# data[].attributes.body
Een ezeltje gaat met een vriend op pad. Op een dag valt zijn reisgenoot en blijft doodstil liggen. Het ezeltje huilt ontroostbaar. Wanneer hij de tranen uit zijn ogen wrijft ligt er een kei op de plek waar zijn vriend lag. Het ezeltje legt de kei in een mand en zet zijn tocht alleen verder met de loodzware steen op zijn rug. Eerst is er alleen verdriet. Soms is hij zelfs boos op de steen of voelt hij zich radeloos... Maar het ezeltje geeft niet op. Hij begint een gesprek met zijn steen en na een tijd koestert hij zijn nieuwe vriend zelfs een beetje.

Op een dag is de kei verdwenen. Op de bodem van de mand fonkelt nu een schitterende diamant...

Een ontroerend verhaal over verwerken van verdriet, meenemen wat mooi is en veerkracht.

Van 3 tot 100 jaar

# data[].attributes.headline
NCZ De ballade van de dood - leuk en inspirerend boek, benadert het eerder zware thema op een luchtige, filosofische manier. 

# data[].attributes.subject
NCZ De ballade van de dood - leuk en inspirerend boek, benadert het eerder zware thema op een luchtige, filosofische manier. 

# data[].attributes.body
De koning is bang om dood te gaan. Hij nodigt geleerden uit het land uit om iets te bedenken tegen het doodgaan. Ze besluiten de dood te vangen en hem op te sluiten. Nu gaat er niemand meer dood. Maar na enkele jaren komt het volgende probleem. Het wordt te druk en er gebeuren rare dingen. De koning gaat nu zelfs naar de dood verlangen. De geleerden geven hem de oplossing. Laat de dood weer vrij!

# data[].attributes.headline
Hier vind je het stappenplan voor het uitwerken van een ILC-project. 

# data[].attributes.subject
Hier vind je het stappenplan voor het uitwerken van een ILC-project. 

# data[].attributes.body
Met denkvragen van Katrin van de Denkkaravaan. Prachtig en poëtisch boek over afscheid nemen, troost en orgaandonatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het gebeurde plots in de langste nacht. De maan had zich verstopt en duizenden sterren lichtten op. We vlogen tussen de bomen door. We stegen tot boven het groen en doken in volle vaart omlaag. We hoorden enkel ons gezoem en gelach. Eerst viel haar licht uit. Toen vielen haar vleugels stil en dwarrelde ze Als een blad naar beneden.
Tom Mariën schreef een bijzonder prentenboek over afscheid en troost. Het begint met een groep insecten die bijna lichtend door de zwarte nacht vliegen. Maar dan valt het licht van Vuurvliegje uit en dwarrelt ze als een blad naar beneden. Het contrast met de vorige, dynamische en bijna opgewekte prent is opvallend. Je valt als het ware mee met het vuurvliegje en ziet haar daarna stil en kleurloos liggen tegen een grijswitte achtergrond. Dat beeld pakt. En ook de insecten zijn van de kaart. Ze weten niet goed wat doen en brengen haar achtereenvolgens naar Mier die hen zegt dat dat ze "Stuk. Kapot. Kaduuk." is. Ook bij Uil begrijpen de insecten niet wat er aan de hand is.

'Ze is aan haar laatste reis begonnen, bedoel ik.'

'Dat zou ze nooit doen zonder ons', zei Bij.

'Sommige reizen maak je nu eenmaal alleen,' zei Uil en hij zuchtte diep.

Ontreddering en verdriet worden zo poëtisch mooi weergeven in de fijngevoelige prenten van Sassafras De Bruyn en de woorden van Tom Mariën. Zo zitten de vrienden rond Vuurvlieg die in het midden van een rots rust. "Om niet naar elkaar te moeten kijken, keken we om ons heen." Dat gevoel kent iedereen, maar Tom Mariën kent de kunst om er woorden aan te geven.

De zachtheid wordt verstoord wanneer een poot van Vuurvlieg plots afbreekt. En dan breekt Tor ook nog eens een vleugel af! De insecten begrijpen er niets van, maar vertrouwen Tor die iedereen meeneemt naar Mier. Mier gaat aan het werk en bezorgt Bij een nieuwe vleugel (de oude haperde een beetje) en Tor een nieuwe poot, zodat hij beter kan stappen. En zo leeft Vuurvliegje verder, vinden ze de juiste woorden en verschijnt aan de andere kant van het bos het eerste licht.

"We hadden weer meer ideeën dan zorgen

en knipoogden met z'n allen naar Mier."

Dit is een prachtig boek met veel lagen waarin iedereen andere dingen kan lezen. Misschien staat het afbreken van de poot wel voor het opschrijven van fijne herinneringen aan iemand die er niet meer is of kan het staan voor orgaandonatie. Wat zien je kinderen erin? En herkennen ze dat ze niet weten wat zeggen of niet begrijpen wat er gebeurt? Daar kan je beslist mooie gesprekken over voeren.

En wat dit boek nog extra bijzonder maakt, is dat Jonas Winterland er een lied bij maakte (te beluisteren via een qr-code in het boek) dat de stem van Vuurvlieg vertegenwoordigt. En dat geeft je zoveel troost.

'terwijl dit boek zich langzaam sluit

drijf ik weer terug

naar wat ik was

dat was altijd al de afspraak

alles keert terug naar stof en as'

Een boek om stil van te worden en te koesteren.
Het eerste licht
Tom Mariën (tekst) | Sassafras De Bruyn (ill.) | ISBN 9789002274695 | Davidsfonds Infodok

Met dank aan Davidsfonds Infodok voor het recensie-exemplaar.
Denk je bij het aankopen van die fijne kinderboeken ook aan de lokale handelaar? Bestel je boek bij een boekhandel via Confituur Boekhandels, Standaard Boekhandel of de vele kleine gespecialiseerde boekhandelaars dichtbij huis.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aan de andere kant. Denkkaravaan leest: Het eerste licht

# data[].attributes.attachment_link.description
Recensie. 'Het eerste licht' is een bijzonder boek over afscheid nemen en troost vinden. Vuurvlieg dooft uit en dwarrelt naar beneden. Haar vrienden nemen afscheid.

# data[].attributes.headline
Kinderen helpen bij verlies (Info voor de leerkracht)

# data[].attributes.subject
Kinderen helpen bij verlies (Info voor de leerkracht)

# data[].attributes.body
Dit boek bevat tal van adviezen over hoe je rouw en verdriet bij kinderen bespreekbaar kunt maken.

# data[].attributes.headline
NCZ.   HUMAN schooltv: Zo dood als een pier. Korte filmpjes met docentenhandleiding. 

# data[].attributes.subject
NCZ.   HUMAN schooltv: Zo dood als een pier. Korte filmpjes met docentenhandleiding. 

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Zo dood als een Pier - Wat is de dood?

# data[].attributes.attachment_link.description
De kinderen gaan in gesprek over de verschillende aspecten van leven, dood en afscheid. De dood van juf Tineke was voor Mo een klap.

# data[].attributes.headline
Prachtig filmpje van de zandkunstenaar bij het boek 'Een boom vol herinneringen'

# data[].attributes.subject
Prachtig filmpje van de zandkunstenaar bij het boek 'Een boom vol herinneringen'

# data[].attributes.body
https://youtu.be/44ycfygvmus

# data[].attributes.headline
RKG bodembeeld Eenheid zoeken bij een overlijden.

# data[].attributes.subject
RKG bodembeeld Eenheid zoeken bij een overlijden.

# data[].attributes.body
Tijdens het opbouwen van een beeld, dat letterlijk op de grond ligt in het midden van de kring, krijgen kinderen de kans stil te staan bij het loslaten, gevoelens en behoeften, benoemen van de dierbare overledene, herinneringen ophalen en een herinneringsteken of troostteken toe te voegen aan het centrale beeld.
Het toevoegen van de kaars in het midden en het gebed kan vrijblijvend behouden of weggelaten worden.

# data[].attributes.headline
Herdenkingslied voor kinderen bij een uitvaart

# data[].attributes.subject
Herdenkingslied voor kinderen bij een uitvaart

# data[].attributes.attachment_link.title
Belletjes: herdenkingslied voor kinderen bij een uitvaart

# data[].attributes.body
-Kinderen ervaren verdriet als een deel van het (en hun) leven.

-Kinderen ontdekken hoe verbondenheid, nabijheid en luisterbereidheid helpen bij verdriet.

-Kinderen ontdekken hoe christenen in verdriet steun zoeken in verbondenheid met God en met elkaar

# data[].attributes.headline
Rouwkoffer te ontlenen bij netwerk palliatieve zorg Oost-Vlaanderen

# data[].attributes.subject
Rouwkoffer te ontlenen bij netwerk palliatieve zorg Oost-Vlaanderen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Netwerk Palliatieve Zorg Dender neemt deel aan het Europese Nav Care-EU-project. Het project heeft als doel om thuiswonende 70-plussers met kanker te ondersteunen.
We zijn op zoek naar vrijwilligers die zich in hun buurt inzetten voor 70-plussers met kanker.

Kom vrijblijvend naar een gratis infosessie!
Meer informatie vind je in de rubriek : VORMING/NETWERK PALLIATIEVE ZORG A-D-N

Een instrument voor zelfevaluatie : "VZP, PZ en Levenseindezorg binnen het WZC"

Te vinden in de rubriek : HULPVERLENER - WERKINSTRUMENTEN

Expertisecentrum Dementie Paradox en Palliatieve Zorg Gent-Eeklo ontwikkelden samen met enkele woonzorgcentra praktische tools die ondersteunend kunnen zijn om vroegtijdige zorgplanning, palliatieve zorg en levenseindezorg vorm en gestalte te geven binnen een woonzorgcentrum Op deze website stellen wij de tools voor.

http://www.dementie.be/paradox/project-tijdig-opstarten-palliatieve-zorg-in-het-woonzorgcentrum-voor-mensen-met-dementie/

Welkom bij de Netwerken Palliatieve Zorg Oost-Vlaanderen.

