# data[].attributes.headline
Wesele, S. Wyspiański - Czytamy lektury 

# data[].attributes.subject
Wesele, S. Wyspiański - Czytamy lektury 

# data[].attributes.attachment_link.title
Wesele, S. Wyspiański - Czytamy lektury #10

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Postrzegał sztukę w sposób nieoczywisty. Mistycyzm teatru greckiego przenosił do swoich prac malarskich, elementy wykorzystywane w pracowniach artystycznych znajdowały odzwierciedlenie w pisanych przez niego sztukach teatralnych.

- Inspirował go Wagner, Szekspir i Goethe. Wyprzedzał swoją epokę, tworząc sztuki impresjonistyczne - mówi znawczyni literatury Stanisława Wyspiańskiego prof. Maria Jolanta Olszewska.

Aby być bliżej sztuki artysta, rozpoczął studia malarskie w Paryżu.

- Dzięki odcięciu się od nauk klasyków akademickich otworzył się na innowacyjne spojrzenie na malarstwo. Fascynował go zwłaszcza kontrowersyjny wówczas Gauguin oraz szkoła malarska nabistów - opowiada gość.

Sztukę rozumiał jako wielopłaszczyznowe zjawisko, na odbiór którego wpływa wiele czynników zewnętrznych, o których musi pamiętać artysta, tworząc swoje dzieło. O aspektach twórczości Wyspiańskiego, dzięki którym możemy mówić o nim jako o artyście wyprzedzającym swoją epokę, o poglądach na kulturę, sztukę i życie polityczne Stanisława Wyspiańskiego mowa w nagraniu audycji.
***
Gość: prof. Maria Jolanta Olszewska (Zakład Literatury i Kultury II połowy XIX wieku, Uniwersytet Warszawski)

Data emisji: 28.08.2017

Godzina: 21.20

ac/mg

# data[].attributes.attachment_link.description
Postrzegał sztukę w sposób nieoczywisty. Mistycyzm teatru greckiego przenosił do swoich prac malarskich, elementy wykorzystywane w pracowniach artystycznych znajdowały odzwierciedlenie w pisanych przez niego sztukach teatralnych. - Inspirował go Wagner, Szekspir i Goethe. Wyprzedzał swoją epokę, tworząc sztuki impresjonistyczne - mówi znawczyni literatury Stanisława Wyspiańskiego prof. Maria Jolanta Olszewska.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zapraszamy do zabawy i wzięcia udziału w quizie, w którym sprawdzisz jak dobrze pamiętasz dramat Stanisława Wyspiańskiego Zobacz czy znasz odpowiedzi na wszystkie pytania :) Rozwiąż quiz!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowe Czytanie 2017 Stanisław Wyspiański Wesele - wybrane cytaty

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jako dramaturg Stanisław Wyspiański stał się niezastąpionym filarem dwudziestowiecznego teatru, zuchwale polemizującym z romantyczną historiozofią

Od premiery Warszawianki w listopadzie 1898, utworu, którym zadebiutował w teatrze jako dramatopisarz, projektował - nie zawsze wiernie zrealizowane - dekoracje do przedstawień wszystkich swoich dzieł. Już w Warszawiance można dostrzec całkowicie nowoczesne rozumienie wszystkich tworzyw spektaklu teatralnego, w szczególności precyzyjnie skomponowanej przestrzeni, gdzie wyrazistą funkcję dramaturgiczną pełnią okna umieszczone w tylnej ścianie i kierujące uwagę zarówno bohaterów dramatu, jak i widzów, na to, co dzieje się w głębi, poza sceną. Do tego przedstawienia autor stworzył oryginalną, utrzymaną w biało-czarno-złotej tonacji scenografię, której elementy - ustawiony w centrum klawikord i popiersie Napoleona - brały czynny udział w akcji. Tytułowa pieśń stała się lejtmotywem i jednym z głównych bohaterów utworu. "Warszawianką" Wyspiański włączał się w dyskusję o roli pamięci historycznej w świadomości współczesnych pokoleń Polaków. We lwowskiej premierze, 2 lipca 1901, w roli Marii wystąpiła Helena Modrzejewska - w ten sposób w jednym przedstawieniu spotkały się dwie epoki polskiego teatru. Modrzejewska, odtwórczyni wielkich ról w dramatach Szekspirowskich, od razu dostrzegła w Wyspiańskim wielkiego wizjonera teatru. Grała później Laodamię w premierowym spektaklu "Protesilasa i Laodamii", 25 kwietnia 1903. Jej poświęcił Wyspiański, należące do najpiękniejszych i najważniejszych polskich wierszy, strofy o sztuce aktorskiej. Zamieścił je w opublikowanym w 1905 roku "Studium o 'Hamlecie'".

Dwa lata po premierze " Warszawianki" poeta ukończył dramat o rzymskim legionie Adama Mickiewicza, zatytułowany Legion. Mimo prób nie udało się wystawić go na scenie, nie tylko ze względu na inscenizację zaprojektowaną z niespotykanym dotąd w Polsce rozmachem, ale też i z powodu zuchwałości zawartej w nim polemiki z romantyczną historiozofią. Ten dramat podejmuje z wielką siłą, stale obecny nie tylko w literackich dziełach Wyspiańskiego, problem dziedzictwa romantycznego mesjanizmu i kultu wieszczów, ciążącego na polskim życiu umysłowym i artystycznym przełomu XIX i XX wieku. Poeta z pasją pokazuje myślowe i artystyczne konsekwencje uproszczonego, schematycznego rozumienia tej tradycji, zmienianej przez ideologizujące interpretacje w język martwych symboli.

Najistotniejsze wątki podejmowane w dramatach najpełniejszy wyraz znalazły w Weselu, które było próbą odnowienia języka symbolicznego, jakim mówi się o problemach historii i o aktualnej sytuacji Polaków. Premiera odbyła się w Teatrze Miejskim w Krakowie 16 marca 1901 i od razu przyniosła twórcy ogromny rozgłos. W spektaklu znalazły się nawiązania do znaczących w polskiej kulturze dzieł poetyckich, teatralnych i plastycznych (m.in. dramaty Fredry i Słowackiego, obrazy Matejki i Malczewskiego), w ten sposób włączał się on w żywą rozmowę o roli sztuki w kształtowaniu zbiorowej wyobraźni. Dramat pokazywał gorzki obraz bezsiły społeczeństwa krępowanego potrójną niewolą - politycznego ucisku, bezwładu narodowej tradycji i nieufnego sceptycyzmu inteligencji. Wiersz " Wesela", nawiązujący do rytmu wiersza romantycznego, równocześnie zmienny, dostosowany do zmieniającego się wraz z rozwojem akcji nastroju, jest celny i lapidarny, pełen aforystycznych sformułowań, które weszły bardzo szybko do języka potocznego. W tym przedstawieniu, po raz pierwszy w polskim teatrze na taką skalę, dekoracje w pełni precyzyjnie kształtowały obraz sceniczny, w którym istotną rolę odegrały wszystkie elementy plastyczne, a światło kreowało nastrój i napięcie dramatyczne. Wyspiański przygotował też oprawę muzyczną pełniącą istotną rolę dramaturgiczną. Finał spektaklu w całkowicie nowatorski sposób został pomyślany jako obraz komponowany bez słów, jedynie za pomocą ruchu i melodii. W "Weselu" zagrali najwybitniejsi aktorzy tamtego czasu tworząc znakomite role. Dramat opublikowano w kwietniu 1901 (kolejne wydanie w lipcu), od razu stał się przedmiotem licznych analiz i dyskusji. 24 maja został wystawiony we Lwowie. Cenzura rosyjska nie dopuściła egzemplarzy " Wesela" do sprzedaży na terenie Królestwa Kongresowego, tym bardziej nie zgodziła się na jego wystawienie na scenie.

Po sukcesie"Wesela" powierzono Wyspiańskiemu opracowanie inscenizacji Dziadów Adama Mickiewicza, premiera odbyła 31 października 1901. Było to pierwsze wystawienie "Dziadów" w teatrze i pierwszy w historii polskiego teatru przykład twórczej inscenizacji dramatu romantycznego. Wyspiański dokonał samodzielnej adaptacji scenicznej utworu - w jedną całość połączył wszystkie części Mickiewiczowskiego dzieła, zaprojektował dla nich scalającą ramę kompozycyjną, zniwelował wątki mesjanistyczne, wydobył dramat głównego bohatera, którego grał Andrzej Mielewski, jeden z najlepszych aktorów młodego pokolenia, wcześniej Jasiek w "Weselu". W grudniu Wyspiański opublikował swoje opracowanie tekstu pod tytułem "Adama Mickiewicza 'Dziady'. Sceny dramatyczne. Tak jak były grane w teatrze krakowskim dnia 31 paźdz. 1901". Kolejna premiera tej inscenizacji "Dziadów" obyła się w Teatrze Polskim w Poznaniu 1 listopada 1902.

Przez następne dwadzieścia lat w teatrach całej Polski grano dramat Mickiewicza w adaptacji Wyspiańskiego. Od tego przedstawienia można mówić i o narodzinach nowoczesnej inscenizacji, i - co może bardziej istotne - o tym, że przygotowanie nowej realizacji"Dziadów" przez cały wiek dwudziesty będzie wyzwaniem dla kolejnych nurtów inscenizacyjnych pojawiających się w polskim teatrze. Wszystkie kolejne premiery tego dramatu siłą rzeczy będą odnosić się do koncepcji Wyspiańskiego. "Dziady" były dla niego punktem wyjścia dla własnego spektaklu, podejmującego dialog z Mickiewiczowskim oryginałem, i równocześnie stały się wyrazistym przykładem jego metody twórczej, o której nigdy nie można powiedzieć, że jest procesem zamkniętym. Wyspiański stawia nieustanne pytania - swoim poprzednikom i sobie - dlatego tak wiele u niego intertekstualnych nawiązań. Przetwarza on cudze dzieła, włącza we własny wywód, ale tak samo zmienia i od nowa pisze swoje teksty. Wszystko jest u niego w ciągłym ruchu - to, co ustalone, zamknięte, powoli kostnieje, martwieje, wymaga więc nieustannej weryfikacji. Najważniejszym tematem jest dla niego wolność jednostki - w swoich spektaklach i dramatach poddawał próbie, a więc demaskował wszelkie mechanizmy, które ją krępują. Teatr, gdzie każda kolejna premiera jest w istocie sprawdzaniem istniejącego tekstu i wydobywaniem go z zamkniętych formuł, okazał się medium najbardziej odpowiadającym takiej postawie twórcy. W teatrze można było zetknąć ze sobą na scenie zjawiska w rzeczywistości bardzo odległe, należące do różnych porządków ideowych i artystycznych, do różnych dziedzin sztuki.

Jednym z kolejnych ogniw tego dialogu stało się"Wyzwolenie", opublikowane w styczniu 1903 roku, autotematyczny dramat, którego bohaterem jest Konrad z inscenizacji "Dziadów" (w premierowym przedstawieniu 28 lutego grał go ten sam aktor - Andrzej Mielewski). Akcja rozgrywa się na scenie teatru krakowskiego, tematem jest rola i zadania sztuki teatru w kształtowaniu współczesnego społeczeństwa. Autor dramatu i inscenizacji zerwał tu z iluzją sceniczną obnażając mechanizm tworzenia spektaklu, pokazując "nagą scenę", z której zdarto złudę dekoracji. Równocześnie jednak objawiał tragizm teatru, który nie jest wstanie wyrwać się z zaklętego kręgu gry i udawania. 7 maja tego samego roku odbyła się premiera "Bolesława Śmiałego" (druk w czerwcu), dramatu sięgającego do początków kształtowania się polskiej państwowości, stawiającego pytania o to, co ukształtowało polską historię. Dla tego przedstawienia, które w symbolicznym skrócie pokazywało wydarzenia z XII wieku i późniejszą legendę, jaka wokół nich narosła, Wyspiański przygotował stylizowane na folklor krakowski i zakopiański dekoracje i monumentalizujące postaci bohaterów kostiumy. Ten sposób myślenia o sylwetce postaci, narzucającej formę gry aktorskiej, wywrze istotny wpływ na późniejsze poszukiwania twórców polskiego teatru, jego dopełnieniem stał się po latach teatr Tadeusza Kantora. Problemowi konfliktu Bolesława Śmiałego ze Świętym Stanisławem poeta poświęcił jeszcze "Skałkę" opublikowaną w 1907 roku i nie wystawioną za jego życia. W lipcu 1903 według projektu Wyspiańskiego ukazało się dwujęzyczne wydanie "Iliady", z jego ilustracjami, wersję polską opublikowano w parafrazie Juliusza Słowackiego. W grudniu ukończony został dramat na temat nawiązujący do eposu Homera - "Achilleis".

Dotkliwym ciosem dla Wyspiańskiego było niedopuszczenie go do prac przy restauracji Wawelu, który w 1904 roku opuściło wojsko austriackie. Efektem fascynacji Wawelem jako miejscem symbolicznym, skupiającym w sobie nie tylko istotę polskiej historii i kultury, ale też cywilizacji europejskiej, miejscem łączącym tradycje biblijne i antyczne, stał się profetyczny dramat"Akropolis" (1904) i opracowany wspólnie z architektem Stanisławem Ekielskim, zatytułowany "Akropolis. Pomysł zabudowania Wawelu" (Kraków 1908), plan zagospodarowania wzgórza jako centrum duchowego, politycznego i kulturalnego Polaków. Kontrowersje wokół dramatu "Akropolis" stały się przyczyną konfliktu poety z teatrem krakowskim, zakończonego zakazem wystawiania jego utworów. W 1904 ukazała się "Noc listopadowa", ostatni z dramatów poświęconych powstaniu 1831 roku. W grudniu 1904 pod wpływem rozmów z aktorem, Kazimierzem Kamińskim, który grał Stańczyka w "Weselu", Wyspiański pisze "Studium o 'Hamlecie' ", teoretyczną rozprawę o zadaniach sztuki teatru (druk 1905), w którą włączył fragmenty poetyckie będące dowodem fascynacji sztuką aktorską. W książce tej poeta zawarł przykład teatralnej lektury tekstu dramatycznego w konkretnej sytuacji społeczeństwa, w jakim przedstawienie powstaje, i drobiazgowych rozwiązań scenicznych. Tu pojawił się pomysł umieszczenia akcji Szekspirowskiego dramatu na Wawelu. W dywagacje na temat "Hamleta" Wyspiański włączył rozważania o tajemnicy powstawania spektaklu i o konsekwencjach podwójnego statusu aktora, zdolnego siłą swojej sztuki demaskować fałsz i zakłamanie świata, do którego teatr się zwraca. Studium Wyspiańskiego zainspirowało wiele rozpraw podejmujących problem istoty i roli teatru w dzisiejszym świecie (Stanisława Brzozowskiego, Tadeusza Micińskiego), stało się też ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń twórców teatru.

Na początku 1905 Wyspiański stanął do konkursu na dzierżawę Teatru Miejskiego w Krakowie, opracowywał repertuar i plany inscenizacji, napisał wtedy scenkę"Śmierć Ofelii" ("Nowa Reforma" 1906 nr 114). Rada Miasta Krakowa odrzuciła jego kandydaturę, dyrektorem teatru został Ludwik Solski. W związku z powołaniem nowego dyrektora Wyspiański cofnął zakaz wystawiania swoich sztuk, nie przygotował już jednak żadnej nowej premiery. W maju 1905 został wybrany do Rady Miejskiej. Od września 1905 nastąpiło gwałtowne i postępujące pogorszenie stanu zdrowia. Pracował jeszcze nad rozpoczętymi wcześniej dramatami: "Sędziowie" (1907), "Powrót Odysa" (1907) i nad przekładem "Cyda" Corneille'a (1907, prem. 26 października 1907). Od połowy 1906 przeniósł się do Węgrzec pod Krakowem. W ostatnich miesiącach życia pisał dramat "Zygmunt August", poszczególne sceny publikował w czasopismach. W rękopisach pozostały fragmenty scen dramatycznych poświęconych postaciom historycznym. W rocznicę śmierci Wyspiańskiego Teatr Krakowski przygotował premierę "Legionu", która w istocie była zaprzeczeniem nowoczesności myślenia poety. Stała się więc dowodem na to, jak ważne dla wystawienia i odczytania sensu tych dramatów były koncepcje scenograficzne i inscenizacyjne ich autora oraz jego umiejętność przeniesienia ich na scenę.

Wkrótce po śmierci poety przyjaciele i znawcy jego twórczości przystąpili do opracowania pozostałych po nim rękopisów i pełnej edycji krytycznej jego pism. Adam Chmiel i Tadeusz Sinko przy współpracy Leona Płoszewskiego przygotowali ich pierwsze wydanie: "Dzieła", t. I -VIII, Warszawa 1924-1932. W niezbyt długim odstępie czasu powstała kolejna edycja pod redakcją Płoszewskiego: "Dzieła zebrane", t. I-XVI (w tym bibliografia i "Kalendarz życia i twórczości", Kraków 1958-1995). Uzupełnieniem tej edycji są "Listy zebrane", t. I - IV, Kraków 1979-1998. Badacze twórczości Wyspiańskiego mieli świadomość oryginalności jego wizji scenicznej, dlatego niezależnie od wydań tekstu, powstała książka dokumentująca premierę dramatu - "Wesele. Tekst i inscenizacja z roku 1901", opr. J. Got, Warszawa 1977. O roli"Wesela" w kulturze polskiej świadczy również publikacja, jakiej nie doczekało się żadne inne dzieło polskiej literatury: R. Węgrzyniak, "Encyklopedia 'Wesela' Stanisława Wyspiańskiego", Kraków 2001.

"Wesele" uważane jest nie tylko za najważniejszy, ale i najlepszy polski dramat dwudziestego wieku, choć zostało napisane na samym początku stulecia. Z jego symboliki wywodzą się pojęcia, które na trwałe weszły do języka opisującego zbiorowe zachowania Polaków, takie jak "złoty róg", metafora zaprzepaszczonych nadziei, albo nawiązujący do sceny finałowej "chocholi taniec", symbol obezwładniającego urzeczenia złudnymi ideami. Do nich nawiązywały kolejne dzieła literackie, teatralne i filmowe, jak choćby scena poloneza w filmie Andrzeja Wajdy Popiół i diament. Ten sam reżyser w 1973 roku zrealizował także filmową wersję dramatu, dzięki temu dzieło Wyspiańskiego mogła poznać taka ilość widzów, do jakiej nigdy nie zdołałby dotrzeć spektakl teatralny, także publiczność obcojęzyczna.

Z pełnym przekonaniem można twierdzić, że z wizji teatru Wyspiańskiego bardzo różnorodne inspiracje czerpią wszyscy najważniejsi polscy inscenizatorzy dwudziestego wieku. Dla Leona Schillera był on, obok polskich romantyków, patronem koncepcji teatru monumentalnego. W 1909 roku Schiller opublikował artykuł "The New Theater in Poland: Stanisław Wyspiański" w redagowanym przez Gordona Craiga piśmie "The Mask". W ten sposób wprowadził dokonania krakowskiego twórcy w krąg europejskiej reformy teatru. Swoje poglądy na temat Wyspiańskiego zawarł w programowym tekście "Teatr ogromny", wygłoszonym w 1937 roku. Sam Schiller w 1929 roku odtworzył na podstawie zachowanego egzemplarza reżyserskiego i projektów scenograficznych premierową inscenizację "Bolesława Śmiałego", uważając ją za doskonały przykład teatralnej nowoczesności. Wcześniej, w 1925 roku, przygotował pierwszą inscenizację "Achilleis" w formistycznej scenografii Andrzeja i Zbigniewa Pronaszków. Myśli o roli i godności sztuki aktorskiej podejmował Juliusz Osterwa, w Reducie czytano i rozważano "Studium o 'Hamlecie' ", z tej tradycji wyrosły później realizacje tego tekstu, kilkakrotnie podejmowane przez wychowanka Reduty, Jacka Woszczerowicza. Wyspiański był jednym z najważniejszych patronów teatru Tadeusza Kantora - w 1944 roku przygotował on w prywatnym mieszkaniu konspiracyjne przedstawienie "Powrotu Odysa". Do motywów z tego spektaklu nawiązywał w swoich manifestach i tekstach teoretycznych. Włączał je do kolejnych spektakli, najwyraźniej są one obecne w "Nigdy tu już nie powrócę" - premiera odbyła się 23 kwietnia 1988 w Mediolanie.

