# data[].attributes.headline
Μαρτυρίες περιηγητών...

# data[].attributes.subject
Μαρτυρίες περιηγητών...

# data[].attributes.body
Οι πληροφορίες που διατίθενται για τη θέση των Ελληνίδων στην Τουρκοκρατία προέρχονται κυρίως από τις αναφορές των περιηγητών, που επισκέπτονταν περιοχές κάτω από ποικίλες στρατιωτικές και πολιτικές συνθήκες και για διαφορετικούς λόγους, καθώς επίσης και από τα δημοτικά τραγούδια, πολλά από τα οποία αναφέρονται στην πολεμική δράση και τις ηρωικές πράξεις γυναικών.

Ποιοι ήταν εκείνοι οι οποίοι με την πένα τους ύμνησαν και ανέδειξαν τον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία;
Τις ταξιδιωτικές τους εντυπώσεις και μαρτυρίες καταθέτουν οι εξής:
Οι Γάλλοι Pouqueville,  Ginouvier,  Blancard, Fauriel, ο Άγγλος Eton, ο Γερμανός Bartholdy, οι Ιταλοί Ciampolini, Zechinni καθώς και Ελληνικής καταγωγής λογοτέχνες που ζούσαν στο εξωτερικό, όπως η  Ντόρα Ντ' Ίστρια, (φιλολογικό ψευδώνυμο της Έλενας Γκίκα υπήρξε Ρουμάνα, συγγραφέας του 19ου αιώνα και φιλελληνίδα) και άλλοι. Ακόμη έχουμε μαρτυρίες από φιλέλληνες αγωνιστές, όπως ο Hughes, ο Auguste Fabre, ο Holland , ο Edward Daniel Clarke,και υπέροχα έργα ζωγράφων όπως του Scheffer, του Friedel, που κοσμούν το Λούβρο και άλλα ξένα μουσεία.

# data[].attributes.attachment_link.title
Εξώφυλλα έργων περιηγητών.JPG

# data[].attributes.headline
Η θέση της γυναίκας στις κοινωνικές δομές και λειτουργίες στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα...

# data[].attributes.subject
Η θέση της γυναίκας στις κοινωνικές δομές και λειτουργίες στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα...

# data[].attributes.body
Τη θέση της γυναίκας καθόριζαν οι άνδρες. Όπως φαίνεται από τους σύγχρονους ιστορικούς, η θέση της γυναίκας μέσα στην ελληνική κοινωνία ήταν πάντα βασισμένη στη διπλή της ιδιότητα, ως συζύγου και μητέρας.
Στην κοινωνία της εποχής, μπορούμε να διακρίνουμε δύο κατηγορίες γυναικών: Πρώτα τις απλές γυναίκες του λαού. Αυτές ήταν περιορισμένες στο σπίτι, ως σύζυγοι και μητέρες. Λίγες γυναίκες ανήκαν σε προνομιούχο τάξη, δηλαδή σε οικογένειες που είχαν κάποια οικονομική, κοινωνική ή πολιτική υπεροχή. Αυτές είχαν μεγαλύτερη μόρφωση και δυνατότητες για ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους και ευρύτερη ενημέρωση. Έτσι, λοιπόν, από τις μεγάλες κοινωνικές δομές και λειτουργίες η γυναίκα φαίνεται να απουσιάζει.
Στη διοίκηση του καιρού εκείνου η γυναίκα δεν είχε καμιά παρουσία. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η Ελληνική Διοίκηση ήταν εξαρτημένη από την ανδροκρατούμενη τουρκική αντίληψη για τη διοίκηση. Δεν έχουμε γυναίκες «προεστούς» ή «κοτζαμπάσηδες».

Ο ρόλος της γυναίκας στην Εκκλησία, ως οργανωμένο θεσμό, ήταν σχεδόν ανύπαρκτος ή μηδαμινός. Όμως, η Εκκλησία είχε εμπιστευθεί στη γυναίκα τη μετάδοση της ορθόδοξης πίστης και την επιβίωση του Ελληνισμού.

Στην εκπαίδευση μέσα στην ελληνική επικράτεια δεν αναφέρονται γυναίκες που να ξεπερνούν το επίπεδο της κοινής παιδείας (βασικά γράμματα) ή να αναλαμβάνουν υπεύθυνους διδακτικούς ρόλους. Έκτος λίγων εξαιρέσεων, για τις ευρείες μάζες των Ελληνίδων ο αναλφαβητισμός αποτελεί τον κανόνα.