U hebt te horen gekregen dat u ongeneeslijk ziek bent of dat iemand uit uw naaste omgeving niet meer kan genezen. Of u wilt, ook al lijkt de dood nog veraf, nu al eens stilstaan bij hoe u uw levenseinde ziet, hoe u het later allemaal zou willen als u het misschien zelf niet meer kunt zeggen. Of u bent op zoek naar informatie over wat palliatieve zorg is. Misschien speelt u wel met het idee om vrijwilliger in de palliatieve zorg te worden. In al deze gevallen helpen we u graag verder!

Klik op het icoontje van uw keuze en lees wat we voor u kunnen betekenen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Netwerken Palliatieve Zorg Oost Vlaanderen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Netwerk Palliatieve Zorg Dender neemt deel aan het Europese Nav Care-EU-project. Het project heeft als doel om thuiswonende 70-plussers met kanker te ondersteunen. We zijn op zoek naar vrijwilligers die zich in hun buurt inzetten voor 70-plussers met kanker. Kom vrijblijvend naar een gratis infosessie!

# data[].attributes.body
Zinzorg | Ondersteuning bij rouw en verlies (deel 1)

Ondersteuning bieden bij rouw en verlies is niet vanzelfsprekend. In deze eerste aflevering wordt er dieper ingegaan  op enkele basisprincipes. Zie ook https://share.transistor.fm/s/e8d2387f

# data[].attributes.body
In 'Snuiters schatkist' van vzw Talismanneke en Odisee vind je uitgewerkte activiteitenfiches bij verschillende boekjes

# data[].attributes.body
Met kinderen praten over loslaten en afscheid nemen kan heftige emoties met zich meebrengen. Hoe vertel je aan een kind dat loslaten ook een andere manier van vasthouden kan betekenen? Je kan een belevingsoefening doen met de kinderen. Hiervoor heeft elk kind een bellenblazer nodig. Nodig de kinderen uit de ogen te sluiten. Geef wat tijd om aan de diegene waarvan ze afscheid namen (om welke reden dan ook) te denken. Welke herinneringen hebben ze aan die persoon/dat dier? Welke gevoelens komen er naar boven? Waarom is dat? Vervolgens nodig je de kinderen uit om - vrijblijvend- iets te vertellen, te vragen aan die persoon. Of om een gedachte, een gevoel, een wens naar die persoon/dat dier toe te blazen. Bij elke gedachte kan een er een zeepbel worden geblazen. Deze belevingsoefening kan verder levensbeschouwelijk worden uitgewerkt, indien gewenst.

# data[].attributes.body
De instructiekaarten kan je desgewenst levensbeschouwelijk (volgens de eigen levensbeschouwing- nog verder gaan uitdiepen.

# data[].attributes.body
Dit verhaal is levensbeschouwelijk (RKG) uitgewerkt. De uitwerking kan aangepast worden aan de levensbeschouwing naar keuze.

# data[].attributes.body
- herkennen van situaties van afscheid en verdriet

- ontdekken dat er ruimte mag zijn voor verdriet en onzekerheid

- leren omgaan met verdriet door te benoemen, te erkennen, te delen en te troosten

- ontdekken dat Jezus heeft gezegd “Ik ben de Opstanding en het Leven” en dat wij Hem daarin mogen volgen

- sterven leren zien in het licht van de verwachting van een eeuwig leven

# data[].attributes.body
https://www.remembermebelgium.be/inspiratie/uitvaartzorg-en-rituelen/joodse-uitvaart

# data[].attributes.headline
Sommige materialen uit deze kolom kunnen ook aan bod komen in één van de fases mits goede afspraken binnen het LBV-team en mits voldoende duiding. Het is goed om stil te staan bij zowel de gelijkenissen als bij de verschillen en de onderlinge maar ook interne diversiteit te erkennen. 

# data[].attributes.subject
Sommige materialen uit deze kolom kunnen ook aan bod komen in één van de fases mits goede afspraken binnen het LBV-team en mits voldoende duiding. Het is goed om stil te staan bij zowel de gelijkenissen als bij de verschillen en de onderlinge maar ook interne diversiteit te erkennen. 

# data[].attributes.headline
Hier komt materiaal dat specifiek uitgewerkt kan worden voor het BuBaO. Uiteraard kan men materiaal uit de vorige kolommen gebruiken mits aanpassingen aan de doelgroep. 

# data[].attributes.subject
Hier komt materiaal dat specifiek uitgewerkt kan worden voor het BuBaO. Uiteraard kan men materiaal uit de vorige kolommen gebruiken mits aanpassingen aan de doelgroep. 

# data[].attributes.headline
Fase 1 Suggestie 3: Bezoek aan de begraafplaats

# data[].attributes.subject
Fase 1 Suggestie 3: Bezoek aan de begraafplaats

# data[].attributes.body
Mogelijke vragen ter verdieping:
- waar herken je iets van dankbaarheid omdat men deze persoon heeft gekend?
- waar herken je een teken van hoop?
- is er iets wat jij ziet dat jou troost kan geven?
- herken je tekens van verbondenheid over de dood heen?

Leg vooraf kort uit waarom je een begraafplaats gaat bezoeken, maak goede afspraken. Maak indien mogelijk heterogene groepjes. Licht de ouders en de directie in.

# data[].attributes.headline
PEGO Een bemoedigend (voor)leesverhaal waarin opa in zijn laatste dagen met zijn kleinzoon spreekt

# data[].attributes.subject
PEGO Een bemoedigend (voor)leesverhaal waarin opa in zijn laatste dagen met zijn kleinzoon spreekt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Jij mag nog honderd jaar mijn opa zijn', glimlacht Merijn.Opa's blik wordt triest.Het hangt al langer in de kamer.Het fluistert door het huis.Het draait rond bij Merijn vanbinnen.Opa is veel te ziek om nog erg lang te leven.Maar ik wil niet dat je doodgaat is een bemoedigend verhaal, waarin opa in zijn laatste dagen met zijn kleinzoon spreekt. Het verdriet wordt benoemd, maar bovenal spreekt de hoop die te vinden is in Jezus.Dit prentenboek bevat handvatten voor ouders en begeleiders om met rouwverwerking bij kinderen om te gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Maar ik wil niet dat je doodgaat | Katelijne Depoortere | Literaire fictie | 9789082949469 | Standaard Boekhandel

# data[].attributes.attachment_link.description
'Jij mag nog honderd jaar mijn opa zijn', glimlacht Merijn.Opa's blik wordt triest.Het hangt al langer in de kamer.Het fluistert door het huis.Het draait rond bij Merijn vanbinnen.Opa is veel te ziek om nog erg lang te leven.Maar ik wil niet dat je doodgaat is een bemoedigend verhaal, waarin opa in zijn laatste dagen met zijn kleinzoon spreekt.

# data[].attributes.headline
PEGO Lees- en kijkboek over de dood voor jonge leerlingen

# data[].attributes.subject
PEGO Lees- en kijkboek over de dood voor jonge leerlingen

# data[].attributes.body
Boek: Om nooit te vergeten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Informatie levertijd

Voor bezorgadressen buiten Nederland wordt 1 extra leverdag gerekend.

Beschrijving

Als een jong kind geconfronteerd wordt met de dood, heeft dat vaak veel impact. Het is belangrijk dat ouders hier met hun kind(eren) over kunnen praten, zodat het overlijden van een persoon of een (huis)dier een plekje kan krijgen.

In dit nieuwe prentenboek beschrijft Linda Klein een dag uit het leven van Imme. Deze kleine jongen van zes jaar heeft op jonge leeftijd al kennis gemaakt met de dood. Op de kinderboerderij ontdekt hij dat een van de geitjes is overleden. Hij legt al snel de link met de eerder overleden Lotte en er ontstaat op de fiets een bijzonder gesprek tussen moeder en kind. Imme stelt echte, kinderlijke vragen over de dood en zijn moeder geeft zo goed mogelijk antwoord.

In dit boek komen diverse aspecten van de dood ter sprake, zoals:
* De dood in de natuur (bomen verliezen hun blaadjes),
* de dood van een (huis)dier,
* het sterven van een mens.
* Vragen over de hemel en over God
* Verder worden gevoelens van het kind besproken als: verdriet, gemis, onbegrip en angst.

De zachte aquarel illustraties van Nynke Talsma bevatten heel subtiele kleuraccenten en ze heeft gewerkt met veel oog voor detail. De illustraties vullen de tekst aan met elementen die niet in de tekst genoemd worden. Daardoor is het ook een prachtig kijkboek.

# data[].attributes.attachment_link.description
Om nooit te vergeten Linda Klein | Nynke Mare Talsma. Als een jong kind geconfronteerd wordt met de dood, heeft dat vaak veel impact. Het is belangrijk dat ouders hier met hun kind(eren) over kunnen praten, zodat het overlijden van een persoon of een (huis)dier een plekje kan krijgen.

# data[].attributes.headline
Wanneer word je dood? (info voor de leerkracht)

# data[].attributes.subject
Wanneer word je dood? (info voor de leerkracht)

# data[].attributes.body
Als kinderen meemaken dat iemand overlijdt, roept dat vaak onverbloemde vragen bij hen op. Dit boek moedigt ouders, leerkrachten, ... aan om de vragen van de kinderen serieus te nemen. Bijvoorbeeld door uit te leggen wat 'dood' precies is, dat je verdriet mag hebben of boos kunt zijn, en-misschien het belangrijkst- dat er troost is.:
Riet Fiddelaers-Jaspers is rouwtherapeut.