W swoich poszukiwaniach istoty teatru i nowego rozumienia sztuki aktorskiej do doświadczeń Reduty, a przez nie i do Wyspiańskiego, odwoływał się Jerzy Grotowski w Teatrze Laboratorium w Opolu i we Wrocławiu. Na podstawie "Studium" Wyspiańskiego, powtarzając jego tytuł, zrealizowano tam "Hamleta" (1964). Wcześniej w Teatrze Laboratorium powstało przedstawienie "Akropolis" (pierwsza wersja zrealizowana w 1962, ostatnia, piąta w 1967). Wyciągając ostateczne wnioski z myśli Wyspiańskiego, dla którego tematem dramatu było pytanie o najważniejsze elementy tradycji europejskiej odkrywane na Wawelu, Grotowski, po doświadczeniach drugiej wojny światowej, umieścił akcję dramatu w obozie w Oświęcimiu. Podobnie jak Wyspiański nie tworzył dzieła zamkniętego, pierwszy pomysł zmieniał, przetwarzał, nie pozwalał mu skostnieć w nieruchomej formie. Precyzyjnie i odkrywczo interpretował dramaty Wyspiańskiego Konrad Swinarski, który najpierw wyreżyserował "Klątwę i Sędziów", pokazane w Starym Teatrze w Krakowie w ramach jednego przedstawienia (premiera 1 grudnia 1968), następnie, w tym samym teatrze, powtarzając sposób myślenia poety, rok po własnej inscenizacji "Dziadów" (1973) wystawił "Wyzwolenie" - w obu spektaklach Konrada grał Jerzy Trela. Wyspiański był też jednym z najważniejszych inspiratorów teatralnych spektakli Andrzeja Wajdy, który kilkakrotnie wystawiał "Wesele", także po niemiecku z niemieckimi aktorami - premiera odbyła się 27 lipca 1992 podczas Salzburger Festspiele. Wajda dwukrotnie realizował "Noc listopadową", raz w krakowskim Starym Teatrze w 1974 roku, później przeniósł ten spektakl w prawdziwe plenery warszawskiego Parku Łazienkowskiego i sfilmował go dla Teatru Telewizji. W ten sposób spełnił marzenie Wyspiańskiego o teatrze, którego akcja wykorzystuje istniejące realnie miejsca znaczące. Wyspiański inspirował też podejmowane przez Wajdę kilkakrotnie inscenizacje "Hamleta" najpełniej ostatnią, zrealizowaną w Starym Teatrze 30 czerwca 1989 z Teresą Budzisz-Krzyżanowską w tytułowej roli. Wywodzący się z Wyspiańskiego sposób myślenia o tradycji i przestrzeni scenicznej niezmiernie oryginalnie podjął Jerzy Grzegorzewski, który tak samo w swoje spektakle włączał nawiązania do najważniejszych dla siebie dzieł sztuki - literackiej, plastycznej, filmowej. Dwukrotnie reżyserując "Dziady" czytał je przez obrazy wywodzące się z Wyspiańskiego. Trzy razy realizował "Wesele" - ostatni raz na scenie warszawskiego Teatru Narodowego 30 stycznia 2000. W tym samym teatrze 28 września 2003 przygotował przejmującą sceniczną adaptację "Studium o 'Hamlecie' ". Ostatni, autotematyczny spektakl Grzegorzewskiego "On. Drugi powrót Odysa" (29 stycznia 2005), też podejmował dialog z myśleniem Wyspiańskiego o sztuce, o kruchości życia i o śmierci. Grzegorzewski jako dyrektor Sceny Narodowej udowodnił, że budując tradycję polskiego teatru trzeba sięgać po to, co w niej najbardziej twórcze i najbardziej żywotne. Stuletnie już doświadczenia dwudziestowiecznego teatru udowodniły, że Wyspiański jest w niej niezastąpionym filarem.

Bibliografia: O. Ortwin, "O Wyspiańskim i dramacie", opr. J. Czachowska, Warszawa 1969; S. Kołaczkowski, "Wyspiański. Kasprowicz. Przeglądy", opr. S. Pigoń, Warszawa 1968; T. Makowiecki, "Poeta-malarz. Studium o Stanisławie Wyspiańskim", Warszawa 1969; T. Terlecki, "Stanisław Wyspiański", Boston 1983; "Pamiętnik Teatralny" 1957 nr 3-4; "Stanisław Wyspiański. Studium artysty", red. E. Miodońska-Brookes, Kraków 1996; "Magia 'Wesela' ", red. J. Michalik i A. Stafiej, Kraków 2003; M. Prussak, "Wyspiański w labiryncie teatru", Warszawa 2005.

Autor: Maria Prussak, marzec 2006.

Zobacz również: Irena Kossowska,"Stanisław Wyspiański. Między historią i mistyką".

modernizm stanisław wyspiański młoda polska wesele noc listopadowa wyzwolenie jacek malczewski lucjan rydel [{"nid":"2683","uuid":"fecaf633-a12e-414b-86db-6a93231389d4","type":"event","langcode":"pl","field_event_date":"{ \n"value":"", \n"end_value":""\n }\n","title":""Szwoleżerowie" Artura Pałygi i Jana Klaty - żużlowcy na scenie","field_introduction":"Jan Klata wystawił sztukę Artura Pałygi o żużlowcach, ich dziewczynach, żonach, działaczach. Posiłkował się wielogodzinnymi wywiadami przeprowadzonymi przez Beatę Zamlewską-Pałygę.","field_summary":"Jan Klata wystawił sztukę Artura Pałygi o żużlowcach, ich dziewczynach, żonach, działaczach. Posiłkował się wielogodzinnymi wywiadami przeprowadzonymi przez Beatę Zamlewską-Pałygę.","path":"/pl","path_node":"/wydarzenie/szwolezerowie-artura-palygi-i-jana-klaty-zuzlowcy-na-scenie","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59605";s:4:"name";s:6:"#teatr";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:12:"/temat/teatr";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/images/imported/mini_img/4849075.jpg?itok=EoABQHml","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/images/imported/mini_img/4849075.jpg?itok=lSMqHC5K","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/images/imported/mini_img/4849075.jpg?itok=xAVhAtU4","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/images/imported/mini_img/4849075.jpg?itok=G9aukM4E","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/images/imported/mini_img/4849075.jpg?itok=TmkRwlFV","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"115","cover_width":"203","cover_ratio_percent":"56.6502"}]

# data[].attributes.attachment_link.description
Jako dramaturg Stanisław Wyspiański stał się niezastąpionym filarem dwudziestowiecznego teatru, zuchwale polemizującym z romantyczną historiozofią Od premiery Warszawianki w listopadzie 1898, utworu, którym zadebiutował w teatrze jako dramatopisarz, projektował - nie zawsze wiernie zrealizowane - dekoracje do przedstawień wszystkich swoich dzieł.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebook flickr flickr googleplus googleplus instagram instagram pinterest pinterest search search twitter twitter wifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair List grid heart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar

Wybrane dzieła Stanisława Wyspiańskiego

Stanisław Wyspiański uważał, że portret to odbicie chwili - nie malował modela, lecz człowieka. Z ogromną czułością przedstawiane wizerunki dzieci w niezwykły sposób oddają urok, niewinność i szczerość tych wyjątkowych modeli. Z kolei istotą licznych autoportretów było ukazanie psychologicznej roli upływającego czasu. Pejzaże krakowskie, zwłaszcza widoki wzgórza wawelskiego, powstały z miłości do rodzinnego miasta i polskiej historii. "Planty o świcie" to jedno z nielicznych dzieł artysty namalowanych farbami olejnymi. Już w czasach studiów w Paryżu okazało się, że Wyspiański jest uczulony na biel cynkową. Między innymi, dlatego zaczął rysować pastelami i większość jego dzieł wykonana jest właśnie w tej technice. "Poranek pod Wawelem" (Planty o świcie) to przykład mistrzostwa w przestawieniu atmosfery krakowskiego pejzażu - mglisty poranek z perspektywą na Wawel. Projekty polichromii i witraży do kościoła oo. Franciszkanów i do Domu Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie są niemal namacalnym dowodem na nieśmiertelność artysty. Zwiedzając Kraków, możemy odwiedzić te miejsca i zobaczyć oryginalne prace. Obraz z cyklu "Widok z okna pracowni na Kopiec Kościuszki" Wyspiański stworzył, kiedy choroba zatrzymała go w domu przy ul. Krowoderskiej. Malował ten widok wielokrotnie, rejestrując zmienne warunki atmosferyczne, porę dnia i natężenie światła słonecznego.

Różnorodność dziedzin artystycznych, którymi zajmował się Stanisław Wyspiański, tytaniczna praca i dorobek artystyczny, jaki stał się efektem zaledwie 37 lat życia budzą zachwyt i szacunek i stawiają tego artystę w panteonie najwybitniejszych polskich twórców.

Opracowanie: Katarzyna Szczygieł i Jagoda Gumińska-Oleksy - Sekcja Edukacji MNK

Stanisław Wyspiański, Polonia, 1894 r. Replika dolnej części projektu witraża do okna górnego katedry lwowskiej
Więcej na temat dzieła w portalu Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe

Stanisław Wyspiański, Apollo. System Kopernika, 1904 r. Projekt witraża do Domu Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie
Więcej na temat dzieła w portalu Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe

Stanisław Wyspiański, Macierzyństwo, 1905 r. Więcej na temat dzieła w portalu Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe

Stanisław Wyspiański, Błogosławiona Salomea, przed 1902 Projekt kwatery witraża z bł. Salomeą do prezbiterium kościoła Franciszkanów w Krakowie (fragment)

Więcej na temat dzieła w portalu Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe

Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce Prywatności

# data[].attributes.attachment_link.title
Wybrane dzieła Stanisława Wyspiańskiego - Muzeum Narodowe w Krakowie

# data[].attributes.attachment_link.description
Obiekt dostępny dla niepełnosprawnych ruchowo Dostępny dla niepełnosprawnych wzrokowo Przewijak Kawiarnia Dostępny dla niepełnosprawnych słuchowo eye facebook facebook flickr flickr googleplus googleplus instagram instagram pinterest pinterest search search twitter twitter wifi Zakaz fotografowania youtube youtube wheelchair List grid heart kir Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Alert Calendar Calendar Calendar Stanisław Wyspiański uważał, że portret to odbicie chwili - nie malował modela, lecz człowieka.

# data[].attributes.headline
"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego w 111. rocznicę prapremiery

# data[].attributes.subject
"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego w 111. rocznicę prapremiery

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inscenizacja Bogusława Semotiuka przypomni ważną, acz głęboko ironiczną opowieść, która nieodmiennie stawia przed nami celne pytania o gotowość działania na rzecz wspólnego dobra.
Premiera "Wesela" odbyła się 16 marca 1901 roku w Krakowie. I stała się lokalną sensacją. Od początku było powszechnie wiadomo, że Stanisław Wyspiański w swojej sztuce wnikliwie i krytycznie sportretował głównych uczestników niedawnej weselnej uczty. Ich obecność w "Weselu" uczyniła z młodopolskiego dramatu uniwersalną rozprawę o kondycji polskiego społeczeństwa.

Kim są bohaterowie dramatu Wyspiańskiego, dobrze wiemy z historii. Pan Młody - Lucjan Rydel, Panna Młoda - Jadwiga Mikołajczykówna, Poeta - Kazimierz Tetmajer, Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer, Dziennikarz - Rudolf Starzewski. Określają się wypowiadanymi słowami, świetnie charakteryzującymi obie grupy społeczne: krakowskich inteligentów i bronowickich chłopów. Nie ma najmniejszych złudzeń, oto przed nami siermiężna "polska szopa", z mniej lub bardziej pańskimi ambicjami, gdzie "temperamenta grają", podobnie jak dziś w okrągłym gmachu przy Wiejskiej.

Komedia obyczajowa, jaką w pierwszym akcie zdaje się być "Wesele", przeobraża się w surową krytykę owego czasu i społeczeństwa; co więcej - krytykę, która przez kolejne dziesięciolecia zachowała aktualność. Wyspiański dokonuje w swoim dziele konfrontacji narodowych mitów z rzeczywistością. I konfrontacja okazuje się ich kompromitacją. Ponad stulecie upłynęło od premiery "Wesela", a dramat wciąż jest jednym z najczęściej wystawianych na polskich scenach. Bo wciąż aktualne jest pytanie o gotowość społeczeństwa do działania na rzecz wspólnego dobra i o nasz, osobisty stosunek do ojczyzny i ludzi żyjących obok.

"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego od dziesięcioleci pozostaje najbardziej swojskim z narodowych dramatów - kanonicznym arcydziełem polskiej dramaturgii. Bo czyż mamy inną polską sztukę celniej punktującą nasze słabości i wady, silniej wpisaną w rodzimy kontekst kulturowy, pojemniejszą metaforycznie, a ponadto równie uniwersalną, ale też - niestety! - podobnie aktualną? Gdzie dziś szukać utworu, który stałby się równie wieloaspektowym - historycznym, artystycznym, towarzyskim, społecznym - wydarzeniem?

"Wesele", ten "Polaków portret własny" i najbardziej znany zbiór cytatów - w którym bez względu na czas i miejsce każdy z rodaków znajdzie coś, co gra na strunach jego duszy - Wyspiański pisał krwią, potem i łzami, jeśli wolno mi sparafrazować zupełnie innego autora. Kpił zarówno z inteligenckiego pustosłowia i artystowskiego piękonoduchostwa, jak też z niekontrolowanej porywczości chłopów. Dramat ów niesie w sobie ból, rozpacz, duchową szamotaninę, cierpką ironię.

Dotąd nie ma w naszym repertuarze sztuki równie syntetycznie oddającej duszę współczesnego Polaka. Tak, współczesnego - bo mimo zmieniających się okoliczności polityczno-historycznych przemyślane i dobrze wystawione "Wesele" zawsze zasługuje na wnikliwy odbiór, tak wciąż jest aktualne.

Każda inscenizacja tego dramatu staje się "propozycją najwyższego ryzyka". Jakkolwiek "z biegiem lat, z biegiem dni" zmieniały się sposoby odczytania arcydramatu Wyspiańskiego. W zależności od chwili dziejowej i polityczno-społecznych opcji ludzi toczących między sobą spory, każda ze stron znajdowała w tekście sztuki cytaty świadczące na korzyść swych racji. Czy taki ideowy spór może rozgorzeć również teraz?

W wizji reżysera Bogusława Semotiuka widz staje się mimowolnym uczestnikiem toczących się rozmów, spotkań, konfliktów, flirtów, dysput, sporów ideowych i narodowościowych.

"A to Polska właśnie..."

Aż dziw bierze, że dobrze znane kwestie o tym, "co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach", mają ponad wiekowy rodowód. Wciąż pozostają gorzką i zadziwiająco aktualną przypowieścią o losie Polaków. Geniusz Wyspiańskiego przewidział wszystko to, czym aktualnie żyjemy. Słowa dramatu dotkliwie komentowały teraźniejszy rodzimy chaos ideowy, polityczny i społeczny.

"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego; scenografia i reżyseria: Bogusław Semotiuk; muzyka: Michał Lorenc; występują:Danuta Bach, Justyna Godlewska-Kruczkowska, Arleta Godziszewska, Krystyna Kacprowicz-Sokołowska, Agata Lewandowska (gościnnie), Magdalena Kiszko-Dojlidko, Katarzyna Mikiewicz, Ewa Palińska, Dorota Radomska, Jolanta Skorochodzka, Malwina Tyszkiewicz, Monika Zaborska-Wróblewska, Bernard Maciej Bania, Piotr Dąbrowski, Tadeusz Grochowski, Krzysztof Ławniczak, Rafał Olszewski, Sławomir Popławski, Piotr Półtorak, Maciej Radziwanowski, Tadeusz Sokołowski, Piotr Szekowski (gościnnie), Jerzy Taborski, Franciszek Utko, Krzysztof Zemło oraz Jan Nowicki (głos Ducha); premiera: 2 marca 2012.

Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku
ul. Elektryczna 12
15-080 Białystok
Tel: (+48 85) 74 99 196
Fax: (+48 85) 74 99 183
WWW: www.dramatyczny.pl

Źródło: informacje własne, www.dramatyczny.pl

Autor: Janusz R. Kowalczyk, luty 2012

# data[].attributes.attachment_link.title
"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego w 111. rocznicę prapremiery | Wydarzenie | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Inscenizacja Bogusława Semotiuka przypomni ważną, acz głęboko ironiczną opowieść, która nieodmiennie stawia przed nami celne pytania o gotowość działania na rzecz wspólnego dobra. Premiera "Wesela" odbyła się 16 marca 1901 roku w Krakowie. I stała się lokalną sensacją. Od początku było powszechnie wiadomo, że Stanisław Wyspiański w swojej sztuce wnikliwie i krytycznie sportretował głównych uczestników niedawnej weselnej uczty.

# data[].attributes.headline
"Wesele" Wyspiańskiego, reż. Géza Bodolay

# data[].attributes.subject
"Wesele" Wyspiańskiego, reż. Géza Bodolay

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Węgierski reżyser Géza Bodolay inscenizuje Wesele Stanisława Wyspiańskiego. Premiera w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w styczniu 2008 roku, pokaz przedpremierowy odbył się 23 listopada 2007.

Polska publiczność mogła ostatnio oglądać spektakl jednego z najbardziej cenionych węgierskich reżyserów Gézy Bodolaya podczas Festiwalu "Kontakt" w Toruniu; była to Śmierć Dantona Georga Büchnera. Bodolay często sięga po polską twórczość, wystawiał Wyspiańskiego i Mrożka. Z Weselem mierzy się po raz drugi, wcześniej realizował dramat Wyspiańskiego na Węgrzech w tłumaczeniu György'a Spiró. W krakowskim Weselu zastanawia się nad współczesną Polską i kondycją człowieka zmagającego się ze swoimi słabościami, rozpaczliwie poszukującego jakiejś idei, uwikłanego w historię i politykę.

Stanisław Wyspiański, Wesele, reżyseria: Géza Bodolay, scenografia: János Mira, kostiumy: Diana Marszałek, muzyka: Stanisław Radwan, występują: Tomasz Międzik, Joanna Mastalerz, Grzegorz Mielczarek, Marta Waldera, Feliks Szajnert, Krzysztof Piątkowski, Tomasz Wysocki, Rafał Dziwisz, Marcin Kuźmiński, Maciej Jackowski, Marta Konarska, Bożena Adamek, Natalia Strzelecka, Karolina Kominek, Wojciech Skibiński, Ewa Worytkiewicz, Grzegorz Łukawski, Barbara Kurzaj, Sławomir Rokita, Krzysztof Jędrysek, Tadeusz Zięba, Jerzy Światłoń. Pokaz przedpremierowy w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie 23 listopada 2007 roku; premiera 19 stycznia 2008.

Tagi: stanisław wyspiański wesele teatr słowackiego w krakowie

# data[].attributes.attachment_link.title
"Wesele" Wyspiańskiego, reż. Géza Bodolay | Teatr w Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Węgierski reżyser Géza Bodolay inscenizuje Wesele Stanisława Wyspiańskiego. Premiera w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w styczniu 2008 roku, pokaz przedpremierowy odbył się 23 listopada 2007. Polska publiczność mogła ostatnio oglądać spektakl jednego z najbardziej cenionych węgierskich reżyserów Gézy Bodolaya podczas Festiwalu "Kontakt" w Toruniu; była to Śmierć Dantona Georga Büchnera.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spektakl w reżyserii Rudolfa Zioły, premiera w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach 6 października 2007 roku.

Twórcy katowickiego spektaklu proponują rozmowę o dzisiejszej Polsce i Polakach. Próbują odpowiedzieć na pytania, jacy jesteśmy i jacy możemy być. Ile w nas małości i słabości, ile nadziei na wielkość, dojrzałość, godność i siłę. Rudolf Zioło, który nad arcydramatem Wyspiańskiego pracuje po raz drugi, mówi, że realizacja sceniczna będzie mało "bronowicka".

" 'Wesele' będzie żywą rozmową" - deklaruje reżyser. - "To paradoks, że ten tekst uwięziony w okolicznościach prapremierowych, pisany z nerwem, determinacją i odwagą reportażu szybko się zamknął w formie."

Realizacja sztuki Wyspiańskiego, patrona katowickiej sceny, wpisuje się w jubileusz 100-lecia teatru oraz obchody Roku Stanisława Wyspiańskiego.

Stanisław Wyspiański, Wesele, reżyseria: Rudolf Zioło, scenografia: Paweł Wodziński, muzyka: Bolesław Rawski, ruch sceniczny: Henryk Konwiński, występują: Wiesław Sławik, Maria Stokowska, Marcin Szaforz, Dorota Chaniecka, Marcin Piejaś, Wiesław Kupczak, Jerzy Kuczera, Michał Rolnicki, Artur Święs, Grzegorz Przybył, Wiesław Kańtoch, Violetta Smolińska, Krystyna Wiśniewska, Andrzej Warcaba, Alina Chechelska, Monika Radziwon, Adam Baumann, Anna Kadulska, Maciej Wizner, Jerzy Głybin, Antoni Gryzik, Marek Rachoń, Zbigniew Wróbel, Czesław Stopka. Premiera w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach 6 października 2007 roku.

