia 1-3 w części "Zadaniowo". Miłego weekendu. Lekturę rozpoczniemy po świętach. Na TVP Rozrywka codziennie możecie oglądać lekcje dla klasy VII.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do tej pory zajmowaliśmy się odmianą wyrazów - budową fleksyjną wyrazów. Określając formę wyrazów, podawaliśmy ich przypadek, liczbę, rodzaj, osobę, czas. W tych rozdziałach naszego podręcznika dowiecie się, w jaki sposób jedne wyrazy powstają od drugich i jak w związku z tym zmienia się ich budowa.

Nauka o budowie wyrazów i sposobach ich tworzenia nosi nazwę słowotwórstwa (od 'tworzyć słowa'). Wyrazy powstają w różny sposób, wiele z nich pochodzi od słów istniejących już w naszym języku. Wystarczy przejrzeć dowolny słownik języka polskiego, by odnaleźć słowa, które choć występują w swoich indywidualnych znaczeniach i w różnej formie, to mają coś wspólnego - zawierają podobne cząstki. Wiele z nich tworzy tak zwane rodziny wyrazów, np.: dom, domowy, domownik, domator, domostwo, domek, domeczek.

Wyraz, w którego znaczeniu i formie możemy odnaleźć ślad innego wyrazu, nazywamy wyrazem pochodnym. Na przykład: w wyrazie trawnik znajdziemy cząstkę rzeczownika trawa, natomiast w rzeczownikach kawiarnia, księgarnia, kwiaciarnia cząstki wyrazów kawa, księga, kwiat.
Wymienione przykłady pokazują istotę słowotwórstwa - wyrazy pochodne mają wprawdzie swoje indywidualne znaczenia, ale zawierają też wspólną cząstkę, która łączy je pod względem budowy słowotwórczej z innymi wyrazami.
Rzeczowniki kawiarnia, księgarnia, kwiaciarnia zakończone są cząstką -arnia, która jest typowa dla nazw miejsc. Przykład ten pozwala zdefiniować, czym jest znaczenie słowotwórcze wyrazu. Jest to takie znaczenie wyrazu, które wynika z jego budowy.
Wyrazy pochodne składają się zawsze z dwóch elementów:

tematu słowotwórczego,

formantu. Aby pokazać budowę słowotwórczą wyrazu pochodnego, musimy odnaleźć słowo, od którego pochodzi, czyli inaczej wyraz podstawowy. Wyraz pochodny rozpoznajemy po tym, że możemy w nim wskazać temat słowotwórczy i formant: rzeczownik „trawnik" składa się z tematu słowotwórczego traw- i formantu -nik.

Formanty mogą występować przed tematem słowotwórczym. Na przykład od czasownika niedokonanego budować tworzymy czasownik dokonany o znaczeniu 'skończyć budować'. Powstaje wyraz pochodny zbudować.

Formant - to element, który odróżnia wyraz pochodny od wyrazu podstawowego. Najczęściej są to cząsteczki dodawane po temacie słowotwórczym (przyrostek) albo dodawane przed tematem słowotwórczym (przedrostek).
W języku pojawiają się również wyrazy złożone z dwóch (i więcej) tematów: np. drog-o-wskaz (← droga + wskazywać); księg-o-zbiór (← księga + zbiór). Charakteryzują się tym, że między dwoma tematami pojawia się formant wewnętrzny (wrostek). Wyrazy takie nazywamy wyrazami złożonymi. Typy formantów przedstawione zostały na wykresach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Do tej pory zajmowaliśmy się odmianą wyrazów - budową fleksyjną wyrazów. Określając formę wyrazów, podawaliśmy ich przypadek, liczbę, rodzaj, osobę, czas. W tych rozdziałach naszego podręcznika dowiecie się, w jaki sposób jedne wyrazy powstają od drugich i jak w związku z tym zmienia się ich budowa.

# data[].attributes.body
Otwórz link i zapoznaj się z definicją felietonu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Felieton ( fr. feuilleton „zeszycik, odcinek powieści") - gatunek publicystyczny, krótki utwór dziennikarski ( prasowy, radiowy, telewizyjny) utrzymany w osobistym tonie, lekki w formie, wyrażający punkt widzenia autora. Porusza i komentuje aktualne tematy społeczne, zwraca uwagę na ujemne zjawiska w życiu codziennym, często wykorzystując do tego elementy satyry, ironii, humoru itp. Wprowadza elementy fikcji literackiej. Cechuje się jednak faktograficznością i dokumentarnością - jego punktem wyjścia są prawdziwe wydarzenia, przetwarza konkretne fakty. Z tej perspektywy felieton znajduje się na granicy między literaturą faktu a literaturą artystyczną.

Charakterystyczne dla felietonu jest częste i sprawne „prześlizgiwanie" się po temacie. Gatunek ten został wprowadzony w XVIII wieku, w epoce dynamicznego rozwoju prasy wielkonakładowej, a dokładnie po raz pierwszy na łamach francuskiego „ Le Journal des débats". Pierwotnie był humorystycznym komentarzem do sztuk teatralnych lub wydarzeń literackich. Felieton jest zwykle umieszczany na stałej kolumnie (tzn. stronie gazety lub czasopisma - stąd po angielsku stały felietonista to columnist), zwanej kolumną felietonową. We Francji nazywano go pogawędką z czytelnikiem ( causerie) lub kroniką ( chronique).

Początkowo felietony publikowane były na pierwszej stronie danej gazety, pod grubą kreską ( Unter dem Strich), oddzielającą je od reszty strony. Umieszczano tu bardzo różne tematycznie teksty, np. opowiadania, relacje z podróży, przeglądy literackie, dywagacje historyczne, powieści, a nawet dramaty. Produkcja ta miała głównie charakter lekki i rozrywkowy, w odróżnieniu od górnej części strony - poważnej, poświęconej polityce, ekonomii i kwestiom socjalnym. Na ziemiach polskich już w latach 60. XIX wieku wprowadzono tzw. kronikę tygodniową w formie felietonu. W Warszawie pionierem tego rodzaju tekstów był Wacław Szymanowski (teksty varsavianistyczne), we Lwowie - Jan Lam (felieton polityczny), a w Poznaniu - Marceli Motty ( Listy Wojtusia z Zawad). Do aktywnych felietonistów XIX wieku należeli: Michał Bałucki, Wiktor Gomulicki, Czesław Jankowski, Klemens Szaniawski. Od tej formy wypowiedzi nie stronili też Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus i Aleksander Świętochowski.

Do felietonów zaliczane są również stałe rubryki, zawierające rysunki satyryczne (tzw. felietony rysunkowe). Obecne są najczęściej w polskich tygodnikach, ale również w dziennikach. Do felietonistów rysunkowych można zaliczyć: np. Szymona Kobylińskiego - rubryka w „ Polityce" w latach 1957- 1990, Marka Raczkowskiego - „Polityka" i „ Przekrój" czy Henryka Sawkę - rubryki „Fotoplastykon" i „Sawka czatuje" we „ Wprost ".

W terminologii telewizyjnej „felieton filmowy" określa wstawkę filmową do programu, nawet niekoniecznie publicystycznego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Felieton ( fr. feuilleton „zeszycik, odcinek powieści") - gatunek publicystyczny, krótki utwór dziennikarski ( prasowy, radiowy, telewizyjny) utrzymany w osobistym tonie, lekki w formie, wyrażający punkt widzenia autora. Porusza i komentuje aktualne tematy społeczne, zwraca uwagę na ujemne zjawiska w życiu codziennym, często wykorzystując do tego elementy satyry, ironii, humoru itp.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z przykładowymi felietonami: wysłuchaj z audiobooka lub przeczytaj rozdziały 2 i 3.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rozdział 1
Uczymy się od najlepszych

Nagranie zawiera fragment pochodzący z Kronik Bolesława Prusa - autora uchodzącego za klasyka felietonu oraz uwagi dotyczące pisania felietonu zaczerpnięte z Warsztatów dziennikarskich Stanisława Bortnowskiego, metodyka i publicysty piszącego między innymi do „Życia Literackiego", „Kultury" i „Polityki".

Bolesław Prus, czasopismo „Niwa", 15 kwietnia 1875 r.

Felietonista dawniejszy musiał być wszędzie i wiedzieć o wszystkim. Wszędzie - znaczyło; na każdym przedstawieniu teatralnym lub cyrkowym, na każdej majówce, przy pożarach, powodziach itp. O wszystkim - znaczyło: o tym, kto był na balu, kto w teatrze, w jakiej sukni. [...] Dzisiejszy felietonista także musi być wszędzie i wiedzieć o wszystkim. Musi zwiedzać nowo zabudowujące się place, ulice pozbawione chodników, tamy, mosty, targi, muzea, teatry, uczone psy, cyrkowe konie, posiedzenia różnych towarzystw akcyjnych, instytucje dobroczynne itp. Musi czytywać i robić wyciągi ze wszystkich pism, sprawozdań i nowych książek, reklam, skarg i procesów. Musi być kawałeczkiem ekonomisty, kawałeczkiem astronoma, technika, pedagoga, prawnika itd., jeżeli zaś brak mu jakiejś cząstki wszechwiedzy i wszechmądrości - wówczas musi, nie przymierzając się z wywieszonym językiem, gonić po mieście specjalistów lub do góry nogami przewracać encyklopedie. [...] Dodajcie jeszcze to, że każdy z powyższych faktów musi być przedstawiony jak najzwięźlej, a całość powleczona lekkim werniksem blagi; pomyślcie, że śmiejąc się w wierszu np. piętnastym, powinniście płakać w siedemnastym, chwalić w dwudziestym, ganić w dwudziestym pierwszym. Pomyślcie w końcu, że ten od artykułów waszych wymaga cyfr, inny dowcipu, inny arcybiskupiej powagi, inny Salomonowej mądrości [...].

Stanisław Bortnowski, Warsztaty dziennikarskie
Cel, czyli po co powstają felietony

Odpowiadam wyliczeniem w formie bezokoliczników, co może zostać uznane za chwyt felietonowy:
Krytykować, apelować, przestrzegać, przeciwstawiać się, gderać, złorzeczyć, niszczyć, piętnować, ośmieszać, obedrzeć ze skóry (kogoś), kompromitować (kogoś), wytykać (przede wszystkim głupotę), obrazić, napiętnować, dostrzec problem, interweniować, oceniać, informować (o sprawach raczej niezauważalnych), obserwować, podpatrywać, bawić się, żartować, przekomarzać się, cieszyć się słowem, fantazjować, zderzać niemożliwe, wygłupiać się, eksponować siebie - ale niestety także: bić, plugawić, szkalować, mącić, schlebiać, pokazywać swoją głupotę, wściekać się na wszystkich, poniżać siebie i innych, oszukiwać bezcześcić, gadać, gadać, gadać, zapełniać pustkę stron bełkotem. [...]

Norwid porównał felieton polityczny do roślin pasożytniczych, oplatających głaz i drzewo, powolnie je niszczących. Felieton, podobnie jak komentarz może być gatunkiem łajdackim, o czym pamiętajmy. Na szczęście większość znanych polskich felietonistów zawsze broniła wolności myśli, zdrowego rozsądku i nie przekraczała miary w piętnowaniu myśli innych.
Z „taksatorskiej powinności" felietonisty - komentuje Bachórz - nieuchronnie wynika konfrontowanie opinii jego własnej z opiniami innych. Dyskurs kronikarza stale jest brzemienny jakąś scysją, niezgodą, sporem, polemiką, zwadą. Polemika należy do składników poetyki felietonu.

Felieton to drożdże ruchu umysłowego i o tym, mimo zastrzeżeń do felietonistów, nie zapominajmy.

Rozdział 2
Jak pisano felietony w pozytywizmie?

Nagranie zawiera fragment felietonu Bolesława Prusa pt.: „Na progu XX wieku" z 1901 r.

Na pytanie, jaka będzie przyszłość, rozumie się - najbliższa przyszłość ludów ucywilizowanych, można postawić trzy odpowiedzi. Przyszłość może być na ogół lepszą od teraźniejszości - może być gorszą albo - może być taką samą jak teraźniejszość.

Która z tych odpowiedzi jest najprawdopodobniejszą? - Zdaje się, że pierwsza. Istotnie, rozpatrując się w historii powszechnej, widzimy dwa zjawiska: bardzo powolny ruch ludów ucywilizowanych ku lepszemu - i - częste zatrzymywania się i cofania w tył. Społeczeństwa wyglądają jak człowiek, który wchodząc na stromą górę, ledwie zrobi trzy kroki wyżej, wnet zsuwa się o dwa kroki niżej. [...]

W osiemnastym wieku [...] odkryto szczepienie ospy, wymierzono stopień południka, wynaleziono aerostaty i telegrafy optyczne, otworzono szkołę medyczną i szkołę politechniczną w Paryżu. Law założył bank i zaprowadził we Francji monetę papierową, a i nareszcie - wybuchła wielka rewolucja, która pod wielkim hasłem równości i braterstwa uwolniła od ucisku milionowe masy ludu tudzież zapewniła przewagę mieszczaństwu i inteligencji w zachodniej Europie.

Takim ogromnym skokiem naprzód zakończył się wiek osiemnasty, ale zupełnie inaczej zaczął się wiek dziewiętnasty. Najwyższą władzę we Francji objął Napoleon I, za którego rządów miejsce braterstwa zajęła wojna, miejsce wolności rygor wojskowy, miejsce równości - kontrybucje, które nieprzyjaciele i przyjaciele Francji wypłacali krwią i pieniędzmi. Pomimo tego rodzaju cofań się jakże inaczej wyglądają europejskie społeczeństwa w dziewiętnastym aniżeli w dziesiątym wieku!... Zapanowało powszechne bezpieczeństwo życia i majątku, ludność wielokrotnie wzrosła, choroby zostały osłabione, o głodach i morowym powietrzu nie słychać. Dzięki wynalazkom technicznym tudzież odkryciom naukowym i geograficznym dobrobyt niesłychanie spotężniał; poczty, koleje żelazne i telegrafy ułatwiły stosunki; druk, powszechna oświata, rozwój literatury i dziennikarstwa podniosły ludzką duszę, która dziś bez porównania więcej umie, więcej czuje, więcej pragnie i więcej zna sposobów zaspokojenia swoich pragnień aniżeli ludzie najtęższych umysłów i najszlachetniejszych serc z dziesiątego wieku!... [...]

Gdyby nagle społeczeństwo nasze znikło i gdyby zostały po nim tylko jego dzieła pisane i rysowane, przyszli badacze i historycy mieliby - jakie takie materiały do życiorysów literackich , bardzo liczne szczegóły odnoszące się do artystów teatralnych oboje płci, ale - bardzo szczupłe wiadomości o tych ludziach, którym zawdzięczamy nasze postępy naukowe, ekonomiczne i społeczne.

Czy więc w tym rozpoczynającym wieku dwudziestym nie należałoby dopuścić się jednego „zbytku" i - wydać książkę, w której mieściłyby się portrety, życiorysy i w ogóle „stan służby" rozmaitych naszych działaczy społecznych? Przecież to oni stworzyli naszą cywilizację, ale ogół wie o nich bardzo mało, nieskończenie mniej aniżeli o każdej przystojniejszej artystce. [...]

Byłoby to bodaj czy nie najpiękniejsze zamknięcie dziewiętnastego wieku.
Cywilizacja dąży do wyrównania, a przynajmniej do złagodzenia zbyt jaskrawych różnic. Za pomocą mieszkań, odzienia i opału wyrównywa ona klimaty; za pomocą komunikacji - wyrównywa ceny. Jest zaś prawdopodobnym, że za pomocą wszystkich dotychczasowych środków i jakichś nowych, jeszcze nie znanych, wiek dwudziesty wyrówna różnice ludzkich położeń. [...]

Słowem - wiek dwudziesty będzie lepszy, o wiele lepszy od naszego, a ideały równości i braterstwa bez porównania dokładniej urzeczywistnią się, aniżeli to dziś ma miejsce. Wszystkie zaś zmniejszenia złego, a powiększenia dobrego zawdzięczać będziemy ludziom, którzy umieli pracować bezinteresownie, ale użytecznie - i składali chociażby skromne, ale znowu - użyteczne ofiary na ołtarzu wspólnych interesów.

Rozdział 3
Czy wiesz, gdzie mieszkasz?

Nagranie zawiera współczesny felieton dziennikarza rozgłośni regionalnej Polskiego Radia Białystok - Adama Dąbrowskiego.

Wszystko zaczęło się prawdopodobnie od tego, że jakiejś piszpannie w ministerstwie nie chciało się sprawdzić czy kółeczko w ręcznie zapisanej nazwie to niedomknięte „o", czy może „e", albo czy znaczek nad literką „z" to kropka czy kreseczka. Zapisała jak się jej wydawało i w takiej wersji jej widzimisię trafiło do Wykazu urzędowego nazw miejscowości. Tym samym zaś Zbrzeźnica urzędowo zmieniła nazwę na Zbrzeżnicę. Problem w tym, że mieszkańcy nie wiedzieli, że nazwa wsi, w której ich przodkowie mieszkali czasem od kilkuset lat, nazywa się już inaczej. Władze samorządowe także o tym nie wiedziały do czasu, aż jakiś bardzo ważny urząd centralny nie zwrócił im uwagi, że źle nazywają swoją miejscowość, bo takiej oficjalnie w Polsce nie ma. A żeby się pojawiła, należy wystąpić o oficjalną zmianę jej nazwy. Po kolei więc: intencyjna uchwała rady gminy w tej sprawie, ogłoszenie konsultacji, powołanie komisji, przeprowadzenie głosowania, podjęcie kolejnej uchwały... Oczywiście to wszystko na koszt samorządu. Następnie etap rządowy: skierowanie oficjalnego wniosku do wojewody, opinia jego pracowników, wysłanie dokumentów do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, kolejna opinia już na szczeblu centralnym i wreszcie decyzja Rady Ministrów. W sumie, zaangażowanie - nie licząc głosujących mieszkańców - co najmniej kilkudziesięciu osób, koszty i czas. Niegdyś przerabiali to mieszkańcy Kędziorowa, którzy nie chcieli mieszkać w Kędzierowie i samorząd gminy Wąsosz, teraz podobne doświadczenia zdobywają mieszkańcy Zbrzeźnicy i władze gminy Zambrów, aby rządową kropkę nad „żet" w rządowej nazwie Zbrzeżnica rozciągnięto do kreski nad „źet". Od początku prac do oficjalnego urzędowego wprowadzenia w życie i użycie lekkomyślnie zmienionej nazwy, mija zachowując wszystkie procedury - około... półtora roku.

Ludzie, piszcie staranniej!

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozdział 1 Uczymy się od najlepszych Nagranie zawiera fragment pochodzący z Kronik Bolesława Prusa - autora uchodzącego za klasyka felietonu oraz uwagi dotyczące pisania felietonu zaczerpnięte z Warsztatów dziennikarskich Stanisława Bortnowskiego, metodyka i publicysty piszącego między innymi do „Życia Literackiego", „Kultury" i „Polityki". Bolesław Prus, czasopismo „Niwa", 15 kwietnia 1875 r.

# data[].attributes.body
Spróbuj napisać krótki felieton na jeden z podanych tematów (termin przesyłania do 17 kwietnia (piątek)).
1. Szkoła w czasie epidemii okiem siódmoklasisty.
2. Młodzi w wirtualnym świecie -
czy komputery zdominują nasze życie?
3. Ciekawe wydarzenie kulturalne w naszej miejscowości.

# data[].attributes.headline
Temat: W teatrze greckim. Po co ludziom teatr? (2 nr lekcji)

# data[].attributes.subject
Temat: W teatrze greckim. Po co ludziom teatr? (2 nr lekcji)

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z prezentacją. Wynotuj informacje do zeszytu (rozwiń wg punktów):
1. Budowa greckiego amfiteatru. (narysuj w zeszycie)
2. Atrybuty aktora.
3. Główne formy dramatu.
4. budowa tragedii.

# data[].attributes.attachment_link.description
W teatrze starożytnej Grecji. Budowa teatru greckiego. parodos. proskenion. diazoma. skene. theatron. orchestra. Theatron -(gr. theaomai - przyglądam się, patrzę) - nazwa widowni w teatrze greckim. Diazoma -okrężne przejście na theatronie oddzielające górne i dolne sektory widowni.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z informacjami w podanym linku. Przeczytaj teksty, obejrzyj zdjęcia. Napisz 8-10 zdań w oparciu o polecenie 7.2

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Zdecydowana większość historyków kultury zgadza się, że dramat i teatr mają swoje korzenie w antycznych obrzędach religijnych. Starożytni Grecy czcili w nich Dionizosa, boga wina i dzikiej natury. Nic dziwnego więc, że początkowo jego święta łączyły się z piciem wina i pełnymi ekstazy tańcami mężczyzn i kobiet.

Od VII w. p.n.e. uroczystości na cześć Dionizosa zaczęły się cywilizować. Składały się m.in. z chóralnych śpiewów wychwalających boga. Chórowi przewodniczył , decydujący o wyborze pieśni zwanych dytyrambami. Takim koryfeuszem prawdopodobnie był Tespis, żyjący w VI w. p.n.e. (nie ma jednak dowodów na jego istnienie). Tespisa oraz chór sprowadził do Aten sprawujący tam władzę Pizystrat. Chciał w ten sposób zaskarbić sobie przychylność obywateli miasta‑państwa (później robili tak cesarze rzymscy, dostarczający ludziom „chleba i igrzysk").
Czy Tespis był wyjątkowy? Tak, wpadł bowiem na rewolucyjny pomysł. Wydzielił z chóru jedną osobę, która nie tyle inicjowała śpiewy (jak koryfeusz), ile odpowiadała grupie.
Tak powstał dialog! Tak powstał aktor! I tak powstał dramat!

Wśród świąt na cześć Dionizosa wyróżniały się tzw. Wielkie i Małe Dionizje. Choć będziesz to robić intuicyjnie, dopasuj w poniższym ćwiczeniu poszczególne określenia do obu świąt.

Nazwy obu gatunków dramatu wskazują na charakter należących do nich dzieł:

Tragedia = trágos (kozioł) + ōdḗ (pieśń)

Komedia = kṓmos (wesoły orszak) + ōdḗ (pieśń).

Nazwy te, prawdopodobnie, wskazują np. na to, że:

- chór wykonujący utwory na cześć Dionizosa ubrany był w skóry kozłów, co upodabniało śpiewaków do otoczenia boga wina, czyli do satyrów i sylenów;

- orszak podateńskich wieśniaków, ubranych w stroje zawierające zabawne elementy (np. duże genitalia), śpiewał żartobliwe pieśni i wypowiadał (niekiedy bardzo ostre) dowcipy.

W Atenach obrzędy religijne poświęcone Dionizosowi zamieniły się więc z tańców pełnych erotyzmu w przedstawienia dramatyczne. Konieczne do wystawiania sztuk było specjalne miejsce: teatr. Ten grecki nie miał dachu: aura pozwalała na uroczystości pod gołym niebem - w amfiteatrze.

Początkowo drewniany, a później kamienny teatr składał się z:

Puść wodze fantazji i stwórz plan greckiego amfiteatru. Uwzględnij miejsce dla aktorów, chóru i widzów biorących udział w przedstawieniu. Każdy element odpowiednio nazwij. Pomocą w wykonaniu zadania może być tekst umieszczony w .

# data[].attributes.attachment_link.title
Po co ludziom teatr? Historia greckiego teatru i dramatu

# data[].attributes.attachment_link.description
JPOL_E3_E4_Tekstykultury Zdecydowana większość historyków kultury zgadza się, że dramat i teatr mają swoje korzenie w antycznych obrzędach religijnych. Starożytni Grecy czcili w nich Dionizosa, boga wina i dzikiej natury. Nic dziwnego więc, że początkowo jego święta łączyły się z piciem wina i pełnymi ekstazy tańcami mężczyzn i kobiet. Od VII w.

# data[].attributes.headline
Temat: "Mocium panie..." - o rodzajach komizmu w "Zemście" Aleksandra Fredry.

# data[].attributes.subject
Temat: "Mocium panie..." - o rodzajach komizmu w "Zemście" Aleksandra Fredry.

# data[].attributes.body
Zapoznajcie się z informacjami znajdującymi się na początku dołączonej strony. Wykonajcie polecenia 5 i 6 - pomocne będą wskazówki. Chciałbym również życzyć wszystkim spokojnych, zdrowych świąt. Po świętach rozpoczniemy omawianie lektury.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ośmnastego lutego, roku 1814, jechał na białym koniu człowiek średniego wieku, nieco otyły, w surducie pod szyję zapiętym, w kapeluszu stosowanym bez żadnego znaku prócz małej trójkolorowej kokardy. Za nim, w niejakiej odległości, drugi, znacznie młodszy, także w surducie, ale ciemnozielonym, także w kapeluszu bez znaków, także zgarbiony równie jak pierwszy, a może i lepiej - siedział na koniu. Koń biały, krwi orientalnej, był niewielki, niepokaźny, ale dzielny. Deresz zaś był... dereszowaty, trudno co o nim więcej powiedzieć; niewstrzymywany ani sławą przodków, ani swoim własnym usposobieniem, potykał się często na drodze, którą mu los codziennie wyznaczał.

Pierwszym z tych jeźdźców był Napoleon, drugim byłem ja. Między nami liczny sztab cesarski, gdzie ja niby na szarym końcu miejsce moje miałem, rozpuścił szeroko skrzydła na prawo i na lewo po śniegiem okrytym polu. Za nami postępowały służbowe szwadrony gwardii, a na samym końcu świergotliwa i niesforna czereda z powodnymi i jucznymi końmi sztabowych oficerów. Jechał więc Cesarz, jechali wszyscy, jechałem i ja. A ile w noc pogodną gwiazd na niebie, w tyle miejsc, stron, przedmiotów, nieodgadnionych labiryntów pędziły rozstrzelone myśli nasze - a każda z nich znowu, jak racy słup ognisty, składała się z milionów iskier, iskier wspomnienia lub nadziei. Te padały to na tronowe kobierce, to na murawę zagrody rodzinnej - mieszały się z jarzącym światłem uczty albo z mdłym promykiem nocnego kagańca przy łożu chorego.

Niejedna przemknęła się po różanych ustach kochanki, niejedna spuściła się jak sen lekki po tak drogie w każdej porze życia błogosławieństwo matki. Były takie, co przebijały niebios sklepienia, i takie, co wnikały w już groby. Wiele, wiele pięło się po szczeblach zaszczytów, bogactw, sławy, ale też i wiele spadało na kwiaty cichego domowego szczęścia. Słowem, przeszłość, obecność, przyszłość, świat, światy znane i nieznane były polem igrzysk naszych rozstrzelonych myśli, gdy nagle, w mgnieniu oka, wszystkie jedną siłą uderzone, w jeden zbiegły się punkt. Tym punktem był huk mocny i powtórzony w niezbyt dalekiej przed nami odległości. - Armaty! tak armaty, nie ma wątpienia, ryczą coraz lepiej jak na wyścigi, która głośniej... wkrótce i ogień karabinowy, jakby kto groch sypał na bęben, zapełnił przerwy grzmotu działowego.
- Aha! - rzekł niejeden i zaglądnął do manierki, alias flaszki. - Aha - powiedział, ale nic nie wiedział, kto atakuje, kto odpiera, czy to korpus jaki, czy też armia cała taniec rozpoczyna, szary koniec nic nie wiedział. - Biją się... daj Boże szczęście, to nasza, ale dlaczego tu - nie tam, dziś - nie jutro, nad tym nikt się nie zastanowił. Podówczas krytyczny rozbiór każdego rozkazu, każdej czynności przełożonego nie był koniecznym zadaniem podkomendnych. Wojsko nie sejmowało, ale się biło. Starszy zdawał sprawę tylko swojemu starszemu, a młodszy słuchał z ufnością i działał, jak mu kazano. Ale tempora mutantur et nos mutamur in illis tempora mutantur et nos mutamur in illis .

Po przeczytaniu powyższego tekstu wykonaj następujące polecenia:

Zastanów się i powiedz, czy przywołany fragment pamiętników Fredry można uznać za punkt kulminacyjny tej „żołnierskiej opowieści":
Słowem, przeszłość, obecność, przyszłość, świat, światy znane i nieznane były polem igrzysk naszych rozstrzelonych myśli, gdy nagle, w mgnieniu oka, wszystkie jedną siłą uderzone, w jeden zbiegły się punkt. Tym punktem był huk mocny i powtórzony w niezbyt dalekiej przed nami odległości. - Armaty!
Uzasadnij swoje zdanie.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Idź, serdeńko, bo cię trzepnę" - Zemsta o kłótni i zgodzie

# data[].attributes.attachment_link.description
Ośmnastego lutego, roku 1814, jechał na białym koniu człowiek średniego wieku, nieco otyły, w surducie pod szyję zapiętym, w kapeluszu stosowanym bez żadnego znaku prócz małej trójkolorowej kokardy. Za nim, w niejakiej odległości, drugi, znacznie młodszy, także w surducie, ale ciemnozielonym, także w kapeluszu bez znaków, także zgarbiony równie jak pierwszy, a może i lepiej - siedział na koniu.

# data[].attributes.headline
Temat: Świat przedstawiony w powieści Agaty Christie.

# data[].attributes.subject
Temat: Świat przedstawiony w powieści Agaty Christie.

# data[].attributes.body
Wydrukuj lub przerysuj tabelę i ją uzupełnij. Napisz ramowy plan wydarzeń na podstawie powieści.

# data[].attributes.body
Napisz opowiadanie detektywistyczne z Herkulesem Poirotem w roli detektywa. Pamiętaj, że musisz uwzględnić przynajmniej 6 z 10 poniższych elementów:
1.       opis,

2.       charakterystyka,

3.       czas akcji,

4.       miejsce akcji,

5.       zwrot akcji,

6.       puenta,

7.       punkt kulminacyjny,

8.       dialog,

9.       monolog,
10.     retrospekcja, czyli wspomnienia bohatera z przeszłości.

# data[].attributes.body
Lekcję sfotografuj i wyślij na maila do piątku 24 kwietnia.

# data[].attributes.headline
Temat: Oglądamy ekranizację powieści A. Christie.

# data[].attributes.subject
Temat: Oglądamy ekranizację powieści A. Christie.

# data[].attributes.body
Obejrzyj dowolną ekranizację powieści (nowszą lub starszą).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie.
Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?
CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych.
W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo. Wówczas odbiór może być zakłócony, a plik wideo może ładować się dłużej niż zwykle.

W opcji CDA Premium gwarantujemy, iż przepustowości i transferu nie braknie dla żadnego użytkownika. Zarejestruj swoje konto premium już teraz!