# data[].attributes.headline
De visjes van Océane (zelfdoding) - 1ste/2de graad

# data[].attributes.subject
De visjes van Océane (zelfdoding) - 1ste/2de graad

# data[].attributes.body
Dit prentenboek is een initiatief van Werkgroep Verder na Zelfdoding. Het legt aan jonge kinderen uit wat zelfdoding is en welke complexe gevoelens dit kan oproepen. Dit boek laat je stil achter. Op een eerlijke manier wordt er op kindermaat uitgelegd wat zelfdoding is en waarom mensen daar soms voor kiezen.
Achteraan vind je richtlijnen voor wie het boek voorleest. Er wordt uitgelegd hoe je jonge kinderen kan vertellen dat een dierbare door zelfdoding het leven liet, hoe kinderen rouwen en hoe je ze daarbij kan helpen.

# data[].attributes.body
Hilde Vandermeeren beschreef de laatste wens van zus in mooie en treffende woorden. Een aangrijpend verhaal dat stil maakt. Over afscheid nemen en verdriet, maar ook over hoe je met dat verlies leert omgaan.

# data[].attributes.body
In dit prentenboek vertelt Marian De Smet open en eenvoudig hoe het is als je ouders uit elkaar gaan.

# data[].attributes.headline
Rouwkoffer te ontlenen in Huis Emmaüs in Aalst

# data[].attributes.subject
Rouwkoffer te ontlenen in Huis Emmaüs in Aalst

# data[].attributes.body
Voor meer info:
info@emmaushuis.org
tel. +32 479 24 58 04

# data[].attributes.body
draaiboeken, tips, achtergrondinfo...

# data[].attributes.body
Kan aanleiding zijn voor filosofisch gesprek

# data[].attributes.headline
RKG Over het overlijden van een huisdier

# data[].attributes.subject
RKG Over het overlijden van een huisdier

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Afbeeldingen

Islamitische Uitvaartzorg al-Qadr presenteert het eerste islamitische rouwverwerkingsboek voor kinderen in Nederland en België. Het boek is geschikt voor kinderen vanaf 4 jaar om samen te lezen en van alles te tekenen, knippen en plakken. Kinderen vanaf 7 jaar kunnen dit prima alleen doen. Dit boek is te gebruiken door ouders, verzorgers en organisaties die de dood bespreekbaar willen maken. Het is zorgvuldig samengesteld door teamleden uit verschillende disciplines om het pedagogisch karakter van het boek te optimaliseren.

Je kind kan zich op creatieve wijze uiten door er van alles in te tekenen, schrijven en plakken. Er is vooral heel veel ruimte voor alles wat je kind voelt. Zo is het een ondersteuning in rouwproces.

Kaft: Hardcover

Uitgeverij: Stichting Tasmim

Pagina's: 48

Auteur: Islamitische Uitvaartzorg al-Qadr

Vertaler: N.V.T.

Negatief, positief, neutraal: we zetten een review altijd online. We controleren wel eerst of 'ie voldoet aan onze reviewvoorwaarden en niet nep is. We controleren ook of 'ie is geschreven door iemand die het artikel heeft gekocht via bol.com en zetten dit er dan bij. De controles gebeuren automatisch, al kijken er soms mensen mee. Bol.com betaalt niet voor reviews. Als een reviewer door een andere partij is vergoed, staat dit in de review zelf.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tot in Djenna Inshaa Allah | 9789083004327 | Boeken | bol.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Tot in Djenna Inshaa Allah (). Islamitische Uitvaartzorg al-Qadr presenteert het eerste islamitische rouwverwerkingsboek voor kinderen in Nederland en...

# data[].attributes.headline
NCZ     'De sokken van de olifant': rouwkoffer gratis te ontlenen in ieder Huis van de Mens. 

# data[].attributes.subject
NCZ     'De sokken van de olifant': rouwkoffer gratis te ontlenen in ieder Huis van de Mens. 

# data[].attributes.headline
De meest gestelde vragen over kinderen en de dood

# data[].attributes.subject
De meest gestelde vragen over kinderen en de dood

# data[].attributes.headline
NCZ   Boekje 'Leven en Dood' van Philo & Sophia, de kleine filosofen 

# data[].attributes.subject
NCZ   Boekje 'Leven en Dood' van Philo & Sophia, de kleine filosofen 

# data[].attributes.body
Om een filosofisch gesprek te voeren in de klas.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Afbeeldingen

Productspecificaties

Wij vonden geen specificaties voor jouw zoekopdracht '{SEARCH}'.

Negatief, positief, neutraal: we zetten een review altijd online. We controleren wel eerst of 'ie voldoet aan onze reviewvoorwaarden en niet nep is. We controleren ook of 'ie is geschreven door iemand die het artikel heeft gekocht via bol.com en zetten dit er dan bij. De controles gebeuren automatisch, al kijken er soms mensen mee. Bol.com betaalt niet voor reviews. Als een reviewer door een andere partij is vergoed, staat dit in de review zelf.

0

0

1

0

0

Negatief, positief, neutraal: we zetten een review altijd online. We controleren wel eerst of 'ie voldoet aan onze reviewvoorwaarden en niet nep is. We controleren ook of 'ie is geschreven door iemand die het artikel heeft gekocht via bol.com en zetten dit er dan bij. De controles gebeuren automatisch, al kijken er soms mensen mee. Bol.com betaalt niet voor reviews. Als een reviewer door een andere partij is vergoed, staat dit in de review zelf.

# data[].attributes.attachment_link.title
Leven En Dood, Brigitte Labbé | 9789027484963 | Boeken | bol.com

# data[].attributes.headline
Klasse: tips bij een overlijden op school

# data[].attributes.subject
Klasse: tips bij een overlijden op school

# data[].attributes.attachment_link.description
Als het noodlot toeslaat: hoe help je kinderen omgaan met hun vragen en gevoelens rond het verlies van leraren, vrienden of medeleerlingen? Omgaan met rouw en verdriet: verhalen en tips.

# data[].attributes.headline
Fase 2 - Suggestie 2: Omgaan met verlies, verdriet en rouw. Website met onder andere korte filmpjes over uitvaartcentrum en afscheidsceremonies om dit bespreekbaar te maken in de klas. 

# data[].attributes.subject
Fase 2 - Suggestie 2: Omgaan met verlies, verdriet en rouw. Website met onder andere korte filmpjes over uitvaartcentrum en afscheidsceremonies om dit bespreekbaar te maken in de klas. 

# data[].attributes.attachment_link.description
Toen papa overleed, hebben we een herinneringsboom geplant…

# data[].attributes.headline
NCZ                                                                                        2 kortfilms over afscheid nemen met bijhorend lespakket: 'Licht' en 'Voorbij de sterren'

# data[].attributes.subject
NCZ                                                                                        2 kortfilms over afscheid nemen met bijhorend lespakket: 'Licht' en 'Voorbij de sterren'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jaarlijks programmeert Ketnet vijf gloednieuwe, Vlaamse kinderdocumentaires in de reeks Ket & Doc. De korte docu's, voor kinderen tussen 9 en 12 jaar, brengen diverse verhalen en tonen de wereld telkens door de ogen van een kind.

Twee jaar geleden lanceerden Ketnet, het VAF en JEF een oproep voor de derde editie van Ket & Doc. Filmmakers konden zich inschrijven en mochten een workshopreeks volgen om aan hun eigen documentaire te werken. Op die manier krijgen jonge regisseurs de kans om hun talent verder te ontplooien en dat meteen ook te tonen aan het grote publiek. De documentaires gingen in première op het JEF festival (19 februari tot 6 maart) en worden aangeboden in de Ketnet-app en op Ketnet.be.

Aikiddo van Annabel Verbeke

De tienjarige Aiko trekt na de lockdown nieuwsgierig de grootstad Brussel in. Op zoek naar nieuwe verhalen voor haar vlog. Tussen de geluiden van de stad, hoort ze plots ook muziek. Nieuwsgierig gaat ze op onderzoek. Op verschillende plaatsen ontmoet ze andere kinderen die zich muzikaal uitleven. Zingend, dansend, musicerend en beatboxend ontstaan nieuwe vriendschappen op met als resultaat: een muzikaal feest hoog boven de stad.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jaarlijks programmeert Ketnet vijf gloednieuwe, Vlaamse kinderdocumentaires in de reeks Ket & Doc . De korte docu's, voor kinderen tussen 9 en 12 jaar, brengen diverse verhalen en tonen de wereld telkens door de ogen van een kind. Twee jaar geleden lanceerden Ketnet, het VAF en JEF een oproep voor de derde editie van Ket & Doc.

# data[].attributes.headline
Onderstaande boeken en filmpjes zijn slechts een kleine selectie uit het enorme aanbod. Er zijn ook heel wat liedjes en gedichten die gebruikt kunnen worden in meerdere fases van het project. 

# data[].attributes.subject
Onderstaande boeken en filmpjes zijn slechts een kleine selectie uit het enorme aanbod. Er zijn ook heel wat liedjes en gedichten die gebruikt kunnen worden in meerdere fases van het project. 