Tagi: stanisław wyspiański wesele rudolf zioło spektakl teatralny

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Wyspiański, "Wesele" | Teatr w Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Spektakl w reżyserii Rudolfa Zioły, premiera w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach 6 października 2007 roku. Twórcy katowickiego spektaklu proponują rozmowę o dzisiejszej Polsce i Polakach. Próbują odpowiedzieć na pytania, jacy jesteśmy i jacy możemy być. Ile w nas małości i słabości, ile nadziei na wielkość, dojrzałość, godność i siłę.

# data[].attributes.headline
Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w powojennym teatrze polskim

# data[].attributes.subject
Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w powojennym teatrze polskim

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wyspiański - reinterpretator romantycznej tradycji, twórca nowego modelu dramatu i teatru - stał się autorem, który wywarł ogromne piętno na polską scenę. Jego wizja teatru ogromnego stała się punktem odniesienia dla Schillerowskiej koncepcji teatru monumentalnego.

Jego projekty widowisk plenerowych, pierwsza w Polsce zrodzona z ducha Wielkiej Reformy teatrologiczna wykładnia "Hamleta" pozostają jednymi z najśmielszych wizji ostatniego stulecia. Wyspiański oddziałuje na współczesny teatr swoimi ideami - obrazem historii, koncepcją tragizmu, skalą podejmowanych tematów i formą.

Dramaturgia Stanisława Wyspiańskiego powróciła na sceny polskie po okresie socrealizmu, w połowie lat 50. Największym powodzeniem wśród realizatorów cieszyły się, podobnie jak przed wojną, Wesele, Warszawianka i Wyzwolenie, a także Cyd, Klątwa, Sędziowie i Noc Listopadowa.

W 1956 roku w Teatrze Nowym w Łodzi, któremu szefował wówczas Kazimierz Dejmek, odbyły się pierwsze powojenne premiery Nocy Listopadowej (1956) i Akropolis (1959) w reżyserii Dejmka. Te nowatorskie inscenizacje stanowiły próbę rozliczenia się z przeszłością, mówiły, językiem Wyspiańskiego, o sprawach współczesnych.

"Dejmek odrzucił wszelkie elementy mistyczne i metafizyczne sztuki - pisała o Akropolis Leonia Jabłonkówna - odczytał ją raczej jako p r z y p o w i e ś ć, niż jako misterium. Przypowieść o śmiercionośnych pierwiastkach polskiego romantyzmu: rozkochania się w grobach, w bezpłodnej ofierze, w próżnym i z góry skazanym na klęskę heroizmie. (...) przy ujęciu Dejmka pewne momenty utworu nabrały świeżości i mocy, jakiejś drapieżnej i bolesnej siły wyrazu. Przy tym Dejmek odejmując sztuce 'mistyczność', nie pozbawił jej wizyjności i w szeregu scen bardzo pięknie wydobył jej nierealną, tajemniczą atmosferę." ("Teatr" 1960, nr 4)

Dejmek sięgał ponownie po dramaty Wyspiańskiego od lat 80. Zrealizował wówczas w warszawskim Teatrze Polskim Wyzwolenie (1982), w którym dokonywał obrachunku z polskim teatrem romantycznym oraz próbował zdiagnozować stan polskiego społeczeństwa, pokazując relacje między ludem i inteligencją. Dwukrotnie też wyreżyserował Wesele (1984, 1991), a w spektaklach tych nie zabrakło nut gorzkich i sarkastycznych. "Pamflet?" - pytał analizując pierwsze przedstawienie z 1984 roku Andrzej Wanat. - "Jeśli Dejmek nie zamierzał nawet pójść tak daleko, to z pewnością najbardziej interesował go w 'Weselu' sarkastyczny obraz społeczeństwa jako całości (...)." ("Teatr" 1985, nr 4)

"To jest 'Wesele' nie tylko rozgrywające się po weselu, ale także już i po całej serii złudzeń i zawiedzionych nadziei" - pisał z kolei Jan Kłossowicz. - "Jakby sprawa, opisana przez Wyspiańskiego już raz, niedawno się rozegrała i wszystko, co teraz oglądamy, stanowi przywidzenie albo powtórkę czy raczej karykaturalną wersję poprzednich wydarzeń, zamiast których mamy już tylko: słowa, słowa, słowa." ("Literatura" 1984, nr 10)

Jedną z najradykalniejszych interpretacji dramatu Wyspiańskiego w powojennym teatrze polskim dał Jerzy Grotowski wraz z Józefem Szajną i zespołem opolskiego Teatru Laboratorium. Akcję Akropolis (1962) realizatorzy umieścili w obozie zagłady. Bohaterowie zostali odindywidualizowani, zbiorowo odgrywali dramat upodlonych i zbezczeszczonych wartości i był to dramat podniesiony do rangi wielkiego, cywilizacyjnego kryzysu. "Akcja dramatu Wyspiańskiego toczy się na Wawelu, który jest tym dla Polaków, czym ateński Akropol dla Europy" - pisał Ludwik Flaszen. - "Podczas nocy rezurekcyjnej schodzą postacie z arrasów, by odegrać wielkie mity i wątki antyczne i biblijne (...). W 'Akropolis' widzi inscenizator cmentarzysko cywilizacji europejskiej i narodowej, summę jej natchnień i motywów. I owo cmentarzysko tradycji zderza się z cmentarzyskiem ludów i kultury europejskiej naszego stulecia - z summą 'cywilizacji pieców', z rzeczywistością obozów zagłady." (w: Zbigniew Osiński, "Grotowski i jego Laboratorium", Warszawa 1980)

Lata 60. i 70. przyniosły serię wybitnych realizacji dramatów Wyspiańskiego, którego twórczość posłużyła zarówno do pogłębionej analizy współczesnej zbiorowej świadomości, jak i do namysłu nad rolą jednostki w społeczeństwie. Ważnych interpretacji utworów Wyspiańskiego dokonali m.in. Konrad Swinarski i Andrzej Wajda, który do dramatów autora "Wyzwolenia" powrócił na nowo w latach 90.

Pierwszym dramatem Wyspiańskiego, z którym zmierzył się Andrzej Wajda było Wesele wystawione w 1963 w Starym Teatrze w Krakowie. Reżyser na pierwszym planie umieścił konkret dotyczący postaci. Skomponował powściągliwe i realistyczne przedstawienie, w którym osoby dramatu przestały jawić się jako marionetki z narodowej szopki, lecz stały się pełnokrwistymi, psychologicznie skomplikowanymi bohaterami. "(...) w tym wszystkim - pisał Jan Paweł Gawlik - ludzie o zaskakującej plastyce i trafności charakterystyk. Ludzie widziani okiem naszej epoki, z perspektywy nowych doświadczeń." (w: Joanna Walaszek, "Teatr Wajdy. W kręgu arcydzieł: Dostojewski, 'Hamlet', 'Wesele' ", Kraków 2003)

Inscenizacji Wajdy nie uznano w 1963 roku za arcydzieło, jednak podkreślano, że w przenikliwy i dosadny sposób reżyserowi udało się nakreślić dramat niemożności i marazmu oraz w pełni oddać społeczne napięcia. Kolejną inscenizacją dramaturgii Wyspiańskiego była"Noc Listopadowa" z 1974 - przedstawienie zainscenizowane z ogromnym, teatralnym rozmachem, w którym świat ludzi splatał się ze światem bogów, spektakl przepojony muzyką nadającą szczególny sens poezji Wyspiańskiego (sceny mitologiczne niemal w całości były w patetyczny sposób wyśpiewywane). Wzniosłość i mit łączyły się tutaj ze zwyczajnym życiem i faktem historycznym. "W 'Nocy Listopadowej' Wajdy nie ma bohaterów pozytywnych - pisała Marta Fik - służyć ma ona nie krzepieniu serc, lecz przestrodze. Przestrodze przed egzaltacją pewnymi mitami, ale i przed zbyt pewną siebie 'bezstronnością' - także." ("Reżyser ma pomysły", Kraków 1974)

DoWesela Wajda powrócił jeszcze trzykrotnie: w doskonałej filmowej interpretacji z 1972 według scenariusza Andrzeja Kijowskiego, zdjęciami Witolda Sobocińskiego i muzyką Stanisława Radwana oraz w krakowskiej inscenizacji ze Starego Teatru z 1991 i budapesztańskiej realizacji z 1994. Wesele Wajdy z 1991, choć nie doskonałe, okazało się najbardziej gorzkie i także kipiące od bardzo współczesnych nawiązań.

"Naturalistyczne 'Wesele' z roku 1963 - sumował Andrzej Wanat - było rzeczą o inteligenckim chciejstwie, niemożności, braku kierunku, śmieszności chłopomanii. Jasiek był winien, bo się po prostu upił. Film nosił piętno roku 1968, mówił więc o tragicznym podziale społeczeństwa, o żydowskim dramacie obcości, o zniewoleniu narodu przez czynniki geopolityczne. Naród był winien i nie był, bo 'pod figurą ktosik stał', bo to przecież strzał kozacki (w scenie wyciętej przez cenzurę) był przyczyną stracenia Złotego Rogu. Obraz roku 1991 jest chyba ciemniejszy. (...) Inteligenckość nie budzi żadnego szacunku. Chłopska krzepa wywołuje strach, a nie podziw. 'Kolorowość bajeczna' nikogo naprawdę nie obchodzi. Mitologizacja plebejusza była naiwnym błędem. Nie ma sprawiedliwych. Nie ma wspólnoty celu. Wyraźnie widać klasowe niechęci i prymitywne antysemickie reakcje. Ludzie są osobno." ("Pochwała teatru", Warszawa 1997)

Konrad Swinarski, wybitny inscenizator Wyspiańskiego, zrealizował na scenie Starego Teatru w Krakowie trzy dramaty młodopolskiego pisarza - Sędziów i Klątwę - teksty połączone w jedno przedstawienie (1968) oraz Wyzwolenie (1974) - spektakl, który stał się legendą Starego Teatru i jednym z filarów polskiej sceny powojennej. Sędziów i Klątwę, wielki traktat o moralności i odpowiedzialności za czyny, łączą, zadawane z ogromną, teatralną mocą pytania o sens cierpienia w wymiarze indywidualnym i społecznym. O ile, jak pisała Joanna Walaszek, w Sędziach Swinarski dokopuje się do korzeni tragedii metafizycznej, o tyle w Klątwie na plan pierwszy wysuwa się tragedia społeczna. Jednak obie części spektaklu twórczo się uzupełniają, poszczególne motywy przeplatają się i zazębiają.

"Całość przedstawienia w ten sposób stawia w różnym ujęciu to samo pytanie i daje na nie wykluczające się wzajemnie odpowiedzi. Tragedia społeczna, tak jak jest tutaj obnażona, musi budzić sprzeciw. Ludzka krzywda, niesprawiedliwość, cierpienie domagają się ludzkiego działania" - notowała Walaszek. - "Tragedia metafizyczna potwierdza istnienie świata wartości, cierpienie znajduje w niej bolesny sens. A jednak świadomość koniecznej odpowiedzialności za swoje i innych czyny, poczucie winy, jakie budzi się w bohaterach obu tragedii dane jest także widzom. Właśnie dlatego, że zostali postawieni wobec problemu cierpienia i niesprawiedliwości w świecie niepewnych wartości, świecie podwójnie oznaczonym." ("Konrad Swinarski", Warszawa 1991)

"Sędziowie" doczekali się również wersji filmowej. Swinarski w 1974 nakręcił film telewizyjny wg własnego scenariusza zatytułowany Sędziowie. Tragedya. W zrealizowanym w sześć lat później Wyzwoleniu Swinarski zmierzył się z wizją historii, w której swoje piętno odciskają ludzkie, indywidualne czyny. Pytał o znaczenie narodowego mitu w historii i równocześnie pytał o tych, którzy ten mit będą dziedziczyli. Spektakl rozgrywał się równolegle w dwóch planach. Aktorzy, obok kreowanych postaci, grali równocześnie swoje "wcielanie się w role", momentami mocno podkreślali teatralność gry. Chór stanowili natomiast Robotnicy pracujący w teatrze. Inscenizacja Swinarskiego była więc także opowieścią o fenomenie teatru, ale także teatr posłużył tutaj jako metafora ludzkiej egzystencji i człowieczych czynów, tak często obarczonych właśnie teatralnym gestem. Rzeczywistość i sztuka przenikały się na scenie, często nadając zdarzeniom ironicznego dystansu. Konrada, tragiczną rolę o dochodzeniu do samopoznania i prawdy, zagrał Jerzy Trela, który rok wcześniej wcielił się w postać Konrada z Mickiewiczowskich "Dziadów" w reżyserii Swinarskiego. Konrad w krakowskim spektaklu był chory. "(...) choroba Konrada ma ogromne znaczenie dla zrozumienia przedstawienia (...)" - pisała Joanna Walaszek. - "Konrad walczy z tym, co martwe w teatrze i w narodzie, w otaczającej go rzeczywistości. Tymczasem w nim samym tkwi ziarno śmierci. Śmierci, która jest czymś innym niż fałsz i maska; lecz Konrad, walcząc o wyzwolenie narodu od tego, co martwe - walczy także o wyzwolenie od własnej śmierci, o jakąś formę ocalenia dla siebie. Perspektywa eschatologii nadaje nie tylko inny wymiar całości i wprowadza sferę znaczeń uniwersalnych, lecz również tworzy ten rodzaj emocjonalnego i artystycznego napięcia, jakie powstać może w obliczu ostateczności." ("Konrad Swinarski", Warszawa 1991)

Wielki dialog z Wyspiańskim, podobnie jak niegdyś Swinarski i Wajda, dla którego autor ten ciągle jest ważny i aktualny, prowadzi dzisiaj Jerzy Grzegorzewski. Zaczynał od dwukrotnej realizacji Wesela, najpierw w łódzkim Teatrze im. Jaracza w 1969, później w krakowskim Starym Teatrze w 1977.

"Grzegorzewski wykorzystał tekst Wyspiańskiego niemal jako pretekst do tego, co działo się na scenie, choć nie dokonał większych modyfikacji samego tekstu" - pisała o krakowskiej inscenizacji Małgorzata Sugiera. - "Podstawą kompozycji nowej scenicznej akcji stał się chocholi taniec, który w dramacie odgrywał jedynie funkcję symbolicznego obrazu stanu ducha ówczesnego społeczeństwa." ("Między tradycją i awangardą: teatr Jerzego Grzegorzewskiego", Kraków 1993)

Grzegorzewski wydobywał i, można powiedzieć, zwielokrotniał duchowy marazm poprzez kolejne obroty sceny. Postaci traktowane przez reżysera jak stricte literaccy, utrwaleni tradycją bohaterowie, ukazywały fałsz swoich postaw uciekając w rojenia i mity albo wybiegając w bliżej nieokreślone, mgliste "jutro". Teksty z Wesela, obok Wyzwolenia, znalazły się także w pracy Grzegorzewskiego z lat 90. - autorskim przedstawieniu La Boheme z Teatru Studio w Warszawie (1995) - zbiorowym obrazie młodopolskiej cyganerii. Spektaklu, w którym reżyser przywoływał, jakby z pamięci, motywy związane z przemijaniem, a także mocno eksponował fakt sztuczności, teatralności widowiska, pokazywał swoje (i Wyspiańskiego) zmaganie się z formą. Fascynacja Wyspiańskim z całą mocą objawiła się podczas pracy Grzegorzewskiego w Teatrze Narodowym, w którym reżyser, pełniący w latach 1997-2003 funkcję dyrektora artystycznego, zrealizował dwie wersje Nocy Listopadowej (1997, 2000), Sędziów (1999), Wesele (2000) i Hamleta Stanisława Wyspiańskiego (2003). O historiozofii Grzegorzewskiego ukazanej w Nocy Listopadowej, która uzupełniona została fragmentami z Wyzwolenia, Danuta Kuźnicka pisała, że reżyser "(...) dobitnie ukazuje, że upływ czasu nadaje wydarzeniom historycznym i uczestniczącym w nim ludziom charakter płaskich, jednoznacznych 'ról', 'funkcji' historycznych czy społecznych, że historia utrwala fakty, ale jednocześnie nieubłaganie niszczy prawdę indywidualnego losu" ("Czas kultury" 2000, nr 4).

Poza tym twórca, podobnie jak w warszawskim Weselu, traktuje teksty Wyspiańskiego jak materię literacką, która sama jest już mitem i do tych utrwalonych klisz pamięci się odwołuje. W Weselu dobitnie mówi o rozczarowaniu, ale i o odpowiedzialności za nasze, indywidualne i zbiorowe, czyny, którymi nie sposób obarczyć "historii". W Sędziów Grzegorzewski również wplata fragmenty Wesela i w ten sposób jednoczy wymiar indywidualnej i zbiorowej winy. Ponad to, jak pisał Rafał Węgrzyniak: "Zderzenie 'Sędziów' z 'Weselem' pozwoliło spotęgować dostrzegalną w obydwu sztukach wzajemną obcość świata chrześcijańskiego i żydowskiego" ("Dialog" 1999, nr 7).

Grzegorzewski, podobnie jak w przypadku innych tekstów, które wykorzystuje w swoich inscenizacjach, demontuje utwory Wyspiańskiego, prowadzi z nim rzetelny i krytyczny dialog i w ten sposób próbuje zaangażować, często uśpioną, świadomość widza.

Po Klątwę, drugi obok Sędziów utwór Wyspiańskiego, który Swinarski połączył niegdyś w jedno przedstawienie, sięgnął Piotr Tomaszuk (1994) - jeden z założycieli Towarzystwa Wierszalin. Tomaszuk przybliżył Wyspiańskiego, wpisując jego utwór w ramy, rozgrywającego się na scenie, rytuału.

"(...) odbiór chropawej, a jednocześnie niezwykle gęstej 'Klątwy' Tomaszuka uzależniony jest od zaangażowania widza w widowisko" - stwierdzał Paweł Goźliński. - "Może stać się niemal uczestnictwem w rytuale, ale może też pozostać kontemplowaniem pachnącego kadzidłem wiejskiego obrazka." ("Dialog" 1996, nr 1)

Inscenizując Klątwę Toamszuk po raz pierwszy zmierzył się w swoim teatrze z wielką klasyką i opowiedział tę historię z ogromną prostotą i surowością, a także pokorą, jakby zawierzając autorowi.

Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Kazimierza Dejmka:

Teatr Polski w Warszawie
Stanisław Wyspiański,Wesele
Scenografia: Krzysztof Pankiewicz
Premiera: 12.07.1984

Teatr Polski w Warszawie
Stanisław Wyspiański,Wesele
Scenografia: Krzysztof Pankiewicz
Premiera: 05.12.1991

Inscenizacje Jerzego Grotowskiego zrealizowane wg tekstów Stanisława Wyspiańskiego:

Teatr Laboratorium 13 Rzędów w Opolu
Studium o Hamlecie. Na tekstach Williama Szekspira i Stanisława Wyspiańskiego
Scenariusz i reżyseria: zespół pod kierunkiem Jerzego Grotowskiego
Premiera: 17.03.1964

Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Andrzeja Wajdy:

Stary Teatr w Krakowie
Stanisław Wyspiański,Noc Listopadowa
Adaptacja: Andrzej Wajda
Scenografia: Andrzej Wajda
Kostiumy: Krystyna Zachwatowicz
Muzyka: Zygmunt Konieczny
Ruch sceniczny: Jacek Tomasik
Premiera: 13.01.1974

Nemzeti Színház w Budapeszcie
Stanisław Wyspiański,Menyegzö (Wesele)
Przekład: Spiró György
Scenografia i kostiumy: Krystyna Zachwatowicz
Muzyka: Stanisław Radwan
Choreografia: Rafał Jędrzejczyk, Ënekes Istvan
Premiera: 08.04.1994

oraz:

Wesele
Film fabularny
Scenariusz: Andrzej Kijowski na podstawie dramatu Stanisława Wyspiańskiego
Zdjęcia: Witold Sobociński
Muzyka: Stanisław Radwan
Scenografia: Tadeusz Wybult
Kostiumy: Krystyna Zachwatowicz
Rok produkcji: 1972

Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Konrada Swinarskiego:

Stary Teatr w Krakowie
Stanisław Wyspiański,Sędziowie, Klątwa
Scenografia: Konrad Swinarski
Muzyka: Stanisław Radwan
Premiera: 01.12.1968

oraz:

Sędziowie. Tragedya
Film telewizyjny
Scenariusz: Konrad Swinarski na podstawie dramatu Stanisława Wyspiańskiego
Zdjęcia: Edward Kłosiński
Muzyka: Stanisław Radwan
Rok produkcji: 1974

Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego:

Teatr Narodowy w Warszawie
Hamlet Stanisława Wyspiańskiego. Improwizacja na temat Hamleta Williama Szekspira
Opracowanie tekstu: Jerzy Grzegorzewski
Scenografia: Jerzy Grzegorzewski
Kostiumy: Barbara Hanicka
Muzyka: Stanisław Radwan
Premiera: 28.09.2003

Spektakl w reżyserii Piotra Tomaszuka:

Autor: Michał Bujanowicz, czerwiec 2004.

stanisław wyspiański hamlet kazimierz dejmek wesele jerzy grotowski józef szajna konrad swinarski andrzej wajda jerzy grzegorzewski [{"nid":"42733","uuid":"9a3570ee-c533-4f9c-b581-91bda5f1b467","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Nominacje do nagrody Nike 2016","field_introduction":"Już po raz 20. jury Nagrody Literackiej Nike wybierze polską książkę roku. Wśród dwudziestu książek nominowanych w tym roku dominuje literatura faktu. O nagrodę ubiega się siedem tomów reportaży, tom wspomnień, pięć tomików wierszy, pięć powieści i dwa tomy esejów.","field_summary":"Już po raz 20. jury Nagrody Literackiej Nike wybierze polską książkę roku. Wśród dwudziestu książek nominowanych w tym roku dominuje literatura faktu. O nagrodę ubiega się siedem tomów reportaży, tom wspomnień, pięć tomików wierszy, pięć powieści i dwa tomy esejów.","path":"/pl","path_node":"/artykul/nominacje-do-nagrody-nike-2016","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59609";s:4:"name";s:11:"#literatura";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:17:"/temat/literatura";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/images/imported/literatura/wydarzenia%20i%20nagrody/nike%20statuetka/nkike%20statuetka%201_5983763_0.jpg?itok=xIN8HsMn","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/images/imported/literatura/wydarzenia%20i%20nagrody/nike%20statuetka/nkike%20statuetka%201_5983763_0.jpg?itok=2of3UuvB","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/images/imported/literatura/wydarzenia%20i%20nagrody/nike%20statuetka/nkike%20statuetka%201_5983763_0.jpg?itok=4eKx-Yqa","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/images/imported/literatura/wydarzenia%20i%20nagrody/nike%20statuetka/nkike%20statuetka%201_5983763_0.jpg?itok=p9qRkVOk","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/images/imported/literatura/wydarzenia%20i%20nagrody/nike%20statuetka/nkike%20statuetka%201_5983763_0.jpg?itok=QPqTRxSs","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"249","cover_width":"440","cover_ratio_percent":"56.5909"}]

# data[].attributes.attachment_link.title
Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w powojennym teatrze polskim

# data[].attributes.attachment_link.description
Wyspiański - reinterpretator romantycznej tradycji, twórca nowego modelu dramatu i teatru - stał się autorem, który wywarł ogromne piętno na polską scenę. Jego wizja teatru ogromnego stała się punktem odniesienia dla Schillerowskiej koncepcji teatru monumentalnego. Jego projekty widowisk plenerowych, pierwsza w Polsce zrodzona z ducha Wielkiej Reformy teatrologiczna wykładnia "Hamleta" pozostają jednymi z najśmielszych wizji ostatniego stulecia.

# data[].attributes.body
Wikipedia https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Wyspia%C5%84ski

# data[].attributes.body
serwis Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dramatopisarz, poeta, inscenizator, twórca nowoczesnego teatru polskiego. Urodził się 15 stycznia 1869 roku w Krakowie, umarł w tym samym mieście 28 listopada 1907 roku.

Dorastał w Krakowie końca XIX wieku, należącym wówczas do Monarchii Austro-Węgierskiej. Miejsce i środowisko, w jakim się wychował, w znacznej mierze ukształtowało jego sposób myślenia i wyobraźnię artystyczną. Ojciec Wyspiańskiego, Franciszek, był rzeźbiarzem. Jego pracownia znajdowała się u podnóża wzgórza wawelskiego z katedrą, pełną pamiątek dawnej świetności nieistniejącego państwa polskiego, i zamkiem królewskim, zmienionym wówczas na koszary, w których stacjonowało wojsko austriackie. Stanisław uczył się w funkcjonującym nieprzerwanie do dzisiaj gimnazjum św. Anny. Wśród jego kolegów szkolnych było wiele osób, które później odegrały dużą rolę w życiu kulturalnym Krakowa - Józef Mehoffer, Lucjan Rydel, Stanisław Estreicher. Nauka w gimnazjum była dwujęzyczna, dzięki temu uczniowie otrzymali również gruntowne wprowadzenie w język, literaturę i kulturę niemiecką. Klasyczne gimnazjum dawało też znakomitą wiedzę o antyku, odwołania do wątków antycznych będą później stale obecne w twórczości Wyspiańskiego. Kraków - dawna stolica wielkiego niegdyś kraju, sprowadzona do roli niewielkiego, podrzędnego miasta niezamożnej prowincji - był miejscem magicznym, znaczącym jako punkt odniesienia i wyzwanie dla świadomości Polaków końca XIX wieku. Specyfika tego miasta kształtowała niejednoznaczny, złożony stosunek do historii. Z jednej strony z pompą celebrowano w nim tradycję i czczono pamiątki przeszłości. Z drugiej - na Uniwersytecie Jagiellońskim powstało środowisko historyków poddających krytycznej rewizji wyobrażenia Polaków o własnych dziejach, wskazujących na źródła późniejszych klęsk i współczesnych zachowań społecznych. Kraków stał się również miejscem narodzin polskiego modernizmu.

Po maturze Wyspiański studiował malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych u Jana Matejki, twórcy wielkich płócien historycznych. Zapisał się też na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Już jako student razem z kolegami pracował przy renowacji Kościoła Mariackiego, podczas wakacyjnych podróży po Galicji i Kielecczyźnie pomagał w inwentaryzowaniu i opisywaniu zabytków. Zaowocowało to odkryciem w Krużlowej na Podkarpaciu drewnianego posągu Matki Boskiej z XV wieku (obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie: "Madonna z Krużlowej"). Z pewnością nauczyło go to również bardziej osobistego patrzenia na dziedzictwo przeszłości, uwrażliwiło na szczegół, konkret dzieła plastycznego. Specyficzną cechą wyobraźni Wyspiańskiego było traktowanie zarówno oglądanych, jak i opracowywanych dzieł plastycznych jako zatrzymanego fragmentu wydarzenia, którego są utrwalonym śladem. Toteż patrząc na obraz, rzeźbę, a nawet na pomnik architektury, dopowiadał własną historię, jaką starał się z nich wyczytać, dramatyzował, uruchamiał to, co w plastyce z zasady jest statyczne. Wyspiański już od szkolnych lat fascynował się teatrem, mógł oglądać na krakowskiej scenie najwybitniejszych wówczas aktorów polskich (m. in. Helenę Modrzejewską), sam brał udział w przedstawieniach amatorskich. Kształtujący się właśnie w tych latach modernizm rozwijał wrażliwość na współistnienie różnych dziedzin sztuki, ich wzajemne oddziaływanie. Studiując malarstwo Wyspiański równocześnie próbował pisać drobne fragmenty liryczne, ale także scenki dramatyczne, często komentujące jego własne projekty plastyczne - np. komponując witraż dla katedry lwowskiej pisał "Królową Polskiej Korony". Po latach, kiedy już jako dojrzały twórca projektował cykl (niezrealizowanych) witraży dla Katedry Wawelskiej, równocześnie pisał poematy poświęcone przedstawionym na nich postaciom historycznym.

W 1890 roku wyjechał za granicę przez Wiedeń, Wenecję, Padwę, Weronę, Mantuę, Mediolan, Como, Lucernę, Bazyleę do Paryża, gdzie zatrzymał się na jakiś czas, zwiedził katedrę w Saint-Denis. Wracał do Polski szlakiem najsłynniejszych katedr gotyckich - Chartres, Rouen, Amiens, Laon, Reims, Strasburg, dalej szlakiem katedr romańskich do Norymbergii. Potem jechał przez miasta niemieckie, gdzie w teatrach oglądał przedstawienia Goethego, Webera, Wagnera i Shakespeare'a. Z tej podróży Wyspiański wysyłał bardzo szczegółowe listy do przyjaciół (przede wszystkim do Lucjana Rydla), które razem z "Notatnikiem z podróży po Francji" miały stać się później materiałem dla przygotowywanej i nie opublikowanej rozprawy o wielkich katedrach francuskich. W maju 1891 roku przez Austrię i Szwajcarię wyjechał na dalsze studia do Paryża, gdzie nie przyjęty do École des Beaux Arts zaczął malować w jednej z paryskich pracowni (tzw. Akademii Colarossi). W tym mieście spędził z przerwami ponad trzy lata, ostatecznie wrócił do Krakowa we wrześniu 1894. Zachwycał się przedstawieniami Comédie Française, bywał też w innych teatrach. Tam, poza tym, że malował obrazy, zaczął pisać dramaty i libretta oper, podejmujące oglądane z perspektywy końca wieku zagadnienia historyczne bądź mitologiczne. Studia za granicą wprowadziły go w świat najnowszych prądów estetycznych (obejmujących także nowoczesne rozumienie sztuki użytkowej), dały znajomość różnorodnych estetyk europejskiego teatru, ale przede wszystkim przyczyniły się do odkrycia gotyku, fenomenu katedry jako dzieła pełnego, najdoskonalszego wyrazu swojej epoki. Od tej pory towarzyszy Wyspiańskiemu myśl o konieczności stworzenia właśnie takiego dzieła totalnego, które jak katedra gotycka zdołałoby ogarnąć całe doświadczenie historii i współczesności.

Wyspiański uprawiał bardzo różne dziedziny sztuki, realizowane z wielką odwagą i rozmachem - sporządzał plany renowacji zabytków, przede wszystkim Zamku Królewskiego na Wawelu, komponował polichromię i monumentalne witraże do krakowskiego kościoła Franciszkanów oraz opracowywał szatę graficzną skupiającego modernistycznych autorów literackiego pisma "Życie", malował obrazy i projektował meble, pisał dramaty i przygotowywał plany scenografii dla Teatru Miejskiego w Krakowie. Pracował szybko i niezwykle intensywnie - jego bardzo różnorodna spuścizna powstawała zaledwie w ciągu kilkunastu lat twórczego życia; wiele planów plastycznych nie doczekało się realizacji, na scenę trafiła tylko część napisanych dramatów.

Maria Prussak, marzec 2006

Kalendarium życia i twórczości Stanisława Wyspiańskiego

W Krakowie, 15 stycznia 1869 urodził się Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański, syn Marii z Rogowskich i Franciszka Wyspiańskiego.

Rodzina Wyspiańskich zamieszkała nieopodal Wawelu, przy ul. Kanoniczej 25, w domu Długosza, w którym Franciszek miał pracownię rzeźbiarską.

Stanisław Wyspiański rozpoczął naukę w Szkole Ćwiczeń mieszczącej się w Pałacu Larischa przy ul. Franciszkańskiej.

18 sierpnia 1876 zmarła Maria Wyspiańska, matka Stanisława.

Stanisław kontynuował naukę w Gimnazjum św. Anny tzw. Collegium Nowodworskiego, sygnałem pierwszych oznaki zainteresowań malarskich jest najwcześniejszy szkicownik.

Ciotka, siostra matki artysty, Joanna Stankiewiczowa, z mężem przejęli opiekę nad osieroconym gimnazjalistą, który zamieszkał z nimi przy ul. Kopernika, później przy ul. Zacisze. Zaprzyjaźniony z wujostwem Jan Matejko udzielał mu wówczas pierwszych wskazówek artystycznych.

Z uwagi na swe uzdolnienia został przyjęty do Oddziału Rysunków w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie jako słuchacz nadzwyczajny.

Po zdaniu matury miejscem jego pierwszych samodzielnych doznań i oczarowań artystycznych była podróż krajoznawcza po Galicji wschodniej. Zwiedzając zabytki Lwowa, Drohobycza, Rohatyna, Stanisławowa, Bohorodczan, Halicza szkicował je i notował wrażenia.

Od października rozpoczął regularne studia w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w Oddziale Rysunku i równocześnie na Wydziale Filozoficznym Uniwersytety Jagiellońskiego jako słuchacz historii sztuki, historii klasycznej. Uczestniczył wówczas aktywnie w życiu naukowym uczelni.

Otrzymał stypendium Prezydenta miasta Krakowa oraz Wydziału Krajowego na studia zagraniczne.
Pod kierunkiem prof. Władysława Łuszczkiewicza odbył wycieczkę artystyczną na Podkarpacie, skąd prócz rysunków zwiedzanych zabytków przywiózł z Krużlowej figurę późnogotyckiej Madonny i ofiarował do Muzeum Narodowego. Na życzenie Jana Matejki rozpoczął pracę w bazylice Mariackiej jako pomocnik techniczny i realizator wzorów mistrza do polichromii ściennej.

Od marca do września odbył podróż artystyczną po Europie śladem sztuki średniowiecznej udokumentowanej w szkicownikach i relacjonowanej w listach do przyjaciół.

W maju rozpoczął studia w Paryżu w Akademii Colarossiego. Przygotowywał projekt dekoracji praskiego Rudolfinum, interesował się teatrem, pisał dramat "Daniel".

Nadal w Paryżu (do września). Wraz z Józefem Mehofferem opracowywał projekt okna mariackiego do kościoła Najświętszej Marii Panny w Krakowie. Podobnie jak Mehoffer przygotował konkursowy projekt kurtyny dla krakowskiego Teatru Miejskiego. Napisał dramat "Wanda" i rozpoczął pisanie "Legendy I".

Jego pobyt we Lwowie, w październiku, wiązał się z przygotowaniami do konkursu na okno witrażowe do Katedry. Nadal malował olejno. Prowadził bogatą korespondencję.

Od lutego do października po raz drugi przebywał w Paryżu. Malował olejno konkursowy projekt witraża "Śluby Jana Kazimierza" i "Polonia". Interesował się teatrem operowym. Powstały wówczas scena dramatyczna "Królowa Korony Polskiej" i pierwsza wersja "Warszawianki".

Od marca trzeci raz pracował w Paryżu. Malował olejno pejzaże miasta, lecz coraz bardziej skłaniał się ku technice pastelu, w której wykonywał portrety, akty, studia wnętrz. Rozpoczął pracę nad dramatem "Meleager".

We wrześniu wrócił do Krakowa. Pożegnał technikę olejną trzema pejzażami jesiennego Krakowa, powstały widoki:"Z Zacisza na Teatr Miejski i Barbakan" oraz "Planty z widokiem na Wawel".

Otrzymał pierwsze poważne zamówienie polichromii do prezbiterium kościoła konwentu ojców Franciszkanów w Krakowie.
Zajmował się projektem renowacji średniowiecznych witraży ocalałych po pożarze zakonnego kościoła ojców Dominikanów w Krakowie.
Wraz z owdowiałą ciotką Stankiewiczową zamieszkał w kamienicy Grabowskich przy ul. Poselskiej, w mieszkaniu z widokiem na kopułę kościoła św. św. Piotra i Pawła.
Urodziła się pierworodna córka artysty, Helena - Helenka (zm. 1971).

Projektował i realizował polichromię ścienną w kościele oo. Franciszkanów.
Rozpoczął pracę dokumentacyjną przy polichromii wnętrz w kościele św. Krzyża w Krakowie.
Wykonał ilustracje do I pieśni"Iliady" Homera.
Robił dokumentację wnętrz wawelskich.

Kontynuował prace w kościele św. Krzyża wykonując przerysy dawnej polichromii kościoła w skali 1:1.
Otrzymał kolejne zamówienie tym razem na witraże do ośmiu okien kościoła oo. Franciszkanów. Zaprojektował:"Bóg Ojciec - Stań się", "Cztery żywioły", "Błogosławioną Salomeę" oraz "Stygmatyzację św. Franciszka", za który otrzymał nagrodę na wystawie sztuki religijnej w Krakowie.
Został współzałożycielem Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka", z którym wystawiał swoje prace.
Rozpoczął pisanie dramatu"Protesilas i Laodamia", skończył "Meleagra" i " Legendę I".
Zaczął współpracę z dwutygodnikiem "Życie".

W lutym uczestniczył w wystawie konkursowej warszawskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych . Był to jego jedyny pobyt w Warszawie.
We współpracy ze Stanisławem Przybyszewskim został kierownikiem artystycznym dwutygodnika "Życie".
Nakładem autora ukazały się dramaty:"Meleager", "Lelewel", "Protesilas i Laodamia", "Klątwa".
W Teatrze Miejskim inscenizował"Apoteozę ku czci Adama Mickiewicza".
Uczestniczył w życiu artystycznej bohemy Krakowa, malując pastelowe portrety ludzi z tego środowiska.
Dyrektor Tadeusz Pawlikowski wystawił w Teatrze Miejskim "Warszawiankę" w reżyserii Ludwika Solskiego.
Projekt plakatu do poematu M. Maeterlincka"Wnętrze".
Wynajął pracownię nieopodal kościoła Mariackiego. Malował widoki miasta.
Urodziło się drugie dziecko artysty, Mieczysław - Mietek (zm. 1921).

Rozpoczął pracę nad projektami witraży wawelskich.
Wydał rapsody:"Kazimierz Wielki" i "Bolesław Śmiały".
Ożenił się z matką swoich dzieci, Teodorą Teofilą Pytko, 18 września 1900.

Zamieszkał wraz z rodziną przy ul. Krowoderskiej 157, gdzie urządził swą "szafirową pracownię".
Napisał dramat"Wesele" (prapremiera w Krakowie 16 marca), "Noc listopadową", "Legendę II".
Dokonał inscenizacji"Dziadów" Adama Mickiewicza (premiera w Krakowie 31 października).
Urodziło się ostatnie dziecko artysty, Stanisław - Staś (zm. 1967).

Praca nad dramatami: "Wyzwolenie", "Bolesław Śmiały".
Rozpoczął pracę w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych jako docent na Wydziale Sztuki Dekoracyjnej i Religijnej.
W sierpniu, jedyny raz, był na wycieczce w Tatrach.
Uczestniczył, wraz z grupą "Sztuka", w 15. wystawie "Secesji" wiedeńskiej.
Powstał pierwszy"Widok na Kopiec" - fluoroforta.

Prapremiera " Wyzwolenia" 28 lutego 1903.
Udział, wraz z grupą "Sztuka", projektów witraży wawelskich w IV wystawie warszawskiej "Zachęty", potem w Wilnie (w kwietniu).
Praca nad dramatami"Achilleis" i "Akropolis".
W kwietniu w Krakowie, prapremiera dramatu"Protesilas i Laodamia" z Heleną Modrzejewską w roli głównej.
W maju prapremiera dramatu " Bolesław Śmiały" oraz pierwsze i jedyne jego wydanie.
W czerwcu-lipcu wyjazd do Rymanowa Zdroju dla podreperowania zdrowia.
W Rymanowie powstały wiersze:"Gdy przyjdzie mi ten świat porzucić" i "Niech nikt nad grobem mi nie płacze".
We Lwowie wyszło dwujęzyczne wydanie " Iliady" Homera z ilustracjami Wyspiańskiego.
Wyprawa do Wenecji we wrześniu.
Pogorszenie się stanu zdrowia artysty.

Wznowienie prac przy witrażu "Bóg Ojciec" dla Franciszkanów.
W marcu - jedyne autorskie wydanie"Akropolis".
W maju artysta rozpoczął pisanie"Raptularzy".
Wydanie"Legendy".
9 czerwca Konik Zwierzyniecki - Lajkonik harcował (po dzień dzisiejszy) w stroju zaprojektowanym przez Stanisława Wyspiańskiego.
Obrazy artysty z wystawą "Sztuki" na Wystawie Powszechnej w Düsseldorfie.
W lipcu artysta wyjechał na kurację do Bad Hall w Austrii, wracając zwiedził Wiedeń.
Praca nad"Skałką".
Projekty urządzenia "Świetlicy Bolesławowskiej" na wystawę jubileuszową TPSP (Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych) w Krakowie w siedzibie Towarzystwa - Pałacu Sztuki.
Projekty urządzenia wnętrz Domu Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie.
Powstała dokumentacja kostiumów do dramatu"Bolesław Śmiały" - lalki bolesławowskie.
Poczęto osadzać witraż"Stań się" w kościele Franciszkanów.
Projekty wnętrz mieszkania Żeleńskich.
W listopadzie powstał projekt witraża"Apollo" dla Domu Lekarskiego.
Rozpoczęcie prac nad koncepcją odnowy zabudowy wzgórza wawelskiego - Wawel-Akropolis.
W grudniu powstały pierwsze z kilkunastu widoków Kopca Kościuszki.
Praca nad"Studium o 'Hamlecie".