# data[].attributes.attachment_link.title
Morderstwo w Orient Expressie (2017) 1080p Lektor PL 1080p

# data[].attributes.attachment_link.description
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie. Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych. W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie.
Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?
CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych.
W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo. Wówczas odbiór może być zakłócony, a plik wideo może ładować się dłużej niż zwykle.

W opcji CDA Premium gwarantujemy, iż przepustowości i transferu nie braknie dla żadnego użytkownika. Zarejestruj swoje konto premium już teraz!

# data[].attributes.attachment_link.description
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie. Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych. W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo.

# data[].attributes.headline
Temat: "Morderstwo w Orient Ekspresie" jako powieść detektywistyczna.

# data[].attributes.subject
Temat: "Morderstwo w Orient Ekspresie" jako powieść detektywistyczna.

# data[].attributes.body
Korzystając z podręcznika s. 243 lub poniższego pliku ułóż definicję powieści kryminalnej.
Pod definicją udowodnij, podając odpowiednie przykłady z lektury, że powieść A. Christie jest powieścia kryminalną.

# data[].attributes.headline
Temat: Zbrodnia bez kary? O rozwiązaniu zagadki Herkulesa Poirota.

# data[].attributes.subject
Temat: Zbrodnia bez kary? O rozwiązaniu zagadki Herkulesa Poirota.

# data[].attributes.body
Notatka:
Herkules Poirot domyślił się wszystkiego. Zdesperowana Linda Arden poprosiła detektywa, by ukarać tylko i wyłącznie ją, ponieważ to ona była pomysłodawczynią morderstwa. Jednak Poirot ten jeden, jedyny raz w swojej karierze postanowił nie doprowadzać do ukarania sprawców. Zrozumiał motyw zbrodni i wzruszył go on, więc podał policji fałszywą wersję o tajemniczym anonimowym mordercy, który zbiegł z pociągu przy najbliższej okazji. Prawdziwe okoliczności śmierci Ratchetta nigdy nie ujrzały światła dziennego...

# data[].attributes.headline
Zadanie domowe: termin do 30 kwietnia - jeden z tematów do wyboru.

# data[].attributes.subject
Zadanie domowe: termin do 30 kwietnia - jeden z tematów do wyboru.

# data[].attributes.body
1. Czy człowiek może sam wymierzać sprawiedliwość? Odpowiedz w formie rozprawki w oparciu o znajomość lektury.
2. Jesteś jednym z bohaterów lektury. Opowiedz wszystkie wydarzenia ze swojej perspektywy. Udowodnij, że dobrze znasz treść lektury.
3. Książka czy film? Co trafia do mnie bardziej? Wypowiedz się w formie rozprawki na temat powieści A. Christie oraz jednej z ekranizacji lektury.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z linkiem (zacznij czytać od zakładki "Nauczysz się...") i rozwiąż trzy wybrane zadania. W piątek ciąg dalszy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Komiks, tak jak i inne dziedziny sztuki, jest przede wszystkim rodzajem opowieści. Twórcy komiksów opowiadają historie za pomocą obrazów. Mają one szczególny charakter. Są to obrazy sekwencyjne, tzn. takie, które dopiero celowo zestawione obok siebie tworzą narrację i pozwalają zrozumieć odbiorcy jej sens.

Zanim pod koniec wieku XIX opublikowano pierwsze komiksy, istniała już długa tradycja opowiadania obrazem sekwencyjnym, do której komiks nawiązywał.

Pierwsze obrazy sekwencyjne powstawały w starożytności. Rodzajem opowieści obrazkowej wykonanej w postaci była ustawiona w 113 r. na Forum Trajana w Rzymie kolumna Trajana. W 155 scenach dokumentowała zwycięską kampanię wojenną cesarza.

Podobny układ rozbudowanej opowieści obrazkowej miała pochodząca z czasów średniowiecza Tkanina z Bayeux. To haftowana barwnymi nićmi tkanina o długości ponad 70 metrów, na której uwieczniono podbój Wysp Brytyjskich przez Wilhelma I Zdobywcę. Opowieść w całości tworzy spójną narrację, w której kolejno ukazano wszystkie etapy podboju.

W średniowieczu bardzo popularnym motywem sztuki sakralnej były opowieści pasyjne - opowiadające historię męki Chrystusa. Średniowieczny widz, oglądając obraz, krok po kroku „podążał" za głównym bohaterem opowieści, czyli Chrystusem. Oglądanie zaczynał od sceny jego wjazdu do Jerozolimy, a kończył na scenie Wniebowstąpienia.

Poniżej, na interaktywnej ilustracji przedstawiono jedno z takich dzieł pt. Pasja. Cała narracja zawiera 22 epizody. Zapoznaj się z trzema wybranymi scenami, klikając w oznaczone punkty.

Wraz z wynalezieniem w XV w. druku obrazkowe opowieści stawały się coraz bardziej powszechne i ten sposób opowiadania rozwijał się w następnych stuleciach.

Bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na ewolucję narracji obrazkowych, a potem komiksów, był rozwój prasy w XIX w. Była to prasa ilustrowana, w której publikowano dużo rycin i ilustracji.

Rodolphe Töpffer został uznany za jednego z prekursorów komiksu. Współpracował z prasą codzienną, drukując w niej swoje prace cyklicznie w odcinkach. Töpffer wpadł na pomysł, aby zestawić obok siebie dotąd oddzielnie występujące ilustracje w taki sposób, aby wzajemnie się dopełniały i komentowały, tworząc spójną narrację. Poniżej przedstawiono fragment jednej z jego prac.

Prace Rodolphe'a Töpffera nie były jeszcze komiksami. Były historyjkami obrazkowymi. Różnica pomiędzy komiksem a historyjką obrazkową polega na tym, że historyjki obrazkowe nie posiadają . Tekst (czasami wierszowany) wpisuje się poniżej obrazka.

Poniżej przedstawiono fragment jednej z najbardziej znanych polskich historyjek obrazkowych, której bohaterem był Koziołek Matołek. W Ćwiczeniu interaktywnym 1 spróbuj sobie przypomnieć, jaki tytuł nosiła ta historyjka obrazkowa.

Ponieważ poznanie jednego obrazka w komiksie nie umożliwia zrozumienia całej narracji, obraz komiksowy nazywa się także obrazem niesamodzielnym. Zestawiane ze sobą obrazki nazywane są kadrami. Kadr to najmniejsza część narracji komiksowej.

Poniżej przedstawiono komiks z serii Garfield Jima Davisa. To typowy komiks prasowy, który maksymalnie składa się z trzech, czterech kadrów. Ten przykład dobrze pokazuje specyfikę opowieści komiksowej, która zbudowana jest z obrazów sekwencyjnych i niesamodzielnych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Komiks, tak jak i inne dziedziny sztuki, jest przede wszystkim rodzajem opowieści. Twórcy komiksów opowiadają historie za pomocą obrazów. Mają one szczególny charakter. Są to obrazy sekwencyjne, tzn. takie, które dopiero celowo zestawione obok siebie tworzą narrację i pozwalają zrozumieć odbiorcy jej sens.

# data[].attributes.body
Wyślij zdjęcia zrealizowanych lekcji o lekturze do 24 IV (z zeszytu), poza zadaniami domowymi, ponieważ termin ich realizacji jest dłuższy.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z linkiem (zacznij czytać od zakładki "Nauczysz się...") i rozwiąż 6 z ośmiu zadań. Na końcu strony jest słowniczek pojęć. Powodzenia (ćwiczenia są łatwe;))

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Komiks jest rodzajem opowieści, w których historie są opowiadane za pomocą obrazów i tekstu. Jednak w komiksie to obraz przekazuje więcej informacji niż tekst, który ma charakter jedynie dopełniający. To na obrazach spoczywa główny ciężar opowieści, co dobrze pokazuje poniższa ilustracja. Zauważ, w jaki sposób bez użycia słów umieszczonych w została ukazana atmosfera niepokoju towarzysząca bohaterowi komiksu.

Dominujące znaczenie obrazu w komiksie czyni go podobnym do filmu. W filmie również stosuje się określony układ kadrów budujących opowieść. Poniżej przedstawiono kilka planów najczęściej stosowanych zarówno w filmie, jak i komiksie. Plan (lub ujęcie) to zatrzymany w filmowym lub komiksowym fragment narracji ukazanej z jednego punktu widzenia, w określonym czasie i miejscu.

Kliknij na punkty wskazane na ilustracjach, a dowiesz się, jakie plany tam zastosowano.

Poniżej przedstawiono stronę z komiksu Grzegorza Rosińskiego i Jeana Van Hamme'a z serii Thorgal. Przyjrzyj się jej, a następnie rozwiąż ćwiczenie interaktywne.

W opowiadaniu obrazem bardzo ważne jest takie umieszczanie kadrów obok siebie, aby narracja była spójna. Chodzi o to, żeby czytelnik, analizując akcję komiksu kadr po kadrze, potrafił zrozumieć następstwo kolejnych zdarzeń. Czasami autorzy komiksów potrafią czynić to w oryginalny sposób. W prezentowanej poniżej planszy z komiksu z cyklu Koziorożec Andreasa elementem łączącym poszczególne kadry w opowieść była zarysowana kartka papieru, która - „wędrując" poprzez kolejne kadry - łączyła je w spójną całość.

Jednak niekiedy twórcy komiksów zupełnie nie dbają o logikę narracji. Pozostawiają czytelnikom duże pole do własnej interpretacji zdarzeń. Tak jak w prezentowanej poniżej planszy. Trudno w niej doszukać się logicznego przebiegu zdarzeń.

Opowiadanie obrazem nie oznacza, że tekst w komiksie nie jest ważny. Przeciwnie - dopełnia to, czego nie można wyrazić obrazem. Miejscem, w które wpisuje się komentarz słowny, jest .

Dymki mają przede wszystkim funkcje komunikacyjne. Umieszcza się w nich tekst będący wypowiedzią bohatera lub bohaterów opowieści. Ilustruje to poniższy z komiksu Grzegorza Rosińskiego Władca gór.

Informacje komunikuje nie tylko tekst we wnętrzu dymka, ale także jego kształt. Mogą to być dodatkowe dane o charakterze wypowiedzi, np.: czy jest ona głośna czy cicha, czy jest spokojna czy nerwowa, naturalna czy przetworzona przez jakieś urządzenie. Na niżej zamieszczonej ilustracji przedstawiono najczęściej spotykane wzory dymków komiksowych. Kliknij w poszczególne dymki, a dowiesz się, co komunikuje dany kształt.

Najbardziej zróżnicowane są dymki o nieregularnym kształcie. Dymek na poniższej ilustracji ukazuje ogromne wzburzenie bohatera komiksowego.

Co innego komunikują dymki ukazane w poniższej ilustracji. Ich nietypowy kształt i barwa informują czytelnika, że bohaterowie są postaciami baśniowymi lub fantastycznymi.

Z kolei w tym kadrze, przez odpowiednio „rozczłonkowany" kształt dymka, przekazano czytelnikowi informacje o zgodnym zdumieniu centuriona i jego legionistów.

W przeciwieństwie do sztuki filmowej komiks określa się jako sztukę niemą. Zadaniem rysownika jest wizualne ukazanie nie tylko wypowiedzi postaci, lecz także wielu innych informacji na temat przedstawianego świata, np. występujących tam dźwięków.

Do komunikowania dźwięków służą w komiksie , czyli wyrazy dźwiękonaśladowcze. Są to opracowane graficznie wyrazy imitujące swym brzmieniem określone zjawisko albo dźwięki wydawane przez jakiś przedmiot. W komiksie onomatopeje mają za zadanie pomóc czytelnikowi lepiej wyobrazić sobie ukazywaną sytuację lub nastrój sceny.

Odwracana karta z ilustrację przedstawiającą dwóch ludzi napadających na siebie. Jeden wystrzelił z pistoletu. Klikając na kartę usłyszysz dźwięk pistoletu. Po kliknięciu na obrazek uczeń usłyszy dźwięk wystrzału pistoletu.

Autorzy komiksów, dążąc do sugestywnego oddania świata, w którym dźwięki następują bardzo szybko jedne po drugich, stosują liczne i zróżnicowane onomatopeje. Poniżej przedstawiono dwie stronice z komiksu Akira japońskiego rysownika Katsuhiro Otomo, które dobrze to obrazują. Zwróć uwagę, że za każdym razem japoński rysownik, interpretując wizualnie określony dźwięk, szukał odmiennego rozwiązania graficznego dla stosowanej onomatopei. Inaczej zilustrował dźwięk zderzenia samochodu ze ścianą, inaczej gwałtownie rozsuwanych drzwi furgonetki, a jeszcze w odmienny sposób odgłos szybkiego „szorowania" opon samochodowych po nawierzchni drogi.

Przyjrzyj się wymienionym onomatopejom i rozwiąż ćwiczenia interaktywne.

Komiksy nazywa się rebusami, ponieważ czasami przypominają graficzne zagadki do rozwiązania. Niektórzy rysownicy, chcąc uatrakcyjnić swoje opowieści, próbują zaskoczyć czytelników oryginalnymi pomysłami.

Takie myślenie o opowieściach obrazkowych zapoczątkował jeden z prekursorów komiksu, francuski grafik, Gustaw Doré. W swoim dziele graficznym Dzieje świętej Rusi jako pierwszy zastosował tzw. eliptyczne pominięcie - zabieg, który polega na tym, aby nie pokazywać czytelnikowi kluczowego zdarzenia i tym samym zachęcić go do domyślenia się, co w opowieści się wydarzyło. Tak, jak na prezentowanej poniżej ilustracji.

Na pierwszym obrazku przedstawiono ruskich wojów prowadzonych przez władcę na podbój Konstantynopola. Na drugim obrazku widać już ich, kiedy wracają pobici przez wroga. Sytuacja powtarzała się jeszcze dwa razy. Można powiedzieć, że punkt kulminacyjny nieudanej wyprawy rozgrywał się gdzieś pomiędzy jednym a drugim obrazkiem. Eliptyczne pominięcie służyło do wywoływania efektu komicznego. Była to przestrzeń zostawiona przez autora dla wyobraźni czytelnika.

Ten sam zabieg zastosował belgijski rysownik Morris, autor komiksu z serii „Lucky Luke". Również w tym wypadku czytelnik nie widział momentu pojmania bandytów w banku. Był zachęcany do tego, aby to sobie wyobrazić.

Swoistymi rebusami w komiksie są także . Poniżej przedstawiono kadr z komiksu z serii Asterix. Wypowiedź starożytnego Egipcjanina, który „mówi hieroglifami", została zapisana znakami ikonicznymi, które wyjaśnia tłumacz.

Czytelnicy zachęcani są również do tego, aby - interpretując znaki ikoniczne w komiksie - samodzielnie odczytywali emocje, które wyrażają postacie. Przeanalizuj znaki ikoniczne z komiksowych kadrów zamieszczonych w galerii, a następnie rozwiąż ćwiczenie interaktywne.

Najkrótszą formą komiksową jest tzw. pasek komiksowy. Zazwyczaj składa się z trzech lub czterech kadrów. W tych kadrach zawiera się cała historyjka i zazwyczaj kończy się zabawną puentą. Przyjrzyj się zamieszczonemu niżej przykładowi takiej opowieści.

Więcej na temat komiksu możesz dowiedzieć się z kolejnych e‑materiałów:

Źródło:

Krzysztof Teodor Toeplitz, Sztuka komiksu. Próba definicji nowego gatunku artystycznego, Czytelnik, Warszawa 1985

encyklopedia.pwn.pl, Internetowe wydanie encyklopedii PWN

encyklopedia.pwn.pl, Internetowe wydanie encyklopedii PWN

Andreas, Rork. Koziorożec, Wydawnictwo Motopol - Twój Komiks, Tarnowskie Góry 2003.

Gustaw Doré, Dzieje świętej Rusi, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2003.

Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Festiwal czarownic, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1984.

Jean Van Hamme, Thorgal. Zdradzona czarodziejka, Wydawnictwo Korona, Warszawa 1991.

Jerzy Wróblewski, Z archiwum Jerzego Wróblewskiego, t. 4. Przygody szeregowca Kromki, Wydawnictwo Ongrys - Leszek Kaczanowski, Bydgoszcz 2014.

Katsuhiro Otomo, Akira, t. 1: Wypadek Tetsuo, J.P.F. Comics, Olecko 1999.

Marek Misiora, Bibliografia komiksów wydanych w Polsce, Centrala, Poznań 2010.

Neil Gaiman, Rozdział 5. Maligna. Do wewnątrz, [w:] Neil Gaiman, Sandman. Noce nieskończone, Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2006.

René Goscinny, Asterix legionista, Wydawnictwo Egmont, Warszawa 1999.

René Goscinny, Asterix. Obeliks i spółka, Wydawnictwo Egmont, Warszawa 1995.

René Goscinny, Asterix. Róża i miecz, Wydawnictwo Egmont, Warszawa 1997.

René Goscinny, Asterix. Wróżbita, Wydawnictwo Egmont, Warszawa 1994.

René Goscinny, Lucky Luke. Daisy Town, Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 1999.

Tadeusz Baranowski, Skąd się bierze woda sodowa. I nie tylko, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982.

# data[].attributes.attachment_link.description
Komiks jest rodzajem opowieści, w których historie są opowiadane za pomocą obrazów i tekstu. Jednak w komiksie to obraz przekazuje więcej informacji niż tekst, który ma charakter jedynie dopełniający. To na obrazach spoczywa główny ciężar opowieści, co dobrze pokazuje poniższa ilustracja. Zauważ, w jaki sposób bez użycia słów umieszczonych w została ukazana atmosfera niepokoju towarzysząca bohaterowi komiksu.

# data[].attributes.headline
Temat: Jak przekonująco argumentować i przemawiać?

# data[].attributes.subject
Temat: Jak przekonująco argumentować i przemawiać?

# data[].attributes.body
Utrwalimy sobie tworzenie argumentów, ich rodzaje, a także sposób ich uporządkowania w wypowiedzi. Utrwalimy również sposoby przekonującego przemawiania.

# data[].attributes.headline
Otwórz link i zjedź w dół do końca zadań czwartych.

# data[].attributes.subject
Otwórz link i zjedź w dół do końca zadań czwartych.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z częścią "Prezentowanie argumentów". Rozwiąż zadania piąte.
Następnie zjedź w dół do części "Komponowanie wypowiedzi". Przeczytaj tę część, a następnie przewiń do góry do zadania 3.5, które rozwiąż w zeszycie przedmiotowym. Powodzenia!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od wieków ceni się osoby mówiące pięknie, interesująco i poprawnie. Dużą wagę, zwłaszcza współcześnie, przywiązuje się również do skuteczności wypowiedzi. Wiele naszych sukcesów życiowych zależy wszakże od umiejętności przekonywania rozmówców. Z badań wynika, że częściej osiągamy cel, gdy uzasadniamy swoje stanowisko lub prośbę, niż wtedy, gdy ograniczamy się w swojej wypowiedzi do czystej informacji.

Jednym z pierwszych etapów w działaniu argumentacyjnym jest sformułowanie tematu tekstu. Udany tytuł jest odpowiedzią na jedno z siedmiu pytań: kto?, co?, gdzie?, kiedy?, za pomocą czego?, w jaki sposób?, dlaczego?. Przykładowo: temat „O relacjach rodziców z nastoletnimi dziećmi" jest odpowiedzią na pytanie: „co?", a temat „Udane wakacje tylko na południu Europy" odpowiada na pytanie „gdzie?". Już sam temat powinien być sygnałem dla odbiorcy, jakie stanowisko zajmuje nadawca. W tym sensie można powiedzieć, że temat wystąpienia lub tekstu pisanego staje się jednocześnie jego tezą. Powinna ona być sformułowana w sposób bardzo atrakcyjny, by przyciągnąć uwagę odbiorcy i go zainteresować, zaintrygować problemem. Pamiętaj: lepiej nie wypowiadaj tezy, której nie potrafisz dobrze uzasadnić.

We wstępach tekstów argumentacyjnych staraj się wprowadzić słuchających w tematykę swojego wystąpienia. Spraw, by twoja wypowiedź przyciągnęła ich uwagę: możesz skorzystać z jakiejś złotej myśli, cytatu, gry słów. Odbiorców zaintrygujesz również wtedy, gdy posłużysz się paradoksem, podasz jakąś zaskakującą informację, wskażesz na bulwersujący fakt. Pamiętaj jednak, że treść wstępu musi mieć związek z tematem wystąpienia i powinna służyć wyznaczonemu przez ciebie celowi.

Nadawca, po przedstawieniu tezy wypowiedzi, czyli po zapoznaniu odbiorców ze swoim stanowiskiem, powinien poprzeć je odpowiednimi argumentami. Może odwoływać się do rozumu, wiedzy, doświadczeń lub uczuć słuchających (więcej na temat rodzajów argumentów możesz dowiedzieć się z lekcji Rozpoznawanie argumentów). Argumenty trzeba dostosować zarówno do tematu wypowiedzi, jak i do odbiorców (np. do ich wieku i wykształcenia). Na argumentację decydujemy się wtedy, gdy reprezentujemy inne przekonania niż nasi odbiorcy. Nasze działanie będzie miało sens tylko wtedy, gdy istnieją jakieś przesłanki akceptowane przez obie strony sporu. Bardzo istotną właściwością argumentacji jest uświadomienie sobie przez nadawcę, że odbiorca ma wolność wyboru takiego stanowiska, jakie najbardziej go przekonuje. Tego warunku nie spełnia propozycja nie do odrzucenia znana z filmu Ojciec chrzestny.

Rzetelna argumentacja wymaga przeprowadzenia logicznego dowodzenia. Wnioski wyciągane przez nadawcę, czyli konkluzje, muszą wynikać z przesłanek, a więc bezspornych twierdzeń, których podstawą są fakty. Przesłanki opierające się na prawdach oczywistych można pominąć (np. Słoń jest ssakiem). Często też rezygnuje się z prezentowania informacji znanych konkretnemu odbiorcy lub audytorium (np. w gronie filologów można pominąć przesłankę: Języki ugrofińskie nie są spokrewnione z polszczyzną). Skuteczna argumentacja wymaga zastosowania poprawnych argumentów, a więc takich, które składają się tylko z poprawnych przesłanek. Pamiętajmy też, by wszelkie argumenty przedstawiać zwięźle (unikać powtórzeń, ograniczać dygresje) i jasno (dbać o jednoznaczność i przejrzystość wypowiedzi, zrezygnować ze skomplikowanej składni, niezrozumiałych słów i metafor, unikać skrótów myślowych i nawiązań do kontekstu nieznanego odbiorcom). Więcej na temat argumentacji logicznej oraz jej form - dedukcji i indukcji - możesz dowiedzieć się z lekcji Rozpoznawanie argumentów.

Argumenty można prezentować według 3 schematów:

1) zacząć od najsilniejszych, a skończyć na najsłabszych,

2) zacząć od najsłabszych, a skończyć na najmocniejszych,

3) na początku i na końcu umieścić argumenty najmocniejsze, a pomiędzy nimi - słabsze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tworzenie wypowiedzi argumentacyjnych zgodnie z zasadami logiki i retoryki

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter: grafika współczesna; umiejętność pięknego mówienia a sukces życiowy; polecenie odwołujące się do wiedzy i umiejętności ucznia; Rozdział: Temat formylowanie tematu; temat jako odpowiedź na siedem pytań; cztery ćwiczenie otwarte; Rozdział: Siła wstępu wskazówki ważne przy formułowaniu wstępu wystąpienia; trzy ćwiczenia otwarte, ćwiczenie interaktywne; Rozdział: Argumenty rodzaje argumentów; rady związane

# data[].attributes.headline
Temat: Bajka jako gatunek literacki. (2 NR)

# data[].attributes.subject
Temat: Bajka jako gatunek literacki. (2 NR)

# data[].attributes.body
Otwórz link, wysłuchaj bajek i rozwiąż ćwiczenia. NA KOŃCU LEKCJI ZNAJDUJE SIĘ SŁOWNICZEK.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1

Wysłuchaj uważnie bajek. Wynotuj cechy prezentowanych bohaterów oraz zastanów się nad pouczeniem płynącym z każdego utworu. Potraktuj bajki jak zagadki, które za pomocą opowiadanej historii zwracają naszą uwagę na ważne sprawy.

RGVYPD8jUf0Pw m60454317660cd742_1536837478329_0 1

Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok" umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz" na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst". Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz" przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst" prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny" stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz" i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka" umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej" - zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.

Bajki jako utwory nie tylko dla dzieci
Rozdział 1
Razem jesteśmy silniejsi

Nagranie zawiera bajkę bajkę afrykańską Wiązka patyków i stary człowiek Michela Piquemala przedstawiającą mądrość przekazaną synom przez ojca.

Na łożu śmierci starzec wezwał do siebie siedmioro swoich dzieci. Wziął siedem małych patyków, zebrał je w jeden pęk, po czym kazał najstarszemu go złamać. Syn starał się to uczynić, lecz na próżno. Wszystkie dzieci próbowały, ale żadnemu się nie udało. Starzec wziął z powrotem pęk i rozdał każdemu z osobna po jednym patyku. I wtedy każdy mógł bez trudu złamać swoją część wiązki.

Jeśli jesteście rozdzieleni tak jak te kawałki drewna, widzicie, że łatwo można was złamać. Ale kiedy jesteście zjednoczeni, nikt wam nie może nic zrobić. Jeśli porywacie się samotnie na trudne zadanie, nie podołacie mu. Ale jeśli podejmiecie się go wszyscy razem, doprowadzicie je do celu. Tak przemówił starzec! A kiedy zszedł z tego świata, jego dzieci zawsze przypominały sobie jego naukę.

Rozdział 2
Pęknięcie w dzbanie

Nagranie zawiera bajkę filozoficzną Michela Piquemala, przedstawiającą historię dwóch dzbanów.

Pewna stara chińska kobieta miała dwa wielkie dzbany na wodę i nosiła je na drążkach powieszonych na ramionach. Jeden z dzbanów miał pęknięcie, natomiast drugi był bez wady i zawsze utrzymał pełną porcję wody. Po długiej drodze starej kobiety od rzeki do domu, jeden z dzbanów był zawsze do połowy pusty. Całe dwa lata stara kobieta przynosiła do domu jeden dzban wypełniony po brzegi wodą, drugi natomiast do połowy pusty. Dobry dzban był oczywiście zawsze dumny ze swojego wyczynu. Biedny pęknięty dzban bardzo się wstydził własnej ułomności i trapiło go, że nie potrafi utrzymać wlanej w niego wody. Po dwu latach, które wydawały mu się straszne, rzekł do kobiety: „Bardzo się wstydzę za swoje pęknięcie, gdyż wycieka z niego woda po całej drodze do twojego domu". Stara kobieta uśmiechnęła się: „Nie zauważyłeś, że po twojej stronie drogi kwitną kwiaty, a po drugiej stronie nie? Zasiałam po twojej stronie nasionka, gdyż wiedziałam o twoim pęknięciu i w ten sposób za każdym razem, gdy wracaliśmy do domu, podlewałeś je. Dzięki temu przez całe dwa lata mogłam zrywać te piękne kwiaty i przyozdabiać nimi stół. Gdybyś taki nie był, to piękno by nie istniało i nie zdobiło naszego domu".

Rozdział 3
Sprzątanie ulicy

Nagranie zawiera fragment książki Michaela Endego Michaela Endego pt.: Momo, czyli osobliwa historia o złodziejach czasu i dziecku, które zwróciło ludziom skradziony im czas. Beppo, Zamiatacz Ulic, opowiada przyjaciółce Momo o swojej pracy. Czy tylko?

- Widzisz, Momo - mówił na przykład - to jest tak: czasem człowiek ma przed sobą długą ulicę; myśli, że ona jest okropnie długa, że nikt nie poradzi sobie z tą pracą.
Przez chwilę w milczeniu spoglądał przed siebie, potem ciągnął:
- Wtedy człowiek zaczyna się śpieszyć. I śpieszy się coraz bardziej. Ile razy spojrzy, widzi, że nie ubywa przed nim ulicy. Więc wytęża się, zaczyna się bać, wreszcie nie może złapać tchu i ustaje. A ulica wciąż jeszcze biegnie przed nim. Tak nie można postępować.
Znów się zastanawiał. Potem ciągnął dalej:
- Nie wolno myśleć naraz o całej ulicy, rozumiesz? Trzeba myśleć tylko o następnym kroku, o następnym oddechu, o następnym machnięciu miotłą. I zawsze tylko o następnym.
I znowu zastanawiał się, zanim dodał:
- Wtedy to sprawia przyjemność; to jest ważne, wtedy wykonuje się dobrze swoją pracę. Tak powinno być.
I po dłuższej przerwie mówił:
- Nagle człowiek spostrzega, że krok po kroku zamiótł całą ulicę. Wcale nie zauważył, kiedy to zrobił, i nie stracił tchu.
Kiwnął głową i zakończył:
- To jest ważne.

Rozdział 4
O pewnej cesarzowej i złotej rybce

Przed wami jeszcze jedno spotkanie z fragmentem książki Michaela Ende, pt. Momo, czyli osobliwa historia o złodziejach czasu i dziecku, które zwróciło ludziom skradziony im czas. Tym razem bajkę opowie nam Gigi, ale mamy też dla was niespodziankę! W pewnym momencie tekst zostanie przerwany i będziecie musieli go dokończyć. Po tym czasie usłyszycie gong, a po nim prawdziwe zakończenie bajki. Pamiętajcie, żeby na końcu waszej opowieści znalazł się morał.