Στον τομέα της οικονομίας υπήρχε μια αξιόλογη συμμετοχή της γυναίκας στο επίπεδο της  παραγωγής. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας οι γυναίκες αναγκαστικά, ιδιαίτερα οι γυναίκες του λαού των αγροτικών περιοχών, έπαιρναν μέρος στην αγροτική καλλιέργεια, στην κτηνοτροφία, είτε βοηθητικά είτε και πρωταγωνιστικά, όταν έλειπαν οι άνδρες στα βουνά (καταδιωκόμενοι από τους Τούρκους), είτε στο εξωτερικό (όπως στην Ήπειρο). Ωστόσο, η συμμετοχή της Ελληνίδας στην εξωτερική εργασία είναι πολύ μικρή. Εργάζεται παραγωγικά μεν άλλα μέσα στο σπίτι, συνήθως με τον αργαλειό, για να καλύψει τις ανάγκες του νοικοκυριού και να διαθέσει τα προϊόντα της στην αγορά, ώστε να ενισχύσει τον φτωχό οικογενειακό προϋπολογισμό. Είχε τη φροντίδα του νοικοκυριού και την ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών.
Παρόλο που οι κοινωνικές συνθήκες της εποχής προόριζαν τη γυναίκα να παίζει δευτερεύοντα ρόλο μέσα στο σπίτι, αυτή μέσα από την ελεγχόμενη ζωή, την εξάρτηση, τη σκιά, έδωσε δείγματα μεγαλείου και επαναστατικής ετοιμότητας.
Η παραπάνω ζωγραφιά είναι έργο της Ραφαέλας Παππά Α3

# data[].attributes.attachment_link.title
Το κάστρο της Ραφαέλας Α3

# data[].attributes.headline
Η πηγή του χωριού τόπος δουλειάς και ψυχαγωγίας...

# data[].attributes.subject
Η πηγή του χωριού τόπος δουλειάς και ψυχαγωγίας...

# data[].attributes.body
Για τις Σουλιώτισσες συνηθισμένος τόπος δουλειάς και ψυχαγωγίας ήταν η πηγή του χωριού, όπου κάθε μέρα συναντιόντουσαν για το νερό, για το πλύσιμο των ρούχων και για την κοινωνική επαφή.
Εκεί επιπλέον καταξιωνόταν η ανδρεία και τιμωρούνταν η ζήλια, γιατί μια παράδοση που την τηρούσαν με θρησκευτική ευσέβεια, απαιτούσε να περνάνε πρώτες για νερό οι γυναίκες των Σουλιωτών που είχαν ανδραγαθήσει και να μένουν τελευταίες οι γυναίκες εκείνων που είχαν λιποψυχήσει, ακόμη κι αν αυτές είχαν φτάσει νωρίτερα στη σειρά. Οι πρώτες άκουγαν επαίνους, οι δεύτερες χλευασμούς και πικρόλογα.Οπότε με την επιστροφή στο σπίτι ακολουθούσαν καυγάδες και οι γυναίκες που είχαν δεχτεί προσβολές απαιτούσαν από τους συζύγους τους είτε να ξεπλύνουν την ντροπή με κάποια σπουδαία πράξη είτε να ψάξουν να βρουν άλλη γυναίκα!
Η Αγγλίδα περιηγήτρια Frances Maclellan,  επικεντρώνεται στις Σουλιώτισσες, και όπως δηλώνει: «απολάμβανα να διηγούμαι τις ιστορίες αυτών των γενναίων γυναικών στις Αγγλίδες κυρίες που ζούσαν μέσα στην άνεση και στην ασφάλεια των σπιτιών τους» (Maclellan 1835).

# data[].attributes.headline
Κοινωνικές συναναστροφές... 

# data[].attributes.subject
Κοινωνικές συναναστροφές... 

# data[].attributes.body
Ο τρόπος ζωής στα Γιάννινα είναι γενικά ομοιόμορφος, καθ’ ότι όλοι υποκύπτουν στις πολιτικές πιέσεις. Αν και στις περιπτώσεις αυτές οι κοινωνικές εκδηλώσεις περιορίζονται, στα Γιάννινα υπάρχουν ευχάριστες κοινωνικές συναναστροφές, τουλάχιστον όμοιες με αυτές που συναντάει κανείς στην Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Σικελία και ανώτερες από την άλλη Ελλάδα… Και εδώ όμως, όπως και στα άλλα μέρη της Ελλάδας, βρίσκει κανείς μεγάλη ανισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα, που εξηγείται από τις διαφορετικές συνθήκες κάτω από τις οποίες βρίσκεται το καθένα από αυτά.
Η διαφορά αυτή υπήρχε και στα αρχαία χρόνια, αλλά με την οθωμανική επίδραση σαφώς και διογκώθηκε. Οι γυναίκες καταπιεσμένες από τα έθιμα, δε διαδραματίζουν παρά έναν ανενεργό ή αρνητικό ρόλο στην κοινωνία. ....
Πηγή: Holland 1815
Η παραπάνω ζωγραφιά είναι έργο της Ζωής Πρασούλη Α3