Udział prac artysty w wystawie drukarskiej urządzonej staraniem Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana.
Wystawa indywidualna artysty w pałacu Sztuki w Krakowie.
Wydanie"Studium o 'Hamlecie".
Praca nad"Powrotem Odysa".
Od stycznia do lutego praca nad cyklem widoków Kopca, zwanym też"Kroniką kilku dni".
Ubieganie się o dyrekcję teatru krakowskiego.
Spotkania z Józefem Piłsudskim, Żeromskim, Reymontem.
Dalsze prace przy koncepcji Wawel-Akropolis z architektem Ekielskim.
Od marca do kwietnia uczestniczył wraz z grupą "Sztuka" w 23. wystawie "Secesji" w Wiedniu.
Korespondował z krytykiem literackim Stanisławem Lackiem.
Wysłał swe obrazy na wystawy do Monachium i do Drezna.
Realizacja witraża z Apollem do Domu Lekarskiego.
Został radnym miejskim.
Pogorszenie się stanu zdrowia artysty i wyjazd na kolejną kurację do Bad Hall.
Praca nad"Skałką".
Przekład"Cyda" Corneilla.
Powstały wiersze:"Pociecho moja ty książeczko" i "O kocham Kraków".

Pogorszył się stan zdrowia artysty.
Dokonał tłumaczenia piątego aktu"Zairy" Woltera.
Otrzymał nagrodę im. Probusa Barczewskiego z Akademii Umiejętności w wysokości 2 250 koron za cykl pejzażowy z Kopcem Kościuszki.
Druk w piśmie "Chimera" Hymnu"Veni Creator" napisanego w 1905.
We wrześniu artysta przeniósł się z rodziną do nowo kupionego domu wraz z gospodarstwem rolnym we wsi Węgrzce pod Krakowem.
Druk"Skałki".
Józef Kotarbiński ogłosił studium o Wyspiańskim tłumaczone dla Revue Slave przez E. L. Wagnera.

W Wielkopolsce represje władz pruskich wobec dramaturgii Wyspiańskiego.
Druk"Powrotu Odysa".
Prace artysty na wystawie TPSP w Krakowie.
Powstał rękopis scen dramatu " Zygmunt August", "Zgon Barbary Radziwiłłówny".
Artysta nieustannie pracował mimo stale pogarszającego się stanu zdrowia.
Druk"Sędziów".
Dramaty artysty grane we wszystkich zaborach, w Wilnie, Sosnowcu -"Wesele", w Warszawie - "Bolesław Śmiały".
Ostatnie wizyty w Węgrzcach: Mehoffer, Reymont, Staff.
Rękami ciotki Stankiewiczowej artysta dokonał ostatniej selekcji swych prac.
Przewieziony do lecznicy w Krakowie przy ul. Siemiradzkiego.
Zmarł 28 listopada 1907 roku.
2 grudnia odbył się uroczysty pogrzeb na koszt miasta, artysta został pochowany w krypcie zasłużonych w kościele na Skałce.

Autor: Marta Romanowska.
Fragment większego opracowania: "Stanisław Wyspiański 1869-1907", 2001.

Zobacz również:"Inscenizacje dramatów Stanisława Wyspiańskiego w powojennym teatrze polskim".

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Wyspiański | Twórca | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Dramatopisarz, poeta, inscenizator, twórca nowoczesnego teatru polskiego. Urodził się 15 stycznia 1869 roku w Krakowie, umarł w tym samym mieście 28 listopada 1907 roku. Dorastał w Krakowie końca XIX wieku, należącym wówczas do Monarchii Austro-Węgierskiej. Miejsce i środowisko, w jakim się wychował, w znacznej mierze ukształtowało jego sposób myślenia i wyobraźnię artystyczną.

# data[].attributes.body
O niezwykle intensywnym, choć krótkim życiu Stanisława Wyspiańskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„By zacząć sztukę, stworzyć dzieło, potrzeba męki, trudu, pasji, bólu, skarg, żalu, smętku, lęku, grozy, litości."
Stanisław Wyspiański Wyzwolenie
Stanisław Wyspiański. Malarz, pisarz, scenograf, grafik, ilustrator, typograf. Można by wymieniać długo. Człowiek o wielości talentów, uparty, konsekwentny. Jeden z tych, którzy nie przyzwyczajają się do rzeczywistości zastanej, za wszelką cenę chcą ją zmieniać. 38 lat krótkiego życia wypełnionego sztuką w różnych jej odsłonach. 38 lat walki. Od bardzo trudnego dzieciństwa, po śmierć na syfilis. Do ostatnich dni tworzył. Kiedy nie miał już władzy w rękach kazał przywiązywać sobie deski do ramion, a do nich narzędzia do rysowania. Kiedy nie mógł już malować, dyktował utwory literackie.
Zacznijmy jednak od początku. Kiedy to 15 stycznia 1869 roku przychodzi na świat Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański, wątły wcześniak, pierworodny syn rzeźbiarza Franciszka Michała Wyspiańskiego i Marii z Rogowskich.

Ojciec Franciszek (1836-1901) studiował rzeźbę w Szkole Sztuk Pięknych przy Instytucie Technicznym w Krakowie. Kształcił się także w Wiedniu i Paryżu. Krakowscy przyjaciele Franciszka Wyspiańskiego należeli do ówczesnej artystycznej bohemy Krakowa (wśród nich był m.in. malarz Jan Matejko). Matka Maria (1841-1876) była osobą uzdolnioną muzycznie i poetycko. Pochodziła z rodziny czynnie angażującej się w sprawę wyzwolenia Polski.

Trudne dzieciństwo

Wyspiański przyszedł na świat w kamienicy przy ulicy Krupniczej, w której obecnie mieści się muzeum Józefa Mehoffera, późniejszego właściciela posesji.

W 1872 roku cała rodzina przeniosła się do Domu Jana Długosza przy ulicy Kanoniczej (ówczesnej Kanonnej). Wyspiański wspomina to miejsce w jednym ze swoich wierszy:
„U stóp Wawelu miał ojciec pracownię,
Wielką izbę białą, wysklepioną,
żyjącą figur zmarłych wielkim tłumem;
tam chłopiec mały chodziłem, co czułem,
to później w kształty mej sztuki zakułem..."

Fakt, iż Stanisław urodził się w krakowskiej rodzinie o patriotycznej przeszłości, znajdzie odzwierciedlenie w jego twórczości, podobnie zresztą jak śmierć, która wkrótce zagościła w jego domu rodzinnym. W 1875 roku umarł młodszy brat Stanisława - Tadeusz, a rok później matka.

Pogrążony w depresji ojciec nie był w stanie opiekować się synem, więc w 1880 roku 11-letni Wyspiański zamieszkał z siostrą matki - Joanną (1844-1915) oraz z jej mężem - Kazimierzem Stankiewiczem (1818-1895).

W 1875 roku Wyspiański rozpoczął naukę w szkole. Początkowo uczęszczał do Szkoły Ćwiczeń przy Seminarium Nauczycielskim w pałacu Larischa (nieopodal kościoła Franciszkanów), a od 1879 roku został uczniem Gimnazjum św. Anny (tzw. Collegium Nowodworskiego). Kolegami Wyspiańskiego byli tam: Stanisław Estreicher, Józef Mehoffer oraz Henryk Opieński (późniejsi adresaci jego licznych listów).

Życie u wujostwa, nasiąkanie kulturą i sztuką

W tym czasie Stanisław Wyspiański mieszkał z ciotką Joanną i wujem Kazimierzem przy ulicy Zacisze w nieistniejącej już dziś kamienicy. Dom ten odwiedzali przyjaciele rodziny wielcy patrioci - m.in. Jan Matejko, Józef Szujski, Władysław Łuszczkiewicz. Atmosfera tego domu oraz innych domów, które Wyspiański odwiedzał w tym czasie, rozbudziły w przyszłym artyście zainteresowanie kulturą, sztuką, zabytkami Krakowa oraz historią Polski. Młody Stanisław dużo czytał, a za namową Matejki coraz więcej czasu spędzał też na rysowaniu. Z młodzieńczych lat zachowały się m.in. studia epitafiów z kościoła Franciszkanów. W 1887 roku Stanisław Wyspiański zdał maturę i rozpoczął regularne studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Wcześniej został uczniem nadzwyczajnym tej szkoły, toteż po skończeniu gimnazjum przyjęto go od razu na drugi oddział.

Równocześnie został studentem historii sztuki na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czas studiów to okres intensywnej nauki, nie tylko w ramach zajęć na uczelni. Od 1889 roku był z nich zwolniony na życzenie samego dyrektora Matejki, który zatrudnił Wyspiańskiego i jego kolegę Józefa Mehoffera do pracy przy polichromii kościoła Mariackiego. Zdobyte wówczas doświadczenie zaowocuje w niedalekiej przyszłości podczas tworzenia polichromii dla kościoła Franciszkanów.

Pod okiem Łuszczkiewicza

Wraz ze studiami nastał czas podróży. Początkowo są to samodzielne wycieczki krajoznawczo artystyczne, później prace inwentaryzacyjne pod okiem Władysława Łuszczkiewicza, wybitnego historyka sztuki, nauczyciela oraz konserwatora, bardzo zaangażowanego w ideę dokumentacji zabytków architektury rodzimej. Pod okiem Łuszczkiewicza powstało wiele rysunków Wyspiańskiego zamieszczanych później w „Tekach Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej". Warto wspomnieć, iż kontakt z tak zaangażowanym w idee konserwatorskie nauczycielem, był dla młodego artysty dość ważnym doświadczeniem.

Podróż po Europie

W marcu 1890 roku rozpoczyna się wielka przygoda artysty: podróż po Europie. Podążył w niej śladem sztuki średniowiecznej, m.in. przez Wenecję, Norymbergę, Monachium, Pragę, Chartres, Amiens, Reims oraz oczywiście Paryż. Do wyjazdu namawiał Wyspiańskiego Tadeusz Stryjeński, architekt nadzorujący restaurację kościoła Mariackiego, dostrzegając w młodym pomocniku wielki talent.

Pomógł on Wyspiańskiemu zebrać niezbędne fundusze i zaplanować podróż. Na ten wyjazd nie chciał się zgodzić Jan Matejko, przeciwnik studiów za granicą w zbyt młodym wieku. Po trwającej siedem miesięcy podróży Wyspiański wrócił na jakiś czas do Krakowa, ale zawładnęła nim chęć kontynuowania studiów w Paryżu. „Przedwcześnie dojrzały i niezależny, przeczuwał, jak znaczne korzyści mogą mu dać studia w europejskiej stolicy kultury" - komentuje Marta Romanowska.

Znów Paryż

Ponownie wyjechał do Paryża w maju 1891 roku z zamiarem zdawania do École des Beaux Arts. Nie udało mu się tam dostać, więc kontynuował studia w prywatnej Akademii Colarossiego. W Paryżu Stanisław Wyspiański dzielił pracownię z Józefem Mehofferem.

Wspólnie pracowali nad przygotowaniem projektów witraży do zachodniego okna fasady nad kruchtą wejściową bazyliki Mariackiej, ale już osobno brali udział w nadarzających się konkursach, m.in. na malowidła ścienne do praskiego Rudolfinum oraz na projekt kurtyny do Teatru Miejskiego w Krakowie. W konkursach tych zarówno Wyspiańskiemu, jak i Mehofferowi, zabrakło jednak szczęścia.

W 1892 roku Stanisław Wyspiański otrzymał zamówienie na projekt witraża do katedry lwowskiej. Tematem były „Śluby Jana Kazimierza". Wyspiański realizował tę pracę głównie w Paryżu, co pozwoliło odciąć mu się od wpływów Matejki. Ten dystans uzmysłowił mu, jak bardzo jego własne pomysły i wyobrażenia o sztuce różnią się od wizji byłego nauczyciela.

Łamanie stereotypów i nowatorstwo przedstawień (prosta, wręcz pospolita twarz Matki Boskiej oraz dekoracyjność badyli kwietnych) okazały się nie do przyjęcia dla katedralnego komitetu opiniującego przedłożone projekty. Efekty dwóch lat pracy nigdy nie zostały zrealizowane w formie witraży, przyniosły natomiast plon w postaci interpretacji dramatycznej zatytułowanej „Królowa Korony Polskiej".

Można powiedzieć, że w Paryżu narodził się Stanisław Wyspiański - pisarz i poeta. Mnóstwo czasu spędzał wówczas w teatrze, żył nim, inspirował się, tworzył własne wizje sceniczne. Twórczość plastyczna Wyspiańskiego zaczęła coraz częściej przeplatać się z jego twórczością dramatyczną, a wybitne dzieła sztuki (oglądane np. w Luwrze), znajdowały odzwierciedlenie w dramatach. Efektem tego była wizja całościowego dzieła sztuki, którego filarem miał być ukochany przezeń teatr.

W 1894 roku Stanisław Wyspiański opuścił Paryż i nigdy już do niego - wbrew chęciom - nie wrócił. Ale czas tam spędzony, mimo pewnych niepowodzeń i niedostatku, był niezwykle twórczy, intensywny i wreszcie - szczęśliwy. Zaświadczają o tym listy pisane do przyjaciół.

O zmianie, jaka się wówczas w Wyspiańskim dokonała, Alicja Okońska pisze:
„Do Krakowa wrócił jako świadomy swych celów i swego powołania artysta, artysta w pełni nowoczesny, odrzucający wszelkie zmartwiałe szablony i zużyte formuły, a starający się wybiegać w przyszłość i wiązać swoją sztukę z tym wszystkim, co było nową zdobyczą, nowym osiągnięciem, czy to w dziedzinie teatru, czy plastyki. To Paryż pozwolił ujawnić się jego pasji stylizacyjnej w malarstwie monumentalnym i portretowym, Paryż obudził w nim pasję interpretatorską, dążącą do tego, by każdy fragment życia przyswoić sztuce w odrębnym ujęciu, Paryż wreszcie dał mu poczucie swobody twórczej, bez której oryginalna jego osobowość nie mogłaby rozpocząć swojej ewolucji."

U franciszkanów

W maju 1895 roku Wyspiański dostał ogromne i bardzo prestiżowe zlecenie wykonania polichromii w kościele Franciszkanów, która jednak nie przysporzyła mu oczekiwanej satysfakcji. Mimo to zyskała uznanie franciszkanów, co zaowocowało w 1897 roku kolejnym zamówienie, tym razem na projekt witraży.

Od listopada 1895 roku Stanisław Wyspiański zajmował się rekonstrukcją witraży dominikańskich zniszczonych po pożarze z 1850 roku. Doświadczenie to przydało się artyście podczas pisania pracy naukowej, dzięki której miał nadzieję obronić pracę doktorską. To się jednak nie udało z przyczyn formalnych (brakowało mu zaliczeń z dwóch lat studiów).

Na początku 1896 roku pojawiła się kolejna okazja wykonania polichromii kościoła, tym razem w Bieczu. Restauracją kierował Stanisław Odrzywolski, z którym artysta najwyraźniej nie umiał się dogadać, toteż sprawa szybko ucichła. We wrześniu 1896 roku Stanisław Wyspiański otrzymał zlecenie dekoracji kościoła św. Krzyża. Propozycja pojawiła się ze strony architekta Tadeusza Stryjeńskiego, kierującego wraz z Zygmuntem Hendlem restauracją zabytku. Wyspiański cieszył się ogromnie na myśl o tej pracy, co widać szczególnie w liście do Rydla z 10 września 1896:
„Myślałem że się rozpadnę z radości, i żałowałem że cię nie było, ażeby podzielić się z tobą radością niezwykłą. (...) Dziś dopiero od wczoraj wiem i kościół się w mojej imaginacji maluje".

Ponad miesiąc później donosił jeszcze:
„Jestem tak pod wrażeniem pomysłu że rady sobie dać nie mogę z radości i ochoty. (...) Donoszę ci że pomysł jest i że go wykonać warto - i że prawdopodobnie na żadne przeszkody nie napotkam".

W trakcie prac odnaleziono pod tynkiem zabytkowe XVI-wieczne polichromie, które pokrzyżowały artystyczne plany Wyspiańskiego. „Mój projekt (...) upadł cały wobec historycznego odkrycia" - pisał do Rydla 7 listopada 1896. Zajął się kopiowaniem znaleziska (na własną rękę) i obmyślaniem rekonstrukcji.

To odkrycie i związane z tym koszty spowodowały chwilowe zaniechanie robót. Później doszły do tego różne nieporozumienia artysty ze Stryjeńskim, w efekcie czego wykonanie polichromii powierzono Antoniemu Tuchowi. Wyspiański nie mógł tego przeboleć.

Od czasu powrotu do Krakowa w październiku 1894 roku Stanisław Wyspiański cały czas żył nadzieją ponownego zobaczenia Paryża, a być może także przeniesienia się do niego na jakiś czas. Dnia 8 sierpnia 1896 pisał nawet do Henryka Opieńskiego: „Ułożyłem sobie program życia aż po rok 1905 i aż do tego czasu stale w Paryżu, za granicą bym pozostawał, i wcześniej do kraju nie wracał ażby moi kuzynkowie zaczynali liczyć na sukcesję po mnie. W ogóle mam ogromną wiarę w siebie i pewność."

Analizując listy Wyspiańskiego można odnieść wrażenie, że cały 1896 rok (i częściowo 1897) był dla niego bardzo nieszczęśliwy. Z przyczyn finansowych nie mógł wyjechać, a intelektualna atmosfera Krakowa coraz mniej mu odpowiadała: „tutaj nie Paryż, tylko Kraków a Kraków stolicą dawno już być przestał" - stwierdza w liście do Karola Maszkowskiego. Do Rydla zaś pisze dnia 3 lutego 1896: „Ta Heimat jest okropna. Ja się tu czuję duszony, żenowany, nieśmiały, mały, niski, za młody, młodszy - a ja o tem nie myślę jak jestem gdzie indziej niż w Krakowie. Ja się tu myśleć po swojemu wstydzę i do tylu ludzi się zbliżam których nie znoszę - którymi pogardzam, bo mi nie wolno myśleć ani działać po swojemu - i wciąż jestem krępowany".

Większość listów pisanych w tym czasie zawiera podobne komentarze i narzekania na Kraków. Szczególnie listy do Lucjana Rydla zawierają sporo takich wzmianek. Wyspiański narzeka na swoje niejasne położenie, na przykrości, które go spotykają na każdym kroku, na to, iż jest niedoceniony, że nie ma w Krakowie ludzi, którzy chcieliby mu pomóc. „Aby dogodzić krytyce musiałbym sobie (o)dejmować kolejno głowę, mózg, serce, czucie, zmysły, słuch, wzrok - bo wszystko mi kwestionują" - żali się Rydlowi. Czasami opisuje jak bardzo jest mu smutno i jakie ma wielkie poczucie marnowania czasu. „Prawdziwie, że na tych ludziach cięży wielka za mój talent odpowiedzialność" - stwierdza w końcu w liście z 16 kwietnia 1897.

Zielnik i ukojenie

Ukojenie znajduje Wyspiański wśród kwiatów. Od końca kwietnia 1896 roku przygotowuje Zielnik, który stanie się później niewyczerpanym źródłem inspiracji i zbiorem motywów dla licznych projektów.

Pewnym przełomem w życiu artysty jest rok 1897. Wyspiański nadal jest rozgoryczony artystyczną atmosferą Krakowa, ale pojawiają się też takie chwile, jak te, w których pisze do Rydla (list z 1 maja 1897 roku): „Ja się coraz więcej godzę z tą ideą pozostania, żem właściwie już powinien pozostać i nigdzie mnie nie ciągnie za granicę, żadne Włochy, żadne Szwajcarie, żadne nic, tylko kraj, i kraj, i mam tu wszystko i znajduję tu sobie wszystko".

Wyspiański dyrektorem artystycznym

W 1897 roku rodzi się też w Krakowie kilka przedsięwzięć, które Wyspiański przyjmuje z wielką nadzieją. Z inicjatywy Jana Stanisławskiego i Juliana Fałata powstaje Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka" (którego Wyspiański został współorganizatorem), natomiast Ludwik Szczepański zakłada tygodnik „Życie" i proponuje artyście stanowisko kierownika artystycznego. Wyspiański zrewolucjonizował szatę graficzną magazynu, tworząc z „Życia" wybitne dzieło grafiki użytkowej, które w szczególny sposób zapisało się w dziejach drukarstwa prasowego.

Wyspiański dramatopisarzem

Na rok 1898 przypada debiut literacki Wyspiańskiego (dramat Legenda), po raz pierwszy została także wystawiona sztuka teatralna artysty. Była nią Warszawianka napisana w ciągu ostatniego roku.

Twórczość sceniczna Stanisława Wyspiańskiego ściśle wiązała się z jego twórczością plastyczną. Artysta sam projektował kostiumy, komponował afisze, drobiazgowo obmyślał i rozrysowywał całą scenografię. Jeszcze wcześniej ukazywała się szczegółowo zaprojektowana przez Wyspiańskiego autorska książka, będąca w tamtych czasach bezprecedensowym wydarzeniem (artysta zaprojektował nawet własną czcionkę).