# data[].attributes.body
Doelen uit het leerplan
L1
Godsdienst en cultuur: Mijn godsdienst leert mij om mijn geluk en verdriet te delen
L2
Zedelijkheid: mijn geloof wil vriendschap en broederschap
L3
Aanbidding: de gebedsplaatsen van mijn vrienden
Godsdienst en cultuur: de relatie tussen religie en cultuur in ons dagelijks leven
L4
Zedelijkheid: Liefde, vriendschap en broederschap
- doen leven is een werk van liefde
- islam raadt aan om in harmonie samen te leven
L5
Geloofsleer: geloven in het leven na de dood
Zedelijkheid: Wij delen vreugde en verdriet
-ziekte
-het bezoeken van de begraafplaats
L6
Geloofsleer: het Lot en de voorbestemming

# data[].attributes.body
Allerzielen.
Iemand die sterft daar moet je afscheid van nemen. Het is een situatie waarin verdriet heel groot kan zijn. Veel mensen vinden daarbij steun in hun geloof. Het geloof dat mensen na hun dood bij God verder leven, kan hen troost bieden.
https://www.kuleuven.be/thomas/page/droog-je-tranen

Meer info vind je ook hier:
°Bijbel in 1000 seconden | Allerzielen

°Lesimpuls voor het basisonderwijs over Allerzielen (kleuters en 1ste graad)
Kerkhofkleur - Thomas -Godsdienstonderwijs.be (kuleuven.be)

°Lesimpuls voor het basisonderwijs over Allerzielen ( 2e en 3e graad)
In mijn herinnering... - Thomas - Godsdienstonderwijs.be (kuleuven.be)

# data[].attributes.body
Allerheiligen.
In deze lesimpuls maak je kennis met de heilige Christoffel. Bedoeld voor de 2de en de 3de graad basisonderwijs.
https://www.kuleuven.be/thomas/page/heiligen/

Zie ook Bijbel in 1000 seconden | Heilig en heiligen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vrijzinnig humanistische afscheidsplechtigheid

Een dierbare verliezen, het is één van de zwaarste gebeurtenissen in een mensenleven. Als je niet gelovig in het leven staat, heb je weinig boodschap aan een afscheid waarbij een god of het hiernamaals centraal staan. Tijdens een vrijzinnig humanistische plechtigheid zeg je op je eigen manier vaarwel.
VRAAG EEN PLECHTIGHEID AAN
We nemen de tijd voor jou

Tijdens een gesprek wordt rustig de tijd genomen om te praten en te luisteren, om samen met jou tot een concrete invulling van de vrijzinnig humanistische afscheidsplechtigheid te komen. In deze plechtigheid staat de overledene en zijn verhaal centraal. Op basis hiervan gaat een medewerker aan de slag en schrijft een persoonlijke afscheidstekst. Natuurlijk is er ruimte voor persoonlijke bijdragen van familie en vrienden.

Uniek en op maat

Je bepaalt zelf hoe de afscheidsplechtigheid eruit ziet. Verkies je een plechtigheid met veel genodigden of eerder een intiem samenzijn? Schrijf je zelf iets of vind je troost in een lied, een symbool, of toon je graag een filmpje? Zijn er familieleden of vrienden die iets kwijt willen? Heeft de overledene ooit zelf bepaalde wensen geuit? We werken het allemaal samen met jou uit.

Nazorg

Kort na het overlijden word je in beslag genomen door het regelen van de uitvaart. Als deze drukte achter de rug is, dringt het verlies pas echt tot je door. Verlies kan soms lang duren. Soms wordt het je te veel of heb je niemand om je gevoelens mee te delen. Ook dan kan je kosteloos beroep doen op een vrijzinnig humanistisch consulent die naar jou luistert.

Praktische informatie en tools

Een afscheidsplechtigheid vul je zelf in: het format, de teksten, de muziek, de symboliek enzovoort. Bij de organisatie van deze dag komt heel wat kijken. Professionele medewerkers bij het huisvandeMens in jouw buurt staan daarom voor je klaar.

Professioneel en toch kosteloos

Afscheid nemen is een moeilijke gebeurtenis en het went nooit. De vrijzinnig humanistische consulent loodst je op professionele wijze door dit emotionele proces en werkt samen met jou een authentieke afscheidsplechtigheid uit. Veelal draagt een medewerker deze tekst zelf voor, tenzij jij of een andere nabestaande dit liever zelf doet. Een afscheidsplechtigheid organiseren bij ons is kosteloos.
VRAAG EEN PLECHTIGHEID AAN
Meer info

# data[].attributes.attachment_link.title
Afscheid nemen op je eigen manier met een vrijzinnig humanistische plechtigheid | deMens.nu

# data[].attributes.attachment_link.description
Zeg vaarwel aan een dierbare zoals jij het wil, van begin tot eind. Bij een huisvandeMens kan je terecht voor een vrijzinnig humanistische plechtigheid onder professionele begeleiding.

# data[].attributes.headline
Ballade van de Dood: voorgelezen prentenboek

# data[].attributes.subject
Ballade van de Dood: voorgelezen prentenboek

# data[].attributes.body
Enkele filosofische vragen over de dood.
- Wat is de dood?
- Wat zou er gebeuren wanneer de dood niet bestaat?
- Hoe ziet de dood er uit?
- Wat is eeuwig leven?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Voor Eeuwig in mijn hart' is een cultuursensitief werkboek waarin kinderen op verschillende manieren in verbinding kunnen blijven met 'het verlies' maar ook met zichzelf en de eigen emoties.

Het werkboekje ondersteunt psycho-educatie en emotieregulatie zodat het kind erkenning kan vinden en ondersteund kan worden in het verwerkingsproces.

Specificaties
Bladzijden:
56 p. (boek) - 18 p. (handleiding)

Uitvoering:
Hardcover (boek) - Paper cover (handleiding)

Papier:
140 gsm offset papier (boek) - 90 gsm offset (handleiding)

# data[].attributes.attachment_link.title
Verlies en rouw bij kinderen islam kinderboek

# data[].attributes.attachment_link.description
Rouw en verlies bij kinderen islam boek islamitische kinderboeken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mensen lijden op een andere, meer gelaagde manier dan dieren. Terwijl een dier slechts pijn ervaart in het hier en nu, kan een mens 'lijden aan het lijden' doordat hij via zijn bewustzijn op zijn lijden reflecteert. Zo kunnen zelfs de meest banale, alledaagse gevallen van teleurstelling of pijn de vraag naar het 'waarom' van het bestaan oproepen. De Vlaamse psychiater Dirk de Wachter beweert dan ook dat hij in feite 'altijd over hetzelfde praat: de zin van het leven. Daarover gaan alle vragen in mijn praktijk: waarom leef ik? Waarom leef ik als mijn man met wie ik twintig jaar samen was er vandoor is met zijn secretaresse? Waarom leef ik als mijn zoon voor wie ik alles heb gedaan, mij niet meer wil zien?'

Zo lang alles soepeltjes verloopt, is het gemakkelijk zingevingsvragen te ontwijken. Maar ze dringen zich onvermijdelijk op zodra het leven even niet meer leuk is en de zin ervan dus niet meer vanzelfsprekend. De Wachter vindt die vragende toestand heel normaal: verdriet en tegenslag horen nu eenmaal bij het leven, zoals het ook heel normaal is af en toe stil te staan bij de vraag waarom je eigenlijk leeft. Met het stellen van die vraag komt volgens filosoof Ton Lemaire ons 'oerverdriet' aan de oppervlakte: het diepmenselijke verdriet omdat we nu eenmaal niet volmaakt zijn, ten diepste kwetsbaar zijn en weten dat we uiteindelijk zullen sterven. Hoewel deze kwetsbaarheid ons leven enerzijds verdiept en extra kostbaar maakt, maakt het ons aan de andere kant ook 'troostbehoeftig': wij zijn wezens met een diepe nood aan manieren om de onvolmaaktheid te verdragen en ons ermee te verzoenen.

Verachtelijke troost

Niet alle moeilijke situaties vragen om troost, meent filosoof Hans Blumenberg. 'Soms kan het zoeken of bieden van troost zelfs verachtelijk zijn.' Je gaat namelijk pas over tot troost als je 'gelooft dat er niets aan de status quo kan worden veranderd, en dus alle pogingen daartoe opgeeft.'

Troost gaat gepaard met een zekere berusting tegenover de omstandigheden en zou een mens kunnen beroven van de motivatie om iets aan zijn situatie te veranderen. 'In de waardering van revolutionaire geesten zal troost wel een soort opium zijn,' aldus filosoof Cornelis Verhoeven.

Het is dan ook begrijpelijk dat feministe Germaine Greer de uitspraak deed: 'Wij horen ongetroost te zijn.' Onverzoend leed kan een krachtige motor vormen om je eigen leven of de wereld te veranderen en een enorme bron van strijdbaarheid in de mens aanwakkeren. Troost daarentegen sust die strijdlust juist in slaap.

De Britse dichter T.S. Eliot maakte een onderscheid tussen twee soorten problemen, dat in dit kader behulpzaam kan zijn. 'De ene soort moet worden opgelost en verdwijnt dan; de andere soort moet worden uitgehouden, onder ogen gezien en meegedragen.' Het moge duidelijk zijn dat 'oerverdriet', 'bestaanspijn' en 'lijden aan het lijden' tot de tweede (troostbehoevende) soort problemen behoren, evenals onoverkomelijk verlies en ongeneeslijke ziekte. Terwijl corrigeerbare tekortkomingen, geneesbare ziekten en situaties van misbruik of onrecht in eerste instantie om daadkracht en een oplossingsgerichte mentaliteit vragen. Vaak is het echter niet helemaal duidelijk of een probleem tot de eerste of de tweede categorie behoort - bijvoorbeeld in het geval van een complexe relatie tussen partners of familieleden: hoeveel wrijving is acceptabel, hoort er nu eenmaal bij en moet worden uitgehouden, en hoeveel is problematisch of zelfs alarmerend?