# data[].attributes.attachment_link.title
Το κάστρο της Ζωής!!

# data[].attributes.headline
Οι Ελληνίδες των ανώτερων τάξεων...

# data[].attributes.subject
Οι Ελληνίδες των ανώτερων τάξεων...

# data[].attributes.body
Ο Holland (1815) είναι ένας από τους πρώτους περιηγητές που επισκέπτεται την επικράτεια του Αλή πασά και μας παραδίδει άποψη της πόλης, αλλά παράλληλα εστιάζει και στην κατάσταση που επικρατεί στον τόπο και στον λαό που αποκτά εθνική συνείδηση. Εκπλήσσεται από το ότι μερικές από τις πλουσιότερες γυναίκες στα Γιάννινα δεν έχουν άμεση σχέση με το εμπόριο, αλλά ζουν με την περιουσία που κληρονόμησαν από τους προγόνους ή με όσα κέρδισαν παλιότερα από το εμπόριο.
Οι Ελληνίδες των ανώτερων τάξεων λάμβαναν μια υποτυπώδη μόρφωση και αυτή όχι από κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα, αλλά από τους άνδρες της οικογενείας.
Δεν ταξίδευαν στο εξωτερικό κι έτσι στερούνταν τα πλεονεκτήματα που διέθεταν οι άνδρες τους από τα ταξίδια, ήταν αποκλεισμένες από την ανάμιξη με τον κόσμο και σπάνια έβγαιναν από τα διαμερίσματα των σπιτιών τους, συνήθως για να πάνε στην εκκλησία ή στα λουτρά.

# data[].attributes.attachment_link.title
Οθωμανικό λουτρό

# data[].attributes.headline
Τα κορίτσια στην εφηβική ηλικία...

# data[].attributes.subject
Τα κορίτσια στην εφηβική ηλικία...

# data[].attributes.body
«Τα κορίτσια σε εφηβική ηλικία, αποκλείονταν επιμελώς από τη δημόσια θέα με μεγαλύτερη φροντίδα από ό,τι οι καθολικές καλόγριες. Στο «γυναικείο» όπου κλείνονταν, δε διδάσκονταν τίποτε άλλο πέρα από κεντήματα και άλλα τέτοια μικροπράγματα και αν η μητέρα ή η παραμάνα ήξερε να διαβάζει, τις δίδασκε για τα θεία λείψανα, την ιστορία των θαυματοποιών και άλλες ανοησίες που η δεισιδαιμονία πρόσθεσε στη θρησκεία. Στους αρχαίους Έλληνες συνέβαινε το ίδιο γιατί και αυτοί απέκλειαν τις γυναίκες από την κοινωνία. Μόνο οι εταίρες συναναστρέφονταν ελεύθερα τους άντρες και ήταν οι μόνες που μορφώνονταν.»

«Όταν κάποια κοπέλα πλησίαζε στην εφηβεία, καταγράφει ο Hughes στο οδοιπορικό του, οι γονείς της την αρραβώνιαζαν για λόγους ευκολίας και, ίσως, να τη θεωρούσαν τυχερή, αν έβρισκε συνομήλικο σύντροφο. Σπάνια, πράγματι, η γαμήλια λάβα άναβε από τη σπίθα της αγάπης .... ακόμη και όλες οι προετοιμασίες του γάμου, γίνονται από τρίτο άνθρωπο. Καμία πιθανότητα δε δίνεται στο ζευγάρι, να αποκτήσει ο ένας, μια γνώση για το χαρακτήρα του άλλου, που είναι τόσο ουσιώδης για τη συζυγική ευτυχία… Και τα αγόρια της οικογένειας, σύμφωνα με τον αμετάβλητο νόμο, δεν παντρεύονταν, πριν αποκαταστήσουν τις αδερφές τους…».
Πηγή: Hughes, Travels in Sicily, Greece and Albania