Podobnie jak dzieła plastyczne także twórczość literacka artysty ma swoje korzenie w tym, co dla niego najbliższe i najcenniejsze. Interesują go przede wszystkim ważne wydarzenia w historii polskiego narodu, legendy polskie oraz - oczywiście - Kraków. Szczególne miejsce zajmuje w tym względzie Wawel, który od zawsze rozbudzał wyobraźnię artysty, a który wciąż znajdował się w obcych rękach (w zamku do 1905 roku mieściły się koszary austriackie). Katedra była ogólnodostępna, toteż w ramach restauracji innych zabytków Krakowa zrodził się pomysł, aby tę najcenniejszą dla wszystkich świątynię także odnowić. Wyspiański liczył na to, iż uda mu się wprowadzić do katedry swoją sztukę.

W tym celu próbował nawet zaskarbić sobie przychylność Stanisława Odrzywolskiego, architekta kierującego pracami restauracyjnymi. W liście z 31 stycznia 1896 pisał do Rydla: „(...) ale sam mam usta jakby zalepione i nie mogę słowem się odezwać, bo przecież Odrzywolski jest mi człowiek jeszcze jakby obcy i zupełnie mnie nie zna. Skądże więc może mieć o mnie właściwe wyobrażenie. Postępuję więc bardzo ostrożnie, nie chcę go sobie zrazić niczym w postępowaniu boję się żeby potem katedra nie dostała się w jakie niewłaściwe ręce. Nie mam zaś co do siebie ani na chwilę wątpliwości ale ufam i wierzę że rzecz sama do mnie przyjdzie, że ją samą do mnie przyciągnie." Z tych planów nic nie wyszło, jednak marzenia pozostały.

W 1900 roku Wyspiański zaczął na własną rękę projektować wnętrze katedry. Stało się tak w związku z krążącymi po Krakowie pogłoskami, jakoby witraże do katedry miały być zamawiane w Niemczech. Jak wspomniał świadek tamtych czasów, Julian Nowak: „Wyspiański na te wieści zareagował przede wszystkim czynem. Orzekł: "Nie wystarcza protestować, należy namalować kartony do witraży i powiedzieć: oto są - nie ma potrzeby szukać ich gdzie indziej"." W krótkim czasie stworzył cykl kilkunastu postaci związanych z historią Polski, które zamierzał przedstawić w formie witraży umiejscowionych w wewnętrznych oknach obejścia nad prezbiterium.

Rozrysowania w skali 1:1 doczekały się jedynie cztery projekty przedstawiające: św. Stanisława ze Szczepanowa, Kazimierza Wielkiego, Henryka Pobożnego oraz legendarną Wandę. Reszta pozostała w formie szkiców wstępnych. Do realizacji projektów jednak nie doszło. Z kilku powodów. Przede wszystkim Wyspiański w ogóle ich nie zgłosił Komisji Odnowy Katedry, sama Komisja nie wykazała zainteresowania, a poza tym negatywnie odniósł się do nich biskup Jan Puzyna, którego opinia zapewne zaważyła.

Projekty witraży wawelskich powstały w pracowni przy placu Mariackim 9 (w nieistniejącej już kamienicy Czyncielów), do której Stanisław Wyspiański przeniósł się w lipcu 1898 roku i w której także mieszkał.

Małżeństwo na ludowo

W życiu prywatnym artysty nastąpiło w tym czasie wiele zmian. We wrześniu 1900 roku poślubił Teodorę Teofilę Pytko, prostą chłopkę. Była panną z dzieckiem (później usynowionym przez Wyspiańskiego), a artysta miał z nią jeszcze dwoje dzieci zanim pojął ją za żonę. (córkę Helenki urodzonej w 1895 i syna Mieczysława, urodzonego w 1899 roku).

Wyspiański usynowił także dziecko Teodory z innego związku - Teodora. Powszechnie uważano ten związek za „przedziwny", choć opinia publiczna była już do takich historii przyzwyczajona. Jego najlepszy przyjaciel, Lucjan Rydel, poprowadził do ołtarza Jadwigę Mikołajczykównę, córkę chłopa z Bronowic. Przeszło to do historii z powodu Wyspiańskiego, który wykorzystał ten motyw do napisania swojego najwybitniejszego dramatu symbolicznego - Wesela. Premiera odbyła się w marcu 1901 roku przynosząc artyście wiele sławy i - niestety - także rozluźnienie przyjaźni z Lucjanem Rydlem.

Na początku 1901 roku artysta przeniósł się wraz z rodziną do obszernego mieszkania przy ulicy Krowoderskiej, znajdującego się na obrzeżach ówczesnego miasta. Tu przyszło na świat ostatnie dziecko artysty - syn Stanisław (urodzony w grudniu 1901 roku), tu także Stanisław Wyspiański dowiedział się o śmierci swojego ojca Franciszka Wyspiańskiego, który przez ostatnie lata przebywał w zakładzie Helclów.

W mieszkaniu przy Krowoderskiej znajdowała się słynna, „błękitna pracownia" Stanisława Wyspiańskiego, gdyż cała, łącznie z sufitem, pokryta była przez artystę niebieską farbą. Pewna stabilizacja, jakiej Wyspiański doznał w tym miejscu, ułatwiła mu realizację wielu projektów. Ukończył i wydał kilka dramatów (m.in. Wyzwolenie, Bolesława Śmiałego, Akropolis, Noc listopadową), odnosił sukcesy teatralne, dużo projektował i rysował. Wspaniałe portrety rodziny i dzieci, słynne Macierzyństwo, portrety znajomych, czy aktorów grających w jego sztukach datowane są w większości na lata spędzone w mieszkaniu przy Krowoderskiej.

W 1902 roku Julian Fałat powołał Stanisława Wyspiańskiego na stanowisko docenta malarstwa religijnego w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. W praktyce chodziło o kierowanie tzw. katedrą sztuki dekoracyjnej. Wyspiański myślał o takim stanowisku już w 1896 roku. Pisał wówczas do Rydla: „A uczyć chciałbym ornamentu - Choćbym teraz takiego stanowiska nie dostał, to i tak mnie to czeka później, bo o tém myślę i tego chcę."

Rok 1903 to przede wszystkim praca nad własnymi wizjami scenicznymi. Powstaje wówczas mnóstwo szkiców i rysunków scenografii, kostiumów oraz pastelowych portretów aktorów grających w sztukach Wyspiańskiego. W drugiej połowie 1904 roku artysta miał już prawdziwy nawał pracy. Dzięki Julianowi Nowakowi dostał zlecenie na zaprojektowanie wnętrza nowo wybudowanego Domu Towarzystwa Lekarskiego przy ulicy Radziwiłłowskiej. Powstała wówczas m.in. słynna klatka schodowa z balustradą w kształcie liści kasztanowca oraz witraż Apollo.

Wyspiański designerem

Równocześnie projektował wystrój świetlicy dla Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka" znajdującej się w Pałacu Sztuki, nowej siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. W październiku 1904 roku rozpoczął Wyspiański projektowanie mieszkania prywatnego Zofii i Tadeusza Żeleńskich. Tak jak w innych wnętrzach, które tworzył, tutaj także szczegółowo obmyślił wszystkie meble, określił kolory oraz sam wybrał obicia.

Stanisław Wyspiański znany jest także z tego, że zaprojektował kostium Lajkonika. Kostium wykonano w jego domu na zamówienie Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa (którego był zresztą współzałożycielem). Powrócił temat Wawelu, z którego powoli wyprowadzali się Austriacy. Stanisław Wyspiański zaczął przygotowywać koncepcję odnowy całego wzgórza, bardzo rewolucyjną w swoich założeniach. Proponował na przykład wyburzenie wszystkich proaustriackich budynków oraz odtworzenie gotyckich budowli. Poza tym pojawiły się plany wzniesienia budynków, które jednoznacznie kojarzyły się z antykiem, stąd późniejsza nazwa całego projektu - Akropolis. Doradcą i współpracownikiem Wyspiańskiego był podczas tej pracy architekt Władysław Ekielski.

W 1905 roku Stanisław Wyspiański postanowił kandydować na stanowisko radnego. Decyzja ta była umotywowana szczerą troską o dobro rodzinnego miasta. Sprawą, która szczególnie leżała na sercu artysty, było utworzenie w Krakowie komisji artystyczno-konserwatorskiej czuwającej nad stanem architektury miasta (szczególnie zachowaniem jednolitego stylu zabudowy, wyglądem i lokalizacją nowo powstałych pomników oraz - oczywiście - troską o zabytki). Ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia Wyspiański musiał w drugiej połowie roku przerwać swoją społeczną działalność.

W tym samym roku Stanisław Wyspiański starał się o stanowisko dyrektora Teatru Miejskiego Miał do tego miejsca szczególny stosunek, ponieważ tu właśnie wystawiano większość jego dramatów. Kandydatura została jednak odrzucona, co artysta przeżył niezwykle boleśnie. Istnieje pogląd, że nie stało się w związku z pogarszającym się stanem zdrowia Wyspiańskiego, lecz z obawy przed jego zbyt rewolucyjną - zarówno w formie jak i w treści - sztuką sceniczną.

Po raz ostatni Wyspiański odwiedził Teatr Miejski w dniu 16 września 1905 roku, kiedy odbywała się inauguracja nowego sezonu pod dyrekcją Ludwika Solskiego. Ponoć zasłabł wtedy i dwa kolejne miesiące spędził w klinice. „Odtąd raz jeden tylko - niesiony na fotelu - zajrzał do teatralnego gmachu...".

Przeczuwając zbliżającą się śmierć Stanisław Wyspiański kupił gospodarstwo rolne w Węgrzcach pod Krakowem, które miało być zabezpieczeniem dla rodziny po jego odejściu. Wyspiańscy przenieśli się tam we wrześniu 1906 roku. Choroba weneryczna, która nasilała się od końca lat dziewięćdziesiątych XIX wieku, w końcu uniemożliwiła artyście jakąkolwiek pracę.

„Wyspiański nie wstawał już z łóżka, a do dłoni, częściowo niesprawnych, przywiązywano mu pióro, ołówek lub kredkę."

I choć w tym czasie artysta polecił zniszczyć wiele swoich prac, to zachował się jego ostatni autoportret, przejmujący dowód cierpienia człowieka, który wiedział, że odchodzi, mimo że tak wiele mógłby jeszcze zdziałać.

Epilog

Stanisław Wyspiański zmarł 28 listopada 1907 roku o godzinie 17:10. Uroczysty pogrzeb, który był także wielką patriotyczną manifestacją, odbył się 2 grudnia. Miejscem ostatniego spoczynku artysty została Skałka.
Śladami Wyspiańskiego - spacer po Krakowie

# data[].attributes.attachment_link.title
Męka, trud, pasja tworzenia. O niezwykle intensywnym, choć krótkim życiu Stanisława Wyspiańskiego " Niezła sztuka

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Wyspiański. Malarz, pisarz, scenograf, grafik, ilustrator, typograf. Można by wymieniać długo. Człowiek o wielości talentów, uparty, konsekwentny. Jeden z tych, którzy nie przyzwyczajają się do rzeczywistości zastanej, za wszelką cenę chcą ją zmieniać. 38 lat krótkiego życia wypełnionego sztuką w różnych jej odsłonach. 38 lat walki.

# data[].attributes.headline
Narodowe przywary w bajkowym anturażu. Zapraszamy na Narodowe Czytanie w Parku Saskim

# data[].attributes.subject
Narodowe przywary w bajkowym anturażu. Zapraszamy na Narodowe Czytanie w Parku Saskim

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego zostało wybrane lekturą Narodowego Czytania 2017 roku.

- To opowieść o nas - Polakach, naszych przywarach i wadach, o tym, dlaczego jako naród nadal nie jesteśmy jednomyślni, także o tym, co nas dzieli - opowiada Katarzyna Kołeczek.

Widowisko warto zobaczyć nie tylko ze względu na uniwersalne wartości zawarte w powieści.

- Pomysłodawczyni i reżyser Pani Halina Przebinda na potrzeby wydarzenia wypożyczyła od Teatru Narodowego w Warszawie oryginalne, bogato zdobione stroje góralskie, w których wystąpimy przed publicznością - mówi aktorka.

Artyści będą starali się oddać ducha poprzedniej epoki za pomocą oryginalnego języka (m.in. gwary góralskiej) jakiego w dramacie użył Stanisław Wyspiański.

Partnerem Katarzyny Kołeczek będzie Sebastian Karpiel-Bułecka, który wcieli się w rolę Pana Młodego.

Zapraszamy do wysłuchania rozmów z odtwórcami głównych ról, które przeprowadziła Martyna Podolska.
***Tytuł audycji: Lato z Radiem
Materiały przygotowała: Martyna Podolska

Gość: Katarzyna Kołeczek (aktorka)

Data emisji: 27.08.2017

Godzina: 9.20

ac

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowe przywary w bajkowym anturażu. Zapraszamy na Narodowe Czytanie w Parku Saskim

# data[].attributes.attachment_link.description
"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego zostało wybrane lekturą Narodowego Czytania 2017 roku. - To opowieść o nas - Polakach, naszych przywarach i wadach, o tym, dlaczego jako naród nadal nie jesteśmy jednomyślni, także o tym, co nas dzieli - opowiada Katarzyna Kołeczek. Widowisko warto zobaczyć nie tylko ze względu na uniwersalne wartości zawarte w powieści.

# data[].attributes.headline
Karta dań w "Weselu". Co jedli goście w Bronowicach?

# data[].attributes.subject
Karta dań w "Weselu". Co jedli goście w Bronowicach?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Małgorzata Jankowska-Buttitta Na biesiadzie weselnej nie mogło zabraknąć deseru. Co prawda w kulturze chłopskiej nie było tortów weselnych, ale były za to kołacze oraz małdrzyki krakowskie

Akcja "Wesela" dzieje się w Galicji - na obszarze, który podlegał wielu kulturowym wpływom, a impreza ma określony charakter. - Na początek XX wieku przypada początek ludomanii, czyli trendu, który szybko opanował Polskę. Można zatem wnioskować, że na stole w Bronowicach dominowała kuchnia chłopska, ale bogata - wyjaśnia rozmówczyni Beaty Kwiatkowskiej.

Zwłaszcza, że opisane przez Wyspiańskiego wesele odbyło się w listopadzie. - To był typowy czas dla tego typu imprez, bo w listopadzie w tradycji ludowej odbywało się świniobicie - dodaje Małgorzata Jankowska-Buttitta i rekonstruuje weselne menu. - Z dużym prawdopodobieństwem na stole pojawiły się kwaśnica i kapusta z mięsem. Być może zaserwowano także tradycyjne weselne danie, czyli rosół na młodych kogutkach jako symbol młodości i jurności. Przypuszczam też, że wszędzie roznosił się zapach kminku - tłumaczy.

Czytaj także

W audycji o polskiej tradycji weselnej rozmawiamy także z Magdaleną Tomaszewską-Bolałek - badaczką kultury i autorką książek kulinarnych. Gość Czwórki opowiada m.in. o tym, jakie zioła i produkty gwarantowały młodej parze obfitość, w jakich okolicznościach serwowano miodownik i jak smakowała "czarna polewka".

***

Tytuł audycji: Sztuka jedzenia

Prowadzi: Beata Kwiatkowska

Goście: Małgorzata Jankowska-Buttitta (dziennikarka kulinarna), Magdalena Tomaszewska-Bolałek (badaczka kultury i autorka książek kulinarnych)

Data emisji: 27.08.2017

Godzina emisji: 15.15

kul/mg

# data[].attributes.attachment_link.title
Karta dań w "Weselu". Co jedli goście w Bronowicach?

# data[].attributes.attachment_link.description
Biesiada w podkrakowskich Bronowicach stała się jedną z najważniejszych uczt w polskiej literaturze. - Interesujące jest to, że w "Weselu" Wyspiański nawet słowem nie zająknął się o jedzeniu. A przecież to był jeden z najważniejszych elementów ówczesnej obrzędowości - opowiada dziennikarka kulinarna Małgorzata Jankowska-Buttitta.

# data[].attributes.headline
Wajda i Smarzowski kontra Wyspiański, czyli "Wesele" w kinie

# data[].attributes.subject
Wajda i Smarzowski kontra Wyspiański, czyli "Wesele" w kinie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O "Weselach" w polskim kinie (Sztuka jedzenia/Czwórka)

"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego przeniósł reżyser Andrzej Wajda. W filmie wystąpili m.in. Ewa Ziętek i Marek Perepeczko Foto: PAP/CAF

Czytaj także

"Wesele" w teatrze. Spektakle, w których myśli się obrazem

To "Wesele" w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego. - O ile Andrzej Wajda interpretuje tekst Wyspiańskiego, skupia się na zbliżeniach i chocholim tańcu, o tyle Smarzowski opowiada o polskiej mentalności i polskiej rzeczywistości potransformacyjnej - tłumaczy ekspert.

W jaki sposób bigos i bułka z ogórkiem pomogły reżyserom opisać charakter Polaków? Czy ślady dramatu Wyspiańskiego odnajdziemy także w ostatnim filmie Marcina Wrony "Demon"? O tym m.in. w materiale Mateusza Gołębiewskiego.

***

Tytuł audycji: Sztuka jedzenia

Prowadzi: Beata Kwiatkowska

Data emisji: 27.08.2017

Godzina emisji: 15.15

kul

# data[].attributes.attachment_link.title
Wajda i Smarzowski kontra Wyspiański, czyli "Wesele" w kinie

# data[].attributes.attachment_link.description
9 stycznia 1973 roku "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego otrzymało, nowe, filmowe życie. - Film Andrzeja Wajdy był dość wierną adaptacją tekstu, ale w historii polskiego kina jest jeszcze inne "Wesele" luźno odwołujące się do tekstu wieszcza - mówi dziennikarz filmowy Marcin Radomski

# data[].attributes.headline
"Wesele" w 1901 r. "to był wstrząs dla publiczności"

# data[].attributes.subject
"Wesele" w 1901 r. "to był wstrząs dla publiczności"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2 września w całej Polsce odbędzie się kolejna odsłona Narodowego Czytania. W tym roku będzie to "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, jeden z najważniejszych polskich tekstów literackich. Dramat, o którego najważniejszych inscenizacjach dyskutowaliśmy w Dwójce, stał się głośny już w dniu swojej prapremiery.

- 16 marca 1901 r. Wyspiański postawił przed całą generacją zasadnicze pytanie, czy jest zdolna do walki o odzyskanie niepodległości - powiedział Rafał Węgrzyniak. - Ocenił zdolność dwóch najważniejszych klas - inteligencji i chłopstwa - do stworzenia nowoczesnego narodu, do współdziałania w ramach państwa, które powinno powstać - tłumaczył badacz.

Gość Dwójki zwracał uwagę, że na publiczność pierwszych spektakli "Wesela" deprymująco działał obraz chocholego tańca i sugestia, że Polacy nie są zdolni do przywrócenia własnej suwerenności. Jego zdaniem wpływ dramatu na dążenia niepodległościowe oparty był na mechanizmie zaprzeczenia ("nie, my jednak możemy poprowadzić tę walkę i mieć niepodległe państwo"). - W tym sensie przygotowało chociażby walkę legionistów skupionych wokół Piłsudskiego i działaczy innych ugrupowań - mówił.

W Dwójce rozmawialiśmy m.in. o tym, jak w zupełnie różnych czasach - od początku XX wieku, przez PRL, przełom 1989 r. i ostatnie lata - przy realizacji "Wesela" polityczne emocje mimowolnie zaczynały dominować nad warstwą poetycką dzieła, a także o tym, że - na co zwróciła uwagę Beata Guczalska z PWST w Krakowie - "czasami intencja twórców spektaklu bywa nieco inna niż to, co odbiera publiczność".
***Tytuł audycji: Prowadzi: Jacek Wakar O wszystkim z kulturą
Goście: Beata Guczalska (prorektor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie - od października 2017 r. Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego), Rafał Węgrzyniak (historyk teatru, autor "Encyklopedii "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego", konsultant Narodowego Czytania 2017)

Data emisji: 29.08.2017

Godzina emisji: 18.00

mc/jp

# data[].attributes.attachment_link.title
"Wesele" w 1901 r. "to był wstrząs dla publiczności"

# data[].attributes.attachment_link.description
2 września w całej Polsce odbędzie się kolejna odsłona Narodowego Czytania. W tym roku będzie to "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, jeden z najważniejszych polskich tekstów literackich. Dramat, o którego najważniejszych inscenizacjach dyskutowaliśmy w Dwójce, stał się głośny już w dniu swojej prapremiery. - 16 marca 1901 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Postrzegał sztukę w sposób nieoczywisty. Mistycyzm teatru greckiego przenosił do swoich prac malarskich, elementy wykorzystywane w pracowniach artystycznych znajdowały odzwierciedlenie w pisanych przez niego sztukach teatralnych.