Zelf geloof ik overigens niet dat het zoeken of bieden van troost ooit verachtelijk is. Zelfs de meest concrete, om een oplossing schreeuwende problemen kunnen immers onze diepere bestaanspijn activeren, en daarmee onze behoefte aan troost. Bovendien kan een troostrijke ervaring een mens vleugels geven, nieuwe energie om de strijd van het bestaan weer aan te gaan. Troost maakt volgens Blumenberg 'het ondraaglijke draaglijk': wie getroost wordt, ontdekt in zichzelf het vermogen om datgene in zijn leven te integreren waarvan hij vreesde dat het hem zou vernietigen. En een mens die niet bezwijkt onder de last van zijn pijn en onvolmaaktheid, is uiteindelijk beter in staat om voor zichzelf op te komen en zijn leven een vruchtbare wending te geven.

De troost van het medeleven

Ton Lemaire beschrijft in zijn prachtige essay De tederheid hoezeer leed ons terugwerpt op onszelf en ons eenzaam maakt. We zijn van nature kwetsbare wezens, en hebben het nodig om anderen te vertrouwen en ons ingebed te voelen in de samenleving. Zodra we pijn ervaren, vooral pijn die door een medemens wordt toegebracht, herinneren we ons weer hoe naakt we in feite in de wereld staan, hoe fundamenteel eenzaam en weerloos we zijn. Voor de ernstig gekwetste persoon verschijnt de wereld als een bedreigende plek. Blijkbaar, zo ontdekt hij, is het niet vanzelfsprekend dat mijn kwetsbaarheid door mijn naasten wordt ontzien. Lemaire spreekt van de toestand van 'verworpenheid' waartoe een gekrenkte mens kan vervallen, en waaruit hij niet altijd op eigen kracht weer op kan krabbelen.

Maar ook als zijn leed niet door iemand anders is veroorzaakt, kan een ongelukkige mens tóch het gevoel hebben niet meer bij de samenleving te horen; dat andere mensen niet meer op hem zitten te wachten, omdat vrolijkheid en succes nu eenmaal de norm zijn, en zijn verdriet daartegen afsteekt als een schrille dissonant. Een belangrijk aspect van troost bestaat er dan ook in de ongelukkige ander gerust te stellen dat hij nog steeds gewenst is, en hem 'terug te voeren binnen de vertrouwde kring van vrienden, die elkaars kwetsbaarheid ontzien. Hem zijn tijdelijke verworpenheid doen vergeten door er de warmte van hun mededogen tegenover te stellen.'

Dat kan door de ander onverdeelde aandacht te schenken en naar hem te luisteren, zodat hij zich gehoord voelt, serieus genomen en in zijn bestaan bevestigd. Daarmee wordt de pijn of het gemis weliswaar niet opgeheven, benadrukt Lemaire. 'De troost troost het ontroostbare niet door het op te heffen of te doen alsof het niet bestaat, maar door degene die eraan lijdt te verzoenen met zijn tekort door hem het tekort te laten aanvaarden, dat wil zeggen: door hem zichzelf te laten aanvaarden.' Daarbij is het belangrijk om uit te stralen dat je 'dit gemis ook zelf aan den lijve hebt ondervonden en het met je meedraagt op de bodem van je zelf. De troost van iemand die niet zelf geleden heeft aan de pijn die hij probeert te troosten, klinkt hol en gratuit. Hij kan voortkomen uit een goed en welwillend hart, maar hij bereikt het leed niet, want hij is niet gemaakt uit dezelfde stof waaruit het leed is gemaakt. Het perspectief dat de vertrooster kan bieden aan degene die lijdt aan zijn gemis, is hijzelf als mede-lijdende. Immers, hij is zelf een gezichtspunt en een uitzicht op het fundamentele tekort waaraan de ander lijdt.'

Daarmee bedoelt Lemaire dat iedere persoon - via zijn spreken, handelen en manier van aanwezig-zijn - uitdrukking geeft aan een wijze waarop het menselijk tekort kan worden gedragen. Iemands persoonlijke aanvaarding van dat tekort vormt daarmee stilzwijgend een uitnodiging aan de ander om zichzelf en zijn eigen onvolmaaktheid eveneens te omarmen. Daarbij is het niet noodzakelijk dat iemand letterlijk hetzelfde leed als de ander heeft doorstaan - dat zou zelfs onmogelijk zijn, want ieder leed is anders, en iedereen ondergaat het weer op een andere manier en met een andere intensiteit. Nee, medeleven is mogelijk vanwege het gedeelde 'oerverdriet' dat eigen is aan álle mensen, en dat de universele onderstroom van elke specifieke vorm van lijden vormt.

Het is het 'zoemende lijden' dat Georges Bernanos zo poëtisch beschrijft in de volgende passage uit zijn roman Dagboek van een dorpspastoor. Daarin vertelt een meisje hoe ze haar persoonlijke verdriet inbedt in een soort kosmische verdrietssymfonie, iets wat haar - en daar verbaast ze zich zelf over - troost biedt en zelfs gelukkig maakt: 'Wanneer ik mij nergens meer toe in staat voel, als ik niet meer op mijn benen kan blijven staan en van die steken in mijn zij krijg, kruip ik weg in een hoek, heel alleen, en - u zult erom lachen - in plaats van mij dan prettige dingen voor de geest te halen, waar je van opvrolijkt, zit ik te denken aan al die mensen die ik niet ken en die op mij lijken - en dat zijn er heel wat, de aarde is groot! - de bedelaars die in de regen langs de straten slenteren, de weggelopen kinderen, de zieken, de gekken in het gekkenhuis die naar de maan blaffen, en nog zoveel, zoveel anderen! Ik kruip daartussen, probeer mij heel klein te maken, en niet alleen met de levende mensen, weet u: ook met de doden, de mensen die hebben geleden, en de mensen die nog moeten komen en zullen lijden net als wij... Waarom? Waarom lijden? vragen ze allemaal... 't Is alsof ik het met die mensen vraag, ik meen dat te horen, 't doet mij zo aan als een eindeloos gezoem dat me in slaap wiegt. Op zulke ogenblikken zou ik mijn plaats niet willen ruilen voor die van een miljonair, ik voel mij gelukkig.'

De troost van cultuur

Even mysterieus als het geluk van dit meisje is de troost die een mens kan ontlenen aan kunst, literatuur of muziek, juist ook aan de meest melancholische vormen daarvan. Toen 'Omi', de grootmoeder van essayist Willem Jan Otten, dagelijks pianoliederen van Schumann speelde voor haar medegevangenen in een Indonesisch jappenkamp, werd dat 'een bijna religieus ritueel - een manier om te helpen dragen. Om niet te ontredderen, in splinters wanhoop uiteen te vallen.' Ook de titel van de televisieserie Van de schoonheid en de troost (2012) van Wim Kayzer, waarin bekende kunstenaars, wetenschappers en filosofen reflecteren op datgene wat hun leven de moeite waard maakt, suggereert dat er een onlosmakelijk verband bestaat tussen schoonheid (in cultuur of natuur) en troost, ontroering en hernieuwde levenslust.

Er zijn verschillende theorieën over de troostende werking van cultuur. Zo zou de artistieke nabootsing van onze diepste, moeilijkst verwoordbare gevoelens diezelfde gevoelens ontdoen van hun angstaanjagende, broeierige onzichtbaarheid. Aldus zou kunst ons uitnodigen om ons niet langer tegen onze negatieve emoties te verzetten, maar ze binnen een afgebakend esthetisch kader onder ogen te komen en te doorleven. 'Troost is het moment waarop wij smelten en ons verzet opgeven,' schrijft Cornelis Verhoeven.

Bovendien kan het ervaren van kunst een gevoel van controle bewerkstelligen, doordat de werkelijkheid - waaraan we in veel gevallen passief onderworpen zijn - op een actieve manier wordt herschapen in het kunstwerk, dat daarmee getuigt van de triomf van de menselijke geest. Een andere theorie luidt dat we kunnen meeleven met de maker van een melancholisch kunstwerk, en ons daardoor minder eenzaam voelen in ons leed. Tot slot kan mooie, droevige kunst, literatuur of muziek ons eraan herinneren dat er méér is dan alleen leed: er is ook schoonheid, zelfs in het hart van het lijden.

'Alleen als esthetisch fenomeen is het bestaan eeuwig gerechtvaardigd', stelt Friedrich Nietzsche in De geboorte van de tragedie. Als niets meer zin lijkt te hebben, kan kunst ons bewust maken van een schoonheid die zelfs de meest schrijnende aspecten van het bestaan doordringt, en ons aanmoedigen tot Lebensbejahung: tot ja-zeggen tegen het leven, en tegen de zoete onderstroom op de bodem van de dingen. Dichter Leo Vroman verwoordde dat als volgt:
Zo moet het zijn; het zoete zingen
van God, heel zacht door alles heen,
een teder zonlicht op de dingen
die goed zijn, dood zijn en gemeen.
De troost van het lichaam

Maar de meest substantiële vormen van troost, zo benadrukken Lemaire en De Wachter, zijn van fysieke aard. 'Door iemand te omhelzen bevestig ik zijn bestaan in de hoogst denkbare mate, betuig ik er mijn volledige instemming mee. Door mijn geliefde te omhelzen druk ik op de meest intense en directe manier mijn onvoorwaardelijke deelname uit aan haar bestaan. Ik spreid mijn armen open om haar te ontvangen in haar verworpenheid.'