# data[].attributes.headline
Η Κυρά Φροσύνη...

# data[].attributes.subject
Η Κυρά Φροσύνη...

# data[].attributes.body
Η Φροσύνη ήταν γνωστή για την ομορφιά και την καταγωγή της. Ήταν σύζυγος ενός πλούσιου εμπόρου από τα Γιάννενα, του Δημητρίου Βασιλείου και ανιψιά του μητροπολίτη Λάρισας και μετέπειτα Ιωαννίνων, Γαβριήλ Γκάγκα. Η Φροσύνη είχε δυο παιδιά.
Ο σύζυγος της Κυρά Φροσύνης έλειπε συχνά για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο εξωτερικό, λόγω της δουλειάς του. Ο μύθος θέλει την όμορφη γυναίκα, αρκετά απελευθερωμένη για την εποχή της. Τολμούσε να βγαίνει βόλτες κατά την απουσία του άντρα της, προκαλώντας αρνητικά σχόλια.
Σε ένα από τα ταξίδια του Βασιλείου, η Κυρά Φροσύνη συνδέθηκε ερωτικά με τον γιο του Αλή Πασά, Μουχτάρ, που την είχε ερωτευτεί, μάλλον παράφορα. Όλα θα ήταν καλά, αν ο Μουχτάρ δεν ήταν και αυτός παντρεμένος, με μια σύζυγο, η οποία δεν είχε καμία διάθεση να υπομείνει την προσβολή. Η ζήλια και ο πληγωμένος της εγωισμός την οδήγησαν να ζητήσει ακρόαση από τον πεθερό της, Αλή Πασά, τον οποίο δε δυσκολεύτηκε να πείσει ότι πρέπει να παρέμβει....
Ο πασάς διέταξε να συλληφθεί η Κυρά Φροσύνη και να τιμωρηθεί. Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν ότι η σκληρή στάση του Αλή Πασά εξηγείται από το γεγονός ότι ήταν και αυτός ερωτευμένος μαζί της και από ζήλια, δεν μπορούσε να δεχτεί τη σχέση της με τον γιο του....
Με την πρόφαση ότι θέλει να επιβάλει την ηθική και για να μην κατηγορηθεί για προσωπική ανάμειξη, ο Αλή συνέλαβε άλλες 17 γυναίκες,τις οποίες χαρακτήρισε μοιχαλίδες και γυναίκες ελευθέρων ηθών. Έτσι, ικανοποίησε και τον συμπέθερό του, τον Πασά του Βερατίου, καθώς θα αποκαθιστούσε την τιμή της απατημένης κόρης του.
Άλλες πηγές αναφέρουν ότι ο έρωτας του Αλή Πασά για την ερωμένη του γιου του ήταν γνωστός και ποτέ δεν χρησιμοποίησε κάποιο πρόσχημα. Τιμώρησε την Κυρά Φροσύνη επειδή τον αρνήθηκε....
Μάλιστα, αναφέρεται ότι στην προσπάθειά του να την κερδίσει, ο Αλή Πασάς κάποια στιγμή την απήγαγε και τη μετέφερε στο χαρέμι του, χωρίς όμως να καταφέρει να την κάνει δική του με τη θέλησή της.
Ο μητροπολίτης Γαβριήλ και θείος της Φροσύνης, προσπάθησε να τη σώσει ζητώντας την ευσπλαχνία του Αλή Πασά, αλλά δεν τα κατάφερε. Το μόνο που του επετράπη ήταν να πάρει υπό την προστασία του τα παιδιά της και να τα μεγαλώσει.
Η σκληρή διαταγή του Αλή Πασά πραγματοποιήθηκε το βράδυ της 11ης Ιανουαρίου του 1801. Οι δεσμοφύλακες έδεσαν τις 17 γυναίκες και τις πέταξαν στη λίμνη των Ιωαννίνων.  Οι αδικοχαμένες γυναίκες χαρακτηρίστηκαν «καλλιμάρτυρες»....
Πηγή:  http://www.mixanitouxronou.gr/

# data[].attributes.attachment_link.title
Γ.Νταλάρας-Η κυρα Φροσύνη

# data[].attributes.headline
Μακριά από κινδύνους και αδιάκριτα βλέμματα...

# data[].attributes.subject
Μακριά από κινδύνους και αδιάκριτα βλέμματα...

# data[].attributes.body
Το χαρέμι του Αλή Πασά, καθιστά κατανοητή τη θέληση των γονιών, να κρατούν τα θηλυκά τέκνα απομονωμένα στο σπίτι, μακριά από κινδύνους και αδιάκριτα βλέμματα. Ο Αλή, έχει στην κατοχή του 500 περίπου κορίτσια, που φυλάσσονται από ευνούχους, εντός του περιορισμένου χώρου του χαρεμιού. Όταν στα αυτιά του φτάνει η πληροφορία για την ύπαρξη ενός όμορφου παιδιού, ανεξαρτήτως φύλου, το απομακρύνει από την πατρική φωλιά και σε περίπτωση άρνησης, είτε σφαγιαζόταν η οικογένειά του, είτε καιγόταν ο τόπος καταγωγής του. Ο χαρακτήρας του μεγαλύτερου γιου του, Μουχτάρ Πασά, περιγράφεται σκληρός και αδυσώπητος στο μέγιστο βαθμό, ενώ η ασέλγειά του τόσο δυσάγωγη που συχνά κυκλοφορεί η φήμη πως «παραβιάζει» γυναίκες σε κοινή θέα.
Πηγή: Hughes, Travels in Sicily, Greece and Albania