Cesarzowa Sztrapacja Augustyna prowadziła niezliczone wojny, aby obronić swoje cesarstwo od ataków Dragaczy i Wahaczy. Kiedyś, gdy znów podbiła te ludy, była tak rozgniewana na nie z powodu nieustannych napaści, iż zagroziła wycięciem ich w pień - chyba że król Xaxotraxolus odda jej za karę swoją złotą rybkę. W tych czasach bowiem, proszę państwa, złote rybki nie były jeszcze znane w tym kraju. Cesarzowa Sztrapacja jednak dowiedziała się od pewnego wędrowca, że ów król Xaxotraxolus ma niedużą rybkę, która po wyrośnięciu zamieni się w czyste złoto. Cesarzowa pragnęła więc koniecznie posiąść to osobliwe stworzenie. Król Xaxotraxolus śmiał się w kułak. Złotą rybkę, którą istotnie posiadał, ukrył pod swoim łóżkiem. Cesarzowej zaś posłał zamiast niej młodego wieloryba w wazie ozdobionej drogimi kamieniami. Cesarzowa była co prawda trochę zaskoczona wielkością zwierzęcia, bo wyobrażała sobie, że złota rybka jest mniejsza, ale powiedziała sobie: im większa, tym lepiej, bo kiedyś da więcej złota. Wprawdzie niepokoiło ją, że ta złota rybka nie lśni ani trochę złotem, jednak poseł króla Xaxotraxolusa wyjaśnił jej, że rybka zamieni się w złoto dopiero kiedy wyrośnie - nie wcześniej. Konieczne jest zatem, aby nie zakłócać niczym jej rozwoju. I królowa zadowoliła się tym wyjaśnieniem. Młoda ryba rosła z dnia na dzień i pochłaniała olbrzymie ilości pożywienia. Ale cesarzowa Sztrapacja nie była przecież uboga, więc ryba dostawała tyle, ile mogła strawić, robiła się gruba i tłusta. Wkrótce już waza okazała się dla niej za mała. „Im większa, tym lepiej"- powiedziała znowu cesarzowa i rozkazała przenieść rybę do swojej wanny. Jednakże niewiele czasu minęło, a ryba nie mieściła się już w wannie. Rosła i rosła. Teraz trzeba było przenieść ją do basenu kąpielowego. Transport jej był dość trudny, bo ryba ważyła już tyle, ile waży wół. Cesarzowa co dzień przesiadywała godzinami na obrzeżu basenu i przyglądała się, jak ryba rośnie. Myślała tylko o mnóstwie złota, bo, jak wiadomo, prowadziła luksusowe życie, więc nigdy nie miała dosyć pieniędzy. „Im większa, tym lepiej" - coraz to mruczała cesarzowa pod nosem. Zdanie to zostało ogłoszone jako ogólna wytyczna i spiżowymi literami wypisane na wszystkich gmachach państwowych. W końcu jednak rybie zrobiło się za ciasno i w cesarskim basenie.

TERAZ PORA NA DALSZY CIĄG BAJKI OPOWIEDZIANEJ PRZEZ WAS. POLICZĘ W MYŚLACH DO 10, A PO TYM CZASIE POPROSZĘ KOGOŚ O DOKOŃCZENIE BAJKI.
GONG PO MINUCIE
POSŁUCHAJMY, JAK NAPRAWDĘ SKOŃCZYŁA SIĘ BAJKA.

Wtedy cesarzowa rozkazała wznieść [...] olbrzymie, okrągłe akwarium, napełnione po brzegi wodą i ryba mogła wreszcie rozprostować się w nim wygodnie.

Teraz cesarzowa raczyła osobiście przesiadywać w dzień i w noc przy akwarium. Obserwowała, czy ryba zamienia się już w złoto. Nie ufała bowiem nikomu - ani swoim niewolnikom, ani krewnym i bała się, że ktoś mógłby ukraść jej rybę. Siedziała więc tam, chudła z lęku i zmartwienia coraz bardziej, ani na chwilę nie przymykała oczu i czuwała nad rybą, która wesoło pluskała w akwarium i ani myślała zamienić się w złoto. Coraz bardziej też cesarzowa zaniedbywała sprawy państwowe. Właśnie na to czekali Dragacze i Wahacze. Pod przewodem króla Xaxotraxolusa podjęli ostatnią kampanię i w mgnieniu oka zajęli całe cesarstwo. Nie spotkali w swym pochodzie ani jednego żołnierza, a ludności i tak było wszystko jedno, kto nią włada. Kiedy cesarzowa Sztrapacja dowiedziała się wreszcie o całej tej sprawie, wykrzyknęła znane słowa: „Biada mi! O, że też...".

Dokończenia, niestety, historia nam nie przekazała. Pewne natomiast jest, że cesarzowa rzuciła się do akwarium i utonęła obok ryby, która stała się grobem jej wszystkich nadziei.
Król Xaxotraxolus zaś kazał dla uczczenia zwycięstwa zarżnąć wieloryba i cała ludność przez tydzień jadła smażone filety. Widzicie więc, państwo, dokąd może prowadzić łatwowierność!

# data[].attributes.attachment_link.description
1 Wysłuchaj uważnie bajek. Wynotuj cechy prezentowanych bohaterów oraz zastanów się nad pouczeniem płynącym z każdego utworu. Potraktuj bajki jak zagadki, które za pomocą opowiadanej historii zwracają naszą uwagę na ważne sprawy. RGVYPD8jUf0Pw m60454317660cd742_1536837478329_0 1 Bajki jako utwory nie tylko dla dzieci Rozdział 1 Razem jesteśmy silniejsi Nagranie zawiera bajkę bajkę afrykańską Wiązka patyków i stary człowiek Michela Piquemala przedstawiającą mądrość przekazaną synom przez ojca.

# data[].attributes.body
Otwórz podany link i zapoznaj się z informacjami. Rozwiąż ćwiczenia, jest ich sześć, część interaktywnie, część w zeszycie (dokonaj wyboru, które lepiej napisać w zeszycie). Powodzenia!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Internet zrewolucjonizował nie tylko komunikację, ale przede wszystkim myślenie o tekście. Coraz częściej się mówi, że rzeczywiste porozumiewanie się zastępuje komunikacja wirtualna, a tekst w nowoczesnych mediach staje się kategorią trudną do opisu. Oddaje to najlepiej metafora sieci, w której każdy wytwór komunikacji można włączyć do pojemnego, splątanego zbioru linków, zwanego hipertekstem. „Cyfrowa rewolucja" zmieniła nasze przyzwyczajenia komunikacyjne - w internecie przekazujemy i odbieramy informacje za pomocą znaków werbalnych (językowych) i niewerbalnych (audiowizualnych, słowno‑obrazowych). Korespondując z kimś, używamy formy pisanej, szukamy znaków towarzyszących rozmowie (np. podobnych słów i zdań), a nasze gesty i mimikę zastępujemy emotikonami. Nowe media sprawiły również, że poruszamy się bez ograniczeń po tekstach - nigdy nie wiadomo, kiedy skończy się lektura.

Przygotuj fragmenty różnych wypowiedzi z portali społecznościowych lub forów dyskusyjnych, w których pojawiają się emotikony, przekształcenia tradycyjnej pisowni i interpunkcji.
Napisz krótką notatkę, w której wypowiesz sie na temat celu posługiwania się w komunikacji elektronicznej tego rodzaju znakami.

Wszystkie formy komunikacji internetowej nazywamy hipertekstem. W nazwie tej mieszczą się zarówno teksty pisane, jak i formy dyskusyjne (naśladujące tradycyjny dialog), a przede wszystkim gatunki oparte na obrazie oraz dołączanej muzyce (zapisie audio). Internet - jak podpowiada nazwa - jest niezwykle interakcyjny (dialogowy). Pozwala się komunikować bez przeszkód ludziom z całego świata, dlatego też współczesny świat nazywamy metaforycznie „globalną wioską". Niektórzy przypisują tej komunikacji nawet formę iluzji, (por. też określenia: wirtualny, cyfrowy).

Internet jest niezwykłym wynalazkiem ostatnich dziesięcioleci ubiegłego - zmienił nasze przyzwyczajenia komunikacyjne, trudno dziś sobie wyobrazić świat bez cyfryzacji. Trzeba jednak pamiętać, że tyle samo w nim pożytecznych, co niebezpiecznych zjawisk. Te pierwsze regulowane są częściowo przez kodeksy zachowań komunikacyjnych w sieci, zwane ogólnie netykietą. Te drugie zaś zwykle określa się jako cyberprzemoc lub cyberprzestępstwa.

Zaprojektujcie stronę www szkolnej rozgłośni radiowej lub redakcji prasowej. Możecie wykorzystać następujące schematy.

Znajdź i wpisz do tabeli kilka różnic między tekstem tradycyjnym a hipertekstem, czyli tekstem w mediach elektronicznych.

Znajdź w formach komunikacji internetowej o charakterze konwersacyjnym (forum, czat) przykłady, w których zauważasz wpływy komunikacji potocznej mówionej i komunikacji pisanej. Zauważone różnice wpisz do tabeli.

# data[].attributes.attachment_link.description
Internet zrewolucjonizował nie tylko komunikację, ale przede wszystkim myślenie o tekście. Coraz częściej się mówi, że rzeczywiste porozumiewanie się zastępuje komunikacja wirtualna, a tekst w nowoczesnych mediach staje się kategorią trudną do opisu. Oddaje to najlepiej metafora sieci, w której każdy wytwór komunikacji można włączyć do pojemnego, splątanego zbioru linków, zwanego hipertekstem.

# data[].attributes.headline
Temat: Poniedziałek w teatrze telewizji  - "Zemsta" (spektakl)

# data[].attributes.subject
Temat: Poniedziałek w teatrze telewizji  - "Zemsta" (spektakl)

# data[].attributes.body
Otwórz i obejrzyj spektakl na podstawie lektury.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
fot. Fototeka/Romuland Pieńkowski

(1916-1988) - wybitny aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser teatralny; absolwent wydziału sztuki aktorskiej w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie (1938) oraz wydziału reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi (1948). W czasie wojny działał w konspiracyjnym teatrze w Krakowie. Grał w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jacka Woszczerowicza - przedstawieniu uznawanym za pierwszą powojenną inscenizację (Teatr Domu Wojska Polskiego w Lublinie, 1944). Od roku 1950 był aktorem teatrów warszawskich: Polskiego, Dramatycznego, Ateneum.

# data[].attributes.attachment_link.description
(1916-1988) - wybitny aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser teatralny; absolwent wydziału sztuki aktorskiej w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie (1938) oraz wydziału reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi (1948). W czasie wojny działał w konspiracyjnym teatrze w Krakowie.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z informacjami i rozwiąż trzy (w całości, np. 5.1, 5.2 to jedno ćwiczenie) wybrane ćwiczenia z zadań od 2-8.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poradniki savoir‑vivre'u dawniej i dziś

Poradniki savoir‑vivre'u stanowią zbiór praktycznych rad udzielanych z różnych okazji. Zwykle pouczają, w jaki sposób zawierać znajomość, jak uprzejmie się witać i żegnać, jak odpowiednio zachowywać się w domu lub w miejscach publicznych (np. w szkole, pracy, kawiarni, pociągu, kinie lub teatrze), co na siebie włożyć w uroczysty dzień, kiedy zwracać się do kogoś per pan i pani. Dawne poradniki są pamiątką wcześniejszych zachowań grzecznościowych, które często przestały powszechnie obowiązywać.

Zwyczaje towarzyskie

W pierwszej połowie XX wieku jednym z ważnych poradników dobrych manier stały się Zwyczaje towarzyskie. Podręcznik praktyczny dla pań i panów Mieczysława Rościszewskiego. Zmiany polityczne i społeczne w Polsce i Europie umożliwiły osobom niżej usytuowanym łatwiejszy awans społeczny. Jak twierdzi autor, „etykieta poterana, pożółkła, z cerami na łokciach i z łatami na dziurach, przeżyła się i zdziadziała". Poradnik zawiera: „Wypróbowane wskazówki zgodnego pożycia z ludźmi w stosunkach poufnych i oraz zachowania się w domu, w salonie, w teatrze, w sklepie, na ulicy itp. Dobry ton w wojsku i na urzędzie; obowiązki obywatelskie młodzieży ; dobry ton w związkach i stowarzyszeniach, w rodzinie i wśród obcych, w biedzie i w dostatku".

Zwyczaje towarzyskie. Podręcznik praktyczny dla pań i panów Mieczysław Rościszewski

Grzeczność na co dzień

Jan Kamyczek, a właściwie Janina Ipohorska, dziennikarka i malarka pisząca pod różnymi pseudonimami, wydała w 1955 roku poradnik pt. Grzeczność na co dzień. zdefiniowała jako „zbiór form zachowania się, wyrażających zgodę na życie w społeczności".

# data[].attributes.attachment_link.title
Poradniki savoir-vivre'u dawniej i dziś. Etykieta komunikacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
Poradniki savoir‑vivre'u stanowią zbiór praktycznych rad udzielanych z różnych okazji. Zwykle pouczają, w jaki sposób zawierać znajomość, jak uprzejmie się witać i żegnać, jak odpowiednio zachowywać się w domu lub w miejscach publicznych (np. w szkole, pracy, kawiarni, pociągu, kinie lub teatrze), co na siebie włożyć w uroczysty dzień, kiedy zwracać się do kogoś per pan i pani.

# data[].attributes.headline
Temat: Utrwalenie wiadomości o imiesłowach.

# data[].attributes.subject
Temat: Utrwalenie wiadomości o imiesłowach.

# data[].attributes.body
Otwórz link, przeczytaj informacje i rozwiąż na komputerze lub w zeszycie ćwiczenia.
Na ocenę dodatkową należy wysłać sfotografowane wykonanie całej tej lekcji do 8 maja (można robić zdjęcia zeszytu lub ekranu komputera)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Imiesłowy mają szerokie zastosowanie w języku, zwłaszcza w mowie pisanej, a mimo to ich stosowanie i rozpoznawanie w tekstach bywa kłopotliwe. Dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze, imiesłowy to formy gramatyczne czasowników, ale są podobne do przymiotników (np. słowo pisany to imiesłów przymiotnikowy, a więc nieodmienna przez osoby forma czasownika, ma takie samo zakończenie jak np. przymiotnik ładny i odpowiada na pytanie przymiotnika). Po drugie, niektórych imiesłowów używamy bardzo rzadko w codziennej komunikacji, np. imiesłów typu zmókłszy współcześnie pojawia się przede wszystkim w tekstach literackich, a nie w języku potocznym. Po trzecie, wiele problemów użytkownikom polszczyzny sprawia pisownia - łączna lub rozdzielna - imiesłowów z przeczeniem „nie".

Zacznijmy od tego, że imiesłowy nie są samodzielnymi częściami mowy, a jedynie formami gramatycznymi czasownika. Różnią się od pozostałych form czasownikowych tym, że nie odmieniają się przez osoby. Dlatego nazywamy je formami nieosobowymi. Dzielą się na dwie grupy:

Imiesłowy przymiotnikowe

Imiesłowy przymiotnikowe to formy czasownika, które nie tylko przypominają przymiotniki, ale również podobnie jak one się odmieniają (przez przypadki, liczby i rodzaje). Wyróżniamy dwa rodzaje imiesłowów przymiotnikowych:

imiesłowy przymiotnikowe czynne zakończone na -ący, np. pisz ący - 'ktoś, kto pisze'; używamy ich po to, aby pokazać cechę osoby, która wykonuje jakąś czynność.

imiesłowy przymiotnikowe bierne zakończone na -ny lub -ty, np. napisa ny - 'taki, który ktoś napisał'); zdarty - taki, który ktoś zdarł'; używamy ich po to, aby wskazać cechy osób bądź przedmiotów, które podlegają jakiejś czynności albo mają jakieś właściwości ze względu na to, że coś się zdarzyło.

Imiesłowy przymiotnikowe - co podpowiada ich nazwa - odmieniają się jak przymiotniki. Na przykład forma naprawiony będzie miała podobne formy gramatyczne przypadka, liczby i rodzaju jak wyraz piękny. Z kolei imiesłów zepsuty odmienimy podobnie jak przymiotnik bogaty, a imiesłów piszący - jak przymiotnik gorący. Spójrzmy więc na wybrane formy gramatyczne trzech pierwszych przypadków.

naprawieni- forma ta gramatycznie jest możliwa, jednak takiej formy utworzonej od czasownika „naprawić" nie używamy w tym rodzaju. W formie mianownika liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego mogą pojawić się imiesłowy bierne od innych czasowników, np. „zapracowani", „zagubieni".

Aby uniknąć błędów związanych z odróżnianiem imiesłowów przymiotnikowych od przymiotników, należy sprawdzić, czy dany wyraz pochodzi od czasownika. Jeśli tak - jest to imiesłów przymiotnikowy.

Imiesłowy przymiotnikowe czynne można utworzyć wyłącznie od czasowników, które mówią o czynności powtarzającej się i niezakończonej (są to czasowniki, które mają aspekt niedokonany), np. piszący ( pisałem wczoraj - piszę teraz - będę pisał jutro).

Imiesłowy przymiotnikowe bierne można utworzyć jedynie od wybranych czasowników - niedokonanych i dokonanych, ale tylko takich, które mają stronę czynną i bierną.

Czasowniki, od których możemy utworzyć imiesłowy przymiotnikowe bierne, nazywamy czasownikami przechodnimi.

Czasowniki, od których nie możemy utworzyć imiesłowów przymiotnikowych biernych, nazywamy czasownikami nieprzechodnimi.

Imiesłowy przymiotnikowe

„- ny" / „-na" /"-ne" - jak przymiotnik „ładny" „-ty" / „-ta" / „-te" - jak przymiotnik „bogaty"

Liczba pojedyncza (ten) okrzyczany / odkryty rodzaj męski (ta) okrzyczana / odkryta rodzaj żeński (to) okrzyczane / odkryte rodzaj nijaki Liczba mnoga (ci) okrzyczani / odkryci rodzaj męskoosobowy (te) okrzyczane / odkry te rodzaj niemęskoosobowy

Imiesłowy przysłówkowe

współczesny - zakończony na -ąc, np. wołając, pisząc, mówiąc,

uprzedni - zakończony na -wszy (po samogłoskach np. wróciwszy, napisawszy) lub na -łszy (po spółgłoskach np. zmókłszy, przyszedłszy).

W tekstach pisanych - rzadziej w języku mówionym - pojawiają się imiesłowy przysłówkowe. Wyróżniamy dwa typy tych imiesłowów:

Imiesłowy przysłówkowe współczesne występują w zdaniach, w których czynności, zdarzenia, sytuacje dzieją się w tym samym czasie, (co sugeruje nazwa tych imiesłowów) np.:
Pijącporanną kawę, często czytam gazetę** = 'Piję poranną kawę i w tym samym czasie czytam gazetę'.
Imiesłowy uprzednie z kolei - jak podpowiada ich nazwa - dotyczą czynności i zdarzeń, które zdarzyły się wcześniej niż sytuacja opisana przez czasownik w formie osobowej, np.: Przyszedłszy\do domu, szybko przeczytałem pocztę\ = 'Najpierw wróciłem do domu, a potem przeczytałem pocztę'.
W tworzeniu imiesłowów przysłówkowych również obowiązują pewne ograniczenia. Otóż od czasowników dokonanych możemy utworzyć wyłącznie imiesłowy uprzednie**(mówią przecież o czynnościach, które się już zdarzyły, np.** przyszedłszy = 'już przyszedłem / przyszedłeś / przyszedł itd., to się stało'), z kolei od czasowników niedokonanych możemy utworzyć wyłącznie imiesłowy współczesne*(mówią przecież o czynnościach, które trwają i nie można wskazać ich końca czy rezultatu, np. pisząc* = 'pisałem / pisałeś / pisał itd. to wcześniej, piszę / piszesz / pisze itd. teraz). W zdaniach, w których występują imiesłowy przysłówkowe, zawsze stawia się przecinek, np.: Idąc, podśpiewywałem sobie. lub Idąc ulicą, podśpiewywałem sobie. Wróciwszy, zabrałem się za obiad. lub Wróciwszy do domu, zabrałem się za obiad.

Używając odpowiednich imiesłowów przymiotnikowych, podany niżej tekst przeredaguj tak, aby nie było w nim powtórzeń. Wpisz w puste miejsca przeredagowane fragmenty zdań.

W sobotę poszedłem na film, który polecił mi kolega. Był on ekranizacją książki, którą przeczytałem niedawno. Film, który obejrzałem, bardzo mi się spodobał. Zarówno książka, jak i jej filmowa adaptacja poruszają problemy, które dotyczą młodych ludzi.

W sobotę poszedłem na film****. Był on ekranizacją książki ***film bardzo mi się spodobał. Zarówno książka, jak i jej filmowa adaptacja poruszają problemy*****.**

Pisownia „nie" z imiesłowami

Imiesłowy przysłówkowe z przeczeniem „nie" piszemy zawsze rozdzielnie, np. nie pisząc, nie napisawszy.
Imiesłowy przymiotnikowe z przeczeniem „nie" piszemy łącznie, np. niemający, niewykonany, niewykryty.

# data[].attributes.attachment_link.description
Imiesłowy mają szerokie zastosowanie w języku, zwłaszcza w mowie pisanej, a mimo to ich stosowanie i rozpoznawanie w tekstach bywa kłopotliwe. Dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze, imiesłowy to formy gramatyczne czasowników, ale są podobne do przymiotników (np. słowo pisany to imiesłów przymiotnikowy, a więc nieodmienna przez osoby forma czasownika, ma takie samo zakończenie jak np.

# data[].attributes.body
Lekcja ta będzie kontynuowana w piątek, więc dzisiaj możesz wykonać część zadanej pracy.
Wynotuj w zeszycie przedstawicieli sztuki przełomu XIX i XX wieku na terenach Polski. Podziel artystów na malarzy, rzeźbiarzy itd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W okresie Młodej Polski nastąpił intensywny i wszechstronny rozwój sztuk plastycznych, chociaż w dziedzinie tej nie sformułowano jednolitego programu artystycznego.

Szczególnie bujny był rozkwit malarstwa, zarówno kontynuującego narodowe tradycje i wątki, jak też otwartego na aktualne europejskie prądy artystyczne. W okresie Młodej Polski tworzyło wielu artystów o wybitnej indywidualności, reprezentujących różne tendencje stylistyczne: J. Malczewski, J. Mehoffer, S. Wyspiański, W. Weiss, W. Wojtkiewicz, J. Stanisławski, F. Ruszczyc, J. Pankiewicz, K. Krzyżanowski; za granicą - O. Boznańska, W. Ślewiński. Szczególną rolę odegrało krakowskie środowisko artystyczne (zreformowanie Szkoły Sztuk Pięknych przez J. Fałata 1895, powstanie Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka", wielostronna działalność artystyczna Wyspiańskiego). W dziedzinie rzeźby pojawiły się takie osobowości, jak: B. Biegas, K. Laszczka i przede wszystkim X. Dunikowski.

Dominującą postawą artystyczną, zarówno w malarstwie, jak i w rzeźbie, był symbolizm, wyrażający się w różnorakich formach, odmianach i wątkach tematycznych. Ważnym elementem stylistycznym tego okresu była secesja, której dekoracyjny charakter (falista, ekspresyjna linia, płaska plama barwna, ornamentalna stylizacja form) znalazł odbicie w malarstwie (Wyspiański, Mehoffer, E. Okuń), rzeźbie (Biegas, W. Szymanowski), architekturze (głównie w ornamentacji), a zwłaszcza w sztuce użytkowej. Właściwym secesji tendencjom stylotwórczym towarzyszyło dążenie do stworzenia stylu narodowego ( zakopiański styl, S. Witkiewicz) oraz inspiracje rodzimym folklorem podkrakowskim, podhalańskim (W. Tetmajer, J. Szczepkowski) i huculskim (W. Jarocki, F. Pautsch). Osiągnięciem okresu Młodej Polski był rozkwit sztuki użytkowej, architektury wnętrz, tkactwa artystycznego, meblarstwa, ceramiki ( Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana Warsztaty Krakowskie). Wzrosło także znaczenie grafiki artystycznej (L. Wyczółkowski, Pankiewicz, K. Brandel).

# data[].attributes.attachment_link.title
Młoda Polska. Sztuka - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
W okresie Młodej Polski nastąpił intensywny i wszechstronny rozwój sztuk plastycznych, chociaż w dziedzinie tej nie sformułowano jednolitego programu artystycznego. Szczególnie bujny był rozkwit malarstwa, zarówno kontynuującego narodowe tradycje i wątki, jak też otwartego na aktualne europejskie prądy artystyczne. W okresie Młodej Polski tworzyło wielu artystów o wybitnej indywidualności, reprezentujących różne tendencje stylistyczne: J.

# data[].attributes.body
Obejrzy obrazy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2. Władysław Ślewiński (1856-1918)
O tym, że mamy w kraju kolejnego malarza, którego prace kojarzą się, z resztą bardzo słusznie, z artystą o światowej sławie, świadczą obrazy Władysława Ślewińskiego. Malarz tworzył w nurcie postimpresjonizmu i związany był mocno z paryską szkołą w Pont Aven, skupiająca artystów wokół sylwetki Paula Gauguina. To własnie z nim przyjaźnił artysta, swoją sztukę kształtując w pewnym stopniu właśnie według postimpresjonistycznych założeń, przyświecających sztuce Gauguina. Także w późniejszym czasie, Ślewiński korzystał z niektórych założeń postimpresjonizmu łącząc je ze swoim indywidualnym, syntetycznym stylem.

3. Jan Stanisławski (1860-1907)
Malarstwo Stanisławskiego skupione było zwłaszcza wokół symbolizmu, popularnego w kraju na przełomie XIX i XX wieku. Głównym jego założeniem była nadrzędna rola wyobraźni w procesie twórczym, a także wyraźny subiektywizm i wyrażanie osobistych odczuć i przeżyć. Stanisławski wybrał do tego celu pejzaż polski, w którym niezwykły sposób ukrył całą gamę wrażeń wzrokowych, przekładających się także na wewnętrzny świat uczuć. Pejzaże Stanisławskiego znane są z bardzo niewielkich formatów o dużej sile oddziaływania.

4. Aleksander Gierymski (1850-1901)
Realizm Gierymskiego ma w sobie coś rozczulającego, pewien niezwykły pierwiastek wrażliwości, wielką moc w przedstawianiu rzeczy zwykłych i wyjątkowych zarazem. Znany z eksperymentów z kolorem i światłem, przybliżających go do impresjonizmu francuskiego (chociażby „W altanie" z 1882 roku) Gierymski najbardziej porusza w „Pomarańczarce" i „Trumnie chłopskiej". W tym ostatnim dziele malarz udowodnił w mistrzowski sposób, że najpełniej ból da się wyrazić zwłaszcza poprzez milczenie, przez paraliżującą niemoc, zastygnięcie ze smutku. Poruszający widok, zapadający w pamięć na bardzo długo.

5. Ferdynand Ruszczyc (1870-1936)
Malarz krajobrazów, polskiej ziemi, łąk i cudownych chmur, które obserwowane na niebie pozwalają na chwilę odpłynąć w krainę łagodności. Ruszczyc poprzez swoje symbolistyczne malarstwo robi coś niezwykłego - temat pracy i wiejskiego życia podnosi do rangi swoistej świętości. Dużo w tym wszystkim nostalgii, tęsknoty za ciszą i łagodnością natury. Krajobrazy magiczne.

6. Mela Muter (1876-1967)
Jedyna kobieta w tym zestawieniu, usytuowana zdecydowanie nad Boznańską czy Stryjeńską, które także mocno cenię. Polska malarka żydowskiego pochodzenia, mam wrażenie, że mało znana, choć cudowna. Urodziła się w Warszawie, od 1901 roku przebywała na emigracji w Paryżu, gdzie zmarła. Jej prace, przedstawiające na ogół portrety i widoki miast są rozedrgane, Muter unika w nich szczegółów ukazując świat w syntetyczny sposób. Jest w tych plamach barwnych pewien nerw, siła, widoczne są też wypływy Cezanne'a czy Vuillarda, czyli paryskich modernistów.

7. Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939)
Malarz dramaturg, fotograf, filozof. Jego pseudonim „Witkacy" to synonim skandalu, tajemnicy, owiany legendą jako artysta nieposkromiony, narkoman. Jego kontakt z narkotykami był jednak bardzo kontrolowany, ponieważ malarz postanowił sprawdzać działanie substancji psychoaktywnych i ich wpływ na kształt tworzonego dzieła. Już sam ten fakt sprawia, że Witkacy jawi się jako osobowość wyjątkowa, charyzmatyczna. Mistrz wyobraźni, doskonały portrecista, znany z osobliwego regulaminu jaki stosował w przypadku zamówień podobizn, mniej lub bardziej realnych i karykaturalnych, o czym mógł zdecydować zamawiający. Autor koncepcji „czystej formy", związanej z wywołaniem poprzez sztukę odczucia metafizycznego. Liczy więc więc wrażenie, nie treść.

8. Tadeusz Makowski (1882-1932)
Tadziu Makowski, albo Tadeo, nazywany tak przez swoich paryskich przyjaciół. Malarz polski, przebywający przez długi czas na emigracji we Francji, związany z Ecole de Paris (szkoła paryska), która to w pierwszej połowie XX wieku zrzeszała same artystyczne indywidualności. Makowski jest indywidualnością szczególną, człowiekiem o niezwykłym sercu i wrażliwości, o czym przekonać się można czytając jego „Pamiętnik". Malarstwo ukochał sobie równie mocno co samotność, która była dla niego jednocześnie źródłem smutku i artystycznych uniesień. Cenił sobie ciszę i delikatny świat wewnętrzny, zdecydowanie bardziej atrakcyjniejszy niż ten, który go otaczał. Uwielbiam jego dzieci, kukiełkowy świat pełen łagodności, ale też nienazwanego niepokoju.

9. Andrzej Wróblewski (1927-1957)
Wróblewski na kartach historii sztuki zapisał się jako malarz II wojny światowej, jej demonów, które prześladowały go przez całe, 30 - letnie życie. Żył krótko, ale intensywnie, nieustannie poszukując najodpowiedniejszego sposobu na wyrażenie się poprzez sztukę. Jego „Kolejki" to obraz zastygłego i paraliżującego oczekiwania, zarówno na realizację spraw materialnych, ale też na to, co stanie się później, kiedy życie dobiegnie już końca. Poruszają zwłaszcza jego „Rozstrzelania" (osiem płócien), w których zło nie ma twarzy, ale działa z wielką siłą, czyniąc widza zupełnie bezradnym na wszystko to, co zmuszony jest oglądać.

10. Zdzisław Beksiński (1929-2005)
Artysta, który mnie zachwyca i przeraża w jednakowym stopniu. Lęk przed niepokojącą wizją jego świata, mrocznego i niezrozumiałego nie jest w stanie zagłuszyć głosów, które co chwilę szepczą mi do ucha, że malarstwo tego człowieka to fenomen na światową skalę. Kiedyś próbowałam je zrozumieć, ale dziś, zgodnie z tym, o czym sam przekonywał Beksiński, skupiam się na odczuciu i emocjach, a te są ogromne. „Piękne obłoki nie staną się piękniejsze, gdy dowiemy się, że stanowią kondensat pary wodnej (...). Podobnie chyba - jeśli chodzi o obraz - byłbym szczęśliwy gdyby budził zachwyt bez konieczności interpretowania" - mawiał malarz.

# data[].attributes.attachment_link.title
10 wyjątkowych malarzy polskich, których warto znać - Minerva

# data[].attributes.attachment_link.description
Do napisania tego zestawienia zbierałam się bardzo długo, w zasadzie chyba najdłużej w historii mojego bloga. Od samego początku pomysł z wpisem na temat 10 najważniejszych, czy najlepszych polskich malarzy wydał mi się w realizacji zupełnie niemożliwy. No bo jakie kryteria przyjąć i w jaki sposób wartościować artystów, zwłaszcza, że mowa tu nie tylko ...