De Wachter moedigt mensen - in onze tijd van social media - dan ook aan om 'elkaar vast te pakken. Natuurlijk moet het respectvol en niet dwingend gebeuren, maar alstublieft, pak elkaar vast. Dat is zo'n menselijke behoefte.' Hij spreekt van 'baarmoederlijkheid', een gevoel van koestering dat mensen niet alleen in hun kindertijd, maar in alle stadia van hun leven nodig hebben. 'Elkaar zien, elkaar vastpakken, elkaar de hand geven, elkaars vel voelen, elkaar in de ogen kijken, dat is een fundamentele noodzaak om te kunnen bestaan' en ons gedeelde oerverdriet het hoofd te kunnen bieden.

Literatuur

Cornelis Verhoeven. 'Momenten van troost en schoonheid'. Trouw, 15 juli 2000.

Georges Bernanos. Dagboek van een dorpspastoor. Verslag van een schijnbaar mislukt priesterleven. Haarlem: Uitgeverij De Toorts (jaar van uitgave niet vastgesteld).

Hans Blumenberg. 'Trostbedürfnis und Untröstlichkeit des Menschen' in Beschreibung des Menschen. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 2014).

Interviews met Dirk De Wachter: 'Het leven is niet alleen een feest' (De Grote Vragen, 9 augustus 2018, https://tinyurl.com/y4vv5xhh); 'Alles altijd leuk vinden, lijkt me een vergissing' (De Volkskrant, 29 maart 2019, https://tinyurl.com/y6pbdxrn).

Ton Lemaire. De tederheid. Bilthoven: Uitgeverij Ambo, 1968.

Willem Jan Otten. 'Mevrouw Hennequin' in: Droomportaal. Amsterdam: Uitgeverij Van Oorschot, 2014.

Illustratie: Chiara Arkesteijn

# data[].attributes.attachment_link.description
Is het doel van de psychologie om mensen gelukkig te maken, te laten bloeien en te helpen succesvol te zijn? Hoewel het, in deze tijd van maakbaarheid en controledrift, verleidelijk kan zijn zo te denken, zit het vermoedelijk anders.

# data[].attributes.headline
Fase 2 Suggestie 2 vervolg filmpjes:                                                      op de begraafplaats - 2de & 3de graad 

# data[].attributes.subject
Fase 2 Suggestie 2 vervolg filmpjes:                                                      op de begraafplaats - 2de & 3de graad 

# data[].attributes.body
Deze video duurt 50 seconden en kan als intro gebruikt worden bij het thema over afscheid nemen en doodgaan.
Na het bekijken van dit filmpje kunnen volgende vragen een gesprek in (kleine) groep op gang brengen:

- Wat heeft je geraakt in het filmpje?
- Ga je ook eens wel eens naar een begraafplaats? Wie gedenk je daar?
- Denk aan een dierbare overledene. Welke voorwerpen die iets meer vertellen over de geliefde zouden zeker op het graf kunnen komen?

# data[].attributes.attachment_link.title
Mijn herinnering aan jou: op de begraafplaats

# data[].attributes.headline
Fase 2 Suggestie 2 -  wat is cremeren ? - 2de & 3de graad 

# data[].attributes.subject
Fase 2 Suggestie 2 -  wat is cremeren ? - 2de & 3de graad 

# data[].attributes.body
Het filmpje duurt 45 seconden en kan als intro gebruikt worden om te praten over 'crematie'. Let op: in sommige levensbeschouwingen is het niet gebruikelijk om te cremeren, wel om overledenen te begraven. Geef hierbij duiding (zie info achtergrondinformatie voor de leerkracht)
Na het bekijken van het filmpje kan je de kinderen even op verhaal laten komen in kleine groepjes adhv volgende vragen:
- Wat heeft je geraakt in het filmpje?
- was je zelf al eens aanwezig bij een crematie? Wil je erover vertellen?
- Ken je nog andere manieren om een overledene te gedenken?

# data[].attributes.headline
Fase 1 Suggestie 1 : Filmpje De dood maakt deel uit van het leven - 3de graad

# data[].attributes.subject
Fase 1 Suggestie 1 : Filmpje De dood maakt deel uit van het leven - 3de graad

# data[].attributes.body
Dit filmpje duurt zo'n 2 minuten en kan als intro gebruikt worden bij het thema rond afscheid nemen en dood.
Om even stil te staan bij het de inhoud van het filmpje kan je kort enkele vragen stellen waarmee kinderen in een 'fluistergesprek' (per 2) op verhaal kunnen komen.
Mogelijke vragen:
- Wat viel jou op in het filmpje?
- Wat heeft je geraakt?
- Wat zou jij willen vragen tijdens het verloop van dit thema?

# data[].attributes.body
Prachtig boek om samen met de kinderen te praten over de verschillende manieren om met verdriet om te gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Als Verdriet op bezoek komt, Eva Eland | 9789025876036 | Boeken | bol.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Als Verdriet op bezoek komt (Hardcover). Prachtig en toegankelijk prentenboek over verdriet en troost voor jong en oud. Soms komt Verdriet onverwacht…

# data[].attributes.headline
Prentenboek: Voor verdriet bestaat geen pleister 2de & 3de graad 

# data[].attributes.subject
Prentenboek: Voor verdriet bestaat geen pleister 2de & 3de graad 

# data[].attributes.body
Vragen waarover je in kleine groepjes in gesprek kan gaan:
- Welk stukje uit het verhaal vind jij heel mooi?
- Welk stukje uit het verhaal maakt jou blij/verdrietig?
- Welk stukje uit het verhaal vind jij heel belangrijk?
- Wat wil meneer Moessa zeggen met: ' Iemand is maar pas echt dood als je er niet meer aan denkt'?
- Wat vind je van die uitspraak van meneer Moessa?

Je kan met de kinderen ook iets planten als herinnering aan dierbare overledenen.

Je kan met de kinderen op zoek gaan naar een goede daad waarin de herinnering aan de dierbare overledene verder blijft leven.

# data[].attributes.headline
Fase 2 - Suggestie 3 mogelijk aanvullende werkvorm: Hoe kan je nabij zijn?

# data[].attributes.subject
Fase 2 - Suggestie 3 mogelijk aanvullende werkvorm: Hoe kan je nabij zijn?

# data[].attributes.body
Brainstorm met de leerlingen hoe zij iemand troosten en zelf graag getroost willen worden, wat biedt hen troost, ...
- Welke ervaring heb jij met troosten?
- Welke manier van troosten is jou bijgebleven?
- Welke manier van troosten vond je niet leuk?
Schrijf jullie ervaringen op een post-it, en kleef het aan het bord.
Bespreek de verschillende manieren van troosten. Soms kan je ook ontroostbaar zijn en dat is ook goed. Troosten betekent niet altijd dat het verdriet wordt weggenomen, want dat kan niet, maar dat het erkend wordt en dat je nabij bent voor iemand.

# data[].attributes.body
-https://adoc.pub/islamitisch-begraven-in-vlaanderen-inspiratie-voor-lokaal-ov.html
-https://www.uitvaart.nl/infotheek/de-plechtigheid/religie-en-rituelen/moslims

# data[].attributes.headline
Islam Wees dankbaar voor wat je wél hebt

# data[].attributes.subject
Islam Wees dankbaar voor wat je wél hebt

# data[].attributes.body
Moslims moeten zich bij verdriet, ziekte en verlies vooral focussen en dankbaar zijn voor hetgeen ze wél hebben.

Verhaal uit het leven van de Profeet Mohammed vrede zij met hem (vzmh)

De Profeet (vzmh) had 4 dochters en kreeg 3 zoontjes die stierven op erg jonge leeftijd. De Profeet (vzmh) had verdriet bij het verlies van een zoontje. Wat het erger maakte was dat zijn oom, een islamhater en buurman danig blij was dat het gelach door de muren heen kwam. De oom Abu Lahab, was blij dat de familienaam van Mohammed (vzmh) niet kon doorgegeven worden.
Allah openbaarde een Koranvers waarin Hij de Profeet (vzmh) troost door te zeggen dat hij zich moet focussen op al het goede in deze wereld en al het goede in het Paradijs, waar Allah een rivier 'al Kawthar' (bron van het goede) laat stromen voor de Profeet (vzmh). Dat de Profeet (vzmh) (en zijn volgelingen) dankbaar moet(en) blijven in gebeden en offers brengen en dat diegene die de Profeet uitlacht, zelf geen nakomelingen zal krijgen.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
RoadToJannah - Quran Nederlandse Audio ( Koran )

# data[].attributes.attachment_link.title
Quran: 108 Surah Al-Kawthar (De Overvloed):  Nederlands audio vertaling koran

# data[].attributes.headline
Fase 3 - Suggestie 1: Verwerking en evaluatie/reflectie met de leerlingen: zie in het document zelf van Fase 2 - suggestie 1. Daar staat ook de verwerking en evaluatie in. 

# data[].attributes.subject
Fase 3 - Suggestie 1: Verwerking en evaluatie/reflectie met de leerlingen: zie in het document zelf van Fase 2 - suggestie 1. Daar staat ook de verwerking en evaluatie in. 

# data[].attributes.headline
Fase 3 - suggestie 2: vervolg Lapbooks in de klas

# data[].attributes.subject
Fase 3 - suggestie 2: vervolg Lapbooks in de klas

# data[].attributes.body
Extra uitleg over lapbooks

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De term 'Lapbook' werd voor het eerst bedacht door Tammy Duby, een thuisschoolmoeder en schrijver uit Virginia, USA. Ze noemde het zo omdat het 'boek' past in de schoot (lap) van het kind (net zoals in 'laptop').