# data[].attributes.headline
Hughes εναντίον Ψαλίδα για τον περιορισμό των γυναικών...

# data[].attributes.subject
Hughes εναντίον Ψαλίδα για τον περιορισμό των γυναικών...

# data[].attributes.body
Σε μια από τις συναντήσεις του Άγγλου περιηγητή Hughes με τον λόγιο Αθανάσιο Ψαλίδα στα Γιάννενα, τέθηκε και το ζήτημα του περιορισμού των γυναικών.
Ο πρώτος, επηρεασμένος από τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, υποστηρίζει πως είναι άδικο να αποκλείουν τις γυναίκες από την κοινωνία και μαζί με αυτές όλη την τέρψη και τη λεπτότητα που μονάχα η δική τους επιρροή μπορεί να δημιουργήσει.
Από τα λεγόμενα του Hughes, τίποτα άλλο δεν τάραξε τις πεποιθήσεις του Ψαλίδα όσο αυτό, γιατί με πάθος υπερασπίστηκε το έθιμο διακηρύσσοντας ότι όλες οι γυναίκες κλίνουν προς το κακό και αν τους δοθεί η ευκαιρία, θα την καταχραστούν.
Ο Άγγλος περιηγητής ανταπάντησε πως τίποτα άλλο δε θα μπορούσε να γεννήσει τιμή και ειλικρίνεια στο ωραίο φύλο παρά η εμπιστοσύνη σε αυτό από τους άνδρες, φέροντάς του ως παράδειγμα τις γυναίκες της χώρας του.
Ο Ψαλίδας, εκφράζοντας τις αντιρρήσεις του ως προς το θέμα, παρέθεσε τις γνώμες και τα έθιμα των αρχαίων Ελλήνων, τα οποία και θεωρεί άξια μίμησης και θαυμασμού.
(Ο Αθανάσιος Ψαλίδας (1767-1829), ήταν ο μεγαλύτερος λόγιος και φιλόσοφος του Ελληνικού Διαφωτισμού. Γεννήθηκε στα Γιάννενα, τελείωσε την Μπαλάνειο σχολή,σπούδασε Ιατρική, ξένες γλώσσες, φιλοσοφία, φυσικομαθηματικά  και πειραματική φυσική. Έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Δίδαξε στην Μαρούτσειο Σχολή και στην Καπλάνειο...Διαβάστε περισσότερα στο https://www.digitalglyptotheque.gr/

# data[].attributes.headline
Γυναίκες σε αντρικούς ρόλους...

# data[].attributes.subject
Γυναίκες σε αντρικούς ρόλους...

# data[].attributes.body
Στην ηπειρωτική Ελλάδα, η κοινωνική τάξη καθόριζε τον τρόπο ζωής της γυναίκας. Αξιοσημείωτες διαφορές, εντοπίζονται ανάμεσα στα νησιά του Αιγαίου και την υπόλοιπη Ελλάδα.
Παραδοσιακά, οι γυναίκες των κατώτερων τάξεων, διήγαν έναν αρκετά σκληρό βίο. Συχνά, εργάζονταν με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, είτε σε ιδιόκτητες εκτάσεις, είτε σε ξένες ιδιοκτησίες χωρίς να λαμβάνουν μισθό.
Οι γυναίκες των ορεινών περιοχών της Ηπείρου, που αναφέρονται ως εξελληνισμένες Βλάχες, εργάζονταν μεταφέροντας στις πλάτες τους μεγάλες πέτρες, όμοια με τους άνδρες, λαμβάνοντας αμοιβή διόλου λιγότερη από εκείνη των ανδρών. Στις ορεινές περιοχές και στα νησιά, την καλλιέργεια της γης, λόγω απουσίας αντρικού πληθυσμού, επωμίστηκαν οι γυναίκες. Είναι δύσκολο να διακρίνουμε εκείνες που εργάζονταν με τις οικογένειές τους αμισθί από εκείνες που λάμβαναν ένα υποτυπώδες ημερομίσθιο. Χωρίς αμφιβολία, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας μεγάλος αριθμός γυναικών, διορίζονταν ως έμμισθοι εργάτες.
Πηγή: Angelomatis-Tsougarakis Helen, “Women in the Greek War of Independence”