# data[].attributes.body
Obejrzyj obrazy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najciekawsze młodopolskie obrazy, o których nie mieliście pojęcia

#sztuki wizualne

Polska sztuka przełomu XIX i XX wieku jest już mocno obecna w popkulturze. Przypominamy mniej znane dzieła z tego okresu, które niesłusznie pozostają w cieniu Wyspiańskiego, Malczewskiego czy Chełmońskiego.

Konrad Krzyżanowski, "Przy świecy", 1914

Konrad Krzyżanowski, zwany przez uczniów i przyjaciół "Krzyżakiem", to bodaj największy młodopolski przegrany historii sztuki. Innowator, który jedną nogą tkwił w Młodej Polsce, drugą śmiało wkraczał już w ekspresjonizm. Studenci uwielbiali go za osobowość i daleki od akademickiego konserwatyzmu sposób nauczania. Sam w młodości został wyrzucony z petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych po kłótni z jej zachowawczym rektorem. Bardziej tradycyjnie zorientowani koledzy po pędzlu i krytycy utyskiwali na jego "rąbanie pędzlem" i "malowanie błotem". Dziś znany jest przede wszystkim historykom sztuki.

Tymczasem niezwykłe portrety Krzyżanowskiego to jedne z tych młodopolskich dzieł, które zaskakująco dobrze zniosły próbę czasu. Syntetyczne kompozycje, płaskie plamy barwne, śmiałe, podkreślane w fakturze pociągnięcia pędzla, rozbłyski pojedynczych, wysyconych kolorów, wydobywanych z ogólnego mroku kompozycji składają się na język wizualny, którego nie sposób pomylić z żadnym innym malarzem epoki. Obraz "Przy świecy" reprezentuje ulubiony gatunek Krzyżanowskiego - portret we wnętrzu, skąpanym w mroku i oświetlonym, niczym u barokowych mistrzów hiszpańskich i niderlandzkich, jedynie płomykiem świecy. Jednak łączy go z przeszłością tylko ikonograficzna konwencja, malarsko - różni wszystko.

Młoda Polska w Szwecji

Konrad Krzyżanowski, "Droga do Werki", 1907

Pejzaże Krzyżanowskiego bliskie są malarstwu krajobrazowemu Jana Stanisławskiego, ale znów, jak to w przypadku tego malarza, pociągnięte o krok dalej, jeszcze bardziej syntetyczne i wyraziste jednocześnie. Krzyżanowski malował przede wszystkim bukoliczne pejzaże kresowe - sam związany był silnie z Wileńszczyzną - daleko im jednak od banalnej sielankowości. O ile w portretach dominuje ciemna gama barwna właściwa ponurym, zagraconym mieszczańskim wnętrzom epoki przedmodernistycznej, tak w pejzażach Krzyżanowski pozwalał sobie na zupełne barwne szaleństwo. Czyste, wysycone do granic możliwości barwy w połączeniu z lapidarnym, ale pewnym gestem pędzla, pojedynczymi pociągnięciami zaznaczającego elementy pejzażu, przydaje sielankowemu krajobrazowi niezwykłego dramatyzmu.

Pociąg artysty do eksperymentów widać dodatkowo w tym, jak poszczególne pejzaże są skomponowane. Gdy zestawimy je ze sobą, okaże się, że w przeciwieństwie do większości kolegów po pędzlu Krzyżanowski nie rozwijał jednego ulubionego rozwiązania, w którym dominowałoby niebo (jak u Ruszczyca), ziemia (jak u Ślewińskiego) lub równowaga pomiędzy nimi (jak u Stanisławskiego). U Krzyżanowskiego rozwiązania kompozycyjne zmieniają się z obrazu na obraz i niejednokrotnie potrafią zaskoczyć.

Sabaliauskaitė: "Wilno to miasto palimpsest" [wywiad]

Fryderyk Pautsch, "Studium chłopów", 1913

Częsty w młodopolskim malarstwie splot chłopomanii i zamiłowania do ekspresji definiuje dorobek Fryderyka Pautscha. Przy czym fascynacja artysty folklorem nie przybierała karykaturalnych form, sportretowanych przez Stanisława Wyspiańskiego w "Weselu", ale była naprawdę głęboka. Owocowało to studiami o etnograficznym zacięciu, między innymi w wizerunkach Hucułów, których życie artysta obserwował, mieszkając przez kilka miesięcy na Pokuciu.

W "Studium chłopów" widać charakterystyczną dla niego ciasną kompozycję, swobodny, niemal "pastelowy" modelunek i zamiłowanie do żywych, kontrastowo zestawianych barw rodem z malarstwa Borisa Kustodijewa i innych współczesnych mu Rosjan. Jak pisała o Pautschu Irena Kossowska:

Kultura ludowa żyje i będzie digitalizowana

Rodzajowe motywy tematyczne nasycał zintensyfikowaną ekspresją, poddawał niekiedy brutalnej deformacji. (...) Zawarty w kompozycjach Pautscha emocjonalny ładunek sprawił, iż jego twórczość sytuowała się na pograniczu nurtów realizmu i ekspresjonizmu, wyróżniając się swą stylistyką w ramach młodopolskiej sztuki; w warstwie symbolicznej niosła uniwersalne treści odnoszące się do wtopienia ludzkiej egzystencji w rytmy przyrody i podporządkowania ludzkiego bytu rzeczywistości transcendentnej.

Karol Tichy, "Elegia", ok. 1900

Nazwisko Karola Tichego nie kojarzy się od razu z malarstwem. Stał się on jednym z czołowych reformatorów polskiego wzornictwa przemysłowego, ale z wykształcenia był malarzem i próbował swoich sił na tym polu. Choć na pierwszy rzut oka nie ma ono wiele wspólnego z jego dorobkiem rzeźbiarskim, możemy dostrzec tu podobne poszukiwania.

W projektach mebli Tichy wychodził z tradycji secesyjnej, redukował jednak ornament do minimum. Skupiał się na zestawieniach prostych brył i kształtów, a dekoracyjność akcentował w konstrukcji, nie zdobieniach. W jego malarstwie widać z kolei wzorce rodem ze sztuki francuskich symbolistów czy dalekie echa formalistycznych poszukiwań Whistlera. W "Elegii", jednym z niewielu zachowanych płócien Tichego (malarska część jego dorobku została w dużej mierze zniszczona podczas powstania warszawskiego) dostrzec możemy wiele charakterystycznych cech: nastrojowość, miękki modelunek, zawężoną paletę barwną, dekoracyjność kompozycji. Podobnie jak w projektach przemysłowych, Tichy redukuje detale na rzecz subtelnej gry zrytmizowaną kompozycją.

Polskie wzornictwo XX wieku

Vlastimil Hofman, "Spowiedź", 1906

Rok przed namalowaniem "Spowiedzi" Vlastimil Hofman, młodopolski malarz o polsko-czeskich korzeniach, dołączył do Grupy Pięciu, awangardowej jak na ówczesne realia formacji starającej się wcielić w życie Baudelaire'owską ideę korespondencji sztuk. Drugą idée fixe Hofmana było odnowienie sztuki sakralnej. W połączeniu z typowo młodopolską chłopomanią Hofmana owocowało to obrazami takimi jak "Spowiedź" - łączącymi motywy sakralne i ludowe, zakomponowanych w prosty, płaszczyznowy i hieratyczny sposób, pod względem formy zawdzięczających wiele malarstwu Jacka Malczewskiego.

Symbolizm Hofmana jest rozbrajająco prosty i bezpośredni - w "Spowiedzi" Chrystus wysłuchujący grzechów chłopa jest dosłownie ożywioną figurą z polnego krucyfiksu. Jako że Hofman traktował swoje programowe idee bardzo poważnie, prostota ta szybko dała o sobie znać i się na nim zemściła. W ciągu raptem kilkunastu lat, w szybko przekształcającym się pejzażu polskiej sztuki u zarania nowoczesności, Hofman z pozycji innowatora przesunął się na miejsce twardogłowego konserwatysty.

Witold Pruszkowski, "Spadająca gwiazda", 1884

Blisko związany przyjacielskimi więzami z Malczewskim Witold Pruszkowski był w gruncie rzeczy postacią zawieszoną pomiędzy epokami. Jego wyobraźnia przesiąknięta była obrazowością i wrażliwością romantyzmu, zmarł zaś już w połowie lat 90. XIX wieku, w zenicie młodopolskiej kultury. Formalnie wchłonął zaś niemal wszystko, co pomiędzy. Od monachijskich malarzy, z którymi studiował, przejął zamiłowanie do nastrojowości, scen zawieszonych między nocą a świtaniem. Od impresjonistów - umiejętność posługiwania się swobodnym rozwibrowanym gestem, a od realistów - przywiązanie do konkretu, precyzyjne modelowanego detalu.

Studiując u Matejki, podejmował tematy historyczne, ale podszyte mocno romantycznym duchem - oparte na scenach legendarnych raczej niż udokumentowanych źródłowo, a przy okazji uzupełnione o akcenty nadprzyrodzone. "Spadająca gwiazda" to jeden z przykładów fascynacji Pruszkowskiego naturą, jednak nie tą przyziemną, a pełną wzniosłości, odrobinę niesamowitą i tajemniczą, obowiązkowo przedstawioną w na poły upersonifikowanej formie.

Tkliwi nihiliści. Józef Brandt i polscy malarze w Monachium

Ferdynand Ruszczyc, "Stare jabłonie", 1900

Czysty pejzaż dominował za to w malarstwie Ferdynanda Ruszczyca, który przyziemność motywów z Wileńszczyzny przełamywał malarską ekspresją i nutą symbolizmu. "Stare jabłonie" to jeden ze stosunkowo mało znanych, a zarazem najwybitniejszych obrazów twórcy. Podczas gdy zazwyczaj kontrastował on przestwór nieba z małym wycinkiem ziemi, na którym ciążyły skłębione chmury, tutaj skupił się wyłącznie na prostym motywie drzew w sadzie.

Podobnie jak belgijski symbolista Leon Spilliaert z tego prostego motywu potrafił jednak wydobyć niezwykły ładunek emocjonalny i ekspresyjny. Nagie konary oświetlone nadnaturalnie jaskrawym księżycowym światłem przecinają obraz niczym błyskawice na nocnym niebie, wprowadzając w prosty motyw element niezwykłości i niepokoju.

malarstwo młoda polska pejzaż portret ekspresjonizm [{"nid":"41848","uuid":"55b0830b-5e11-4f03-9ec4-6e04710d0a05","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Konieczny: w architekturze kręci mnie to, że można wymyślać naprawdę [wywiad]","field_introduction":"25 stycznia 2016 Muzeum Centrum Dialogu Przełomy otwiera swoje wnętrze: długo oczekiwaną ekspozycję poświęconą historii Szczecina, której kształt jest wynikiem ścisłej współpracy architektów z artystami. O burzliwej historii projektu opowiada jeden z najciekawszych architektów w Europie, Robert Konieczny.","field_summary":"O burzliwej historii projektu Muzeum Centrum Dialogu Przełomy w Szczecinie opowiada jeden z najciekawszych architektów w Europie, Robert Konieczny.","path":"/pl","path_node":"/artykul/konieczny-w-architekturze-kreci-mnie-to-ze-mozna-wymyslac-naprawde-wywiad","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59604";s:4:"name";s:13:"#architektura";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:19:"/temat/architektura";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/field/image/robert_konieczny_ag.jpg?itok=WVF1DVY6","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/field/image/robert_konieczny_ag.jpg?itok=9CvcTHbO","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/field/image/robert_konieczny_ag.jpg?itok=Q9ryT_uw","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/field/image/robert_konieczny_ag.jpg?itok=5_cbd1ev","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/field/image/robert_konieczny_ag.jpg?itok=HpYtevHg","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"249","cover_width":"440","cover_ratio_percent":"56.5909"}]

# data[].attributes.attachment_link.title
Najciekawsze młodopolskie obrazy, o których nie mieliście pojęcia

# data[].attributes.attachment_link.description
sztuki wizualne Polska sztuka przełomu XIX i XX wieku jest już mocno obecna w popkulturze. Przypominamy mniej znane dzieła z tego okresu, które niesłusznie pozostają w cieniu Wyspiańskiego, Malczewskiego czy Chełmońskiego. Konrad Krzyżanowski, "Przy świecy", 1914 Konrad Krzyżanowski, zwany przez uczniów i przyjaciół "Krzyżakiem", to bodaj największy młodopolski przegrany historii sztuki.

# data[].attributes.body
Obejrzyj dokładnie obrazy s. Wyspiańskiego. Klikaj w poszczególne kategorie po lewej stronie, np. grafiki itd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Portrety dziecięce Wyspiańskiego nie mają sobie równych w sztuce polskiej. Wyróżnia je subtelność wykonania, głębia uczuć, połączenie realistycznej obserwacji z liryczno-poetykim nastrojem. Naturalne gesty i pozy małych modeli, najczęściej własnych dzieci artysty, zostały uchwycone niespokojną, wijącą się secesyjną kreską i kolorem kładzionym płaskimi plamami. Wyspiański, ukazując w bliskim planie maleńką modelkę o potarganych w zabawie włosach, po mistrzowsku oddał zdumienie, które wyraża jej twarz, a także przebijającą zza niego ciekawość świata. To studium portretowe było kilkakrotnie powtarzane, jedna z wersji znajduje się w Muzeum Narodowym w Krakowie.

Portret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty, 1894-1895
Pastel, papier, 54 x 45 cm
Sygnowany monogramem wiązanym z prawej u dołu: SW
Zakup 1925, nr inw. 46873

Franciszek Wyspiański (1836-1901), rzeźbiarz, uczył się w Szkole Sztuk Pięknych przy Instytucie Technicznym w Krakowie w pracowni Henryka Kossowskiego. Od 1857 jego prace pojawiały się na wystawach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Artysta przyjaźnił się ze znamienitymi przedstawicielami świata kultury, z malarzami - Janem Matejką, Władysławem Łuszczkiewiczem, Florianem Cynkiem, Walerym Eliaszem i Aleksandrem Kotsisem, znał też historyka Józefa Szujskiego i dramaturga Michała Bałuckiego.
25 kwietnia 1868 Wyspiański poślubił Marię Rogowską. Rok później przyszedł na świat Stanisław, a w 1871 drugi syn, Tadeusz (zm. 1875). W 1873 przeprowadził się wraz z rodziną do Domu Długosza pod Wawelem i za zgodą Kapituły przebudował stajnię i wozownię na pracownię. Wrażenia, jakie to miejsce wywierało, Stanisław przekazał wierszem:

U stóp Wawelu miał Ojciec pracownię
wielką izbę białą wysklepioną,
żyjącą figur zmarłych wielkim tłumem;
tam chłopiec mały chodziłem, co czułem,
to później w kształty mej sztuki zakułem.
Uczuciem wtedy tylko, nie rozumem,
obejmowałem zarys gliną ulepioną
wyrastający przede mną w olbrzymy:
w drzewie lipowym rzezane posągi.

Bratanek Franciszka Wyspiańskiego, Witold, wspominał: „Był to artysta w każdym calu, utalentowany rysownik i rzeźbiarz, dusza niezależna i rogata [...]. Bliski przyjaciel głównych koryfeuszy krakowskiej bohemy owych czasów [...] szczęścia nie miał i wywalczyć go nie umiał [...] nonszalancją zrażał sobie protektorów, poza tym lubił bawić się szeroko i tak z wolna podupadała jego pracownia rzeźbiarska, a on sam schodził w zapomnienie. Znałem go bardzo dobrze, jako chłopak z otwartą gębą słuchałem jego wspomnień - i fantazji [...]. Ten człowiek musiał wielki wpływ wywrzeć na syna. Nie tylko ważny jes fakt, że pracownia Ojca znajdowała się naprzeciw Wawelu w Domu Długosza, ale i to, że w pracowni tej małego chłopaka wtajemniczał w arkana sztuki człowiek, który swe życie kładł na jej ołtarzu z nonszalancją dla majątku lub sławy".

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Wyspiański - Muzeum Narodowe w Warszawie

# data[].attributes.attachment_link.description
Portrety dziecięce Wyspiańskiego nie mają so­bie równych w sztuce polskiej. Wyróżnia je sub­telność wykonania, głębia uczuć, połączenie realistycznej obserwacji z liryczno-poetykim nastrojem. Naturalne gesty i pozy małych mo­deli, najczęściej własnych dzieci artysty, zostały uchwycone niespokojną, wijącą się secesyjną kreską i kolorem kładzionym płaskimi plamami.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z podanym linkiem i napisz w zeszycie najważniejsze fakty dotyczące życia S. Wyspiańskiego. Rozwiąż zadania znajdujące pd jednym z dwóch obrazów artysty ("Żona artysty z synem Stasiem" lub "Macierzyństwo").

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Jako przedostatni etap opisu może się w nim znaleźć interpretacja symbolicznej wymowy przedstawienia czy też jego ogólnego nastroju, które budowane są za pomocą wszystkich opisanych wcześniej elementów.

Odnieś się do pytań 9 i 10 z wcześniejszej tabeli. Czy zgadzasz się z propozycją haseł, które zostały przypisane do tych pytań? Jeżeli nie, zaproponuj inne. Jak ty interpretujesz utrwalone na rysunku relacje między matką a synkiem?

Wyraź swoją opinię na temat pastelu Stanisława Wyspiańskiego. Nie zapomnij o uzasadnieniu. W swojej wypowiedzi nawiąż też do elementów opisu, na przykład w taki sposób:

- Podoba mi się:
Pastel Stanisława Wyspiańskiego podoba mi się, ponieważ uważam, że artysta zastosował w nim interesujące kolory. Podoba mi się ich zestawienie.

- Nie podoba mi się:
Rysunek Stanisława Wyspiańskiego nie podoba mi się, ponieważ uważam, że postaci są zbyt duże, niemal w całości wypełniają jego powierzchnię. Wydaje mi się, że byłoby lepiej dla kompozycji, gdyby na drugim planie artysta wyraźnie narysował pokój, w którym znajdują się postaci.

A TERAZ TWOJA KOLEJ:

Jest wiele różnych typów opisów: katalogowy, w którym najistotniejsze są wszystkie dane na temat każdego dzieła; formalny (analiza kompozycji dzieła, podczas której określamy miejsca na płaszczyźnie, plany i kierunki kompozycji); ikonograficzny - należy tu uwzględnić całą „treść" przedstawienia, motywy, które można wskazać w dziele. Dodaliśmy jeszcze element interpretacji, odwołujący się bezpośrednio do wcześniejszych ustaleń.

Wszystkie te działania kierują nas do ostatniego etapu spotkania z dziełem: wyrażenia własnych przemyśleń, odczuć, emocji, które towarzyszyły nam podczas kontaktu z dziełem.

Jest to etap najbardziej osobistego zbliżenia się odbiorcy do dzieła sztuki.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Stanisław Wyspiański - życie i twórczość", "Stanisław Wyspiański, Żona artysty z synkiem Stasiem", "Symboliczna wymowa przedstawienia", "Macierzyństwo namalowane", "Uczucie wyrażone gestem", "Zadaniowo". Materiał zawiera 12 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 21 ćwiczeń, w tym 6 interaktywnych.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z materiałami i rozwiąż ćwiczenia w zeszycie lub na komputerze.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Świat zbudowany jest z kontrastów. Na kuli ziemskiej odnajdziemy przeciwstawne kierunki geograficzne: wschód - zachód, północ - południe. Wzorując się na tym podziale, często posługujemy się zwrotem „coś leży na przeciwległych biegunach". Nierzadko też używamy wyrazów, które łączymy w przeciwstawne pary: „dwie strony medalu", „awers - rewers", „początek - koniec", „start - meta", „pozytywny - negatywny".

Często takie opozycje pojawiają się w różnych systemach znaków. Na przykład w zapisie matematycznym mamy wartości „dodatnie" i „ujemne", a w sygnalizacji świetlnej komunikat „dozwolone - niedozwolone", który wyraża się poprzez różnicę kolorów zielony - czerwony. Niektóre z takich par pojęć możemy nawet wartościować, czyli oceniać jako pozytywne lub negatywne: dobry - zły. A jeśli w słowach nie ma zapisanych takich znaczeń, to ocena pojawia się w skojarzeniach.

W tej części poznamy wyrazy i pojęcia przeciwstawne. Taki kontrast w języku nazywamy przeciwieństwem lub negacją.

1) Znajdź jak najwięcej określeń do słów, które byłyby zaprzeczeniem podanych niżej wyrazów. Możesz skorzystać z dowolnego słownika wyrazów przeciwstawnych, czyli ze słownika antonimów: „wczorajszy", „prawica", „ziemia", „ogień", „życie", „starość", „budzić się", „radować się", „ciasny", „wiara", „z jednej strony", „nie tylko".

2) Znajdź przykłady tekstów kultury (książek, filmów, dzieł plastycznych, a także artykułów prasowych lub haseł z plakatów reklamowych), których tytuły układają się w przeciwstawne znaczenia, np. „Zbrodnia i kara", „W niebie i na ziemi". Zastanów się, dlaczego twórcy tych dzieł posługują się kontrastami wyrazów lub pojęć.

Wyrazy w naszym słowniku układają się w różne klasy. Jest to bardzo logicznie zbudowana sieć słów i ich znaczeń. Potrafimy wybierać słowa o bliskim znaczeniu (np. „duży", „ogromny", „wielki", „obszerny") lub pary wyrazów o znaczeniach przeciwstawnych (np. „duży" - „mały").

Przeciwstawne znaczenia możemy zatem w języku wyrażać za pomocą antonimów. Mogą to być pojedyncze wyrazy („ciemny - jasny"; „budzić się - zasypiać"; „rano - wieczór"; „cicho - głośno"; „coś - nic"; „ktoś - nikt") lub związki frazeologiczne (czyli utarte połączenia wyrazowe), np. „na samym początku - na szarym końcu"; „posiąść wszystkie rozumy - stracić rozum"; „z jednej strony - z drugiej strony zaś"; „nie tylko, ale także".

W gramatyce przeciwstawne znaczenia wyrażamy również za pomocą cząstek poprzedzających wyrazy. Informują one nie tylko o przeciwieństwie, ale także o braku, o niedoborze czegoś albo o treściach wykluczających się, którym zaprzeczamy. Takie zjawisko nazywamy przeciwstawnością albo negacją. Cząstki, które dodajemy na początek nowego wyrazu, to przedrostki.

Bardzo często posługujemy się przeczeniem (cząstką) NIE, aby wyrazić na coś niezgodę, przeciwne intencje lub aby zaprzeczyć czemuś. Wyraz ten pisany oddzielnie z czasownikami nazywany jest partykułą przeczącą. Ortografia z cząstką NIE często jest kłopotliwa. Przypomnijmy kilka najważniejszych zasad:

Kolejną częścią mowy, która służy wyrażaniu negacji lub przeciwstawnych treści, jest zaimek przeczący:
NIC, NIKT, NIGDZIE, ŻADEN.
Treści dwóch lub kilku zdań natomiast możemy przeciwstawiać sobie również za pomocą spójników ( prostych lub złożonych):
ALE, LECZ, JEDNAK, ZAŚ, NATOMIAST, Z KOLEI ALBO, LUB, CZY, BĄDŹ
NIE TYLKO..., ALE TAKŻE...
Z JEDNEJ STRONY..., Z DRUGIEJ STRONY ZAŚ...

Wstęp do nauki o języku polskim. Podręcznik dla szkół wyższych Renata Przybylska

Antonimy pozwalają interpretować rzeczywistość na zasadzie kontrastu. Porządkują nasze myślenie, upraszczają klasyfikację zjawisk. Ogromną rolę odgrywają w wartościowaniu i wyrażaniu ocen: to, co jest dobre, korzystne, stanowi człon pozytywny pary, to, co złe, niekorzystne - człon negatywny.

Antonimy mają ważne funkcje stylistyczne. Są częste w mowie potocznej, ilekroć porządkujemy coś na zasadzie: kto jest za, a kto przeciw, kto jest swój, a kto obcy, co jest piękne, a co jest brzydkie, co modne, a co niemodne itd. W stylu artystycznym zasada kontrastu znaczeniowego wykorzystywana jest do wzmożenia ekspresji, odkrycia powiązań między zjawiskami. Antonimiczne pary występują nierzadko choćby w tytułach dzieł literackich [...] Antonimy są częstym tworzywem w aforyzmach, sentencjach, maksymach i fraszkach, a zaskakujące odkrywanie przeciwieństw pojęciowych jest źródłem wielu dowcipów językowych.

Wyjaśnij, dlaczego używamy antonimów w mowie potocznej.

Jak myślisz, dlaczego artyści, poeci wykorzystują w swoich utworach antonimy i inne środki wyrazowe o przeciwstawnych znaczeniach. Zapisz swoją odpowiedź do zeszytu.

Podaj przykład przysłowia, w którym występują przeciwstawne znaczenia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Świat zbudowany jest z kontrastów. Na kuli ziemskiej odnajdziemy przeciwstawne kierunki geograficzne: wschód - zachód, północ - południe. Wzorując się na tym podziale, często posługujemy się zwrotem „coś leży na przeciwległych biegunach". Nierzadko też używamy wyrazów, które łączymy w przeciwstawne pary: „dwie strony medalu", „awers - rewers", „początek - koniec", „start - meta", „pozytywny - negatywny".

# data[].attributes.body
Rozwiąż kartę pracy na ocenę dodatkową

# data[].attributes.body
Na początek przypominam adres mailowy: 1zadaniezpolskiego@gmail.com
Otwórz link, zapoznaj się z informacjami, rozwiąż ćwiczenia 1-2. Następnie przeczytaj tekst i wykonaj pozostałe ćwiczenia. Na wykonanie ostatniego masz czas do poniedziałku 18 maja - prześlij na ocenę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ryszard Kapuściński

Polski „mistrz reportażu", dziennikarz. Pracował jako stały korespondent zagraniczny PAP (Polskiej Agencji Prasowej) w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Najbardziej znane książki: „Cesarz", „Wojna futbolowa", „Imperium", „Heban".

Przeczytaj fragmenty reportażu Ryszarda Kapuścińskiego o Afryce. Zwróć uwagę na to, w jaki sposób autor opowiada o ludziach zamieszkujących ten kontynent.