- Inspirował go Wagner, Szekspir i Goethe. Wyprzedzał swoją epokę, tworząc sztuki impresjonistyczne - mówi znawczyni literatury Stanisława Wyspiańskiego prof. Maria Jolanta Olszewska.

Aby być bliżej sztuki artysta, rozpoczął studia malarskie w Paryżu.

- Dzięki odcięciu się od nauk klasyków akademickich otworzył się na innowacyjne spojrzenie na malarstwo. Fascynował go zwłaszcza kontrowersyjny wówczas Gauguin oraz szkoła malarska nabistów - opowiada gość.

Sztukę rozumiał jako wielopłaszczyznowe zjawisko, na odbiór którego wpływa wiele czynników zewnętrznych, o których musi pamiętać artysta, tworząc swoje dzieło. O aspektach twórczości Wyspiańskiego, dzięki którym możemy mówić o nim jako o artyście wyprzedzającym swoją epokę, o poglądach na kulturę, sztukę i życie polityczne Stanisława Wyspiańskiego mowa w nagraniu audycji.
***
Gość: prof. Maria Jolanta Olszewska (Zakład Literatury i Kultury II połowy XIX wieku, Uniwersytet Warszawski)

Data emisji: 28.08.2017

Godzina: 21.20

ac/mg

# data[].attributes.attachment_link.description
Postrzegał sztukę w sposób nieoczywisty. Mistycyzm teatru greckiego przenosił do swoich prac malarskich, elementy wykorzystywane w pracowniach artystycznych znajdowały odzwierciedlenie w pisanych przez niego sztukach teatralnych. - Inspirował go Wagner, Szekspir i Goethe. Wyprzedzał swoją epokę, tworząc sztuki impresjonistyczne - mówi znawczyni literatury Stanisława Wyspiańskiego prof. Maria Jolanta Olszewska.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wesele - dramat autorstwa Stanisława Wyspiańskiego, wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Miejskim w Krakowie 16 marca 1901 roku w reżyserii Adolfa Walewskiego. Dramat ten uważany jest za jedno z najważniejszych dzieł epoki Młodej Polski; przyniósł on autorowi wielką sławę .

Pierwowzór

Utwór nawiązuje do autentycznego wydarzenia, jakim było wesele poety Lucjana Rydla i chłopki Jadwigi Mikołajczykówny. Ślub miał miejsce 20 listopada 1900 roku w bazylice Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, wesele zaś w podkrakowskiej wsi Bronowice, w dworku Włodzimierza Tetmajera, nazwanym później Rydlówką. Ślub był przedmiotem dużych kontrowersji.

Pisząc Wesele, Wyspiański inspirował się dramatami Mickiewicza, Fredry i Słowackiego oraz malarstwem Malczewskiego i Maksymiliana Gierymskiego.

Wesele składa się z trzech aktów. Akt I jest aktem realistycznym, napisanym w konwencji komedii realistycznej, akt II jest natomiast aktem symboliczno-wizyjnym, obie te konwencje przeplatają się w akcie trzecim. Utwór ma budowę szopkową. Jest kontynuacją dramatów romantycznych. Przedstawia sytuację duchową narodu, nawiązując m.in. do rzezi galicyjskiej z 1846. Przedmiotem rozważań autora jest to, dlaczego Polacy nie potrafią wywalczyć niepodległości.

Stylizacja językowa

Stylizacja w Weselu pełni funkcję lokalizującą, charakteryzującą i indywidualizującą. Wyspiański wykorzystał elementy małopolskich gwar ludowych. Autor w wypowiedzi bohaterów stosuje mazurzenie, udźwięczniającą fonetykę międzywyrazową, wymowę samogłoski ścieśnionej w odniesieniu do samogłosek a i e oraz wymowę samogłosek nosowych jako dwugłoski. W utworze obecna jest także ogólnogwarowa tendencja do ruchomości końcówek oraz Pluralis maiestatis. Stylizowanie języka bohaterów dramatu ma na celu podkreślenie różnic pomiędzy grupami społecznymi.

Wanda Siemaszkowa jako Panna Młoda w prapremierze sztuki

Maria Żabczyńska w roli Panny Młodej (1946)

Gospodarz - jego pierwowzorem był Włodzimierz Tetmajer, przyjaciel Pana Młodego; był malarzem i grafikiem, a także pisarzem i politykiem (działacz ludowy i niepodległościowy)[13]

Gospodyni - jej pierwowzorem była Anna Tetmajerowa z domu Mikołajczykówna, starsza siostra Panny Młodej, żona Włodzimierza Tetmajera

Ojciec - jego pierwowzorem był Jacek Mikołajczyk, ojciec: Anny, Jadwigi, Marysi i Jaśka; był bronowickim gospodarzem.

Pan Młody - jego pierwowzorem był Lucjan Rydel, poeta[14]

Panna Młoda - jej pierwowzorem była Jadwiga Mikołajczykówna[15]

Marysia - jej pierwowzorem była Maria Mikołajczykówna, młodsza siostra Anny i starsza siostra Jadwigi; była zaręczona z malarzem Ludwikiem de Laveaux, który zmarł na gruźlicę

Poeta - jego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat Włodzimierza Tetmajera

Dziennikarz - jego pierwowzorem był Rudolf Starzewski, redaktor krakowskiego „Czasu"

Radczyni - jej pierwowzorem była Antonina Domańska, ciotka Lucjana Rydla; autorka powieści dla młodzieży, np. Historia żółtej ciżemki

Haneczka - jej pierwowzorem była siostra Lucjana Rydla, Anna Rydlówna

Czepiec - jego pierwowzorem był Błażej Czepiec, wuj Jadwigi Mikołajczykówny, który naprawdę był pisarzem gminnym, oraz - w mniejszym stopniu - Franciszek Ptak[16]; w dramacie jest typowym reprezentantem chłopstwa

Isia - jej pierwowzorem była Jadwiga Tetmajer-Naimska, najstarsza córka Anny i Włodzimierza Tetmajerów, później malarka

Rachela - jej pierwowzorem była Pepa Singer, córka karczmarza z Bronowic

Żyd - jego pierwowzorem był Hirsz Singer, ojciec Racheli, karczmarz

Nos - jego pierwowzorem był malarz Tadeusz Noskowski lub kombinacja Noskowskiego z malarzem Stanisławem Czajkowskim

Maryna i Zosia - ich pierwowzorami były Maryna i Zofia Pareńskie, córki Elizy Pareńskiej, krakowskiej znajomej Wyspiańskiego; Zosia została później żoną Tadeusza Boya-Żeleńskiego

Klimina - jej pierwowzorem była wdowa po wójcie, matka chrzestna Isi.

O pierwowzorach postaci i rzeczywistym weselu pisał Tadeusz Boy-Żeleński w eseju Plotka o „Weselu".

Kazimierz Kamiński jako Stańczyk, scena z prapremiery Wesela. Fot. Atelier „Zofia" (Wilhelm Kleinberg), 1901

Stanisław Kuczborski, Taniec Chochoła ze sztuki S. Wyspiańskiego Wesele, 1904 (grafika z „Teki Melpomeny")

Tzw. osoby dramatu, są personifikacją lęków i marzeń postaci realnych.

Chochoł - Rachela widzi w nim symbol poetycznego końca świata natury, mała Isia nie ma wątpliwości, że to „śmieć", więc wygania go na pole. W zakończeniu dramatu niesie weselnikom jałowość i zatracenie. Przewodzi co prawda korowodowi demonicznych widm, ale zarazem budzi w bohaterach świadomość, odsłaniając to, przed czym chcą uciec. Symbol uśpienia narodu.

Widmo - upiór Ludwika de Laveaux, zmarłego narzeczonego Marysi; znana postać z literatury romantycznej - upiór zmarłego kochanka, najbardziej wampiryczna ze wszystkich osób dramatu. Symbol miłości romantycznej.

Stańczyk - symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Rycerz Czarny - Zawisza Czarny z Garbowa, uosobienie honoru i odwagi polskiego rycerstwa. Ukazuje się Poecie, którego marzenia o potędze nie przystają - tak samo jak dawne polskie mity - do rzeczywistości.

Hetman - Franciszek Ksawery Branicki, współtwórca konfederacji targowickiej; symbol fałszu i zdrady narodowej. Hetman ukazuje się Panu Młodemu, który zastanawia się, co by o jego małżeństwie z chłopką powiedzieli szlacheccy przodkowie.

Upiór - Jakub Szela, jeden z przywódców rzezi galicyjskiej z 1846 roku, czyli krwawych wystąpień chłopskich skierowanych przeciwko szlachcie, duchowieństwu i urzędnikom dworskim. Ukazuje się Dziadowi, pokazuje prawdę o marzeniach o cudzie szlachecko- czy inteligencko-chłopskiego pojednania, domaga się prawdy historycznej o tych wzajemnych stosunkach szlachty i chłopów. Jest wyrzutem sumienia i upomnieniem. Symbol krwawej zemsty chłopów na panach.

- legendarny lirnik kresowy, wróżbita, który rzekomo przepowiedział odzyskanie przez Polskę niepodległości; przychodzi do Gospodarza z poselstwem o zorganizowanie powstania, ale widzą go także Staszek i Kuba. Gospodarz nie potrafi rozwikłać wszystkich sensów wizyty Wernyhory, nie rozumie jego słów, ale ulega sile pięknego narodowego obrazu, którego nie jest w stanie urzeczywistnić. Wernyhora rozkazuje pędzić do Warszawy i zwołać wszystkie stany w sejmie. Daje mu złoty róg - sygnał do walki, każe zgromadzić lud przed kościołem i czekać do świtu, kiedy to wszystko się rozpocznie. Gospodarz, początkowo pełen zapału, daje Jaśkowi złoty róg, ważny symbol niepodległości i czynu narodowego, który zostaje zgubiony przez próżność - Jasiek wraca po czapkę z pawim piórem, którą upuścił i gubi róg. Wernyhora jest zwiastunem czynu, niepodległości oraz pojednania chłopsko-inteligenckiego. Używając określenia współczesnego - symbol porozumienia ponad podziałami.

Złoty róg - symbol czynu i walki narodowowyzwoleńczej, mający ruszyć społeczeństwo do walki

Chata bronowicka - symbol całej Polski

Czapka z piór - czapka z pawimi piórami jest symbolem próżności i przedkładania prywaty nad sprawami narodu

Krzak róży - przykryty słomą symbolizuje uwięziony naród, pełen jednak życia i nadziei.

- symbolizuje laseczkę błazna, wręczoną rzekomemu przewodnikowi opinii publicznej. W tradycji symbol pokoju, natomiast w Weselu, ironicznie - sporu.

Dzwon Zygmunt - symbol potęgi i wielkości historycznej narodu.

Złota podkowa - szczęście odłożone na przyszłość, gubi ją koń Wernyhory. Podkowę odnajduje Gospodyni i chowa do skrzyni „na zaś", gest ten jest zapowiedzią zwycięstwa powstania za jakiś czas.

Chocholi taniec - symbolizuje zniewolenie, uśpienie i marazm narodu.

Zasłuchanie - bezczynne czekanie na cud.

Zgromadzenie chłopów z kosami - nawiązanie do bitwy pod Racławicami, symbol gotowości chłopów do walki.

Wesele „lubelskie" w 1944

Gdy w wyzwolonym Lublinie powstał Teatr Wojska Polskiego, sięgnął po tekst istotny zarówno z punktu widzenia wartości literackiej, jak i znaczenia dla narodowej wspólnoty. Premierową sztuką było Wesele w reżyserii Jacka Woszczerowicza, który do Lublina przybył 10 września 1944 roku na zaproszenie Tadeusza Wołowskiego, ówczesnego szefa Wydziału Teatralnego Resortu Kultury i Sztuki PKWN. Była to pierwsza samodzielna praca reżyserska Woszczerowicza. Autorem muzyki do przedstawienia, którego premiera miała miejsce 29 listopada 1944 był Aleksander Barchacz. W rolach protagonistów zostali obsadzeni: Pan Młody - Jan Świderski, Poeta - Jan Kreczmar, Panna Młoda - Ryszarda Hanin, Kasper - Czesław Wołłejko, Rachel - Halina Kossobudzka.

Jan Kreczmar tak wspominał to wydarzenie:

Nie zapomnę nigdy pierwszego przedstawienia „Wesela" w listopadzie 1944 roku. Było ono dla nas wszystkich wielkim świętem teatralnym po tylu makabrycznych latach, kiedy nie wolno było wykonywać ukochanego zawodu. Znów jak przed wojną światła ramp, gorączka za kulisami i setki par oczu wpatrzonych w scenę. Publiczność chłonęła każde słowo, ani jeden szmer nie zakłócił spektaklu, a kiedy skończyło się przedstawienie - widzowie płakali wraz z nami.

Ekranizacji dramatu dokonał Andrzej Wajda w 1972. zostało nagrodzone Srebrną muszlą na MFF w San Sebastián w 1973. Film został uznany przez amerykańskiego reżysera Martina Scorsese za jedno z arcydzieł polskiej kinematografii i w 2014 roku został wytypowany przez niego do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich filmów Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema. W 2019 odbyła się premiera spektaklu telewizyjnego na podstawie Wesela w reżyserii Wawrzyńca Kostrzewskiego.

Narodowe Czytanie „Wesela" w Mińsku we wrześniu 2017. Swoją rolę czyta dyrektor Instytutu Polskiego w Mińsku Mateusz Adamski

Dworek Rydlówka

Tablica upamiętniająca Autora i jego Dzieło

W 2017 roku utwór ten był lekturą Narodowego Czytania pod patronatem pary prezydenckiej Andrzeja Dudy i Agaty Kornhauser-Duda. Dramat Wyspiańskiego został wybrany przez internautów i odczytany w wielu miejscowościach w kraju oraz w innych krajach Europy, a także w Azji, Australii i Oceanii oraz w obu Amerykach. Wesele było również kandydatem do Narodowego Czytania w 2016 roku, lecz wówczas w drodze głosowania przez Internet wybrano Henryka Sienkiewicza.

1. Jan Nowakowski: Wstęp. W: Stanisław Wyspiański: Wesele. Wyd. II. Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977, s. XXIV.

2. Karel Krejčí: Dějiny polské literatury. Wyd. 1. Praga: Československý spisovatel, 1953, s. 442. cnb000508506. .

3. Jan Nowakowski: Wstęp. W: Stanisław Wyspiański: Wesele. Wyd. II. Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1977, s. XIX-XX.

4. Paniusie z mieszczańskiego Krakowa pluły jej pod nogi. „To ta małpa, co Rydla zbałamuciła", Krowoderska.pl, 15 października 2021 .

5. Jak mówi chłop z Bronowic? - stylizacja gwarowa w "Weselu" S. Wyspiańskiego. Fundacja Języka Polskiego, dr hab. Monika Kresa [dostęp 2022-12-18].

6. Rafał Węgrzyniak, Encyklopedia „Wesela" Stanisława Wyspiańskiego, wyd. Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Kraków 2001, s. 146-148.

7. Tadeusz Boy Żeleński: Plotka o Weselu Wyspiańskiego. wolnelektury.pl, Warszawa 1922. [dostęp 2017-05-25].

8. Zmarł Czepiec z Wesela. W: Tadeusz Boy-Żeleński: O Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1963, s. 415.

9. Wojciech Natanson: Stanisław Wyspiański. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 26.

10. Henryk Grzybowski: Aleksander Barchacz - starosta kłodzki, polityk i kompozytor. W: XIII Almanach Ziemi Kłodzkiej. Krystyna Oniszczuk-Awiżeń (red.). Kłodzko: Oficyna Wydawnicza Brama, 2022, s. 78. ISBN 978-83-60549-57-5 .

11. Jan Kreczmar. Ze wspomnień [przedruk w programie Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie pt. 15 lat lubelskiego teatru dramatycznego, 1959, s. 19]. „Kurier Lubelski". 1959 (199/200), s. 19, 1959. Lublin: Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie.

12. „Quo vadis" Henryka Sienkiewicza lekturą Narodowego Czytania w 2016 roku.

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.title
Wesele (dramat) - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Wesele - dramat autorstwa Stanisława Wyspiańskiego, wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Miejskim w Krakowie 16 marca 1901 roku w reżyserii Adolfa Walewskiego. Dramat ten uważany jest za jedno z najważniejszych dzieł epoki Młodej Polski; przyniósł on autorowi wielką sławę . Utwór nawiązuje do autentycznego wydarzenia, jakim było wesele poety Lucjana Rydla i chłopki Jadwigi Mikołajczykówny.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ależ to będzie wpis! No cóż to będzie za wpis, proszę państwa! Niezwykły, wyjątkowy, limitowany, arcyciekawy! (w sensie..dla mnie na pewno-i liczę, że dla każdego, kto choć trochę interesuje się literaturą, również). O czym wpis? Myślę myślę od kogo by tu zacząć... i mam! Wyspiański i ciekawostki ,,około ,,Weselne'' ". Dla każdego ucznia znudzonego dramatem (serio, tacy się zdarzają, no niemożliwe..), dla każdego, kto do ,,Wesela" nastawiony jest neutralnie i dla kogoś, komu-tak jak mi- ,,Wesele" się spodobało. Bardzo.

O czym jest ,,Wesele"? Tak szybciuteńko. Ogólnie mówiąc, Wyspiański przedstawił inteligencję jako warstwę lekceważącą chłopów(,,Wiecie choć, gdzie Chiny leżą?) , przez co nienadającą się na przywódców w walce o niepodległość Polski. Do tego niezłe z nich tchórze-tylko gadają, jak to mogliby wziąć się do walki, a jak przychodzi co do czego to się wycwaniają, że np. kiedyś to tak, podjęliby walkę, ale teraz to nieee, że ze względu na swoją historię i decyzje przodków Polska na wejściu jest przegrana, i najlepiej kompletnie odpuścić, bo dopiero wielki szok, porażka, kompletny upadek są w stanie podbudować Polaków do ewentualnego powstania. Chłopi natomiast w każdej chwili gotowi są do walki i poświęcenia(,,Chłop potęgą jest i basta!"), jednak potrzebują kogoś, kto nimi pokieruje. A że różnice między inteligencją a chłopstwem są zbyt duże, to na niepodległość przyjdzie jeszcze trochę poczekać.

W fabułę bardziej nie wchodzę, bo myślę, że jeśli już ktoś tu trafił, to albo przypadkiem- i wpis o ,,Weselu" ominie szerokim łukiem- albo szukając streszczenia-odsyłam do innych stron; tutaj będą ciekawostki.

15 stycznia 1869-28 listopada 1907

1.Syn rzeźbiarza i fotografika- Franciszka, ,,zmarnowanego" artysty; pogrążony w alkoholizmie nie był w stanie zajmować się synem- Stanisław od 11.roku życia wychowywany był przez bezdzietne wujostwo.

2. Matka artysty- Maria Rogowska- cierpiała na obłęd; zmarła w wieku ok.35 lat, osieracając siedmioletniego synka.
3. Śmierć matki była kolejną tragedią w rodzinie- rok wcześniej, w wyniku zapalenia opon mózgowych, zmarł czteroletni brat Stanisława, Tadeusz.
4. Rok premiery ,,Wesela" (1901) był też rokiem śmierci Franciszka Wyspiańskiego.

5. Mając 25 lat oświadcza się swej wielkiej miłości, pannie z dobrego domu- Zofii Pietraszkiewiczównej. Propozycja zostaje boleśnie odrzucona. Niedługo potem przeżywa kolejny zawód miłosny. Dramaturg

powodzenie u kobiet miał ogromne; szczęścia w miłości-zdecydowanie mniej.

6. Wielki, uznany dramaturg i malarz, ożenił się z Teofilą Pytko- chłopką, wiejską kobietą bez wykształcenia. Przysposobił jej córkę, a jeszcze przed ślubem miał z nią dwoje dzieci.

7.Jednym z jego nauczycieli był sam Jan Matejko

8.Swój pierwszy dramat- ,, Batory pod Pskowem"-napisał w wieku 17 lat.

9. Założył szkolny teatr, w którym udzielał się jako reżyser, scenograf i aktor.

10. W szkole miał opinie żywiołowego, wesołego chłopca skłonnego do długiej zabawy; w domu spędzał długie godziny czytając, rysując, rozmyślając- na gościach robił wrażenie melancholijnego, nieśmiałego i milczącego samotnika.

11. Obejmował funkcję ,, kierownika artystycznego " krakowskiego ,,Życia".

12. Mając 33 lata został docentem krakowskiego ASP. Był jednak ciężko chory, co uniemożliwiło mu pełne oddanie się nowym obowiązkom.