# data[].attributes.attachment_link.title
Καθημερινή ζωή

# data[].attributes.headline
« - Μα, ο Φώτος είναι στα χέρια του εχτρού...»

# data[].attributes.subject
« - Μα, ο Φώτος είναι στα χέρια του εχτρού...»

# data[].attributes.body
Το καλοκαίρι του 1792 ο Λάμπρο Τζαβέλας, αφού παράτησε τον γιο του Φώτο, όμηρο στα χέρια του Αλή Πασά ήρθε στο Σούλι. Όχι με σκοπό να του το παραδώσει, όπως ξεπλάνεψε τον Αλή για να τον λευτερώσει, μα για να ξεσηκώσει τους Σουλιώτες να χτυπήσουν τους Αρβανίτες του Τεπελενλή .
— Άιντε, στ' άρματα, μικροί και μεγάλοι, άντρες και γυναίκες.
Μ' αυτά τα λόγια τέλειωσε ο Λάμπρος, στη σύναξη που είχαν οι Σουλιώτικες φάρες (οικογένειες).
— Μα ο Φώτος είναι στα χέρια του εχτρού, τόλμησε να ξεστομίσει δειλά κάποιος Σουλιώτης.

Και τότε μια γυναικεία φωνή ακούστηκε μέσα στη σύναξη να του δίνει την απόκριση:
— Το παιδί μου είναι παιδί του Σουλίου και σαν γλυτώσει το Σούλι γλυτώνει και το παιδί μου, και σαν χαθεί το Σούλι, ε τότε, ας χαθεί κι ο Φώτος μου και γω η ίδια....
Πηγή: Τάκης Λάππας, Ελληνικά ιστορικά ανέκδοτα

# data[].attributes.attachment_link.title
Εμείς οι μαύροι κλέφτες ~ Λουκιανός Κηλαηδόνης

# data[].attributes.headline
Γυναίκες της Ηπείρου ωσάν αρχαία γλυπτά!

# data[].attributes.subject
Γυναίκες της Ηπείρου ωσάν αρχαία γλυπτά!

# data[].attributes.body
Ο Άγγλος περιηγητής Edward Daniel Clarke, επισκεπτόμενος τον ελληνικό χώρο το έτος 1801, έτυχε να έρθει σε επαφή με μια ώριμη κυρία από την Ήπειρο, που παρατηρώντας τη μέσα στην παραδοσιακή στολή, ξεστόμισε πως οι μεγαλύτερες γυναίκες της Ηπείρου ντύνονται καλύτερα και με έναν πιο κόσμιο τρόπο από άλλες Ελληνίδες, δένοντας τα πλεγμένα τους μαλλιά γύρω από το κεφάλι, με τρόπο που αποτυπώνεται στα αρχαία γλυπτά και η εμφάνισή τους είναι πιο αξιοπρεπής από άλλες οικοδέσποινες της Ελλάδας. Συνήθως η κουβέντα τους είναι χαριτωμένη και ελκυστική. Υπάρχουν γυναίκες στα Γιάννινα, που οι ωραίοι τρόποι τους θα μπορούσαν να τις τοποθετήσουν σε ευρωπαϊκούς κύκλους. Στο σπίτι ασχολούνται με τις δουλειές του νοικοκυριού· η απασχόληση αυτή είναι εύκολη γιατί ο ελληνικός τρόπος ζωής είναι απλός και υπάρχουν πολλές γυναίκες στις ελληνικές οικογένειες. Ωστόσο στις κατ΄ιδίαν συζητήσεις τους δεν υπάρχει  ποικιλία θεμάτων, διαβάζουν ελάχιστα και πιστεύουν σε πολλές δεισιδαιμονίες. Στη φορεσιά τους όμως υπάρχει κάτι που κεντάει τη φαντασία, όταν μάλιστα συνδυάζεται με τη μεγαλοπρέπεια της Ανατολής.
Πηγή: Daniel Clarke Edward - Walpole Robert, Travels in Various Countries of Europe, Asia and Africa, τομ.4

# data[].attributes.attachment_link.title
Μετσοβίτικη φορεσιά

# data[].attributes.headline
Περιχαρακωμένη η ελευθερία των γυναικών της ηπειρωτικής πρωτεύουσας...

# data[].attributes.subject
Περιχαρακωμένη η ελευθερία των γυναικών της ηπειρωτικής πρωτεύουσας...

# data[].attributes.body
Οι ευρωπαίοι περιηγητές αναφέρουν ότι στην Αθήνα οι γυναίκες είναι πιο ελεύθερες και διασκεδάζουν με διάφορους τρόπους, άγνωστους στην αυστηρή κοινωνία της ηπειρώτικης πρωτεύουσας.