Zderzenie
Przede wszystkim rzuca się w oczy światło. Wszędzie - światło. Wszędzie - jasno. Wszędzie - słońce. Jeszcze wczoraj, ociekający deszczem, jesienny Londyn. Ociekający deszczem samolot. Zimny wiatr i ciemność. A tu, od rana całe lotnisko w słońcu, my wszyscy - w słońcu.
Dawniej, kiedy ludzie wędrowali przez świat pieszo, jechali na wierzchowcach albo płynęli statkami, podróż przyzwyczajała ich do zmiany. Obrazy ziemi przesuwały się przed ich oczami wolno, scena świata obracała się ledwie‑ledwie. Podróż trwała tygodniami, miesiącami. Człowiek miał czas, żeby zżyć się z innym otoczeniem, z nowym krajobrazem. Klimat też zmieniał się etapami, stopniowo. Nim podróżnik dotarł z chłodnej Europy do rozpalonego równika, miał już za sobą przyjemne ciepło , upały i piekło .
Dzisiaj nic nie zostało z tych ! Samolot gwałtownie wyrywa nas ze śniegu i mrozu i jeszcze tego samego dnia rzuca w rozpaloną otchłań tropiku. Nagle, ledwie przetarliśmy oczy, jesteśmy wewnątrz wilgotnego piekła. Od razu zaczynamy się pocić. Jeżeli przylecieliśmy z Europy zimą - zrzucamy palta, zdejmujemy swetry. To pierwszy gest nas, ludzi Północy, po przybyciu do Afryki. [...]
Ludzie
I wreszcie odkrycie najważniejsze - ludzie. Tutejsi, miejscowi. Jakże pasują do tego krajobrazu, światła, zapachu. Jak tworzą jedność. Jak człowiek i krajobraz są nierozerwalną, uzupełniającą się, harmonijną wspólnotą, . Jak każda rasa jest osadzona w swoim pejzażu, w swoim klimacie!
My kształtujemy nasz krajobraz, a on formuje rysy naszych twarzy. Biały człowiek jest wśród tych palm, lian, w tym buszu i dżungli jakimś dziwacznym i nieprzystającym wtrętem. Blady, słaby, spocona koszula, sklejone włosy, ciągle męczy go pragnienie, uczucie bezsiły, . Ciągle boi się, boi się moskitów, , skorpionów, węży - wszystko, co się porusza, napełnia go lękiem, przerażeniem, paniką.
Miejscowi - przeciwnie: ze swoją siłą, wdziękiem i wytrzymałością poruszają się naturalnie, swobodnie, w tempie ustalonym przez klimat i tradycję, w tempie nieco spowolniałym, niespiesznym, bo przecież w życiu i tak nie da się wszystkiego osiągnąć, bo cóż by pozostało dla innych? [...]
Czas
Europejczyk i Afrykanin mają zupełnie różne pojęcia czasu, inaczej go postrzegają, inaczej się do niego odnoszą. W przekonaniu europejskim czas istnieje poza człowiekiem, istnieje , niejako na zewnątrz nas, i ma właściwości mierzalne [...]. Europejczyk czuje się sługą czasu, jest od niego zależny, jest jego poddanym. Żeby istnieć i funkcjonować, musi przestrzegać jego żelaznych, nienaruszalnych praw, jego sztywnych zasad i reguł. Musi przestrzegać terminów, dat, dni i godzin. Porusza się w trybach czasu, nie może poza nimi istnieć. One narzucają mu swoje rygory, wymagania i normy. [...]
Inaczej pojmują czas miejscowi, Afrykańczycy. Dla nich czas jest kategorią dużo bardziej luźną, otwartą, elastyczną, . To człowiek ma wpływ na kształtowanie czasu, na jego przebieg i rytm (oczywiście, człowiek działający za zgodą przodków i bogów) [...].
W przełożeniu na sytuacje praktyczne oznacza to, że jeżeli pojedziemy na wieś, gdzie miało po południu odbyć się zebranie, a na miejscu zebrania nie ma nikogo, bezsensowne jest pytanie: „Kiedy będzie zebranie?". Bo odpowiedź jest z góry wiadoma: „Wtedy, kiedy zbiorą się ludzie".
Toteż Afrykanin, który wsiada do autobusu, nie pyta, kiedy autobus odjedzie, tylko wchodzi, siada na wolnym miejscu i od razu zapada w stan, w jakim spędza znaczną część swojego życia - w stan martwego wyczekiwania.
- Ci ludzie mają fantastyczną zdolność czekania! - powiedział mi mieszkający tu od lat Anglik. - Zdolność, wytrwałość, jakiś inny zmysł! [...]
Na czym polega owo martwe czekanie? Ludzie wchodzą w ten stan świadomi tego, co nastąpi: starają się więc umościć najwygodniej, w miejscu możliwie najlepszym. Czasem kładą się, czasem siedzą wprost na ziemi, na kamieniu albo w kucki. Przestają mówić. Gromada martwo czekających jest niema. Nie wydaje głosu, milczy. Następuje rozluźnienie mięśni. Sylwetka wiotczeje, osuwa się, kurczy. Szyja nieruchomieje, głowa nie porusza się. Człowiek nie rozgląda się, niczego nie wypatruje, nie jest ciekaw. Czasem ma przymknięte oczy, ale nie zawsze. Raczej oczy są otwarte, ale wzrok nieobecny, bez iskry życia. Ponieważ godzinami obserwowałem całe tłumy będące w stanie martwego oczekiwania, mogę stwierdzić, że zapadają w jakiś głęboki fizjologiczny sen: nie jedzą, nie piją, nie oddają moczu. Nie reagują na bezlitośnie prażące słońce, na natrętne, żarłoczne muchy obsiadające ich powieki, ich usta.
Co się w tym czasie dzieje w ich głowach?
Nie wiem, nie mam pojęcia. Nie myślą? Śnią? Wspominają? Układają plany? Medytują? Przebywają w zaświatach? Trudno powiedzieć.
Malaria
Pierwszym sygnałem nadciągającego ataku malarii jest wewnętrzny niepokój, który zaczynamy odczuwać nagle i bez wyraźnego powodu. Coś się z nami stało, coś niedobrego. Jeżeli wierzymy w duchy - wiemy co: to wszedł w nas zły duch, ktoś rzucił na nas czary. Ten duch obezwładnił nas i przygwoździł. Toteż wkrótce ogarnia nas otępienie, , ociężałość. Wszystko nas drażni. Przede wszystkim drażni światło, nienawidzimy światła. Drażnią nas inni - ich hałaśliwe głosy, ich odrażający zapach, ich szorstki dotyk.
Ale nie mamy dużo czasu na te odrazy i wstręty. Bo szybko, a czasem nagle, bez żadnych wyraźnych znaków ostrzegawczych, przychodzi atak. Jest to nagły, gwałtowny atak zimna. Zimna podbiegunowego, arktycznego. Oto ktoś wziął nas, nagich, rozpalonych w piekle i Sahary, i rzucił wprost na lodowatą wyżynę Grenlandii i , między śniegi, wichry i zamiecie. Co za wstrząs! Co za szok! W sekundę robi się nam zimno, przeraźliwie, przeszywająco, upiornie zimno.
Zaczynamy dygotać, trząść się, szamotać. Od razu czujemy jednak, że nie jest to dygot, jaki znamy z wcześniejszych doświadczeń, ot, kiedy zmarzliśmy zimą na mrozie, lecz że są to miotające nami wibracje i konwulsje, które za chwilę rozerwą nas na strzępy. I żeby jakoś ratować się, zaczynamy błagać o pomoc.
Co przynosi w takich chwilach największą ulgę? Właściwie jedyne, co może nam doraźnie pomóc: że ktoś nas okryje. Ale nie tak, po prostu, okryje kocem, derką lub kołdrą. Chodzi o to, żeby to okrycie przygniatało nas swoim ciężarem, żeby zamykało nas w jakiejś ściskającej formie, żeby nas miażdżyło. Właśnie o takiej sytuacji bycia miażdżonym marzymy w tej chwili. Tak chcielibyśmy, żeby przetoczył się nad nami walec drogowy!
Kiedyś miałem silny atak malarii na biednej wsi, gdzie nie było żadnych ciepłych okryć. Chłopi położyli na mnie wieko jakiejś skrzyni i siedzieli na nim cierpliwie, czekając aż minie moje najgorsze dygotanie. Najbardziej biedni są ci, którzy mają atak malarii i nie ma czym ich okryć. Widzimy ich często przy drogach, w buszu lub w lepiankach, jak leżą na ziemi półprzytomni, oblani potem, zamroczeni, a ich ciałami targają rytmiczne fale owych malarycznych konwulsji. Ale nawet otuleni tuzinem koców, kurtek i płaszczy szczękamy zębami i jęczymy z bólu, ponieważ czujemy, że to zimno nie przychodzi z zewnątrz - na dworze jest czterdziestostopniowy upał! - lecz, że mamy je wewnątrz, w sobie, że te Grenlandie i Spitsbergeny są w nas, że wszystkie kry, tafle i góry lodowe płyną przez nas, przez nasze żyły, mięśnie i kości. I może myśl ta napełniłaby nas lękiem, gdybyśmy byli w stanie zdobyć się jeszcze na wysiłek odczuwania czegokolwiek. Ale myśl owa przychodzi w chwili, kiedy po kilku godzinach szczyt ataku stopniowo mija i zaczynamy bezwładnie zapadać w stan krańcowego wycieńczenia i bezsiły. [...]
Człowiek tuż po silnym ataku malarii jest ludzkim strzępem. Leży w kałuży potu, nadal gorączkuje, nie może poruszyć ręką ani nogą. Wszystko go boli, ma zawroty głowy i nudności. Jest wyczerpany, słaby, zwiotczały. Taki człowiek niesiony przez kogoś na rękach sprawia wrażenie, jakby nie miał kości ani mięśni. I minie wiele dni, zanim znowu stanie na nogi.
Co roku malaria nęka w Afryce dziesiątki milionów ludzi, a tam, gdzie grasuje najczęściej - na terenach podmokłych, nisko położonych, bagiennych - zabija co trzecie dziecko.

Napisz w kilku zdaniach, o czym jest mowa w kolejnych fragmentach reportażu Ryszarda Kapuścińskiego. Swoje wypowiedzi możesz opatrzyć ilustracjami.

# data[].attributes.attachment_link.description
Polski „mistrz reportażu", dziennikarz. Pracował jako stały korespondent zagraniczny PAP (Polskiej Agencji Prasowej) w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Najbardziej znane książki: „Cesarz", „Wojna futbolowa", „Imperium", „Heban". Przeczytaj fragmenty reportażu Ryszarda Kapuścińskiego o Afryce. Zwróć uwagę na to, w jaki sposób autor opowiada o ludziach zamieszkujących ten kontynent.

# data[].attributes.headline
Temat: Jedzenie w literaturze i malarstwie.

# data[].attributes.subject
Temat: Jedzenie w literaturze i malarstwie.

# data[].attributes.body
Otwórz załączony link i rozwiąż trzy ćwiczenia wstępne z działu "Już wiesz". Następnie zapoznaj się z dalszymi informacjami o Sasach i rozwiąż w zeszycie ćw. 1.
Zjedź w dół pod zadania 7. Zapoznaj się z dziełami niezwykłego malarza, Giuseppe Arcimbolda. Rozwiąż zamieszczone tam ćwiczenia 8-10.
Na koniec lekcji zapoznaj się z definicją fast food i slow food. Rozwiąż polecenia 11 i 12, część na komputerze, część w zeszycie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Giuseppe Arcimboldo jest uważany za jednego z najbardziej oryginalnych malarzy w historii. Malował przedziwne obrazy, najczęściej portrety, budowane z elementów , najczęściej kwiatów, liści, kłosów zbóż, korzeni drzew, owoców, warzyw, ryb, drobiu... Niektóre z tych obrazów można oglądać w różnym układzie („do góry nogami") − wówczas portret ogrodnika może stać się zwykłą misą wypełnioną warzywami, a inny wizerunek nagle przekształca się w kosz pełen owoców...

Po obejrzeniu obrazów Arcimbolda odpowiedz na pytania i wykonaj polecenia:

Jakie cechy charakterystyczne twarzy oddał malarz za pomocą:

Wyobraź sobie, że Arcimboldo ma namalować twój portret. Zastanów się i powiedz, jakich owoców, warzyw bądź innych roślin czy przedmiotów powinien użyć, żeby jak najwierniej oddać kształt i cechy charakterystyczne twojej twarzy.

Czy wiesz, że we Wrocławiu mieszka i pracuje artysta Tomasz Broda (ur. 1967), który potrafi stworzyć portret dosłownie ze wszystkiego? Zajrzyj na oficjalną stronę Tomasza Brody: www.tomaszbroda.pl i zastanów się, czy jest coś, co łączy jego prace z dziełami renesansowego artysty. Czy potrafisz rozpoznać przynajmniej jedną osobę, którą Tomasz Broda sportretował za pomocą żarówek, rur od odkurzacza, grzebienia, parówki, bułki...? Jeśli nie, poproś o pomoc nauczyciela, rodziców, starsze rodzeństwo...

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy można się najeść oczami? O jedzeniu w literaturze i malarstwie

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "„Za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa"", "Nowomodne potrawy", "Na weselu Zosi i Tadeusza", "Obyczaje przy stole", "Kulinarne portrety Arcimbolda", "Fast food i slow food", "Zadaniowo". Materiał zawiera 20 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 36 ćwiczeń, w tym 5 interaktywnych.

# data[].attributes.body
Bardzo proszę uzupełnić środowy temat.
Na tej lekcji poznasz bajkę „Dlaczego tutaj jestem” Michela Piquemala, obejrzysz taniec derwiszy i napiszesz opowiadanie z morałem.
Na początek nowej lekcji obejrzyj taniec derwiszy.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym linkiem i wykonaj trzy polecenia w zeszycie. Polecenie trzecie prześlij do oceny. Masz czas do najbliższej środy włącznie (20 maja). Powodzenia!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przyjrzyj się zdjęciu tańcących derwiszy. Co może wyrażać ten taniec? Zapisz swoje spostrzeżenia tutaj lub w zeszycie.

Pewien przybył do bram raju w wieczór swojej śmierci. Ogarnięty zachwytem i szaloną radością zapytał :
- Dlaczego tutaj jestem? Czy dlatego, że wiele się modliłem w ciągu całego życia?
- Nie, nie... - odpowiedział mu odźwierny z uśmiechem.
- Czy to zatem dlatego, że wiele pościłem?
- Ależ skąd..., nie jesteś tutaj z żadnego z tych powodów.
- No to dlaczego znalazłem się tutaj?
- No cóż, powiem ci to. Pewnej zimowej, bardzo chłodnej nocy, w Bagdadzie, przygarnąłeś małą opuszczoną kotkę i ogrzałeś ją pod swoim płaszczem. I jesteś teraz u bram raju dlatego, że ulżyłeś jej cierpieniom.

W każdym zadaniu zaznacz poprawną odpowiedź. Pamiętaj, że odpowiedź jest tylko jedna. Do tekstu możesz zaglądać przez cały czas. Jeśli się pomylisz, spróbuj jeszcze raz.

Napisz swoje opowiadanie, w którym zawrzesz naukę dla twoich rówieśników.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyjrzyj się zdjęciu tańcących derwiszy. Co może wyrażać ten taniec? Zapisz swoje spostrzeżenia tutaj lub w zeszycie. Pewien przybył do bram raju w wieczór swojej śmierci. Ogarnięty zachwytem i szaloną radością zapytał :- Dlaczego tutaj jestem? Czy dlatego, że wiele się modliłem w ciągu całego życia?- Nie, nie...

# data[].attributes.headline
Temat: Jak zbudowane jest zdanie? Utrwalenie wiadomości.

# data[].attributes.subject
Temat: Jak zbudowane jest zdanie? Utrwalenie wiadomości.

# data[].attributes.body
Przeczytaj dokładnie informacje z poniższego linku. Sprawdź, jak zrozumiałeś wiadomości, rozwiązując trzy zadania. Prześlij do oceny: 1zadaniezpolskiego@gmail.com

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pojedyncze słowa nie wystarczają, by wyrazić myśli lub przekazać komuś informacje. Wyrazy łączymy w dłuższe ciągi zwane wypowiedzeniami. Wiemy już, że są różne typy wypowiedzeń: zdania (z osobową formą czasownika), równoważniki zdań, wykrzyknienia i zawiadomienia. W tej części będziemy rozpoznawali części zdania i zastanawiali się, jak są ze sobą powiązane.

Na początek ważna uwaga: zdania składają się z różnych wyrazów (części mowy), ale nie każdy wyraz w wypowiedzeniu jest częścią zdania. Wynika to z zależności między wyrazami. Jedne mogą występować samodzielnie i przekazywać skończone myśli. Drugie służą do tego, aby uzupełniać ich treść.

Na przykład w zdaniu Piszę do ciebie występują trzy wyrazy: „pisać" (czasownik), „do" (przyimek), „ty" (zaimek). To wypowiedzenie można by skrócić do jeszcze prostszego: Piszę. Informacja byłaby uboższa w treść, ale logiczna. Natomiast nie możemy bez wcześniejszego kontekstu pozostawić w zdaniu dwóch kolejnych wyrazów: do ciebie. Uznalibyśmy taką treść za niegramatyczną i niezrozumiałą.

Co zatem sprawia, że jedne wyrazy w zdaniu są samodzielne, a inne już nie? Wynika to z ich powiązań i hierarchii. Wyrazy nadrzędne narzucają formę gramatyczną wyrazom podrzędnym, a wyrazy podrzędne określają wyrazy nadrzędne.

Jak szukać najmniejszych składników w zdaniu, czyli jego części? Musimy, po pierwsze, dzielić wypowiedzenie na mniejsze jednostki. A po drugie - pamiętać, że niektóre słowa tworzą powiązania, których nie możemy po prostu naruszyć. Takie właściwości mają między innymi:

złożone formy gramatyczne w czasowniku, np. czas przyszły będę czytał składa się ze słówka posiłkowego będę i formy czasu przeszłego czasowika czytał; gdybyśmy naruszyli to połączenie, powstałyby odmienne znaczenia;

związki frazeologiczne - zawsze znaczą coś w całości i nie wnikamy w znaczenia pojedynczych słów, które je tworzą - np. ciarki komuś przeszły po plecach odczytujemy jako pojedyncze hasło ze słownika frazeologicznego, które oznacza 'ktoś się wystraszył'.

Wykres przedstawia rodzaje pojedynczych wyrazów i ich dłuższych połączeń, które są składnikami zdania.

Wiemy już, że wyrazy w zdaniu nigdy nie pojawiają się ciągle w tych samych formach, ale się odmieniają. Wyrazy, zanim powstanie dłuższe zdanie, łączą się w grupy, które nazywamy składniowymi.

W jednej takiej grupie wyrazy układają się w porządku nadrzędno‑podrzędnym. Taki układ nazywamy związkiem składniowym, np. ciekawa gazeta. Wyraz podrzędny określa wyraz nadrzędny.

Wyobraźmy sobie, co by się stało, gdybyśmy w połączeniu to ciekawa gazeta naruszyli powiązanie wyrazów. Konstrukcja to gazeta byłaby zrozumiała, ale sformułowanie to ciekawa - z pewnością już nie. Wyraz gazeta jest nadrzędny, wyraz ciekawa - podrzędny. O wyraz nadrzędny pytamy: jaka? + gazeta. Odpowiedzią na to pytanie jest treść wyrazu podrzędnego - ciekawa. Wyraz nadrzędny zatem jest wyrazem określanym, a wyraz podrzędny wyrazem określającym. Hierarchię tych wyrazów przedstawiamy za pomocą strzałek: od określającego (podrzędnego) do określanego (nadrzędnego):

ciekawa → gazeta.
Mama, tata i brat + poszli. = Mama, tata, brat + poszli.
Wyrazy mogą mieć podobną hierarchię - wówczas oba pojawiają się w tych samych formach gramatycznych i nazywamy je współrzędnymi. Często są powiązane za pomocą spójnika („i", „oraz"), a jeśli brakuje spójnika - ich współrzędność sygnalizuje przecinek, np.

Wyrazy, które występują w tej samej formie gramatycznej i nie wyróżniają się gramatycznie od swych „sąsiadów", tworzą w zdaniu szereg składniowy.

Mamy też w zdaniu wyrazy, które nie są ani związkami składniowymi, ani szeregami. Pojawiają się one często, aby:

Przyimki pojawiają się w związkach składniowych, a spójniki - w szeregach składniowych.

Wykres przedstawia rodzaje wyrazów, które nie są samodzielnymi częściami zdania, a jedynie pomagają tworzyć grupy składniowe albo wnoszą do zdania dodatkowe informacje na temat treści.

# data[].attributes.attachment_link.description
Pojedyncze słowa nie wystarczają, by wyrazić myśli lub przekazać komuś informacje. Wyrazy łączymy w dłuższe ciągi zwane wypowiedzeniami. Wiemy już, że są różne typy wypowiedzeń: zdania (z osobową formą czasownika), równoważniki zdań, wykrzyknienia i zawiadomienia. W tej części będziemy rozpoznawali części zdania i zastanawiali się, jak są ze sobą powiązane.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z linkiem i rozwiąż zadania 2, 3, 4, 6, 7 w zeszycie przedmiotowym.

# data[].attributes.body
Wysłuchaj piosenki

# data[].attributes.body
Rozwiąż polecenia do wysłuchanej piosenki (znajdują się w linku). Znajduje się tam także tekst piosenki. Ćwiczenia 14 i 15 są dodatkowe i będą oceniane. Jeśli chcesz otrzymać ocenę, wyślij całe dzisiejsze lekcje.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Co we współczesności wzbudza w tobie złość, niechęć? Przeciwko czemu można zaprotestować? Jak wyglądałby twój protest?

Przeczytaj tekst piosenki Czesława Niemena. Zwróć uwagę na to, jak osoba mówiąca w utworze argumentuje, że świat jest dziwny.

Czesław Niemen

Właściwie Czesław Juliusz Wydrzycki - legenda polskiej piosenki, kompozytor i autor tekstów piosenek. Najbardziej znane z nich to: „Nim przyjdzie wiosna", „Pod Papugami" i protest‑song „Dziwny jest ten świat".

Dziwny jest ten świat,
gdzie jeszcze wciąż
mieści się wiele zła.
I dziwne jest to,
że od tylu lat
człowiekiem gardzi człowiek.

Dziwny ten świat,
świat ludzkich spraw.
Czasem aż wstyd przyznać się,
a jednak często jest,
że ktoś słowem złym
zabija tak, jak nożem.

Lecz ludzi dobrej woli jest więcej
i mocno wierzę w to,
że ten świat
nie zginie nigdy dzięki nim.
Nie! Nie! Nie!
Przyszedł już czas,
najwyższy czas
nienawiść zniszczyć w sobie.

Lecz ludzi dobrej woli jest więcej
i mocno wierzę w to,
że ten świat
nie zginie nigdy dzięki nim.
Nie! Nie! Nie!
Nadszedł już czas,
najwyższy czas
nienawiść zniszczyć w sobie.

Poszukaj w internecie i wysłuchaj piosenki w wykonaniu Czesława Niemena „Dziwny jest ten świat". Określ jej nastrój.

Wskaż w świecie opisywanym w piosence Czesława Niemena elementy zła i dobra. Zapisz je w tabeli. W osobnym polu wynotuj przykłady dobra i zła we współczesnym świecie. Czego, twoim zdaniem, jest więcej?

Przygotuj krzyżówkę, której tematem będzie problem dobra i zła we współczesnym świecie. Wymyśl hasło będące nazwą wartości dla ciebie najważniejszej. Poproś koleżankę/kolegę z ławki o rozwiązanie krzyżówki. Jeżeli masz kłopot z przygotowaniem krzyżówki, możesz obejrzeć film‑samouczek.

# data[].attributes.attachment_link.description
Co we współczesności wzbudza w tobie złość, niechęć? Przeciwko czemu można zaprotestować? Jak wyglądałby twój protest? Przeczytaj tekst piosenki Czesława Niemena. Zwróć uwagę na to, jak osoba mówiąca w utworze argumentuje, że świat jest dziwny. Właściwie Czesław Juliusz Wydrzycki - legenda polskiej piosenki, kompozytor i autor tekstów piosenek.

# data[].attributes.body
Obejrzyj spektakl na podstawie lektury.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Telewizja VOD „Jagiellonia TV / Głos Polonii TV”

# data[].attributes.attachment_link.title
Arcydramat Mickiewicza „Dziady” cz  2 w Polskim Teatrze w Żytomierzu

# data[].attributes.body
Poznasz na tej lekcji zasady netykiety i stworzysz własny „Poradnik sieciowy".
Otwórz link i rozwiąż zamieszczone ćwiczenia w zeszycie lub na komputerze (wydrukuj i wklej do zeszytu).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielki wizjoner przyszłości i pisarz Stanisław Lem powiedział: „Każda bez wyjątku nowa technologia ma korzyści i zarazem nowych, nieznanych dotychczas bied". Internet, bez którego współcześnie trudno wyobrazić sobie życie, również ma swoje plusy i minusy.

Ułóż swój „domowy" zestaw zasad korzystania z komputera. Zapytaj rodziców, czy podoba im się twój regulamin. Dopisz punkty, których zdaniem rodziców brakuje.

Podsyskutujcie w klasie na temat zalet i wad internetu.

Zaproponuj kolejne pojęcia do słowniczka internauty.

Jeśli korzystasz z internetu, musisz wiedzieć, jak należy zachowywać się w sieci. Ktoś przygotował kilka rad dla internautów, wszystkie są nieprawdziwe, a zachowania przez niego opisywane naganne! Ustal, jakie są właściwe zasady i zapisz w zeszycie „Sieciowy poradnik".

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielki wizjoner przyszłości i pisarz Stanisław Lem powiedział: „Każda bez wyjątku nowa technologia ma korzyści i zarazem nowych, nieznanych dotychczas bied". Internet, bez którego współcześnie trudno wyobrazić sobie życie, również ma swoje plusy i minusy. Ułóż swój „domowy" zestaw zasad korzystania z komputera. Zapytaj rodziców, czy podoba im się twój regulamin.

# data[].attributes.headline
Temat: Nabazgrz czy nabazgraj, czyli o normie językowej.

# data[].attributes.subject
Temat: Nabazgrz czy nabazgraj, czyli o normie językowej.

# data[].attributes.body
Obejrzyj krótki film. Dowiesz się o normie językowej i o tym, że, chociaż wypowiedź jest poprawna, nie zawsze można i wypada jej używać.

# data[].attributes.body
Norma językowa – zasób środków językowych: wyrazów, form gramatycznych, konstrukcji składniowych, używanych w społeczeństwie w określonym czasie, zgodnie z regułami znajdującymi się w słownikach i podręcznikach. Norma językowa opiera się na zwyczaju językowym wykształconych warstw społeczeństwa, stanowiąc wzorzec i kryterium poprawności językowej.

# data[].attributes.body
Wzorcowa norma językowa:
1. Składa się z wyrazów akceptowanych przez większość wykształconych Polaków, które nie rażą w różnych typach kontaktów językowych.
2. Obowiązuje w kontaktach oficjalnych.
3. Stawia duże wymagania tym, którzy powinni się do niej stosować, np. wymaga poprawnego akcentowania wyrazów oraz ich poprawnych form.
Użytkowa (potoczna) norma językowa:
1. Jest charakterystyczna dla swobodnych rozmów nieoficjalnych.

# data[].attributes.headline
Rozwiąż ćwiczenia. Możesz skopiować do pliku tekstowego i wydrukować lub przepisać do zeszytu.

# data[].attributes.subject
Rozwiąż ćwiczenia. Możesz skopiować do pliku tekstowego i wydrukować lub przepisać do zeszytu.

# data[].attributes.body
Zadanie 1.

Korzystając ze słownika poprawnej polszczyzny, oceń poniższe konstrukcje. Określ, czy są właściwe normie wzorcowej czy normie użytkowej (wpisz w miejsce kropek: wzorcowa/użytkowa).

Podaj mi tą książkę – ……………………………..

Podaj mi tę książkę – …………….……………..

My to zrobiliśmy – ……………………………….

Myśmy to zrobili – ……………………………….

Kopnął go prąd – …………………………………

Poraził go prąd – ………………………………….

Przed lekcjami i po nich – …………………..

Przed lekcjami i po – ………………………….

Zadanie 2.
Podane zdania właściwe dla normy użytkowej przekształć na zdania w normie wzorcowej:

Odczep się.

Nie wtrącaj się.

Nie gadaj tyle.

Dałeś plamę.

Co tam mruczysz pod nosem.

Zadanie 3.
Chłopcy przebywający na boisku szkolnym zachowują się wobec siebie agresywnie. Na teren boiska wkracza nauczyciel: jeden z uczniów opisuje mu zaistniałą sytuację; inny opowiada o zdarzeniu koledze. Zredaguj wypowiedzi uczniów, stosując odpowiednią normę językową.

# data[].attributes.body
W razie wątpliwości, pisz na adres mailowy: 1zadaniezpolskiego@gmail.com

# data[].attributes.headline
Temat: Dlaczego łatwiej pracuje się w zespole?

# data[].attributes.subject
Temat: Dlaczego łatwiej pracuje się w zespole?

# data[].attributes.body
Na początek pewna historia...

# data[].attributes.headline
Zapoznaj się z opowieścią i odpowiedz na pytania w karcie pracy

# data[].attributes.subject
Zapoznaj się z opowieścią i odpowiedz na pytania w karcie pracy

# data[].attributes.body
Jak widzicie, od współpracy wiele zależy.
Obejrzyj film. Wynotuj w zeszycie nazwy zawodów związanych z filmem, które pojawiają się w tym filmie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Matematyka Podstawy przedsiębiorczości Przedmioty zawodowe Przyroda (przedmiot uzupełniający) Religia Wiedza o kulturze Wiedza o społeczeństwie Wychowanie do życia w rodzinie Wychowanie fizyczne Zajęcia artystyczne (przedmiot uzupełniający)

# data[].attributes.body
Wyobraź sobie, że w klasie kręcicie film. Dobierz najbardziej odpowiednie osoby z klasy do funkcji pełnionej przy pracy nad filmem. Wyślij propozycje osobom bezpośrednio zainteresowanym w klasie, czyli swoim koleżankom i kolegom, których angażujesz w przedsięwzięcie (pamiętajcie: bez złośliwości).

# data[].attributes.headline
Temat: Ja i on – o różnych typach narracji

# data[].attributes.subject
Temat: Ja i on – o różnych typach narracji

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z informacjami. zanotuj w zeszycie najważniejsze informacje.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Narrator - termin z teorii literatury. Podmiot narracji, osoba opowiadająca o wydarzeniach przedstawionych w książce. Głos narratora nie musi być identyczny z głosem autora dzieła. Narrator jest ośrodkiem sytuacji narracyjnej, w obrębie której sytuuje się wobec świata przedstawionego i wobec adresata narracji.

Narrator występuje w utworach epickich, może także pojawiać się w epickich formach poetyckich, jak również w dramacie (np. w dramatach Jana Augusta Kisielewskiego - postać narratora, jako jeden z elementów tzw. epizacji dramatu).

Istnieje kilka rodzajów narratora:

Narrator wszystkowiedzący - opowiada wydarzenia całkowicie z zewnątrz, sprawiając wrażenie jakby wszystko o wszystkich wiedział i był w stanie w każdej chwili wniknąć w najtajniejsze obszary psychiki wszystkich bohaterów występujących w dziele. Narrator taki nie pojawia się w akcji dzieła nawet na moment. Czasami mówi się, że funkcjonuje "z pozycji Pana Boga". Tego rodzaju narrator jest charakterystyczny dla powieści klasycznej.

Narrator świadek - opowiada zdarzenia z zewnątrz, ale w takiej formie w jakiej mógłby to robić naoczny świadek. Często zdarza się, że narrator taki jest wpleciony (na drugim planie) w akcję dzieła.

Narrator bezpośredni - jest on zwykle jedną z głównych, lub nawet najważniejszą postacią występującą w dziele i opowiada swoją historię w pierwszej osobie, tak jakby widział ją własnymi oczami.

Narrator ukryty - narrator nie ujawnia swojego istnienia, wydarzenia opowiadają się jakby "same".

Narrator ujawniony - zaznacza swoją obecność, np. poprzez prowadzenie narracji w 1. osobie czy zwroty do czytelnika.

Narrator autorski - nie posiada konkretnych cech, które uniemożliwiałyby utożsamienie go z autorem dzieła (czyli można go utożsamić z autorem)

Narrator fikcyjny - nie można utożsamić go z autorem dzieła.

W powieściach bardzo często zdarza się, że narracja zmienia się w różnych ich częściach. Np. powieść zaczyna się od wprowadzenia narratora świadka, który następnie subtelnie przechodzi na pozycję narratora wszechwiedzącego, który czasami "oddaje głos" narratorom bezpośrednim.

# data[].attributes.attachment_link.description
Narrator - termin z teorii literatury. Podmiot narracji, osoba opowiadająca o wydarzeniach przedstawionych w książce. Głos narratora nie musi być identyczny z głosem autora dzieła. Narrator jest ośrodkiem sytuacji narracyjnej, w obrębie której sytuuje się wobec świata przedstawionego i wobec adresata narracji.

# data[].attributes.attachment_link.title
Retrospekcja - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Retrospekcji można dokonać w mowie zależnej lub niezależnej. Odegrała ona ważną rolę w powieści psychologicznej, np. w dziełach Marcela Prousta i Marii Kuncewiczowej (np. w Cudzoziemce ). Retrospekcja to inaczej wątki iskeryczne[styl do poprawy]. Można jej użyć także w pojęciach aksonetrycznych[styl do poprawy].

# data[].attributes.headline
Przeczytaj fragment i określ typ narracji

# data[].attributes.subject
Przeczytaj fragment i określ typ narracji

# data[].attributes.body
Przestraszony Scrooge próbował tłumaczyć się, że nie jest ubrany i ma katar oraz że w takim stanie lepiej jest pozostawać w ciepłym łóżku, niż spacerować po nocy. Duch nie pozwolił mu jednak przyjść do słowa, wziął go za rękę i pociągnął za sobą. Dotknięcie zjawy, chociaż delikatne jak wytwornej damy, uniemożliwiało opór. Scrooge wstał, lecz widząc, że duch prowadzi go ku oknu, schwycił go za tunikę, wołając błagalnie:

- O, duchu łaskawy! Ja przecież jestem zwykłym śmiertelnikiem, łatwo mogę upaść...

- Dotknę cię moją ręką, o, tutaj – rzekł duch, kładąc rękę na sercu Scrooge’a – a dotknięcie to sprawi, że wytrzymasz jeszcze cięższe próby.

Podczas tej rozmowy przeszli przez ścianę domu i znaleźli się daleko za miastem, na otwartej drodze wiejskiej. Miasto zniknęło, nigdzie ani śladu zabudowań. Razem z miastem znikły ciemność i mgła. Jaśniał teraz mroźny, lecz pogodny dzień zimowy. Ziemię pokrywał całun śniegu.