Een lapbook is een eenvoudig mapje met een verzameling van mini-boekjes, klepjes en ander gevouwen materiaal waarin ruimte is voor tekeningen, verhalen, chronologische info, diagrammen, ... Een lapbook kan gemaakt worden van om het even welk onderwerp. Denk maar aan: een onderzoek, een werkstuk, een project, een boekbespreking, ...

Lapbooks kunnen gemaakt worden door jong en oud. Het komt tegemoet aan de verschillende leerstijlen van de ontwerpers.
Informatie wordt verzameld en op een creatieve manier getoond in een dossieromslag of projectboekje. Elke lapbook is een originele creatie. Het verschilt naargelang het onderwerp en de ontwerper. Er is ook geen juiste of foute methode om te 'lapbooken'.

Een lapbook is een fantastische manier om te werken aan inhoud, maar ook aan vaardigheden zoals onderzoeken, plannen, structureren, presenteren, evalueren,... Terwijl bedacht wordt op welke manier informatie vorm kan krijgen in een lapbook, wordt de leerstof gestructureerd en verwerkt.
Bijv. als je een lapbook maakt over het jaar en zijn jaargetijden, kun je op zoek gaan naar een vouwsel dat zich leent voor 4 items.

In een lapbook wordt gewerkt met kleuren, met beelden en met woorden. Zo worden de beide hersenhelften aangesproken wat het leren alleen maar bevordert.
En niet te vergeten... lapbooks maken is gewoon ook leuk! En wat leuk is, onthoud je beter.

# data[].attributes.attachment_link.description
De term 'Lapbook' werd voor het eerst bedacht door Tammy Duby, een thuisschoolmoeder en schrijver uit Virginia, USA. Ze noemde het zo omdat het 'boek' past in de schoot (lap) van het kind...

# data[].attributes.headline
Fase 3 - Suggestie 2 :                                         Lapbook maken kan ingezet worden als verwerking en reflectie en nadien als toonmoment voor ouders/andere leerkrachten/andere klassen... 

# data[].attributes.subject
Fase 3 - Suggestie 2 :                                         Lapbook maken kan ingezet worden als verwerking en reflectie en nadien als toonmoment voor ouders/andere leerkrachten/andere klassen... 

# data[].attributes.body
Kunnen ingezet worden bij een kringgesprek. Maak zelf een selectie.

# data[].attributes.body
Kennisdoelen:
- afscheidsrituelen in de eigen en in andere levensbeschouwingen leren kennen
- weten of ontdekken dat rouwen een proces is
Procesdoelen:
- Humaniseren: inzicht en begrip tonen voor afscheidsrituelen in diverse levensbeschouwingen
- Autonomie: gedachten, gevoelens en ervaringen verbaal of non-verbaal kunnen en durven uiten.
- ontdekken en durven vertellen wie of wat troost kan bieden
- Moreel denken: nadenken en filosoferen over de begrippen 'verlies' en 'doodgaan'

# data[].attributes.attachment_caption
Mooi prentenboek waarbij de dieren in het bos afscheid nemen van vos. 

# data[].attributes.headline
Een boom vol herinneringen van Britta Teckentrup

# data[].attributes.subject
Een boom vol herinneringen van Britta Teckentrup

# data[].attributes.body
Korte verhalen over hoe verdriet langzaam een plek krijgt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Afbeeldingen

Dit kleine prentenboek wil kinderen van 5 tot 9 jaar helpen
bij verlies en rouw. Het bestaat uit zes korte verhalen over
Bram, die zijn beste vriendje Boris mist. Het boek begint
met de kerkdienst waarin afscheid genomen wordt van
Boris. Na de begrafenis van Boris is Bram nog steeds
verdrietig. En dat verdriet blijft.
Bij de leuke dingen die Bram doet, mist hij Boris. 's Avonds
kan hij niet meer zo goed slapen. Het verdriet krijgt in de
loop van de tijd een plek in Brams leven, maar het valt niet
mee.
Een stoel in de hemel biedt een kader voor het omgaan met
het verlies van een geliefd persoon in het dagelijkse leven
van een kind. Achter in het boek zijn adressen van
stichtingen opgenomen die informatie geven en steun
bieden in een rouwproces.

Leeftijd 5-9 jaar

Wij vonden geen specificaties voor jouw zoekopdracht '{SEARCH}'.

Inhoud

Oorspronkelijke releasedatum

30 april 2005

Overige kenmerken

Extra groot lettertype

Nee

Verpakking breedte

200 mm

Negatief, positief, neutraal: we zetten een review altijd online. We controleren wel eerst of 'ie voldoet aan onze reviewvoorwaarden en niet nep is. We controleren ook of 'ie is geschreven door iemand die het artikel heeft gekocht via bol.com en zetten dit er dan bij. De controles gebeuren automatisch, al kijken er soms mensen mee. Bol.com betaalt niet voor reviews. Als een reviewer door een andere partij is vergoed, staat dit in de review zelf.

1

0

0

0

0

Negatief, positief, neutraal: we zetten een review altijd online. We controleren wel eerst of 'ie voldoet aan onze reviewvoorwaarden en niet nep is. We controleren ook of 'ie is geschreven door iemand die het artikel heeft gekocht via bol.com en zetten dit er dan bij. De controles gebeuren automatisch, al kijken er soms mensen mee. Bol.com betaalt niet voor reviews. Als een reviewer door een andere partij is vergoed, staat dit in de review zelf.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stoel In De Hemel, Mariska Vos | 9789085430063 | Boeken | bol.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Stoel In De Hemel (). Dit kleine prentenboek wil kinderen van 5 tot 9 jaar helpenbij verlies en rouw. Het bestaat uit zes korte verhalen overBram, die...

# data[].attributes.headline
PEGO - Verdrietig, voelen denken en doen

# data[].attributes.subject
PEGO - Verdrietig, voelen denken en doen

# data[].attributes.body
Een doeboek over emoties van Linda Klein

# data[].attributes.headline
Hart op slot; een wegwijzer voor rouwverwerking bij kinderen

# data[].attributes.subject
Hart op slot; een wegwijzer voor rouwverwerking bij kinderen

# data[].attributes.body
Prentenboek van Elien Craenhals met beknopte achtergrondinfo vanuit verschillende levensbeschouwingen en een groot aanbod aan gevarieerde werkvormen.

# data[].attributes.body
Samen met de leerlingen een 'troostplekje' op school inrichten.
- Dat kan een stiltehoekje zijn op de speelplaats, in de polyvalente zaal, in een klas, ... Mogelijks kan het ook een bankje zijn: als je daarop gaat zitten geef je aan dat je even rust nodig hebt of dat je iemand nodig hebt die wil luisteren naar jouw verhaal
- een wilgenhut bouwen waarin alleen rustige gesprekken kunnen plaatsvinden in een intiemere setting, ...
- Als de school te maken kreeg met een overlijden kan men ook een hoekje inrichten om de overledene te herdenken, een plekje waar je even rustig kan bij zitten.
- een herinneringsboom planten of een tak in een pot plaatsen waarin 'blaadjes' komen met daarop herinneringen aan dierbaren

# data[].attributes.headline
Lijst met korte inhoud van diverse boeken om met kinderen te spreken over de dood en over afscheid nemen

# data[].attributes.subject
Lijst met korte inhoud van diverse boeken om met kinderen te spreken over de dood en over afscheid nemen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De dood is onvermijdelijk een deel van het leven. Kinderen komen er hoe dan ook mee in aanraking. Met kinderen spreken over de dood lijkt misschien heel moeilijk, maar openheid, ook over moeilijke thema's kan zeker helpend zijn. De belangrijkste boodschap is altijd dat emoties er altijd mogen zijn en dat eender welke emotie voelen oké is. Andere tips over praten met kinderen over gevoelens kan je hier vinden. Elke persoon gaat anders om met verlies en rouw en ook dat is een belangrijke boodschap om mee te geven aan kinderen. You do you en respect voor elkaar.
Het boek Kinderen helpen bij Verlies van Manu Keirse is een echte must read voor ouders en professionelen die met kinderen gaan spreken over verlies. En dan is dat ook groter dan "de dood" in het boek. Zo spreek Keirse ook over verlies bij het wisselen van school bijvoorbeeld.

Kinderboeken over de dood

Omdat boeken altijd een mooi opening zijn om (kring)gesprekken te openen met kinderen staan hier enkele prachtexemplaren op een rijtje. Als je een super belangrijke aanvulling hebt, mag je die zeker in de reacties zetten. Dat appreciëren we ten zeerste!

Het grote verdriet van Kikker Cas

Het vriendje van kikker Cas komt op een dag niet meer naar school. Het is allemaal zo vreemd. De stip waar zijn vriendje gaat staan in de rij blijft leeg, zijn stoel blijft leeg. Het vriendje van Cas heeft een ongeluk gehad en is dood. Met hulp van de volwassenen leert Cas dat zijn vriendje Ben altijd bij hem zal blijven, zolang hij hem niet vergeet. Het boekje is prachtig geïllustreerd en zeer mooi verwoord.

Meer informatie over Het grote verdriet van kikker Cas vind je hier.

Rikki en de Eekhoorn

Rikki vindt op de grond een eekhoorn als hij kastanjes aan het zoeken is. Er is iets vreemd met de eekhoorn. Hij lijkt wel te slapen. Een heel mooi ontroerend verhaal over dood en afscheid nemen.
Meer informatie over Rikki en de eekhoorn vind je hier.
Kikker en het vogeltje

Kikker en het vogeltje is een toegankelijk prentenboek om met jonge kinderen te spreken over de dood, verlies en rouw. Wat is dood?

Meer informatie over Kikker en het vogeltje kan je hier vinden.