Ακόμα και γυναίκες που ζουν σε μεγαλύτερες πόλεις των Ιονίων Νήσων, που είναι σαφώς ανοιχτές σε ιταλικές, γαλλικές και Δυτικοευρωπαϊκές επιρροές, είχαν το δικαίωμα των εξόδων και ευκαιρίες για κοινωνικές συναναστροφές. Και σε αυτή όμως την περίπτωση, οι καταγόμενες από χωριά και κατώτερες κοινωνικές τάξεις, στερούνταν το δικαίωμα πρόσληψης στοιχειώδους εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα να μένουν αγράμματες.
Στα νησιά του Αιγαίου και ιδιαίτερα στις Κυκλάδες, οι περιηγητές επισημαίνουν μεγάλη διαφορά στην κοινωνική θέση και τις ελευθερίες που απολάμβαναν οι γυναίκες, συγκριτικά με την ηπειρωτική Ελλάδα. Η απουσία του ενεργού αντρικού πληθυσμού (που ταξίδευε με τα καράβια ασκώντας το επάγγελμα του μεταφορέα, του ναύτη, του εμπόρου και του τεχνίτη), αλλά και του οθωμανικού στοιχείου, καθιστούσε τις γυναίκες των νησιών του Αιγαίου, ελεύθερες και εξαιρετικά δραστήριες, καθώς επωμίζονταν ολοκληρωτικά τις ανάγκες για την επιβίωσή τους. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για τις Αθηναίες, που παρουσιάζονται ως γυναίκες με μια μεγαλύτερη, σχετικά, ελευθερία, που προσφέρουν στον εαυτό τους διαφόρων ειδών διασκεδάσεις, άγνωστες σχεδόν στην αυστηρά περιχαρακωμένη γιαννιώτικη κοινωνία.

# data[].attributes.headline
Τραγικές ηρωίδες...

# data[].attributes.subject
Τραγικές ηρωίδες...

# data[].attributes.body
Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης σε περίπτωση που οι Τούρκοι μάθαιναν πως κάποιος είχε ενταχθεί στους αγωνιστές της επανάστασης, προχωρούσαν σε αντίποινα εις βάρος της οικογενείας του. Όταν κάποιος σκοτωνόταν, οι δικοί του ειδοποιούνταν και δεν τολμούσαν να πενθήσουν καθώς οι συνέπειες θα ήταν σκληρές... Στο παραπάνω ποίημα του 'Αρη Άλμπη, η τραγική μητέρα παίρνει τα κακά μαντάτα αλλά δεν της επιτρέπεται να θρηνήσει...

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαύρο μαντάτο ...