– Sprawiedliwe nieba! – zawołał Scrooge, rozglądając się dokoła – przecież to moja rodzinna wioska... Wychowałem się tutaj, bawiłem się z rówieśnikami... Tak, tu spędziłem lata chłopięce...

Duch spoglądał na niego z łagodnym uśmiechem. Jego lekkie, przelotne dotknięcie obudziło uczucia starego Scrooge’a, który teraz chciwie wdychał balsamiczne wonie, unoszące się w powietrzu, a każda wskrzeszała w nim tysiące wspomnień, nadziei, radości i trosk – dawno zapomnianych...

– Twe usta drżą – odezwał się duch. – A co tam błyszczy na twoim policzku?

– Nic! Nic! – wykrztusił wzruszony Scrooge. – Zapewniam cię, że wcale nie czuję obawy.

Prowadź mnie, dokąd chcesz!

– Poznajesz tę drogę? – zapytał duch.

– Czyją poznaję?! – zawołał Scrooge z zapałem. – Mógłbym iść po niej z zawiązanymi

oczami!

– Tym bardziej więc dziwne jest, że nie przypomniałeś jej sobie przez tyle lat – zauważył

duch. – Idźmy dalej.

Szli więc wzdłuż drogi.

Scrooge poznawał każdy wzgórek, każdą bramę, słup lub drzewo.

Wreszcie w oddali ukazało się małe miasteczko z mostem, kościołem i wijącą się srebrną

wstęgą rzeczki.

Jednocześnie zjawiły się kosmate kuce, biegnące ku nim truchtem, z małymi chłopcami na

grzbietach, którzy nawoływali wesoło innych chłopców, jadących na wozach wiejskich. Wszyscy byli w doskonałych humorach i tak ochoczo pokrzykiwali, że cała przestrzeń wypełniła się wesołym gwarem.

– To są tylko cienie przeszłości, które kiedyś istniały – rzekł duch. Nas te istoty nie przeczuwają nawet.

Rozbawieni mali podróżni zbliżali się, a Scrooge poznawał i nazywał każdego z nich po imieniu. Byli to jego rówieśnicy, weseli towarzysze lat młodzieńczych.

Dlaczego ich widok sprawiał mu taką niewypowiedzianą radość? Dlaczego, gdy go mijali, jego wzrok, zwykle zimny i surowy, płonął teraz jasno, a serce w piersi biło gwałtownie?

Dlaczego, gdy ci dziarscy, rozbawieni chłopcy rozstawali się na rozdrożach i życzyli sobie wzajem wesołych świąt Bożego Narodzenia, wesołość wypełniała mu duszę?

Czymże były wesołe święta dla Scrooge’a ? Precz z wesołymi świętami! Cóż dobrego przyniosły mu kiedykolwiek?

– Szkoła nie jest jeszcze zupełnie pusta – zauważył duch. – Znajduje się tam jakieś samotne, opuszczone przez wszystkich dziecko.

Scrooge szepnął, że wie o tym, i gorzko zapłakał.

# data[].attributes.body
Treść analizowanego fragmentu zawiera elementy przedakcji, wprowadza niezbędne dla czytelnika wyjaśnienia, informacje pomagające mu właściwie odczytać akcję właściwą dzieła.

Przedakcja jest wpleciona w fabularny przebieg wydarzeń, jest ważna dla przebiegu akcji.

# data[].attributes.headline
Na koniec obejrzyj film i na jego podstawie wyjaśnij, w jaki sposób realizowana jest narracja filmowa.

# data[].attributes.subject
Na koniec obejrzyj film i na jego podstawie wyjaśnij, w jaki sposób realizowana jest narracja filmowa.

# data[].attributes.attachment_link.description
„Poznaje się tylko to, co się oswoi". Przyjaźń i miłość - na podstawie „Małego Księcia" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego Na zajęciach uczniowie pracują z tekstem „Małego Księcia" Antoine de Saint Exupéry'ego. Zapoznają si...

# data[].attributes.headline
Temat: Pastylka na uspokojenie. Interpretuję wiersz Wisławy Szymborskiej "Prospekt".

# data[].attributes.subject
Temat: Pastylka na uspokojenie. Interpretuję wiersz Wisławy Szymborskiej "Prospekt".

# data[].attributes.body
Otwórz zamieszczony link. Zapoznaj się z wierszem i zinterpretuj go, krok po kroku, realizując poniższe, proste polecenia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W jakich sytuacjach sięgasz po tabletki? Jakie mają one działanie?

Przeczytaj wiersz Wisławy Szymborskiej. Zwróć uwagę na nastrój utworu.

Jestem pastylka na uspokojenie.
Działam w mieszkaniu,
skutkuję w urzędzie,
siadam do egzaminów,
starannie sklejam rozbite garnuszki -
tylko mnie zażyj,
rozpuść pod językiem,
tylko mnie połknij,
tylko popij wodą.

Wiem, co robić z nieszczęściem,
jak znieść złą nowinę,
zmniejszyć niesprawiedliwość,
rozjaśnić brak Boga,
dobrać do twarzy kapelusz żałobny.
Na co czekasz -
zaufaj chemicznej litości.

Jesteś jeszcze młody (młoda),
powinieneś (powinnaś) urządzić się jakoś.
Kto powiedział,
że życie ma być odważnie przeżyte?

Oddaj mi swoją przepaść -
wymoszczę ją snem,
będziesz mi wdzięczny (wdzięczna)
za cztery łapy spadania.

Sprzedaj mi swoją duszę.
Inny się kupiec nie trafi.

Innego diabła nie ma.

Jak myślisz, czy „życie ma być odważnie przeżyte"? Podyskutujcie o tym korespondencyjnie w parach. Jedna osoba z pary jest za, a druga przeciw. Każdy pisze swój argument tu lub w zeszycie, następnie wymienia się w parach zeszytami, czyta argument swego przeciwnika i zapisuje kontrargument, znowu następuje wymiana zeszytów itd. W parze powinny się toczyć dwie rozmowy: w każdym zeszycie jedna.

Odczytajcie swoje dyskusje na forum klasy.

Wymień kilka innych środków, działań, które przynoszą człowiekowi chwilowe uspokojenie, a w rzeczywistości prowadzą go ku przepaści „wymoszczonej snem".

# data[].attributes.attachment_link.description
W jakich sytuacjach sięgasz po tabletki? Jakie mają one działanie? Przeczytaj wiersz Wisławy Szymborskiej. Zwróć uwagę na nastrój utworu. Jestem pastylka na uspokojenie.Działam w mieszkaniu,skutkuję w urzędzie,siadam do egzaminów,starannie sklejam rozbite garnuszki -tylko mnie zażyj,rozpuść pod językiem,tylko mnie połknij,tylko popij wodą.

# data[].attributes.headline
Temat: Badamy odmiany literatury popularnej.

# data[].attributes.subject
Temat: Badamy odmiany literatury popularnej.

# data[].attributes.body
Wysłuchaj trzech nagrań utworów i przyporządkuj je do odpowiednich gatunków:
Powieść społeczno-obyczajowa
Powieść fantasy
Utwór fantastyczno-naukowy

# data[].attributes.body
Wejdź na podane strony internetowe i wypisz najważniejsze cechy podanych utworów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powieść społeczno-obyczajowa jest odmianą powieści realistycznej. Dąży ona do wiernego oddania rzeczywistości ze szczególnym uwzględnieniem problemów społecznych, ekonomicznych, obyczajowych i światopoglądowych. W drugiej połowie XIX wieku przeżywała swój rozkwit i przyczyniła się do ewolucji całego gatunku.

Cechy powieści społeczno-obyczajowej

- realizm w przedstawianiu zdarzeń i postaci, rezygnacja z nadzwyczajnych wydarzeń na rzecz prawdopodobieństwa (powieści niejednokrotnie oparte były na faktach),

- panoramiczne ujęcie danego środowiska - ukazanie jego przekroju, wewnętrznych mechanizmów, obyczajów, warunków życia, problemów ekonomicznych, moralnych itp.,

- dbałość o szczegóły w opisie miejsc, ubiorów, sprzętów, zwyczajów ,

- kreacja bohatera jako typowego przedstawiciela jakiegoś stanu,

- nacisk na ukazanie społecznej motywacji działań bohaterów (motywy psychologiczne były uwzględniane, jednak z mniejszą dbałością),

- obiektywizm w przedstawianiu zdarzeń i bohaterów, ocena winna należeć wyłącznie do czytelnika,

- auktorialna narracja - narrator trzecioosobowy, obiektywny, wszechwiedzący,

- kompozycja zamknięta.

Przykłady powieści społeczno-obyczajowych

„Komedia ludzka" Honoriusza Balzaca - cykl 85 powieści, ukazujących społeczeństwo francuskie w okresie od Dyrektoriatu aż po monarchię lipcową

„Anna Karenina" Lwa Tołstoja - daje obraz dziewiętnastowiecznej Rosji

„Lalka" Bolesława Prusa - przynosi obraz dziewiętnastowiecznej Warszawy

# data[].attributes.attachment_link.title
Powieść społeczno-obyczajowa - cechy, przykłady, twórcy

# data[].attributes.attachment_link.description
Powieść społeczno-obyczajowa jest odmianą powieści realistycznej. Dąży ona do wiernego oddania rzeczywistości ze szczególnym uwzględnieniem problemów społecznych, ekonomicznych, obyczajowych i światopoglądowych. W drugiej połowie XIX wieku przeżywała swój rozkwit i przyczyniła się do ewolucji całego gatunku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powieść fantastyczno-naukowa wywodzi się z formy literackiej utopii oraz literatury wykorzystującej motyw nieprawdopodobnych podróży na inne planety. Jako prototyp gatunku można wskazać np. „Tamten świat" Cyrana de Bergeraca z XVII wieku czy fragmenty „Podróży Guliwera" Jonathana Swifta. Inicjatorami właściwej powieści fantastyczno-naukowej byli: Juliusz Verne (cykl powieści fantastyczno-przygodowych np. „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi), Herbert George Wells (np. „Wehikuł czasu") i Hugo Gernsback („Ralph 124 C 41").

Powieść science-fiction charakteryzuje specyficzna tematyka, która oscyluje wokół wizji futurystycznych. Jej akcja zostaje osadzona w dalekiej przyszłości, a istotną cechą świata przedstawionego jest technicyzacja rzeczywistości. Powieść fantastyczno-naukowa przedstawia szczegółową relację na temat przyszłościowych wynalazków, jej częstymi motywami są również międzygalaktyczne podróże, podbój obcych planet czy rozwój humanoidalnych robotów.

Bohaterami powieści science-fiction mogą być zarówno ludzie, jak i futurystyczne maszyny czy istoty pozaziemskie. Przedstawiane tu społeczności często mają charakter antyutopijny, ponieważ pisarze formułują przyszłościowe

# data[].attributes.attachment_link.title
Powieść fantastyczno-naukowa - definicja, cechy, przykłady

# data[].attributes.attachment_link.description
✅ Powieść fantastyczno-naukowa wywodzi się z formy literackiej utopii oraz literatury wykorzystującej motyw nieprawdopodobnych podróży na inne planety. Jako prototyp gatunku można wskazać np. „Tamten świat" Cyrana de Bergeraca z XVII wieku czy fragmenty „Podróży Guliwera" Jonathana Swifta. Inicjatorami wła...

# data[].attributes.body
Miłego weekendu;)

# data[].attributes.body
Dzisiaj przyjemne z pożytecznym - a mianowicie propozycja obejrzenia  jednego z dwóch filmów na podstawie lektur. Będzie to też okazja do porównania czytanych przez Was książek z ich "ekranowym odpowiednikiem".
Pierwszy film to "Latarnik" - mało znana ekranizacja.

# data[].attributes.body
Drugi film do wyboru to "Stary człowiek i morze" - być może już przez Was oglądany, ale warto do niego wrócić: świetna obsada, a realizacja - chociaż inna niż w książce - może równie dobrze trzymać w napięciu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stary człowiek i morze cały film lektor PL

# data[].attributes.headline
Temat: Co powinniśmy wiedzieć o związkach frazeologicznych?

# data[].attributes.subject
Temat: Co powinniśmy wiedzieć o związkach frazeologicznych?

# data[].attributes.body
Udoskonalisz umiejętność posługiwania się związkami frazeologicznymi – stałymi i łączliwymi.

# data[].attributes.headline
Przeczytaj i wynotuj do zeszytu pojęcia: związki frazeologiczne stałe, związki frazeologiczne łączliwe.

# data[].attributes.subject
Przeczytaj i wynotuj do zeszytu pojęcia: związki frazeologiczne stałe, związki frazeologiczne łączliwe.

# data[].attributes.body
Kiedy mówimy i piszemy, wyrazy – podobnie jak ludzie – wchodzą ze sobą w rozmaite związki. Niektóre słowa mają niemal nieograniczoną zdolność łączenia się z innymi, jak w przypadku rzeczownika „dom”, który może pełnić w zdaniu funkcję podmiotu lub dopełnienia. Bywa więc dom rodzinny, stary dom, piękny dom, utracony dom, ale może też być dom brata, dom nad rzeką, dom marzenie itp. Takie związki między tymi wyrazami określamy jako luźne. W przeciwieństwie do nich istnieją takie związki między wyrazami, które mają charakter stały (związki frazeologiczne stałe). Ich znaczenie jest zupełnie inne, niż wynika ze znaczeń każdego ze składników i z sumy tych znaczeń, np. niebieski ptak, głuchy jak pień, udawać Greka, pękać ze śmiechu. Składniki stałego związku frazeologicznego nie mogą ulegać zmianie, bo zmieni się jego sens. Wyróżniamy też związki frazeologiczne łączliwe. Ich stopień spoistości (stałego połączenia) jest duży, ale jest możliwa wymiana jednego lub kilku elementów w obrębie ograniczonej liczby wyrazów, zwykle bliskoznacznych, np. dobry, zły szampański, doskonały humor. Niektóre wyrazy mają naturalną łączliwość ograniczoną tylko do pewnego zakresu, np. gniady odnosi się wyłącznie do określenia maści końskiej, stąd: gniady koń, rumak, ogier, klacz, ale nie gniady pies.
Do związków łączliwych należą również wyrażenia gatunkujące, np. aparat fotograficzny, aktor komiczny, oraz wyrażenia i zwroty o charakterze porównawczym: blady jak kreda, silny jak byk, wpaść jak po ogień, czuć się jak nagi w pokrzywach.
Źródłami związków frazeologicznych są: mitologia, Biblia, historia, literatura, legendy i anegdoty, a także życie codzienne.

# data[].attributes.body
Wydrukuj lub rozwiąż w zeszycie, rysując tabele. Na początek zadanie 1.

# data[].attributes.body
Rozwiąż zadanie 2 z karty pracy

# data[].attributes.headline
Pozostałe ćwiczenia z karty pracy rozwiąż w oparciu o podane poniżej linki

# data[].attributes.subject
Pozostałe ćwiczenia z karty pracy rozwiąż w oparciu o podane poniżej linki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblizmy - wyrazy lub związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii. Na poniższej liście występują zarówno wyrażenia, zwroty, jak i frazy.

To samo wyrażenie może pojawić się w Piśmie Świętym w różnych księgach, dlatego podana lokalizacja jest orientacyjna.

Abrahama łono - przenieść się na łono Abrahama, czyli umrzeć

Alfa i Omega - w Biblii określenie Boga; przenośnie: człowiek wszechwiedzący, stanowiący w jakiejś dziedzinie niekwestionowany autorytet (Ap 1,8)

Jam jest Alfa i Omega, mówi Pan Bóg, Który jest, Który był i Który przychodzi, Wszechmogący.

Ale pewien człowiek, imieniem Ananiasz, z żoną swoją Safirą, sprzedał posiadłość i za wiedzą żony odłożył sobie część zapłaty, a pewną część przyniósł i złożył u stóp Apostołów. "Ananiaszu - powiedział Piotr - dlaczego szatan zawładnął twym sercem, że skłamałeś Duchowi Świętemu i odłożyłeś sobie część zapłaty za ziemię? Czy przed sprzedażą nie była twoją własnością, a po sprzedaniu czyż nie mogłeś rozporządzić tym, coś za nią otrzymał? Jakże mogłeś dopuścić myśl o takim uczynku? Nie ludziom skłamałeś, lecz Bogu". Słysząc te słowa Ananiasz padł martwy. A wszystkich, którzy tego słuchali, ogarnął wielki strach. Młodsi mężczyźni wstali, owinęli go, wynieśli i pogrzebali. Około trzech godzin później weszła także jego żona, nie wiedząc, co się stało. "Powiedz mi - zapytał ją Piotr - czy za tyle sprzedaliście ziemię?" "Tak, za tyle" - odpowiedziała. A Piotr do niej: "Dlaczego umówiliście się, aby wystawiać na próbę Ducha Pańskiego? Oto stoją w progu ci, którzy pochowali twego męża. Wyniosą też ciebie". A ona upadła natychmiast u jego stóp i skonała. Gdy młodzieńcy weszli, znaleźli ją martwą. Wynieśli ją więc i pochowali obok męża. Strach wielki ogarnął cały Kościół i wszystkich, którzy o tym słyszeli.

I uczynią arkę z drzewa akacjowego; jej długość będzie wynosiła dwa i pół łokcia; jej wysokość półtora łokcia i jej szerokość półtora łokcia. I pokryjesz ją szczerym złotem wewnątrz i zewnątrz, i uczynisz na niej dokoła złote wieńce. Odlejesz do niej cztery pierścienie ze złota i przymocujesz je do czterech jej krawędzi: dwa pierścienie do jednego jej boku i dwa do drugiego jej boku. Rozkażesz zrobić drążki z drzewa akacjowego i pokryjesz je złotem. I włożysz drążki te do pierścieni po obu bokach arki celem przenoszenia jej. Drążki pozostaną w pierścieniach arki i nie będą z nich wyjmowane. I włożysz do arki Świadectwo, które dam tobie. I uczynisz przebłagalnię ze szczerego złota: długość jej wynosić będzie dwa i pół łokcia, szerokość zaś półtora łokcia; dwa też cheruby wykujesz ze złota. Uczynisz zaś je na obu końcach przebłagalni. Jednego cheruba uczynisz na jednym końcu, a drugiego cheruba na drugim końcu przebłagalni. Uczynisz cheruby na końcach górnych. Cheruby będą miały rozpostarte skrzydła ku górze i zakrywać będą swymi skrzydłami przebłagalnię, twarze zaś będą miały zwrócone jeden ku drugiemu. I ku przebłagalni będą zwrócone twarze cherubów. Umieścisz przebłagalnię na wierzchu arki, w arce zaś złożysz Świadectwo, które dam tobie. Tam będę się spotykał z tobą i sponad przebłagalni i spośród cherubów, które są ponad Arką Świadectwa, będę z tobą rozmawiał o wszystkich nakazach, które dam za twoim pośrednictwem Izraelitom.

Nie wprzęgajcie się z niewierzącymi w jedno jarzmo. Cóż bowiem ma wspólnego sprawiedliwość z niesprawiedliwością? Albo cóż ma wspólnego światło z ciemnością? Albo jakaż jest wspólnota Chrystusa z Beliarem lub wierzącego z niewiernym?

Dziesięciu braci Józefa udało się zatem do Egiptu, aby tam kupić zboża. Beniamina, brata Józefa, Jakub nie posłał wraz z synami; pomyślał bowiem: "Jeszcze go może spotkać jakaś zła przygoda".

brat po Adamie (i Ewie) - osoba nie spokrewniona

budować na opoce - mieć solidne podstawy do robienia czegoś, być dobrze przygotowanym (Mt 7,24)

Każdego więc, kto tych słów moich słucha i wypełnia je, można porównać z człowiekiem roztropnym, który dom swój zbudował na skale. Spadł deszcz, wezbrały potoki, zerwały się wichry i uderzyły w ten dom. On jednak nie runął, bo na skale był utwierdzony.

Naszego chleba powszedniego dawaj nam na każdy dzień

Ubrali Go w purpurę i uplótłszy wieniec z ciernia włożyli Mu na głowę. I zaczęli Go pozdrawiać: "Witaj, Królu Żydowski!" Przy tym bili Go trzciną po głowie, pluli na Niego i przyklękając oddawali Mu hołd.

Jeśli jednak mieszkańców kraju nie wypędzicie przed sobą, będą ci, którzy pozostaną, jakby cierniami dla waszych oczu i kolcami dla waszych boków; oni to będą was uciskać w kraju, gdzie zamieszkacie.

czupryna jak u Absaloma - długie, bujne włosy (2 Krl 14,25-26)

Mojżesz zaś zszedł z góry z dwiema tablicami Świadectwa w swym ręku, a tablice były zapisane na obu stronach, zapisane na jednej i na drugiej stronie. Tablice te były dziełem Bożym, a pismo na nich było pismem Boga, wyrytym na tablicach.

Ja jestem dobrym pasterzem. Dobry pasterz daje życie swoje za owce. Najemnik zaś i ten, kto nie jest pasterzem, którego owce nie są własnością, widząc nadchodzącego wilka, opuszcza owce i ucieka, a wilk je porywa i rozprasza; dlatego, że jest najemnikiem i nie zależy mu na owcach. Ja jestem dobrym pasterzem i znam owce moje, a moje Mnie znają, podobnie jak Mnie zna Ojciec, a Ja znam Ojca. Życie moje oddaję za owce. Mam także inne owce, które nie są z tej owczarni. I te muszę przyprowadzić i będą słuchać głosu mego, i nastanie jedna owczarnia, jeden pasterz.

Dolina Jozafata - miejsce kaźni, zagłady

drabina Jakubowa - bardzo wysokie schody (Rdz 28,10-13)

Kiedy Jakub wyszedłszy z Beer-Szeby wędrował do Charanu, trafił na jakieś miejsce i tam się zatrzymał na nocleg, gdy słońce już zaszło. Wziął więc z tego miejsca kamień i podłożył go sobie pod głowę, układając się do snu na tym właśnie miejscu. We śnie ujrzał drabinę opartą na ziemi, sięgającą swym wierzchołkiem nieba, oraz aniołów Bożych, którzy wchodzili w górę i schodzili na dół. A oto Pan stał na jej szczycie i mówił: "Ja jestem Pan, Bóg Abrahama i Bóg Izaaka. Ziemię, na której leżysz, oddaję tobie i twemu potomstwu".

Każdego więc, kto tych słów moich słucha i wypełnia je, można porównać z człowiekiem roztropnym, który dom swój zbudował na skale. Spadł deszcz, wezbrały potoki, zerwały się wichry i uderzyły w ten dom. On jednak nie runął, bo na skale był utwierdzony. Każdego zaś, kto tych słów moich słucha, a nie wypełnia ich, można porównać z człowiekiem nierozsądnym, który dom swój zbudował na piasku. Spadł deszcz, wezbrały potoki, zerwały się wichry i rzuciły się na ten dom. I runął, a upadek jego był wielki".

Zaprawdę, powiadam wam: Ziemi sodomskiej i gomorejskiej lżej będzie w dzień sądu niż temu miastu.

droga krzyżowa - określenie życia pełnego trosk, udręczeń, problemów, trudności (Łk 23,26-27)

dzieci Beliala - nicponie, łotry, warchoły (1 Sm 1,16)

Nie uważaj swej służebnicy za córkę Beliala, gdyż z nadmiaru zmartwienia i boleści duszy mówiłam cały czas".

Eden - ogród rozkoszy ziemskich, raj utracony, niebo (Rdz 2,15)

Exodus - emigracja (nazwa Księgi Wyjścia)

Egipskie ciemności - ciemność zupełna, całkowita, nieprzenikniona.

Gehenna - miejsce kaźni i zagłady

gałązka oliwna - symbol nadziei, przymierza (Rdz 8,10-11)

Przeczekawszy zaś jeszcze siedem dni, znów wypuścił z arki gołębicę i ta wróciła do niego pod wieczór, niosąc w dziobie świeży listek z drzewa oliwnego.

Gdy przyszli na miejsce zwane Golgotą, to znaczy Miejscem Czaszki

grób pobielany - człowiek obłudny, fałszywy (Mt 23,27-28)

Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy! Bo podobni jesteście do grobów pobielanych, które z zewnątrz wyglądają pięknie, lecz wewnątrz pełne są kości trupich i wszelkiego plugastwa. Tak i wy z zewnątrz wydajecie się ludziom sprawiedliwi, lecz wewnątrz pełni jesteście obłudy i nieprawości.

Hiob - cierpliwy jak Hiob, czyli znoszący cierpliwie wszelkie niedogodności

hiobowe wieści - wiadomość zła, tragiczna (Hi 1,12)

Słudzy donieśli Hiobowi, że stracił on cały swój pokaźny majątek i liczną rodzinę

I mówił: "Jesteś brzemienna i urodzisz syna, któremu dasz imię Izmael, bo słyszał Pan, gdy byłaś upokorzona. A będzie to człowiek dziki jak onager: będzie on walczył przeciwko wszystkim i wszyscy - przeciwko niemu; będzie on utrapieniem swych pobratymców".

jabłko Adama - chrząstka tarczowata, tworząca wyniosłość krtaniową u mężczyzn; przenośnie coś dławiącego, przeszkadzającego (Rdz 3,6-7)

I ujrzałem: gdy Baranek otworzył pierwszą z siedmiu pieczęci, usłyszałem pierwsze z czterech Zwierząt mówiące jakby głosem gromu: "Przyjdź!" I ujrzałem: oto biały koń, a siedzący na nim miał łuk. I dano mu wieniec, i wyruszył jako zwycięzca, by [jeszcze] zwyciężać.
A gdy otworzył pieczęć drugą, usłyszałem drugie Zwierzę mówiące: "Przyjdź!" I wyszedł inny koń barwy ognia, a siedzącemu na nim dano odebrać ziemi pokój, by się wzajemnie ludzie zabijali - i dano mu wielki miecz A gdy otworzył pieczęć trzecią, usłyszałem trzecie Zwierzę, mówiące: "Przyjdź!" I ujrzałem: a oto czarny koń, a siedzący na nim miał w ręce wagę. I usłyszałem jakby głos w pośrodku czterech Zwierząt, mówiący: "Kwarta pszenicy za denara i trzy kwarty jęczmienia za denara, a nie krzywdź oliwy i wina!" A gdy otworzył pieczęć czwartą, usłyszałem głos czwartego Zwierzęcia mówiącego: "Przyjdź!" I ujrzałem: oto koń trupio blady, a imię siedzącego na nim Śmierć, i Otchłań mu towarzyszyła. I dano im władzę nad czwartą częścią ziemi, by zabijali mieczem i głodem, i morem, i przez dzikie zwierzęta.

Wtedy jeden z Dwunastu, imieniem Judasz Iskariota, udał się do arcykapłanów i rzekł: "Co chcecie mi dać, a ja wam Go wydam". A oni wyznaczyli mu trzydzieści srebrników.

judaszowe włosy - włosy rude (według legendy takie miał Judasz); oznaka człowieka zdradliwego, fałszywego

judaszowy pocałunek - fałszywy znak przyjaźni; pocałunek obłudny, ukrywający prawdziwe, nieprzychylne zamiary wobec kogoś

Rzekł Kain do Abla, brata swego: "Chodźmy na pole". A gdy byli na polu, Kain rzucił się na swego brata Abla i zabił go.

kainowe znamię - piętno zbrodniarza, bratobójcy (Rdz 4,8-16)

Rzekł Bóg: "Cóżeś uczynił? Krew brata twego głośno woła ku mnie z ziemi! Bądź więc teraz przeklęty na tej roli, która rozwarła swą paszczę, aby wchłonąć krew brata twego, przelaną przez ciebie. Gdy rolę tę będziesz uprawiał, nie da ci już ona więcej plonu. Tułaczem i zbiegiem będziesz na ziemi!" Kain rzekł do Pana: "Zbyt wielka jest kara moja, abym mógł ją znieść. Skoro mnie teraz wypędzasz z tej roli, i mam się ukrywać przed tobą, i być tułaczem i zbiegiem na ziemi, każdy, kto mnie spotka, będzie mógł mnie zabić!" Ale Pan mu powiedział: "O, nie! Ktokolwiek by zabił Kaina, siedmiokrotną pomstę poniesie!" Dał też Pan znamię Kainowi, aby go nie zabił, ktokolwiek go spotka. Po czym Kain odszedł od Pana i zamieszkał w kraju Nod, na wschód od Edenu.

Kamień odrzucony przez budujących stał się kamieniem węgielnym. Gdzieś był, gdy zakładałem ziemię? Powiedz, jeżeli znasz mądrość. Kto wybadał jej przestworza? Wiesz, kto ją sznurem wymierzył? Na czym się słupy wspierają? Kto założył jej kamień węgielny ku uciesze porannych gwiazd, ku radości wszystkich synów Bożych? (Hi 38,4-7)

kolos na glinianych nogach - coś pozornie potężnego, niemającego solidnych podstaw (Dn 2,31-45)

Ty, królu, patrzyłeś: Oto posąg bardzo wielki, o nadzwyczajnym blasku stał przed tobą, a widok jego był straszny. Głowa tego posągu była z czystego złota, pierś jego i ramiona ze srebra, brzuch i biodra z miedzi, golenie z żelaza, stopy zaś jego częściowo z żelaza, częściowo z gliny. Patrzyłeś, a oto odłączył się kamień, mimo że nie dotknęła go ręka ludzka, i ugodził posąg w jego stopy z żelaza i gliny, i połamał je. Wtedy natychmiast uległy skruszeniu żelazo i glina, miedź, srebro i złoto - i stały się jak plewy na klepisku w lecie; uniósł je wiatr, tak że nawet ślad nie pozostał po nich. Kamień zaś, który uderzył posąg, rozrósł się w wielką górę i napełnił całą ziemię.

Aaron położy obie ręce na głowę żywego kozła, wyzna nad nim wszystkie winy Izraelitów, wszystkie ich przestępstwa dotyczące wszelkich ich grzechów, włoży je na głowę kozła i każe człowiekowi do tego przeznaczonemu wypędzić go na pustynię. W ten sposób kozioł zabierze z sobą wszystkie ich winy do ziemi bezpłodnej. Ów człowiek wypędzi kozła na pustynię.

kraina mlekiem i miodem płynąca - kraina żyzna, urodzajna, bogata (Lb 13,27)

I tak im opowiedzieli: "Udaliśmy się do kraju, do którego nas posłałeś. Jest to kraj rzeczywiście opływający w mleko i miód, a oto jego owoce.