13. Wyspiański nie tylko malował portrety czy pejzaże. Zajmował się również grafiką i malował meble.

14. Jest autorem witrażu ,,Stań się!" w krakowskim kościele Franciszkanów.
15. Dramaturg zafascynowany był twórczością Mickiewicza, Norwida, Kraszewskiego i Szekspira; interesował się też kulturą antyczną- czytał Homera i Sofoklesa.

16. Kiły nabawił się w Paryżu. Zaraził się nią od modelki i przyjaciółki imieniem Annah.

17. Jego organizm nie reagował na leki, a niektóre z nich wywoływały ostrą reakcję alergiczną.

18. Miewał epizody depresyjne.

19. Rana prawej dłoni powodowała niezwykle silne bóle powodujące bezsenność, co wpłynęło na jego układ nerwowy; nie skarżył się jednak i z godną pochwał wytrzymałością ukrywał swoją słabość przed światem.

20. Paraliż, będący konsekwencją kiły, uniemożliwił mu chodzenie (miał wtedy 36 lat). Do teatru wnoszony był na krześle.

21. Pod koniec życia bardzo schudł; choroba zniekształciła mu twarz.Umarł w wieku 38 lat.
22. W ostatniej drodze- z kościoła Mariackiego, przez Wawel na Skałkę- towarzyszyło mu kilkadziesiąt tysięcy osób.

1. Tytułowe wesele, mezalians Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykównej, odbyło się 20 listopada 1900. Wyspiański, pełniący bardziej funkcję obserwatora niż gościa, zaraz po imprezie zasiadł do pisania dramatu a następnie do pracy nad jego teatralnym wystawieniem. Ostateczny efekt pracy widzowie mogli podziwiać już 16 marca 1901.

2. Z książkowym Panem Młodym-Lucjanem Rydlem- Wyspiański poznał się już jako dziesięciolatek- obaj byli uczniami działającego do dziś gimnazjum św. Anny w Krakowie.

3. W wieku 48 lat (18 lat po ślubie) Rydel zmarł na-wtedy nieuleczalne- zapalenie płuc.

4. Różnica wieku między Gospodarzem (Włodzimierz Tetmajer) a Gospodynią (Hanna (Mikołajczykówna) Tetmajer) jest taka sama, jak między Panem Młodym (Rydel) i Panną Młodą. 13 lat. W dniu Wesela Rydel miał lat 30, a Jagusia 17. W tym samym wieku ślub brali Gospodarz i Gospodyni.

5. Ślub odbył się w Kościele Mariackim, po czym goście zjechali do chaty Włodzimierza Termajera w Bronowicach.

6.. Aktualnie w chacie bronowickiej znajduje się Muzeum Stanisława Wyspiańskiego.

7. Świętowanie trwało podobno 3 dni.

8. Wyspiański był obecny- wraz z córką i żoną- tylko na początku uroczystości; ubrany w czarny surdut, z szyją owiniętą chustą, stał przy piecu obserwując gości.

9. Zgodnie z pierwotnym pomysłem autora, postacie miały nosić autentyczne nazwiska. Z pomysłu tego Wyspiański miał się wycofać pod naciskiem dyrekcji teatru. Publiczność i tak domyśliła się, kto jest kim, a wszelkie wątpliwości rozwiał Tadeusz Boy-Żeleński w eseju ,,Plotka o ,,Weselu" Wyspiańskiego"

10. Po premierze na autora obrazili się: Gospodarz, Gospodyni, Pan Młody oraz Czepiec.

To by było na tyle. Pewnie zrobię z ,,ciekawostek" jakąś serię, spodobało mi się i może przydać na studiach. Jeśli nie komuś, to mi, o.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ależ to będzie wpis! No cóż to będzie za wpis, proszę państwa! Niezwykły, wyjątkowy, limitowany, arcyciekawy! (w sensie..dla mnie na pewno-i liczę, że dla każdego, kto choć trochę interesuje się literaturą, również). O czym wpis? Myślę myślę od kogo by tu zacząć... i mam! Wyspiański i ciekawostki ,,około ,,Weselne'' ".

# data[].attributes.headline
"Wesele" - Kongenialny przekład dzieła ...

# data[].attributes.subject
"Wesele" - Kongenialny przekład dzieła ...

# data[].attributes.body
serwis Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Film Andrzeja Wajdy z 1972 roku. Kongenialny przekład dzieła Wyspiańskiego, do dziś pozostaje jedną z najważniejszych adaptacji literatury w historii polskiego kina.

Decydując się na adaptację potencjał "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego, Andrzej Wajda podjął ogromne ryzyko artystyczne. Młodopolski dramat jest utworem głęboko poetyckim, pełnym wieloznacznej symboliki i dość trudnym w odbiorze, dlatego przełożenie go na język filmu wydawało się zadaniem karkołomnym. Wajda bardzo szybko wyczuł jednak kinematograficzny intuicja nie zawiodła reżysera: po premierze filmu w 1972 roku pojawiły się głosy, że to właśnie kino - a nie teatr - stanowi idealne medium dla tekstu Wyspiańskiego. "Wesela" i już w latach 60. zastanawiał się nad możliwością realizacji projektu. Genialna

Najtrudniejszym zadaniem, jakie stanęło przed twórcami, była konieczność przezwyciężenia scenicznego charakteru oryginału. Akcja utworu Wyspiańskiego rozgrywa się w całości we wnętrzu wiejskiej chaty, a postaci rozmawiają ze sobą wierszem. Wajda postanowił przełamać teatralną konwencję i wykreować na ekranie atmosferę autentycznego, tętniącego życiem wesela. Pierwsza część filmu to niezwykle sugestywny portret wiejskiej zabawy: dynamiczna kamera krąży pomiędzy spoconymi uczestnikami, pokazując energiczne tańce i wyłapując fragmenty rozmów.

Stylizowany na mowę żywą wiersz Wyspiańskiego wygłaszany jest przez aktorów w sposób płynny i naturalny, nie ma w sobie nic z martwej literackości. Wesele znanego krakowskiego poety (w tej roli świetny, bardzo zabawny Poeta (chłop Czepiec (który osiadł na wsi - Gospodarz (deklaruje swą miłość do polskiej wsi, jednak przedstawiony w Daniel Olbrychski) z chłopką (Ewa Ziętek) stwarza przestrzeń dla spotkania przedstawicieli dwóch różnych stanów. Wśród gości znajdują się m.in. dystyngowany Andrzej Łapicki), konserwatywny Dziennikarz ( Wojciech Pszoniak), uwielbiający bijatyki Franciszek Pieczka), wyobcowana Żydówka Rachela ( Maja Komorowska) i artysta, Marek Walczewski). Egzaltowany Pan Młody nieustannie "Weselu" mikrokosmos społeczny tylko pozornie trwa w zgodzie i harmonii. W rzeczywistości relacje pomiędzy chłopstwem a inteligencją wypełnione są konfliktami i wzajemnymi urazami, np. wspomnieniem rzezi galicyjskiej.

Prawdziwym wyzwaniem dla Wajdy była adaptacja drugiego aktu dramatu, stanowiącego projekcję traum, kompleksów i rozczarowań trawiących polskie społeczeństwo na początku XX wieku. Wyspiański porzuca wówczas quasi-realistyczną konwencję i tworzy świat fantasmagoryczny, wypełniony alegorycznymi postaciami i duchami. W filmie Wajdy pojawienie się "zjaw" zostało świetnie umotywowane wódczano-halucynogenną atmosferą wesela i nigdy nie razi nadmiernym symbolizmem. Oniryczne wizje nawiedzające bohaterów przybierają bardzo różne formy: wspomnienia, monologu wewnętrznego czy przywidzenia.

Ze wszystkich "widmowych" postaci ukazanych w filmie na szczególną uwagę zasługuje Wernyhora, mityczny wieszcz ukraiński, wzywający Polaków do powstania. Wajda spogląda na dzieło Wyspiańskiego z historycznego dystansu i stylizuje legendarnego "Pana-Dziada z lirą" na... Piłsudskiego. Dzięki temu zabiegowi twórcy przypominają o narodowym zrywie, którego nie mógł przewidzieć autor oryginału w 1900 roku i zabarwiają krytyczny portret społeczeństwa polskiego nutką optymizmu. Ten delikatny akcent nie zmienia jednak faktu, że rzeczywistość przedstawiona w filmie jest - mimo pozorów beztroskiej zabawy - smętna i melancholijna. W ponury nastrój wprowadza już prolog, podczas którego obserwujemy weselników jadących z krakowskiego rynku do bronowickiej chaty. Szary, jesienny krajobraz pozwala odczuć atmosferę zastoju i beznadziei, a widok austriackich żołnierzy, odbywających wojskowe ćwiczenia, świadczy o tragicznej sytuacji historycznej Polski.

Jeżeli chodzi o koncepcję wizualną, stylizowane na temperatura scen weselnych jest rezultatem dynamicznej pracy kamery "Wesele" wyraźnie nawiązuje do słynnych dzieł malarskich, związanych z okresem, w którym Wyspiański tworzył dramat. W filmie odnaleźć można kadry "Trumnę chłopską" Aleksandra Gierymskiego, Matejki, "Melancholię" Jacka Malczewskiego czy obrazy samego Wyspiańskiego. Reżyser w "Stańczyka" i "Rejtana"Witolda Sobocińskiego. Jana sposób mistrzowski wykorzystuje różne rodzaje sztuk i harmonijnie łączy je w jedną zwartą strukturę. Dodać trzeba, że ogromny wkład w artystyczny kształt filmu wnieśli współpracownicy Wajdy. Panujący w chacie nastrój niesamowitości wykreowany został w dużej mierze dzięki charakterystycznemu oświetleniu i zastosowaniu bogatej gamy kolorystycznej, a emocjonalna

Nie sposób nie wspomnieć także o nadającej opowieści rytm muzyce Wajda dokonał kongenialnego przekładu dzieła Wyspiańskiego, a Stanisława Radwana oraz kreacjach czołowych polskich aktorów. Wykorzystując całe spektrum filmowych środków wyrazu, "Wesele" do dziś pozostaje jedną z najważniejszych adaptacji literatury w historii polskiego kina.

Autor: Robert Birkholc, maj 2014

Wesele, Polska 1972. Reżyseria Andrzej Wajda. Scenariusz Andrzej Kijowski. Zdjęcia Witold Sobociński. Muzyka Stanisław Radwan. Scenografia Tadeusz Wybult. Wykonawcy Marek Walczewski (Gospodarz), Izabela Olszewska (Gospodyni), Ewa Ziętek (Panna Młoda), Daniel Olbrychski (Pan Młody), Marek Perepeczko (Jasiek), Andrzej Łapicki (Poeta), Wojciech Pszoniak (Dziennikarz), Maja Komorowska (Rachela), Franciszek Pieczka (Czepiec) i inni. Produkcja Zespół Filmowy X. Barwny, 102 minuty.
Robert Birkholc
Tagi: wesele andrzej wajda stanisław wyspiański filmowa adaptacja ewa ziętek daniel olbrychski maja komorowska wojciech pszoniak franciszek pieczka marek walczewski andrzej łapicki witold sobociński andrzej kijowski stanisław radwan lista Scorsese

# data[].attributes.attachment_link.description
Film Andrzeja Wajdy z 1972 roku. Kongenialny przekład dzieła Wyspiańskiego, do dziś pozostaje jedną z najważniejszych adaptacji literatury w historii polskiego kina. Decydując się na adaptację potencjał "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego, Andrzej Wajda podjął ogromne ryzyko artystyczne. Młodopolski dramat jest utworem głęboko poetyckim, pełnym wieloznacznej symboliki i dość trudnym w odbiorze, dlatego przełożenie go na język filmu wydawało się zadaniem karkołomnym.

# data[].attributes.headline
Narodowe czytanie "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego w Polskim Radiu

# data[].attributes.subject
Narodowe czytanie "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego w Polskim Radiu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Narodowe Czytanie" od 2012 roku organizuje Prezydenta RP. W sobotę, 2 września, dramat Stanisława Wyspiańskiego będzie czytany od godz.11.20. Od tej godziny, do uroczystego zakończenia akcji przez parę prezydencką (ok. godz. 19.00), Program 1 Polskiego Radia będzie relacjonować przebieg czytania z Ogrodu Saskiego.

Jedynka edukacyjnie
Radiowa Jedynka poprzedza finał „Narodowego czytania" m.in. audycjami Redakcji kultury i edukacji, emitowanymi i w pasmach wieczornych. Ich tematyką jest: „Stanisław Wyspiański malarz, dramaturg, twórca teatralny, filozof"; „Osoby w Weselu, czyli geneza i wymowa utworu"; „Ważne inscenizacje i ekranizacje". Emisja programów: 27, 28 i 30 sierpnia po godz. 21.00.

Od poniedziałku, 28 sierpnia aż do 1 września w „Lecie z Radiem" od godz. 9.10 przewidziano z kolei rozmowy z aktorami czytającymi „Wesele" w Ogrodzie Saskim, a w popołudniowym paśmie „Ekspres Jedynki" - materiały pt. „Kto jest kim w Weselu" oraz relacje z prób czytania. Odbywają się one w Ogrodzie Saskim oraz w Teatrze Polskiego Radia - tam dziennikarze Jedynki wcielają się w role z dramatu. W obsadzie znaleźli się m.in. Maria Szabłowska, Sława Bieńczycka, Jolanta Fajkowska, Agnieszka Kunikowska, Rafał Porzeziński, Jacek Raginis-Królikiewicz, Paweł Sztompke, Roman Czejarek i Bogdan Sawicki. Reportaż z nagrania dramatu przez dziennikarzy usłyszymy na antenie 31 sierpnia o godz. 10.20.

Dwójka biograficznie i reportersko
Przygotowania do „Narodowego Czytania" przeprowadza też Program 2 Polskiego Radia. Między 28 sierpnia, a 8 września o godz. 09.45, w cyklu „To się czyta latem", można wysłuchać biografii Stanisława Wyspiańskiego autorstwa Moniki Śliwińskiej, pt. „Wyspiański. Dopóki starczy życia". Czyta ją Andrzej Mastalerz.

W środę, 30 sierpnia o godz. 15.00 w cyklu „Kwadrans bez muzyki", Dwójka zaproponuje audycję Dawida Dziedziczaka pt. „Rydlówka". Jest to opowieść o bronowickim dworku Włodzimierza Tetmajera, w którym odbyło się opisane przez Wyspiańskiego wesele. Tego samego dnia o godz. 18.00, w cyklu „O wszystkim z kulturą", Dwójka przedstawi rozmowę z biografką Wyspiańskiego Moniką Śliwińską. Autorką audycji jest Dorota Gacek.

W piątek 1 września o najsłynniejszym dramacie Stanisława Wyspiańskiego będzie traktowała też audycja Anny Lisieckiej pt. „Wesele" w radiu", która zostanie wyemitowana w cyklu „Antykwariat" o godz. 18.00.

W dzień finału radiowa Dwójka przeprowadzi kilka reporterskich relacji na żywo z Warszawy i Łodzi. Pojawia się one w takich audycjach jak „Wiadomości kulturalne", „Dwójka na życzenie", „Duża czarna" czy „Dwójka na miejscu". Na zakończenie Narodowego Czytania, o godz. 18.45, puentą dnia będzie rozmowa z gościem Dwójki.

Trójka literacko
W całym tygodniu poprzedzającym finał „Narodowego Czytania" (począwszy od 28 sierpnia), Radiowa Trójka prezentuje na antenie fragmenty „Wesela". Słuchać ich można od poniedziałku do piątku w pasmie „Do południa" o godz. 9.20, zaś w sobotnim wydaniu „Zapraszamy do Trójki" - o godz. 8.50. Czytają je twórcy związani z teatralnymi wystawieniami dzieła: Michał Zadara, Romuald Wicza-Pokojski, Piotr Cieplak, Jan Klata, Wawrzyniec Kostrzewski, Magda Łazarkiewicz, Anna Wieczur-Bluszcz, Mieczysław Abramowicz, Monika Strzępka, Piotr Kruszczyński i Jacek Głomb. Opiekę nad całością sprawuje Barbara Marcinik; muzyka - Łukasz Borowiecki.

W środę 30 sierpnia o godz. 18.15 będzie można wysłuchać na tej antenie reportażu Wojciecha Markiewicza z Radia Kraków pt. „Plotki o weselu". Opowiada on o wydarzeniu przygotowywanym na 2 września. Wówczas to czterech reżyserów wraz z aktorami przygotowuje w centrum Krakowa między kościołem Mariackim, Sukiennicami a placem Szczepańskim happening, osnuty wokół legendarnego „Wesela"; w reportażu wykorzystane będą archiwalne nagrania córki Wyspiańskiego - Heleny Chmurskiej oraz Klementyny Rybickiej - córki Włodzimierza Tetmajera.

Program 3 PR zapowie finał akcji 2 września w „Zapraszamy do Trójki"; w programie znajdą się m.in. rozmowy z aktorami, którzy mają wziąć udział w czytaniu w Ogrodzie Saskim. A w pierwszym powakacyjnym wydaniu „Śniadania w Trójce" (sobota, 2 września, godz. 9.05 -10.00) - politycy, goście Beaty Michniewicz, przedstawią swoje ulubione wersy z dramatu Wyspiańskiego.

W tym dniu „Radiowy Dom Kultury" (w godz. 13.05-15.00) zostanie nadany z Ogrodu Saskiego. (w programie m.in. transmisja czytania „Wesela"), zaś Mateusz Matyszkowicz w swoim autorskim „Chuliganie literackim" (16.05-17.00) opowie o odniesieniach do dzieła Wyspiańskiego. Przez cały dzień na antenie (po serwisach informacyjnych) pojawią się specjalne wejścia Jana Niebudka z Ogrodu Saskiego (ok. godz. 11.05, 12.05, 17.05, 20.05).

Na sam koniec akcji, tegoroczne „Narodowe Czytanie" podsumuje Dariusz Bugalski w poniedziałkowym „Klubie Trójki" (4 września, godz. 21.05-22.00).

Czwórka konkursowo
W tygodniu poprzedzającym wydarzenie także radiowa Czwórka zaprasza codziennie po godz. 10.00 na emisję fragmentów „Wesela", czytanych przez młodych aktorów: m.in. przez Natalię Sikorę, Anię Karczmarczyk, Marcelę Borowicę i Karolinę Czarnecką. W „Wiadomościach Czwórki" i „Serwisach Kulturalnych" prezentowane będą w tych dniach wydarzenia towarzyszące „Narodowemu Czytaniu". Na antenie pojawi się również cykl materiałów poświęcony tradycjom i obrzędom podczas współczesnych wesel. Czwórka zaprasza także do wzięcia udziału w konkursie na Facebooku, polegającego na „przetłumaczeniu" cytatu z „Wesela" na współczesny język młodych Polaków. Nagrodą w konkursie jest cyfrowy odbiornik radiowy.

W sobotę 2 września o godz. 12.05 w audycji „W to mi graj" Czwórka przeprowadzi relacje z Placu Szczepańskiego w Krakowie, gdzie obejrzeć można będzie wydarzenie artystyczne pt. „Teatr mój widzę ogromny" w reżyserii Wiesława Hołdysa. W programie wydarzenia również czytanie "Wesela" przez mieszkańców, zaproszonych gości i turystów oraz występ zespołu Strojone.

O godz. 16.05 w audycji „Hotspot" Mateusz Kulik zaprosi na spacer szlakiem Stanisława Wyspiańskiego. Prowadzący odwiedzi krakowskie miejsca związane z biografią artysty, gdzie do dzisiaj można oglądać zrealizowane projekty Wyspiańskiego.

Autor: jk

Wiecej informacji: Wesele, Stanisław Wyspiański, Narodowe Czytanie

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowe czytanie 'Wesela' Stanisława Wyspiańskiego w Polskim Radiu

# data[].attributes.attachment_link.description
„Narodowe Czytanie" od 2012 roku organizuje Prezydenta RP. W sobotę, 2 września, dramat Stanisława Wyspiańskiego będzie czytany od godz.11.20. Od tej godziny, do uroczystego zakończenia akcji przez parę prezydencką (ok. godz. 19.00), Program 1 Polskiego Radia będzie relacjonować przebieg czytania z Ogrodu Saskiego. Jedynka edukacyjnie Radiowa Jedynka poprzedza finał „Narodowego czytania" m.in.

# data[].attributes.headline
Narodowe Czytanie na stronie Prezytenta RP

# data[].attributes.subject
Narodowe Czytanie na stronie Prezytenta RP

# data[].attributes.attachment_link.title
Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Kancelaria / Narodowe Czytanie / 2017 Wesele

# data[].attributes.attachment_link.description
Oficjalny serwis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Aktualności i informacje dotyczące Prezydenta Polski i jego najbliższego otoczenia.