# data[].attributes.headline
Πρώτες και στα όπλα...

# data[].attributes.subject
Πρώτες και στα όπλα...

# data[].attributes.body
Οι θρυλικές πρωτοβουλίες των Σουλιωτισσών στις μάχες εναντίον του Αλή Πασά και οι ηρωικοί τους θάνατοι μνημονεύονται ως δείγματα σπάνιας δύναμης και τόλμης. Ήταν δίπλα στους άντρες τους ,τους παρακολουθούσαν στις μάχες, τους έφερναν τρόφιμα, νερό, πολεμοφόδια. Συμμερίζονταν τις κακουχίες και τους κινδύνους του πολέμου. Πολεμούσαν στο πλευρό τους και με την παρουσία τους εμψύχωναν τους πολεμιστές. Ας τις γνωρίσουμε:
Η Μόσχω, σύζυγος του Λάμπρου Τζαβέλα, που οδήγησε 300 γυναίκες, μεταξύ αυτών και την κόρη της Σόφω, σε ένοπλη επίθεση εναντίον τριών χιλιάδων Τουρκαλβανών.
Η Χάιδω που μετέφερε πολεμοφόδια κατά τον αγώνα των Σουλιωτών στο Κούγκι, όπου τραυματίστηκαν και σφάχτηκαν πολλές γυναίκες.
Η Μαρία, κόρη του Γιώργη Μπότσαρη, που χώρισε τον άντρα της και έγινε μοναχή (η αδελφή Μακαρία), όταν ο Γιώργης Μπότσαρης αυτομόλησε προς τον Αλή Πασά.
Η Δέσπω, σύζυγος του Γιώργη Μπότσαρη, που, αφού πολέμησε στη Ρηνιάσα με τις κόρες και τις νύφες της εναντίον των Τούρκων, ανατίναξε τον Πύργο μέσα από τον οποίο πολεμούσαν για να μην παραδοθούν.
Η Ελένη Κίτσου Μπότσαρη που μετά το Ζάλογγο αφέθηκε να παρασυρθεί στο ρέμα για να μην συλληφθεί από τους Τούρκους.
Η Δέσπω Φώτου Τζαβέλα, για την οποία αναφέρεται ότι είχε το βαθμό του ταγματάρχη και μάλιστα ότι έλαβε μέρος στην εκστρατεία της Νεάπολης το 1805 κατά του Ναπολέοντα με το εκστρατευτικό σώμα των Ρώσων.
Η Φωτεινή Κολοκοτρώνη, κόρη του Φώτη Τζαβέλα και σύζυγος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, η οποία διακρινόταν για την κρίση της και αναφέρεται ότι διετέλεσε και σύμβουλος της βασίλισσας.
Η Χρυσούλα, η Βασιλική και η Αικατερίνη Μάρκου Μπότσαρη, η Αγγελική Κώτση, η Γεωργίτσα Σαφάκα, αλλά και πολλές ανώνυμες Σουλιώτισσες που έπεσαν ομαδικά στο Σέλτσο, όπου άλλες κατακρεμνίστηκαν και άλλες πνίγηκαν στον Αχελώο και επίσης οι Σουλιώτισσες που έπεσαν στο Ζάλογγο, είναι κάποιες μόνο από τις γυναίκες του Σουλίου που έβαλαν τη σφραγίδα τους στις μάχες κατά των Τούρκων και διακρίθηκαν για την αυτοθυσία τους.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Βουτήξτε" από το Ζάλογγο - Σουλιώτισσες - Χορός Ζαλόγγου | Zalongo Drone Greece

# data[].attributes.headline
Σύντροφος, συνεργάτις και σύμμαχος του ήρωος ανδρός...

# data[].attributes.subject
Σύντροφος, συνεργάτις και σύμμαχος του ήρωος ανδρός...

# data[].attributes.body
«Στο Σούλι, η γυνή δεν εκλείετο εις γυναικωνίτην, αλλ’ ούτε εθεωρείτο ασθενεστέρα του ανδρός ύπαρξις. Ήτο η σύντροφος, η συνεργάτις, η σύμμαχος του ήρωος ανδρός. Ο της ελευθερίας τον θρόνον εις τα απρόσιτα όρη της πατρίδος του υψώσας Σουλιώτης, έδωκε μόνος το όπλον εις την χείρα της συζύγου και της θυγατρός του και την έταξεν ως άγγελον φύλακα προ του θρόνου αυτής»....

# data[].attributes.attachment_link.title
Σουλιώτισσα στον πόλεμο

# data[].attributes.headline
Γαμήλια έθιμα στο Σούλι...

# data[].attributes.subject
Γαμήλια έθιμα στο Σούλι...

# data[].attributes.body
Σχετικά με τα γαμήλια έθιμα της περιοχής του Σουλίου, τα περισσότερα από τα οποία συναντούμε με μικρές παραλλαγές και στα υπόλοιπα ορεινά τμήματα της Ηπείρου, αναφέρεται πως η επιλογή της νύφης ήταν αποκλειστικό μέλημα του πατέρα του γαμπρού, ο οποίος ερχόταν σε συνεννόηση με τον πατέρα της νύφης, ανακοινώνοντας απλά στον γιο του το τελικό αποτέλεσμα. Στο Σούλι δεν συναντάμε το θεσμό της προίκας με τον ίδιο τρόπο όπως στην υπόλοιπη χώρα. Στα κορίτσια έδιναν μόνο τα προικιά, τα είδη ρουχισμού, δηλαδή, που από καιρό ήταν έτοιμα να κοσμήσουν το νεοσύστατο σπίτι.
Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό που συνεχίζει να επιβιώνει έως τις μέρες μας κυρίως, όμως, για τις γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, είναι η απώλεια του βαφτιστικού ονόματος της γυναίκας μετά το γάμο, αντλώντας την ταυτότητά της από το ανδρωνυμικό της.

Με τον τρόπο αυτό έχουν καταγραφεί σε έγγραφο του 1827 οι χήρες των Σουλιωτών αγωνιστών: η γυναίκα του Μάρκου Μπότσαρη έμεινε γνωστή στην ιστορία με το όνομα Μάρκαινα και ως Γιωργάκαινα Τζαβέλλα αναφέρεται η σύζυγος του Γιώργου Τζαβέλα.