Wtedy ukazał mu się Anioł Pański w płomieniu ognia, ze środka krzewu. [Mojżesz] widział, jak krzew płonął ogniem, a nie spłonął od niego.

lata tłuste i chude - czasy powodzenia, dobre, obfite, bogate i następujący po nich okres kryzysu, upadku (Rdz 41,1-9.24-27)

listek figowy - przysłona nagości (Rdz 3,5)

A wtedy otworzyły się im obojgu oczy i poznali, że są nadzy; spletli więc gałązki figowe i zrobili sobie przepaski.

Nikt nie może dwom panom służyć. Bo albo jednego będzie nienawidził, a drugiego będzie miłował; albo z jednym będzie trzymał, a drugim wzgardzi. Nie możecie służyć Bogu i Mamonie.

Pan powiedział wówczas do Mojżesza: "Oto ześlę wam chleb z nieba, na kształt deszczu. I będzie wychodził lud, i każdego dnia będzie zbierał według potrzeby dziennej. Chcę ich także doświadczyć, czy pójdą za moimi rozkazami czy też nie.(...)I przemówił Pan do Mojżesza tymi słowami: "Słyszałem szemranie Izraelitów. Powiedz im tak: O zmierzchu będziecie jeść mięso, a rano nasycicie się chlebem. Poznacie wtedy, że Ja, Pan, jestem waszym Bogiem". Rzeczywiście wieczorem przyleciały przepiórki i pokryły obóz, a nazajutrz rano warstwa rosy leżała dokoła obozu. Gdy się warstwa rosy uniosła ku górze, wówczas na pustyni leżało coś drobnego, ziarnistego, niby szron na ziemi. Na widok tego Izraelici pytali się wzajemnie: "Co to jest?" - gdyż nie wiedzieli, co to było. Wtedy powiedział do nich Mojżesz: "To jest chleb, który daje wam Pan na pokarm.(...)Izraelici jedli mannę przez czterdzieści lat, aż przybyli do ziemi zamieszkanej. Jedli mannę, aż przybyli do granic ziemi Kanaan.

Marność nad marnościami, powiada Kohelet, marność nad marnościami - wszystko marność.

matuzalemowy wiek - bardzo podeszły wiek, późna starość (Rdz 5,27)

matuzalem - ktoś sędziwy (Rdz 5,27)

Metuszelach umarł mając ogółem dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć lat.

miecz obosieczny - rzecz, która ma dwojaki skutek, pożądany i niepożądany (Prz 5,2-4)

miedziane czoło - cecha człowieka, który postępuje w danej sytuacji w sposób uważany przez mówiącego za całkowicie niedopuszczalny i nie wstydzi się tego. Człowiek z miedzianym czołem to osoba bezczelna i krnąbrna (Iz 48, 4)

miska soczewicy - coś mało wartościowego, za co oddaje się coś o dużym znaczeniu (Rdz 25,29-34)

Gdy pewnego razu Jakub gotował jakąś potrawę, nadszedł z pola Ezaw bardzo znużony i rzekł do Jakuba: "Daj mi choć trochę tej czerwonej potrawy, jestem bowiem znużony". Dlatego nazwano go Edom. Jakub odpowiedział: "Odstąp mi najprzód twój przywilej pierworodztwa!" Rzekł Ezaw: "Skoro niemal umieram [z głodu], cóż mi po pierworodztwie?" Na to Jakub: "Zaraz mi przysięgnij!" Ezaw mu przysiągł i tak odstąpił swe pierworodztwo Jakubowi. Wtedy Jakub podał Ezawowi chleb i gotowaną soczewicę. Ezaw najadł się i napił, a potem wstał i oddalił się. Tak to Ezaw zlekceważył przywilej pierworodztwa.

Jezus nawiązując do tego, rzekł: "Pewien człowiek schodził z Jerozolimy do Jerycha i wpadł w ręce zbójców. Ci nie tylko że go obdarli, lecz jeszcze rany mu zadali i zostawiwszy na pół umarłego, odeszli. Przypadkiem przechodził tą drogą pewien kapłan; zobaczył go i minął. Tak samo lewita, gdy przyszedł na to miejsce i zobaczył go, minął. Pewien zaś Samarytanin, będąc w podróży, przechodził również obok niego. Gdy go zobaczył, wzruszył się głęboko: podszedł do niego i opatrzył mu rany, zalewając je oliwą i winem; potem wsadził go na swoje bydlę, zawiózł do gospody i pielęgnował go. Następnego zaś dnia wyjął dwa denary, dał gospodarzowi i rzekł: "Miej o nim staranie, a jeśli co więcej wydasz, ja oddam tobie, gdy będę wracał". Któryż z tych trzech okazał się, według twego zdania, bliźnim tego, który wpadł w ręce zbójców?" On odpowiedział: "Ten, który mu okazał miłosierdzie". Jezus mu rzekł: "Idź, i ty czyń podobnie!"

Powiedział też do niektórych, co ufali sobie, że są sprawiedliwi, a innymi gardzili, tę przypowieść: "Dwóch ludzi przyszło do świątyni, żeby się modlić, jeden faryzeusz a drugi celnik. Faryzeusz stanął i tak w duszy się modlił: "Boże, dziękuję Ci, że nie jestem jak inni ludzie, zdziercy, oszuści, cudzołożnicy, albo jak i ten celnik. Zachowuję post dwa razy w tygodniu, daję dziesięcinę ze wszystkiego, co nabywam". Natomiast celnik stał z daleka i nie śmiał nawet oczu wznieść ku niebu, lecz bił się w piersi i mówił: "Boże, miej litość dla mnie, grzesznika!" Powiadam wam: Ten odszedł do domu usprawiedliwiony, nie tamten. Każdy bowiem, kto się wywyższa, będzie poniżony, a kto się uniża, będzie wywyższony".

Dalej Pan powiedział do Mojżesza: "Mów do Izraelitów: Ktokolwiek spośród synów Izraela albo spośród przybyszów, którzy osiedlili się w Izraelu, da jedno ze swoich dzieci Molochowi, będzie ukarany śmiercią.

I stało się, jak Jozue rozkazał ludowi. Siedmiu kapłanów, niosących przed Panem siedem trąb z rogów baranich, wyruszyło grając na trąbach, Arka zaś Przymierza Pańskiego szła za nimi. Zbrojni wojownicy szli przed kapłanami, którzy grali na trąbach, a tylna straż szła za Arką, i tak posuwano się, stale grając na trąbach. A Jozue dał ludowi polecenie: "Nie wznoście okrzyku, niech nie usłyszą głosu waszego i niech żadne słowo nie wyjdzie z ust waszych aż do dnia, gdy wam powiem: Wznieście okrzyk wojenny! I wtedy go wzniesiecie". I tak Arka Pańska okrążyła miasto dokoła jeden raz, po czym wrócono do obozu i spędzono tam noc. Jozue wstał wcześnie rano, kapłani wzięli Arkę Pańską, a siedmiu kapłanów niosących siedem trąb z rogów baranich szło przed Arką Pańską, grając bez przerwy na trąbach w czasie marszu. Zbrojni wojownicy szli przed nimi, a tylna straż szła za Arką Pańską i posuwano się przy dźwięku trąb. I tak okrążyli miasto drugiego dnia jeden raz, po czym wrócili do obozu. Przez sześć dni codziennie tak czynili. Siódmego dnia wstali rano wraz z zorzą poranną i okrążyli miasto siedmiokrotnie w ustalony sposób: tylko tego dnia okrążyli miasto siedem razy. Gdy kapłani za siódmym razem zagrali na trąbach, Jozue zawołał do ludu: "Wznieście okrzyk wojenny, albowiem Pan daje miasto w moc waszą! Miasto będzie obłożone klątwą dla Pana, ono samo i wszystko, co w nim jest. Tylko nierządnica Rachab zostanie przy życiu - ona sama i wszyscy, którzy są wraz z nią w domu, albowiem ukryła wywiadowców, których wysłaliśmy. Ale wy strzeżcie się rzeczy obłożonych klątwą, aby was chęć nie ogarnęła wziąć coś z dobra obłożonego klątwą, bo wtedy uczynilibyście przeklętym sam obóz izraelski i sprowadzilibyście na niego nieszczęście. Całe zaś srebro i złoto, sprzęty z brązu i z żelaza są poświęcone dla Pana i pójdą do skarbca Pańskiego". Lud wzniósł okrzyk wojenny i zagrano na trąbach. Skoro tylko usłyszał lud dźwięk trąb, wzniósł gromki okrzyk wojenny i mury rozpadły się na miejscu. A lud wpadł do miasta, każdy wprost przed siebie, i tak zajęli miasto.

na święty Adam - nigdy (nie ma świętego Adama)

Nemrod - świetny, zapalony myśliwy (Rdz 10,8)

niebieski ptak - człowiek żyjący z pracy innych, lekkoduch, darmozjad (Mt 6,26)

Przypatrzcie się ptakom w powietrzu: nie sieją ani żną i nie zbierają do spichrzów, a Ojciec wasz niebieski je żywi. Czyż wy nie jesteście ważniejsi niż one?

Ale Tomasz, jeden z Dwunastu, zwany Didymos, nie był razem z nimi, kiedy przyszedł Jezus. Inni więc uczniowie mówili do niego: "Widzieliśmy Pana!" Ale on rzekł do nich: "Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę". A po ośmiu dniach, kiedy uczniowie Jego byli znowu wewnątrz [domu] i Tomasz z nimi, Jezus przyszedł mimo drzwi zamkniętych, stanął pośrodku i rzekł: "Pokój wam!" Następnie rzekł do Tomasza: "Podnieś tutaj swój palec i zobacz moje ręce. Podnieś rękę i włóż [ją] do mego boku, i nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym!" Tomasz Mu odpowiedział: "Pan mój i Bóg mój!" Powiedział mu Jezus: "Uwierzyłeś dlatego, ponieważ Mnie ujrzałeś? Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli".

niewola egipska - przymusowe uwięzienie, ciężka, niewolnicza praca (np. Wj 1,8-14)

Lecz rządy w Egipcie objął nowy król, który nie znał Józefa. I rzekł do swego ludu: "Oto lud synów Izraela jest liczniejszy i potężniejszy od nas. Roztropnie przeciw niemu wystąpmy, ażeby się przestał rozmnażać. W wypadku bowiem wojny mógłby się połączyć z naszymi wrogami w walce przeciw nam, aby wyjść z tego kraju". Ustanowiono nad nim przełożonych robót publicznych, aby go uciskali ciężkimi pracami. Budowano wówczas dla faraona miasta na składy: Pitom i Ramses. Ale im bardziej go uciskano, tym bardziej się rozmnażał i rozrastał, co jeszcze potęgowało wstręt do Izraelitów. Egipcjanie bezwzględnie zmuszali synów Izraela do ciężkich prac i uprzykrzali im życie uciążliwą pracą przy glinie i cegle oraz różnymi pracami na polu. Do tych wszystkich prac przymuszano ich bezwzględnie.

od Adama i Ewy - od dawien dawna, od początku

ofiara Abrahama - najwyższe poświęcenie (Rdz 22,1-3)

A po tych wydarzeniach Bóg wystawił Abrahama na próbę. Rzekł do niego: "Abrahamie!" A gdy on odpowiedział: "Oto jestem" - powiedział: "Weź twego syna jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do kraju Moria i tam złóż go w ofierze na jednym z pagórków, jakie ci wskażę". Nazajutrz rano Abraham osiodłał swego osła, zabrał z sobą dwóch swych ludzi i syna Izaaka, narąbał drzewa do spalenia ofiary i ruszył w drogę do miejscowości, o której mu Bóg powiedział.

oślica Balaama - człowiek małomówny, potulny, nieśmiały, który nagle odważył się zabrać głos w ważnej sprawie, zaprotestował (Lb 22,27)

Wstał więc Balaam rano, osiodłał swoją oślicę i pojechał z książętami Moabu. Jego wyjazd rozpalił gniew Pana i anioł Pana stanął na drodze przeciw niemu, by go zatrzymać. On zaś w towarzystwie dwóch sług jechał na swojej oślicy. Gdy oślica zobaczyła anioła Pana stojącego z wyciągniętym mieczem na drodze, zboczyła z drogi i poszła w pole. Balaam uderzył ją, chcąc zawrócić na właściwą drogę. Wtedy stanął anioł Pana na ciasnej drodze między winnicami a mur był z jednej i z drugiej strony. Gdy oślica zobaczyła anioła Pana, przyparła do muru i przytarła nogę Balaama do tego muru, a on ponownie zaczął bić oślicę. Anioł posunął się dalej i stanął w miejscu tak ciasnym, że nie było można go wyminąć ani z prawej, ani też z lewej strony. Gdy oślica ujrzała znowu anioła Pana, położyła się pod Balaamem. Rozgniewał się więc Balaam bardzo i zaczął okładać oślicę kijem. Wówczas otworzył Pan usta oślicy, i rzekła do Balaama: "Cóż ci uczyniłam, żeś mnie zbił już trzy razy?" Balaam odpowiedział oślicy: "Dlatego żeś sobie drwiła ze mnie. Gdybym tak miał miecz w ręku, już bym cię zabił!" Oślica jednak rzekła do Balaama: "Czyż nie jestem twoją oślicą, na której jeździsz, odkąd jesteś, aż po dzień dzisiejszy? Czyż miałam zwyczaj czynić ci coś podobnego?" Odpowiedział: "Nie!" Wtedy otworzył Pan oczy Balaama i zobaczył on anioła Pana, stojącego na drodze z obnażonym mieczem w ręku. Ukląkł więc i oddał pokłon twarzą do ziemi. Anioł zaś Pana rzekł do niego: "Czemu aż trzy razy zbiłeś swoją oślicę? Ja jestem tym, który przyszedł, aby ci bronić przejazdu, albowiem droga twoja jest dla ciebie zgubna. Oślica ujrzała mnie i trzy razy usunęła się z drogi. Gdyby się nie usunęła, byłbym cię dawno zabił, a ją przy życiu zostawił".

palec Boży - znak, napomnienie, ostrzeżenie (Wj 8,15)

I rzekł Pan do Mojżesza: "Powiedz Aaronowi: Wyciągnij laskę swoją i uderz proch ziemi, aby zamienił się w komary na całej ziemi egipskiej". I uczynili tak: Aaron wyciągnął rękę swoją i laskę i uderzył proch ziemi. Komary pokryły ziemię i bydło, cały proch ziemi w kraju egipskim zamienił się w komary. Lecz to samo starali się uczynić czarownicy dzięki swej wiedzy tajemnej, by sprowadzić komary, ale tego nie potrafili. Przyszły komary na ziemię i na zwierzęta. Wówczas rzekli czarownicy do faraona: "Palec to Boży", ale serce faraona pozostało uparte i nie usłuchał ich, co też Pan zapowiedział.

patriarcha - czcigodny starzec, mistrz, głowa rodu, protoplasta

plagi egipskie - dotkliwe wydarzenia, klęska, kara (Wj 7,4)

Faraon nie usłucha was, toteż wyciągnę rękę moją nad Egiptem i wywiodę z Egiptu moje zastępy, mój lud, synów Izraela spośrodka nich, wśród wielkich kar.

płacz i zgrzytanie zębów - cierpienie, spóźniony żal za winy (Mt 22,12-13)

Rzekł do niego: "Przyjacielu, jakże tu wszedłeś nie mając stroju weselnego?" Lecz on oniemiał. Wtedy król rzekł sługom: "Zwiążcie mu ręce i nogi i wyrzućcie go na zewnątrz, w ciemności! Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów".

pocałunek Judasza - zdrada (Mt 26,47-49)

Gdy On jeszcze mówił, oto nadszedł Judasz, jeden z Dwunastu, a z nim wielka zgraja z mieczami i kijami, od arcykapłanów i starszych ludu. Zdrajca zaś dał im taki znak: "Ten, którego pocałuję, to On; Jego pochwyćcie!". Zaraz też przystąpił do Jezusa, mówiąc: "Witaj Rabbi!", i pocałował Go.

W Gibeonie Pan ukazał się Salomonowi w nocy, we śnie. Wtedy rzekł Bóg: "Proś o to, co mam ci dać". A Salomon odrzekł: "Tyś okazywał Twemu słudze Dawidowi, memu ojcu, wielką łaskę, bo postępował wobec Ciebie szczerze, sprawiedliwie i w prostocie serca. Ponadto zachowałeś dla niego tę wielką łaskę, że dałeś mu syna, zasiadającego na jego tronie po dziś dzień. Teraz więc, o Panie, Boże mój, Tyś ustanowił królem Twego sługę w miejsce Dawida, mego ojca, a ja jestem bardzo młody. Brak mi doświadczenia! Ponadto Twój sługa jest pośród Twego ludu, któryś wybrał, ludu mnogiego, którego nie da się zliczyć ani też spisać, z powodu jego mnóstwa. Racz więc dać Twemu słudze serce pełne rozsądku do sądzenia Twego ludu i rozróżniania dobra od zła, bo któż zdoła sądzić ten lud Twój tak liczny?" Spodobało się Panu, że właśnie o to Salomon poprosił. Bóg więc mu powiedział: "Ponieważ poprosiłeś o to, a nie poprosiłeś dla siebie o długie życie ani też o bogactwa, i nie poprosiłeś o zgubę twoich nieprzyjaciół, ale poprosiłeś dla siebie o umiejętność rozstrzygania spraw sądowych, więc spełniam twoje pragnienie i daję ci serce mądre i rozsądne, takie, że podobnego tobie przed tobą nie było i po tobie nie będzie.

salomonowy wyrok - wyrok mądry, sprawiedliwy (1 Krl 3,16-28)

Potem dwie nierządnice przyszły do króla i stanęły przed nim. Jedna z kobiet powiedziała: "Litości, panie mój! Ja i ta kobieta mieszkamy w jednym domu. Ja porodziłam, kiedy ona była w domu. A trzeciego dnia po moim porodzie ta kobieta również porodziła. Byłyśmy razem. Nikogo innego z nami w domu nie było, tylko my obydwie. Syn tej kobiety zmarł w nocy, bo położyła się na nim. Wtedy pośród nocy wstała i zabrała mojego syna od mego boku, kiedy twoja służebnica spała, i przyłożyła go do swoich piersi, położywszy przy mnie swego syna zmarłego. Kiedy rano wstałam, aby nakarmić mojego syna, patrzę, a oto on martwy! Gdy mu się przyjrzałam przy świetle, rozpoznałam, że to nie był mój syn, którego urodziłam". Na to odparła druga kobieta: "Wcale nie, bo mój syn żyje, a twój syn zmarł". Tamta zaś mówi: "Właśnie że nie, bo twój syn zmarł, a mój syn żyje". I tak wykrzykiwały wobec króla. Wówczas król powiedział: "Ta mówi: To mój syn żyje, a twój syn zmarł; tamta zaś mówi: Nie, bo twój syn zmarł, a mój syn żyje". Następnie król rzekł: "Przynieście mi miecz!" Niebawem przyniesiono miecz królowi. A wtedy król rozkazał: "Rozetnijcie to żywe dziecko na dwoje i dajcie połowę jednej i połowę drugiej!" Wówczas kobietę, której syn był żywy, zdjęła litość nad swoim synem i zawołała: "Litości, panie mój! Niech dadzą jej dziecko żywe, abyście tylko go nie zabijali!" Tamta zaś mówiła: "Niech nie będzie ani moje, ani twoje! Rozetnijcie!" Na to król zabrał głos i powiedział: "Dajcie tamtej to żywe dziecko i nie zabijajcie go! Ona jest jego matką". Kiedy o tym wyroku sądowym króla dowiedział się cały Izrael, czcił króla, bo przekonał się, że jest obdarzony mądrością Bożą do sprawowania sądów.

Samson i Dalila - mocarz tracący swą siłę z powodu przewrotnej, zdradliwej kobiety (Sdz 16,4-29)

Dalila naprzykrzała się Samsonowi, póki ten nie wyjawił jej, gdzie leży źródło jego mocy. Ona zaś zdradziła go - uśpiła, ścięła jego włosy i wezwała Filistynów, którzy oślepili go i uwięzili

sądny dzień - popłoch, zamieszanie, lęk wywołane przez nieoczekiwaną kontrolę (Mt 10,15)

Zaprawdę, powiadam wam: Ziemi sodomskiej i gomorejskiej lżej będzie w dzień sądu niż temu miastu.

siódma pieczęć - ostateczna tajemnica (Ap 5,1-5)

I ujrzałem na prawej ręce Zasiadającego na tronie księgę zapisaną wewnątrz i na odwrocie zapieczętowaną na siedem pieczęci. I ujrzałem potężnego anioła, obwieszczającego głosem donośnym: "Kto godzien jest otworzyć księgę i złamać jej pieczęcie?" A nie mógł nikt - na niebie ani na ziemi, ani pod ziemią - otworzyć księgi ani na nią patrzeć. A ja bardzo płakałem, że nikt nie znalazł się godzien, by księgę otworzyć ani na nią patrzeć. I mówi do mnie jeden ze Starców: "Przestań płakać: Oto zwyciężył Lew z pokolenia Judy, Odrośl Dawida, tak że otworzy księgę i siedem jej pieczęci".

Pragnę zaś, żebyście przypomnieli sobie, choć raz na zawsze wiecie już wszystko, że Pan, który wybawił naród z Egiptu, następnie wytracił tych, którzy nie uwierzyli; i aniołów, tych, którzy nie zachowali swojej godności, ale opuścili własne mieszkanie, spętanych wiekuistymi więzami zatrzymał w ciemnościach na sąd wielkiego dnia; jak Sodoma i Gomora i w ich sąsiedztwie [położone] miasta - w podobny sposób jak one oddawszy się rozpuście i pożądaniu cudzego ciała - stanowią przykład przez to, że ponoszą karę wiecznego ognia.

sodomia - zoofilia, pederastia, rozpusta

sodomita - człowiek oddający się sodomii

sól ziemi - składnik najważniejszy, nieodzowny; grupa wartościowych ludzi jakiegoś kręgu (Mt 5,13)

Wy jesteście solą dla ziemi. Lecz jeśli sól utraci swój smak, czymże ją posolić? Na nic się już nie przyda, chyba na wyrzucenie i podeptanie przez ludzi.

syn marnotrawny - człowiek, który zawinił lub zbłądził, lecz w porę opamiętał się i nawrócił (Łk 15,11-32)

szaweł - człowiek wrogo nastawiony do jakiejś idei i czynnie ją zwalczający, który nieoczekiwanie staje się jej gorliwym zwolennikiem i rzecznikiem (Dz 9,20-21)

Jakiś czas [Szaweł] spędził z uczniami w Damaszku i zaraz zaczął głosić w synagogach, że Jezus jest Synem Bożym. Wszyscy, którzy go słyszeli, mówili zdumieni: Czy to nie ten sam, który w Jerozolimie prześladował wyznawców tego imienia i po to tu przybył, aby ich uwięzić i zaprowadzić do arcykapłana?

trąba jerychońska - ogromny hałas (Joz 6 rozdział, a zwłaszcza 6,20)

Lud wzniósł okrzyk wojenny i zagrano na trąbach. Skoro tylko usłyszał lud dźwięk trąb, wzniósł gromki okrzyk wojenny i mury rozpadły się na miejscu. A lud wpadł do miasta, każdy wprost przed siebie, i tak zajęli miasto.

Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa Bożego.

umywać ręce - nie przyjmować odpowiedzialności za kogoś, uniewinniać się (Mt 27,24)

Piłat widząc, że nic nie osiąga, a wzburzenie raczej wzrasta, wziął wodę i umył ręce wobec tłumu, mówiąc: Nie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz.

wdowi grosz - ofiara lub dar okupiona wieloma wyrzeczeniami, ostatnie pieniądze przeznaczone na szlachetny cel (Mk 12,41-44)

Potem usiadł naprzeciw skarbony i przypatrywał się, jak tłum wrzucał drobne pieniądze do skarbony. Wielu bogatych wrzucało wiele. Przyszła też jedna uboga wdowa i wrzuciła dwa pieniążki, czyli jeden grosz. Wtedy przywołał swoich uczniów i rzekł do nich: "Zaprawdę, powiadam wam: Ta uboga wdowa wrzuciła najwięcej ze wszystkich, którzy kładli do skarbony. Wszyscy bowiem wrzucali z tego, co im zbywało; ona zaś ze swego niedostatku wrzuciła wszystko, co miała, całe swe utrzymanie".

wiek chrystusowy, lata chrystusowe - wiek 33 lat

wieża Babel - zamęt, chaos, bałagan, zamieszanie (Rdz 11,1-9)

wilk w owczej skórze - człowiek podstępny, obłudny, udający dobrego (Mt 7,15)

Strzeżcie się fałszywych proroków, którzy przychodzą do was w owczej skórze, a wewnątrz są drapieżnymi wilkami.

Po tych wydarzeniach stało się, co następuje. Nabot z Jizreel miał winnicę <w Jizreel> obok pałacu Achaba, króla Samarii. Achab zatem zwrócił się do Nabota mówiąc: "Oddaj mi na własność twoją winnicę, aby została przerobiona dla mnie na ogród warzywny, gdyż ona przylega do mego domu. A ja za nią dam ci winnicę lepszą od tej, chyba że wydaje ci się słuszne, abym ci dał pieniądze jako zapłatę za nią". Nabot zaś odpowiedział: "Niech mnie broni Pan przed tym, bym miał ci oddać dziedzictwo mych przodków". Achab więc przyszedł do swego domu rozgoryczony i rozgniewany słowami, które Nabot z Jizreel wypowiedział do niego, a mianowicie: "Nie dam tobie dziedzictwa moich przodków". Następnie położył się na swoim łożu, odwrócił twarz i nic nie jadł.(...)

włosy Samsona - symbol siły, męstwa (Sdz 16)

I gdy mu się tak każdego dnia naprzykrzała, że go przyprawiała o strapienie, a nawet o śmiertelne wyczerpanie, wówczas otworzył przed nią całe swoje serce i wyznał jej: "Głowy mojej nie dotknęła nigdy brzytwa, albowiem od łona matki jestem Bożym nazirejczykiem. Gdyby mnie ogolono, siła moja odejdzie, osłabnę i stanę się zwykłym człowiekiem".

w stroju Adama, w stroju Ewy, w stroju adamowym - nago (Rdz 2,25)

wszystkie znaki na niebie i ziemi - zwiastun, wskazówka (Łk 21,25)

Będą znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach, a na ziemi trwoga narodów bezradnych wobec szumu morza i jego nawałnicy.

zakazany owoc - rzecz niedozwolona i przez to pociągająca (Rdz 2,16-17)

A przy tym Pan Bóg dał człowiekowi taki rozkaz: "Z wszelkiego drzewa tego ogrodu możesz spożywać według upodobania; ale z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz".

zakon Adama - małżeństwo

zbrodnia kainowa - morderstwo, zabójstwo. Inaczej bratobójstwo.

ziemia obiecana - przyobiecana nagroda, szczęście

złoty cielec - bożek, obiekt próżnego kultu (Wj 32,1-8)

A gdy lud widział, że Mojżesz opóźniał swój powrót z góry, zebrał się przed Aaronem i powiedział do niego: "Uczyń nam boga, który by szedł przed nami, bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem, tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi egipskiej". Aaron powiedział im: "Pozdejmujcie złote kolczyki, które są w uszach waszych żon, waszych synów i córek, i przynieście je do mnie". I zdjął cały lud złote kolczyki, które miał w uszach, i zniósł je do Aarona. A wziąwszy je z ich rąk nakazał je przetopić i uczynić z tego posąg cielca ulany z metalu. I powiedzieli: "Izraelu, oto bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej".

Gdy już zaczynało świtać, aniołowie przynaglali Lota, mówiąc: "Prędzej, weź żonę i córki, które są przy tobie, abyś nie zginął z winy tego miasta". Kiedy zaś on zwlekał, mężowie ci chwycili go, jego żonę i dwie córki za ręce - Pan bowiem litował się nad nim - i wyciągnęli ich, i wyprowadzili poza miasto. A gdy ich już wyprowadzili z miasta, rzekł jeden z nich: "Uchodź, abyś ocalił swe życie. Nie oglądaj się za siebie i nie zatrzymuj się nigdzie w tej okolicy, ale szukaj schronienia w górach, bo inaczej zginiesz!" (...)Żona Lota, która szła za nim, obejrzała się i stała się słupem soli.

Józef miał piękną postać i miłą powierzchowność. Po tych wydarzeniach zwróciła na niego uwagę żona jego pana i rzekła do niego: "Połóż się ze mną". On jednak nie zgodził się i odpowiedział żonie swego pana: "Pan mój o nic się nie troszczy, odkąd jestem w jego domu, bo cały swój majątek oddał mi we władanie. On sam nie ma w swym domu większej władzy niż ja i niczego mi nie wzbrania, wyjąwszy ciebie, ponieważ jesteś jego żoną. Jakże więc mógłbym uczynić tak wielką niegodziwość i zgrzeszyć przeciwko Bogu?" I mimo że go namawiała codziennie, nie usłuchał jej i nie chciał położyć się przy niej, aby z nią żyć.(39,7-11)

ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało - wyrażenie określające, że coś ma wyjątkowy charakter, występuje bardzo rzadko lub jest trudne do zrozumienia (1 Kor 2,9)

być jak z krzyża zdjętym - być obolałym, cierpieć

być na świeczniku - zajmować wysokie stanowisko, być wysoko w jakiejś hierarchii (Łk 11,33)

Nikt nie zapala światła i nie stawia go w ukryciu ani pod korcem, lecz na świeczniku, aby jego blask widzieli ci, którzy wchodzą.

Inne tłumaczenie: Nikt nie zapala lampy i nie umieszcza jej w ukryciu ani pod korcem, lecz na świeczniku, aby jej blask widzieli ci, którzy wchodzą

chodzić krętymi ścieżkami - wybierać niekoniecznie proste rozwiązania sytuacji

chodzić po wodzie - dokonywać rzeczy niemożliwych (Mk 6,47)

Wieczór zapadł, łódź była na środku jeziora, a On sam jeden na lądzie. 48 Widząc, jak się trudzili przy wiosłowaniu, bo wiatr był im przeciwny, około czwartej straży nocnej przyszedł do nich, krocząc po jeziorze, i chciał ich minąć.

trudno dwóm panom służyć - nie można sprostać wykluczającym się wzajemnie wymaganiom, połączyć różnych, często przeciwstawnych, rzeczy, spraw, typów działalności, uprawiając je jednocześnie (Mt 6,24)

mane, thekel, fares - policzono, zważono, rozdzielono - groźne ostrzeżenie, złowieszczy znak (por. palec boży) (Dn 5,25)

A oto nakreślone pismo: mene, mene, tekel ufarsin4. 26 Takie zaś jest znaczenie wyrazów: Mene - Bóg obliczył twoje panowanie i ustalił jego kres. 27 Tekel - zważono cię na wadze i okazałeś się zbyt lekki. 28 Peres - twoje królestwo uległo podziałowi; oddano je Medom i Persom". 29 Wtedy na rozkaz Baltazara odziano Daniela w purpurę, nałożono mu na szyję złoty łańcuch i ogłoszono, że ma rządzić jako trzeci w państwie. 30 Tej samej nocy król chaldejski Baltazar został zabity.

mieć z kimś pański krzyż - cierpieć przez kogoś udręki, kłopotać się z kimś

nadstawić drugi policzek - nie odpowiadać przemocą na przemoc (Mt 5,39; Łk 6,29)

oddać, sprzedać coś za miskę soczewicy - oddać coś niezwykle cennego za bezcen (Rdz 25,33-34)

przebaczać 77 razy - przebaczać bez końca, zawsze (Mt 18,21-22)

przenieść się, pójść, udać się na łono Abrahama - umrzeć (Łk 16,22)

rozdzierać szaty nad kimś /nad czymś - lamentować, ubolewać z jakiegoś powodu (Joz 7,6)

rzucać kamieniem w/na kogoś - gardzić kimś, potępiać kogoś (Jn 8,7)

rzucać perły przed wieprze - ofiarowywać coś cennego osobie, która nie umie tego docenić, zdobywać się na niepotrzebną, bezcelową dobroć, dawać coś cennego komuś, kto na to nie zasługuje (Mt 7,6)

służyć mamonie - być materialistą, zabiegać tylko o dobra doczesne (Mt 6,24)

Nikt nie może dwom panom służyć. Bo albo jednego będzie nienawidził, a drugiego będzie miłował; albo z jednym będzie trzymał, a drugim wzgardzi. Nie możecie służyć Bogu i Mamonie.

umywać od czegoś ręce - nie brać za coś odpowiedzialności, odcinać się od czegoś (Mt 27,24)

Piłat widząc, że nic nie osiąga, a wzburzenie raczej wzrasta, wziął wodę i umył ręce wobec tłumu, mówiąc: "Nie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz".

widzieć Abrahama - mieć ponad 50 lat (Jn 8,57)

Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?

wierzgać przeciw ościeniowi - daremnie się buntować (Dz 26,9-18)

Tak jechałem do Damaszku z upoważnienia i z polecenia najwyższych kapłanów. W południe podczas drogi ujrzałem, o królu, światło z nieba, jaśniejsze od słońca, które ogarnęło mnie i moich towarzyszy podróży. Kiedyśmy wszyscy upadli na ziemię, usłyszałem głos, który mówił do mnie po hebrajsku: "Szawle, Szawle, dlaczego Mnie prześladujesz? Trudno ci wierzgać przeciwko ościeniowi"2.(Dz 26,12-14)

Wówczas przyprowadzono Mu opętanego, który był niewidomy i niemy. Uzdrowił go, tak że niemy mógł mówić i widzieć. A wszystkie tłumy pełne były podziwu i mówiły: "Czyż nie jest to Syn Dawida?" Lecz faryzeusze, słysząc to, mówili: "On tylko przez Belzebuba, władcę złych duchów, wyrzuca złe duchy". Jezus, znając ich myśli, rzekł do nich: "Każde królestwo, wewnętrznie skłócone, pustoszeje. I żadne miasto ani dom, wewnętrznie skłócony, się nie ostoi. Jeśli szatan wyrzuca szatana, to sam ze sobą jest skłócony, jakże się więc ostoi jego królestwo? I jeśli Ja przez Belzebuba wyrzucam złe duchy, to przez kogo je wyrzucają wasi synowie? Dlatego oni będą waszymi sędziami. Lecz jeśli Ja mocą Ducha Bożego wyrzucam złe duchy, to istotnie przyszło do was królestwo Boże. Albo jak może ktoś wejść do domu mocarza, i sprzęt mu zagrabić, jeśli mocarza wpierw nie zwiąże? I dopiero wtedy dom Jego ograbi. Kto nie jest ze Mną, jest przeciwko Mnie; i kto nie zbiera ze Mną, rozprasza.

wypić kielich goryczy - cierpieć, znosić udręki, przeżywać trudną sytuację (Łk 22,41-42)

A sam oddalił się od nich na odległość jakby rzutu kamieniem, upadł na kolana i modlił się tymi słowami: "Ojcze, jeśli chcesz, zabierz ode Mnie ten kielich! Jednak nie moja wola, lecz Twoja niech się stanie!"

zmienić się w słup soli - zamrzeć w bezruchu, skamienieć z wrażenia lub przerażenia (Rdz 19,26)

Żona Lota, która szła za nim, obejrzała się i stała się słupem soli

Dzieci są przecież zawsze dziećmi i postępują dziecinnie (zajmują się dzieciństwami) (1 Kor 13,11, parafraza z Wulgaty).

Dzień Pański niewiadomy... tak przyjdzie jak złodziej w nocy (1 Tes 5,2)

Mowa jest srebrem, a milczenie złotem

Widzi źdźbło w cudzym oku, a w swoim belki nie widzi (Łk 6,41-42)

Czemu to widzisz drzazgę w oku swego brata, a belki we własnym oku nie dostrzegasz? Jak możesz mówić swemu bratu: "Bracie, pozwól, że usunę drzazgę, która jest w twoim oku", gdy sam belki w swoim oku nie widzisz? Obłudniku, wyrzuć najpierw belkę ze swego oka, a wtedy przejrzysz, ażeby usunąć drzazgę z oka swego brata.

Jeśli czynią to na zielonym drzewie, cóż będzie na suchym? (Łk 23,31)

Kto kopie dół - weń wpada (Prz 26,27)

Kto sieje wiatr, zbiera burzę (Oz 8,7)

Nie samym chlebem człowiek żyje - nie należy poświęcać się jedynie materialnej sferze egzystencji (Mt 4,4)

Czuwajcie więc, bo nie znacie dnia ani godziny (Mt 25,13)

Nikt nie jest prorokiem we własnym kraju (Mt 13,57)

Oddajcie cesarzowi co cesarskie, Bogu - co boskie (Mt 22,21)

Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie. (Mt 26,52)

Wtedy Jezus rzekł do niego: "Włóż miecz na swoje miejsce, bo wszyscy, którzy za miecz chwytają, od miecza giną. (...)"

Kto z was jest bez grzechu niech pierwszy rzuci kamień! (J 8,1-11)

Jezus natomiast udał się na Górę Oliwną, ale o brzasku zjawił się znów w świątyni. Cały lud schodził się do Niego, a On, usiadłszy, nauczał ich. Wówczas uczeni w Piśmie i faryzeusze przyprowadzili do Niego kobietę, którą pochwycono na cudzołóstwie, a postawiwszy ją pośrodku, powiedzieli do Niego: "Nauczycielu, tę kobietę dopiero pochwycono na cudzołóstwie. W Prawie Mojżesz nakazał nam takie kamienować. A Ty co powiesz?" Mówili to, wystawiając Go na próbę, aby mieli o co Go oskarżyć. Lecz Jezus, schyliwszy się, pisał palcem po ziemi. A kiedy w dalszym ciągu Go pytali, podniósł się i rzekł do nich: "Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci w nią kamieniem". I powtórnie schyliwszy się, pisał na ziemi. Kiedy to usłyszeli, jeden po drugim zaczęli odchodzić, poczynając od starszych, aż do ostatnich. Pozostał tylko Jezus i kobieta stojąca na środku. Wówczas Jezus, podniósłszy się, rzekł do niej: "Kobieto, gdzież [oni] są? Nikt cię nie potępił?" A ona odrzekła: "Nikt, Panie!" Rzekł do niej Jezus: "I Ja ciebie nie potępiam. Idź i odtąd już nie grzesz".

Godyń J., Od Adama i Ewy zaczynać. Mały słownik biblizmów języka polskiego, Kraków-Warszawa 1995, Warszawa 2006.

Skorupka S., Słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 1967-1968.

Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1989.

Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, Kraków 1985.

Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa 1990.

Müldner-Nieckowski P., Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 2003.

Müldner-Nieckowski P., Müldner-Nieckowski Ł., Nowy szkolny słownik frazeologiczny, Warszawa 2004.

Słownik wyrazów obcych PWN, red. B. Pakosz, Warszawa 1991.

Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Warszawa 1995.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblizmy - wyrazy lub związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii. Na poniższej liście występują zarówno wyrażenia, zwroty, jak i frazy. To samo wyrażenie może pojawić się w Piśmie Świętym w różnych księgach, dlatego podana lokalizacja jest orientacyjna.

# data[].attributes.headline
Temat: Tańce-łamańce, czyli o trudnych formach wyrazów.

# data[].attributes.subject
Temat: Tańce-łamańce, czyli o trudnych formach wyrazów.

# data[].attributes.body
Poznasz trudne formy wyrazów odmiennych, utrwalając przy tym pojęcia takie jak: deklinacja, koniugacja, temat fleksyjny, końcówka fleksyjna.
Na początek obejrzyj krótką animację, a dowiesz się, jak wyglądałoby porozumiewanie się, gdyby język polski był nieodmienny.

# data[].attributes.headline
A teraz wyjaśnienie pojęć - zapisz w zeszycie lub wydrukuj i wklej.

# data[].attributes.subject
A teraz wyjaśnienie pojęć - zapisz w zeszycie lub wydrukuj i wklej.

# data[].attributes.body
Deklinacja - odmiana wyrazu przez przypadki i liczby.
Koniugacja - odmiana czasownika przez osoby, czasy, tryby, strony, liczby, aspekty i inne kategorie gramatyczne.
Temat fleksyjny – część wyrazu, która jest nośnikiem znaczenia wyrazu. Może podlegać wymianie, czyli oboczności), np, dar-u : darz-e
Końcówka fleksyjna - końcówka wyrazu decydująca o jego odmianie. Końcówek fleksyjnych nie będą mieć więc nieodmienne części mowy.

# data[].attributes.body
Niektóre wyrazy mogą nam w swojej odmianie sprawiać problemy i musimy się nauczyć poprawnych form odmiany, np.
Tekst z błędami:
"Musimy wziąść się do roboty. Z przyjacielami zawsze jest weselej. Poszłem i wyjęłem list ze skrzynki. Lubię bawić się z moimi braciami. Podaj mi tą książkę. Nie rozumię ciebie."
Należałoby poprawić wyrazy:
wziąć
przyjaciółmi
Poszedłem i wyjąłem
braćmi
tę książkę
rozumiem

# data[].attributes.body
Rozwiąż kartę pracy - wydrukuj lub zapisz w zeszycie.

# data[].attributes.body
Zajrzyjcie na stronę internetową szkoły w sprawie konsultacji, jeśli ich potrzebujecie - umówimy się ewentualnie online lub w szkole.

# data[].attributes.body
Powtórzysz wiadomości o rodzajach i gatunkach literackich.

# data[].attributes.headline
Ktoś pomieszał cechy epiki, liryki i dramatu. Uporządkuj je i zapisz w odpowiednich miejscach w zeszycie.

# data[].attributes.subject
Ktoś pomieszał cechy epiki, liryki i dramatu. Uporządkuj je i zapisz w odpowiednich miejscach w zeszycie.

# data[].attributes.body
obecność narratora.

świat przedstawiony.

fabuła (oraz układ przyczynowo-skutkowy zdarzeń)

wypowiada się podmiot liryczny zwracający się do adresata

podmiot liryczny mówi o uczuciach, przeżyciach, refleksjach

Didaskalia czyli ‘tekst poboczny’ (wskazówki stanowiące uzupełnienie fabuły)

zapis prozą (wyjątki – epopeja, powieści poetyckie)

wiele wydarzeń i miejsc akcji,

język liryki jest językiem poetyckim, zawierającym środki artystyczne (epitety, przenośnie, ożywienia, uosobienia, porównania itp.)

kompozycja utworu podporządkowana przekazowi przeżyć, refleksji podmiotu lirycznego

Przeznaczenie do realizacji scenicznej

Konstrukcja utworu na dialogach (nadają bieg akcji) i monologach (sposób autocharakterystyki bohaterów

# data[].attributes.body
Wysłuchaj dwóch nagrań. Zapisz autora, tytuł utworu i zakwalifikuj utwór do epiki, liryki lub dramatu.

# data[].attributes.headline
Wysłuchaj nagrania i odpowiedz na pytanie

# data[].attributes.subject
Wysłuchaj nagrania i odpowiedz na pytanie

# data[].attributes.body
Jakie możliwości daje czytelnikowi poezja?

# data[].attributes.body
Przy wejściu do szkoły zostawiłem Wasze "domowniczki", które oceniłem już jakiś czas temu. Dotyczy to tylko tych osób, które składały te zeszyty, kiedy jeszcze chodziliśmy do szkoły. Są do odebrania w czasie, kiedy szkoła jest otwarta, a więc w godz. 7.00-16.00. Proszę sobie odebrać w dogodnym dla siebie momencie.

# data[].attributes.body
Powtórzysz wiadomości o charakterystycznych cechach zaproszenia, zawiadomienia, ogłoszenia, gratulacji, reklamacji.

# data[].attributes.body
Wydrukuj i wklej lub przepisz do zeszytu

# data[].attributes.body
Ułóż tekst wybranej formy o charakterze żartobliwym.

# data[].attributes.body
Na dzisiejszej lekcji poznasz i utrwalisz style językowe.
Zapoznaj się z wiadomościami "Style językowe i ich cechy", kiedy otworzysz podana niżej stronę. Następnie rozwiąż ćwiczenia znajdujące się pod spodem (1.3, 2.3 i 4 w zeszycie, a pozostałe na komputerze lub w zeszycie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wyrazu styl używamy w różnych znaczeniach. Odnosimy go do sposobu postępowania, zachowywania się, myślenia, wiążemy z cechami charakterystycznymi dla sztuki jakiejś epoki lub jakiegoś regionu. Wyraz styl stosowany jest również w nauce o języku, czyli w językoznawstwie.

1) Na podstawie dostępnych ci źródeł (np. słowników) napisz, co w językoznawstwie oznacza wyraz styl.

2) Zgromadź jak najwięcej określeń wyrazu styl odnoszących się do sposobu wypowiadania się. twoją listę mogą rozpoczynać na przykład takie określenia, jak „zawiły", „kwiecisty".

Osoby, które znają tylko jeden język, nawet w codziennych sytuacjach posługują się kilkoma jego odmianami, w tym różnymi stylami, czyli sposobami językowego ukształtowania tekstu. W odmienny sposób budujemy zdania i używamy innych słów w rozmowie z rodzicami, z koleżanką, z nauczycielem czy z pracownikiem urzędu. Specyficznie kształtowane są też wypowiedzi literackie, publicystyczne lub teksty biblijne. Inaczej porozumiewamy się w sytuacjach oficjalnych i nieoficjalnych. Możemy więc powiedzieć, że język polski, podobnie jak inne języki, jest zróżnicowany stylistycznie. Nie oznacza to jednak, że możemy łączyć dowolne style w jednej wypowiedzi. Mając do wyboru różne style polszczyzny, powinniśmy się orientować, którego z nich użyć w konkretnej sytuacji.

Poszczególne style (naukowy, urzędowy, artystyczny, potoczny, publicystyczny, biblijny) różnią się słownictwem i środkami gramatycznymi. Na przykład w stylu naukowym używa się zdań wielokrotnie złożonych, wyrażeń porządkujących wypowiedź (m.in. „po pierwsze", „przejdźmy do", „podsumowując") oraz wyrazów wskazujących na relacje („zatem", „z kolei", „jednak", „również"). W stylu potocznym często występują zdania urwane, eliptyczne (czyli takie, w których pominięty jest jakiś wyraz, najczęściej czasownik). Styl urzędowy cechują konstrukcje bezosobowe (np. „postanawia się", „odwołano") i wskazujące na obowiązek, pozwolenie lub zakaz („jest obowiązany", „jest dozwolone", „zakazuje się"). Specjalną nazwę mają też słowa i wyrażenia charakterystyczne dla danego stylu: dla potocznego są to kolokwializmy („kobitka", „zbaranieć", „dycha" 'dziesięć'), dla urzędowego - kancelaryzmy („awizo", „zakazuje się", „uiścić opłatę"), dla naukowego - terminy („derywacja", „akomodacja"), a dla artystycznego - poetyzmy („smętny", „dumać", „niebiosa"). Można zatem powiedzieć, że style są zakorzenione w powtarzalnych i stałych sytuacjach, które są typowe np. dla urzędów, nauki, religii. Twierdzi się, że najważniejszym dla każdego człowieka stylem jest ten, który poznaje najwcześniej, a więc styl potoczny. Wszystkie pozostałe są wtórne wobec niego. Specyficzne cechy ma też styl biblijny, a więc styl, którym napisano Pismo Święte. Charakteryzuje go specjalne słownictwo (np. „miłosierdzie", „grzech", „łaska"), utarte połączenia językowe, czyli frazeologizmy („zakazany owoc", „arka Noego"), a także słownictwo podniosłe i archaiczne (dawne), np. „miłować", „niewiasta", „albowiem", „zaprawdę".

Pamiętaj, by zawsze dostosować styl swojej wypowiedzi do sytuacji komunikacyjnej!

Nigdy w jednej wypowiedzi nie łącz różnych stylów!

zadanie interaktywne

W poniższych zdaniach wskaż słowa nieoficjalne.

a) Temat był tak {skomplikowany}, że zanim Wojtek {#zajarzył}, {minęła} cała godzina.
b) Kiedy w lesie zobaczył {dzika}, {#zwiewał} {najszybciej}, jak tylko potrafił.
c) Ile {#kasy} trzeba przynieść na jutro za tę {klasową} {#fotkę}?
d) {Złodzieje} {#migiem} {opróżnili} {kasy} sklepowe.
e) Moja {#kumpela} ma mnóstwo {#odlotowych} {#ciuchów}.

Słowa nieoficjalne wskazane w zadaniu 1.1 zastąp oficjalnymi.

zadanie interaktywne

Poniżej podano pięć zdań. Dwa z nich reprezentują styl biblijny. Wskaż je.

Nie mogli trafić do domu, albowiem szybko zapadł zmrok.

Po uiszczeniu opłaty zobowiązuję się do poinformowania o tym fakcie zainteresowane instytucje.

Wczoraj deliberowano nad zasadnością ukonstytuowania się tak licznego gremium.

Nie brońcie człowiekowi miłować bliźniego.

W kwietniu po brzegach wody niosą jęczmienia urody.

Wskaż wyrazy i wyrażenia, które przesądziły o twoim wyborze w zadaniu 2.1.

zadanie interaktywne

Niektóre nasze wypowiedzi są niespójne stylistycznie, to znaczy, że jednocześnie posługujemy się więcej niż jednym stylem. Łączenie różnych stylów (np. potocznego i urzędowego) traktuje się jako poważny błąd stylistyczny. Jakie dwa style dostrzegasz w każdej z poniższych wypowiedzi? Połącz w pary podane wypowiedzi i odpowiadające im określenia.

styl urzędowy i artystyczny, styl potoczny i urzędowy, styl biblijny i potoczny, styl naukowy i artystyczny

Miłosierny Bóg jest źródłem łaski nawet dla tych, którzy mają w nosie jego przykazania.

Otwarcia nowego obiektu dokonała roniąca łzy kobieta o lśniąco kruczych włosach.

Oleńko, dzióbasku mój ukochany, czy dokonałaś wpłaty za energię elektryczną?

Kaktusy należą do rodziny sukulentów, żyjących na obszarach pustynnych, pokrytych piaskiem niby drogocennym pyłem złota.

W Przypowieści o synu marnotrawnym wskaż przykłady następujących cech stylu biblijnego: rozpoczynanie zdań spójnikami oraz częste używanie różnych form takich zaimków, jak „twój" i „swój".
(11) Powiedział też: Pewien człowiek miał dwóch synów. (12) Młodszy z nich rzekł do ojca: Ojcze, daj mi część majątku, która na mnie przypada. Podzielił więc majątek między nich. (13) Niedługo potem młodszy syn, zabrawszy wszystko, odjechał w dalekie strony i tam roztrwonił swój majątek, żyjąc rozrzutnie. (14) A gdy wszystko wydał, nastał ciężki głód w owej krainie i on sam zaczął cierpieć niedostatek. (15) Poszedł i przystał do jednego z obywateli owej krainy, a ten posłał go na swoje pola, żeby pasł świnie. (16) Pragnął on napełnić swój żołądek strąkami, którymi żywiły się świnie, lecz nikt mu ich nie dawał. (17) Wtedy zastanowił się i rzekł: Iluż to najemników mojego ojca ma pod dostatkiem chleba, a ja tu z głodu ginę. (18) Zabiorę się i pójdę do mego ojca, i powiem mu: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Bogu i względem ciebie; (19) już nie jestem godzien nazywać się twoim synem: uczyń mię choćby jednym z najemników. (20) Wybrał się więc i poszedł do swojego ojca. A gdy był jeszcze daleko, ujrzał go jego ojciec i wzruszył się głęboko; wybiegł naprzeciw niego, rzucił mu się na szyję i ucałował go. (21) A syn rzekł do niego: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Bogu i względem ciebie, już nie jestem godzien nazywać się twoim synem. (22) Lecz ojciec rzekł do swoich sług: Przynieście szybko najlepszą szatę i ubierzcie go; dajcie mu też pierścień na rękę i sandały na nogi. (23) Przyprowadźcie utuczone cielę i zabijcie: będziemy ucztować i bawić się, (24) ponieważ ten mój syn był umarły, a znów ożył; zaginął, a odnalazł się. I zaczęli się bawić. (25) Tymczasem starszy jego syn przebywał na polu. Gdy wracał i był blisko domu, usłyszał muzykę i tańce. (26) Przywołał jednego ze sług i pytał go, co to ma znaczyć. (27) Ten mu rzekł: Twój brat powrócił, a ojciec twój kazał zabić utuczone cielę, ponieważ odzyskał go zdrowego. (28) Na to rozgniewał się i nie chciał wejść; wtedy ojciec jego wyszedł i tłumaczył mu. (29) Lecz on odpowiedział ojcu: Oto tyle lat ci służę i nigdy nie przekroczyłem twojego rozkazu; ale mnie nie dałeś nigdy koźlęcia, żebym się zabawił z przyjaciółmi. (30) Skoro jednak wrócił ten syn twój, który roztrwonił twój majątek z nierządnicami, kazałeś zabić dla niego utuczone cielę. (31) Lecz on mu odpowiedział: Moje dziecko, ty zawsze jesteś przy mnie i wszystko moje do ciebie należy. (32) A trzeba się weselić i cieszyć z tego, że ten brat twój był umarły, a znów ożył, zaginął, a odnalazł się.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wyrazu styl używamy w różnych znaczeniach. Odnosimy go do sposobu postępowania, zachowywania się, myślenia, wiążemy z cechami charakterystycznymi dla sztuki jakiejś epoki lub jakiegoś regionu. Wyraz styl stosowany jest również w nauce o języku, czyli w językoznawstwie. 1) Na podstawie dostępnych ci źródeł (np. słowników) napisz, co w językoznawstwie oznacza wyraz styl.

# data[].attributes.body
Kontynuuj, jeżeli nie zdążyłeś/ zdążyłaś wykonać ćwiczeń ze środy.

# data[].attributes.headline
Temat: Utrwalenie wiadomości o zdaniu pojedynczym. (2 nr)

# data[].attributes.subject
Temat: Utrwalenie wiadomości o zdaniu pojedynczym. (2 nr)

# data[].attributes.body
Zapoznaj się ze szczegółowymi wiadomościami zgromadzonymi na podanej niżej stronie. Rozwiąż ćwiczenia na komputerze lub w zeszycie w taki sposób, aby przynajmniej jedno było zapisane do zeszytu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aby utworzyć zdanie pojedyncze, wystarczy, że użyjemy podmiotu i orzeczenia, a nawet samego orzeczenia, np. Pogoda jest ładna, Wicher wieje, Ktoś się obudził, Wieje, Obudził się. W tym prostym komunikacie brakuje wielu informacji na temat okoliczności zdarzeń, miejsca, czasu, a nawet cech wykonawcy czynności. Treść tych prostych zdań można jednak wzbogacić. Zwykle dodajemy nowe wyrazy, które rozszerzają związek główny i są jednocześnie określeniami (osobnymi składnikami - częściami zdania) w obrębie grupy podmiotu i grupy orzeczenia. Będą one pełniły funkcję przydawki (określenia podmiotu) lub funkcję dopełnienia i orzeczenia (określenia orzeczenia). W tym rozdziale przypomnimy ich rodzaje oraz sposoby wyrażania.

1) Dodaj jak najwięcej spójnych pod względem treści i form gramatycznych określeń do związku głównego (podmiotu i orzeczenia). Które z nich określają rzeczownik, a które - czasownik?

2) Wypisz ze zdań określenia rzeczownika (w jednej kolumnie) oraz określenia czasownika (w drugiej kolumnie):

Kolorowe gazety, pełne zdjęć i informacji na temat gwiazd filmowych, nad ranem pojawiły się w naszym osiedlowym kiosku.

Znana firma informatyczna wkrótce przygotuje dla swych klientów nowoczesne aplikacje komputerowe.

Poza związkiem głównym podmiotu i orzeczenia w każdym wypowiedzeniu pojawiają dodatkowe części zdania, które tworzą poboczne związki składniowe. Są to dopełnienia, okoliczniki oraz przydawki. Możemy je wyrażać za pomocą różnych części mowy, a nawet ich połączeń (wyrażeń przyimkowych). Te poboczne części zdania zawierają właśnie informacje na temat okoliczności zdarzeń (czynności), właściwości wykonawcy czynności, innych osób, rzeczy, przedmiotów i zjawisk przedstawionych w wypowiedzeniu. Są zawsze podrzędne wobec najważniejszych składników wypowiedzenia, czyli wobec podmiotu i orzeczenia.

W dłuższym zdaniu możemy odnaleźć wiele związków składniowych (czyli połączeń wyrazu nadrzędnego‑określanego i podrzędnego‑określającego). Zawsze w takich związkach składniowych wyrazem podrzędnym są przydawki, dopełnienia i okoliczniki. Przydawek najwięcej pojawia się w grupie podmiotu, a dopełnienia i okoliczniki gromadzą się w grupie orzeczenia.

Na początek warto jednak zapamiętać:

Aby sprawdzić, który wyraz jest składnikiem podrzędnym, trzeba:

Przedstaw zdania za pomocą wykresów, które pokazują zależności między wyrazami.

a) W pogodny wieczór cała nasza rodzinka wybrała sie na długi spacer.
b) Mój brat z niechęcią poszedł do sklepu po zakupy.
c) Interesującym bohaterem tego głośnego wywiadu był znany publiczności pisarz.
d) Od wielu lat nie sprzątano na strychu.

W ten sposób określisz związki składniowe między wyrazami nadrzędnymi i podrzędnymi. Na najwyższym piętrze tych wykresów pojawia się związek główny, czyli związek podmiotu i orzeczenia. Pod nimi w różnych konfiguracjach układają się pozostałe składniki, czyli przydawki, dopełnienia i okoliczniki.
Poniżej przedstawiono, jak powinny wyglądać wykresy.

PRZYDAWKA jest określeniem rzeczownika. Pojawia się głównie w grupie podmiotu, ale także może być określeniem rzeczowników w grupie orzeczenia, np.:

Przydawka może być wyrażona przymiotnikiem (lub imiesłowem przymiotnikowym), rzeczownikiem, zaimkiem, liczebnikiem, wyrażeniem przyimkowym. Jej szczegółowy opis przedstawiono w infografice.

# data[].attributes.attachment_link.title
O innych częściach zdania - dopełnienie, okolicznik, przydawka

# data[].attributes.attachment_link.description
Aby utworzyć zdanie pojedyncze, wystarczy, że użyjemy podmiotu i orzeczenia, a nawet samego orzeczenia, np. Pogoda jest ładna, Wicher wieje, Ktoś się obudził, Wieje, Obudził się. W tym prostym komunikacie brakuje wielu informacji na temat okoliczności zdarzeń, miejsca, czasu, a nawet cech wykonawcy czynności. Treść tych prostych zdań można jednak wzbogacić.

# data[].attributes.headline
Temat: Utrwalenie wiadomości o zdaniu pojedynczym.

# data[].attributes.subject
Temat: Utrwalenie wiadomości o zdaniu pojedynczym.

# data[].attributes.body
Dziś utrwalimy wiadomości na trochę prostszych przykładach. Rozwiąż poniżej podane zadania. Dwa zapisz w zeszycie, a pozostałe możesz wykonać na komputerze.
Miłego dłuższego weekendu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powiedz, w których zdaniach występują dwa okoliczniki. Zaznacz je kolorem.

1. Daria maluje obrazy szybko i pięknie.

2. Daniel zachwyca nas swoimi mądrymi wypowiedziami.

3. W poniedziałek Zuzia przybiegła do szkoły z dobrą nowiną.

4. Natalka wolno przysunęła sobie krzesło.

5. Paulinka mówiła dziś długo o swoim kłopocie.

6. Paweł został zaproszony na urodziny przez Maję.

7. Cała klasa pani Ani nie mogła się nadziwić swoim odkryciom.

Napisz o dowolnym koledze lub koleżance ze swojej klasy miłe zdanie, w którym użyjesz dwóch okoliczników lub dwóch dopełnień. Wypowiedzenia zapisz tutaj lub w zeszycie.

Wybierz jedno ze zdjęć i opisz w kilku zdaniach w zeszycie przedstawioną na wybranej fotografii sytuację. W zdaniach swojego opisu wskaż podmioty, orzeczenia, przydawki, dopełnienia i okoliczniki.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał zawiera 7 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 10 ćwiczeń, w tym 6 interaktywnych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powiedz, w których zdaniach występują dwa okoliczniki. Zaznacz je kolorem.

1. Daria maluje obrazy szybko i pięknie.

2. Daniel zachwyca nas swoimi mądrymi wypowiedziami.

3. W poniedziałek Zuzia przybiegła do szkoły z dobrą nowiną.

4. Natalka wolno przysunęła sobie krzesło.

5. Paulinka mówiła dziś długo o swoim kłopocie.

6. Paweł został zaproszony na urodziny przez Maję.

7. Cała klasa pani Ani nie mogła się nadziwić swoim odkryciom.

Napisz o dowolnym koledze lub koleżance ze swojej klasy miłe zdanie, w którym użyjesz dwóch okoliczników lub dwóch dopełnień. Wypowiedzenia zapisz tutaj lub w zeszycie.

Wybierz jedno ze zdjęć i opisz w kilku zdaniach w zeszycie przedstawioną na wybranej fotografii sytuację. W zdaniach swojego opisu wskaż podmioty, orzeczenia, przydawki, dopełnienia i okoliczniki.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał zawiera 7 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 10 ćwiczeń, w tym 6 interaktywnych.