Het einde van iemand

Dit boek werd geschreven door wetenschapsjournalist Floor Bal. Ze legt stapje voor stapje uit wat het nu wil zeggen "dood" zijn. Eerst leeft een lichaam en dan niet meer... Het boek is duidelijk, maar ook geruststellend voor kinderen. Eerlijkheid was ook één van de belangrijke elementen die Manu Keirse aanhaalt in zijn boek om naar kinderen toe te communiceren over de dood.
Meer informatie over het boek "Het einde van iemand".
Vogel is dood

Knap hoe deze schrijvers van zo een serieus thema een grappig en luchtig boek weten te maken. Er wordt een openheid gecreëerd om op je eigen manier te spreken over de dood.
"Vogel is dood. Gisteren leefde hij nog. Sommige andere vogels moeten een beetje huilen, en dat mag best. Samen huilen is fijn. Dan is het tijd voor de begrafenis. Al zijn vrienden en zelfs de vogels die hem niet zo graag mochten helpen mee. Ze graven een gat. Ze zeggen mooie woorden. Ze missen hem heel erg, en huilen nog wat meer. En daarna? Dan is er thee met wormen. Of met cake, als je geen wormen lust." Meer informatie over het boek "Vogel is dood"
Papa draak wordt nooit meer beter

Super mooi en ontroerend boek over ziek zijn en weten dat je paap niet meer beter wordt. Ook dit boek heeft ondanks het zware thema wel ruimte voor humor en het barst van kleur.
Meer informatie over "Papa draak wordt nooit meer beter."
Doodgewoon

De dood is doodgewoon. Erover praten soms nog niet. Toch kan praten over de dood helpend zijn. Dit boek staat boordevol mooie gedichten rond het thema. Het is aangeraden vanaf een leeftijd van 8 jaar. In dit boek worden ook verschillende culturen en hun manier van kijken naar de dood naar voren gebracht.
Meer informatie over het boek "doodgewoon" kan je hier vinden.
Pinnen voor later?

# data[].attributes.attachment_link.description
De dood is onvermijdelijk een deel van het leven. Kinderen komen er hoe dan ook mee in aanraking. Met kinderen spreken over de dood lijkt misschien heel moeilijk, maar openheid, ook over moeilijke thema's kan zeker helpend zijn. De belangrijkste boodschap is altijd dat emoties er altijd mogen zijn en dat eender welke emotie voelen oké is.

# data[].attributes.headline
Fase 2 - Suggestie 1                                                                                                - ILC afscheid, verlies, rouw en troost  'Durf te vragen' (kan mits aanpassing voor 2de en of 3de graad) 

# data[].attributes.subject
Fase 2 - Suggestie 1                                                                                                - ILC afscheid, verlies, rouw en troost  'Durf te vragen' (kan mits aanpassing voor 2de en of 3de graad) 

# data[].attributes.attachment_link.title
ILC_3de_graad_Thema Afscheid - rouw en troost - Durf_te_vragen

# data[].attributes.headline
Fase 2 - Suggestie 3: Troostfilosofie, voor elke dag een inspirerende gedachte. Boek van filosofe Stine Jensen

# data[].attributes.subject
Fase 2 - Suggestie 3: Troostfilosofie, voor elke dag een inspirerende gedachte. Boek van filosofe Stine Jensen

# data[].attributes.body
Mogelijke werkvorm voor 3de graad:
Noteer enkele inspirerende gedachten of quotes op kaartjes, hang of leg ze verspreid in de ruimte. Laat de kinderen rondlopen en één kaartje kiezen. Ze vertellen om beurt aan elkaar waarom dit gezegde hen aanspreekt. Eventueel terugkoppelen naar de hele groep.

# data[].attributes.headline
Derk Das blijft altijd bij ons (1ste graad)

# data[].attributes.subject
Derk Das blijft altijd bij ons (1ste graad)

# data[].attributes.body
Verdriet verwerken door het ophalen en delen van herinneringen.

# data[].attributes.headline
Fase 1 Suggestie 2 - Tips voor de leerkracht bij activiteit 1

# data[].attributes.subject
Fase 1 Suggestie 2 - Tips voor de leerkracht bij activiteit 1

# data[].attributes.body
Tips om in gesprek te gaan over gevoelens

# data[].attributes.headline
Het talismanneke (1ste / 2de graad) maar ook heel veel andere boeken, vaak mét verwerkingstips. Neem zeker een kijkje op deze website. 

# data[].attributes.subject
Het talismanneke (1ste / 2de graad) maar ook heel veel andere boeken, vaak mét verwerkingstips. Neem zeker een kijkje op deze website. 

# data[].attributes.body
Omgaan met tegenslag. Creativiteit en verbeelding inzetten om meer veerkracht te ontwikkelen. Voor grote en kleine mensen...

# data[].attributes.attachment_link.description
"Grote Boom is ziek" wil een levensbedreigende ziekte, zoals kanker, met jonge kinderen bespreekbaar maken. Het is bedoeld als hulp om ook de allerjongste kinderen toch eerlijk te betrekken bij wat er gaande is wanneer een geliefd persoon te maken krijgt met een ernstige ziekte. Het is intussen meer dan alleen een verhaal.

# data[].attributes.body
Activiteit 1

Ervaringen en belevingen rond verdriet en rouw delen met elkaar.

Tijd: 5 minuten

Verloop

De kinderen gaan allemaal rechtstaan en doen hun ogen dicht (en houden deze dicht gedurende de opdracht).

Er worden enkele situaties voorgelezen. Als de situatie voor iemand van toepassing is, dan gaat deze zitten. Eens je bent gaan zitten, blijf je zitten. Je hoeft dus niet terug recht te staan, ook al herken je je in nog andere situaties.

Leerkracht leest rustig en traag voor:

Ga zitten als...

- jouw ouders gescheiden zijn

- jouw huisdier ooit is weggelopen

- je een familielid bent verloren

- je je lievelingsknuffel als kind ooit kwijt was

- je als kind bent verhuisd

- je iemand heel erg mist

...

Laat de kinderen de ogen open doen na het overlopen van de laatste situatie. Misschien staat er nu nog iemand recht, dat is niet erg. Wijs vooral op het feit dat de meesten onder hen wel neerzitten. Dat de meesten onder hen dus al een verlieservaring hebben gekend. Dit is het vertrekpunt om hierover in gesprek te gaan met elkaar.

# data[].attributes.body
-Kinderen kennen Allerheiligen en Allerzielen als dagen van verbondenheid met heiligen en mensen die gestorven zijn.
-Met elkaar spreken over tekens die verbondenheid uitdrukken met mensen uit eigen kring( familie, vrienden) die gestorven zijn.
-De kans krijgen om in stilte, in gebed, in tekens de verbondenheid uit te drukken met mensen die gestorven zijn.
-Kinderen leren 'heiligen' kennen als christenen van vroeger, die vandaag nog als voorbeeld gesteld kunnen worden.
-Kinderen vinden een taal om uitdrukking te geven aan verlieservaringen.
- zie ook ILC-competenties

# data[].attributes.headline
Suggestie 2: ILC 8: De leerling ontdekt en verwoordt de eigenheid van andere levensbeschouwingen.

# data[].attributes.subject
Suggestie 2: ILC 8: De leerling ontdekt en verwoordt de eigenheid van andere levensbeschouwingen.

# data[].attributes.body
Groeilijnen:
BAO 1ste graad: Ontdekt dat er elementen zijn die eigen zijn aan een andere  levensbeschouwing die hij/zij in de concrete omgeving ontmoet.)

BAO 2de graad: Verkent een aantal elementen die eigen zijn aan  levensbeschouwingen uit de eigen omgeving.
BAO 3e graad: Verkent én verwoordt de betekenis van gebruiken, verhalen, mens- en wereldbeelden … uit andere
levensbeschouwingen.

# data[].attributes.headline
Suggestie 1: ILC 4 De leerling verwoordt open en bedachtzaam gedachten, gevoelens, ervaringen, normen en waarden vanuit de eigen levensbeschouwing.

# data[].attributes.subject
Suggestie 1: ILC 4 De leerling verwoordt open en bedachtzaam gedachten, gevoelens, ervaringen, normen en waarden vanuit de eigen levensbeschouwing.

# data[].attributes.body
Groeilijnen:
BAO 1ste graad: Verkent (op uitnodiging van de leerkracht) eigen ervaringen en gevoelens bij levensbeschouwelijke thema’s.
BAO 2de graad: Staat stil bij eigen ervaringen, gevoelens, gedachten, waarden bij levensbeschouwelijke thema’s en drukt die uit.
BAO 3e graad: Verwoordt openhartig gedachten, gevoelens,
ervaringen en waarden die verbonden zijn met de
persoonlijke levensbeschouwing.

# data[].attributes.headline
3. Hoe hebben de leerlingen deze interlevensbeschouwelijke ontmoeting ervaren? 

# data[].attributes.subject
3. Hoe hebben de leerlingen deze interlevensbeschouwelijke ontmoeting ervaren? 

# data[].attributes.headline
Vul het iLoc-formulier verder in adhv volgende evaluatievragen voor het team

# data[].attributes.subject
Vul het iLoc-formulier verder in adhv volgende evaluatievragen voor het team

# data[].attributes.headline
2. Wat zijn de positieve ervaringen en valkuilen? Wat zijn eventueel de aandachtspunten voor de toekomst? 

# data[].attributes.subject
2. Wat zijn de positieve ervaringen en valkuilen? Wat zijn eventueel de aandachtspunten voor de toekomst? 

# data[].attributes.headline
1. evalueer beknopt het project i.f.v. de aangegeven competenties

# data[].attributes.subject
1. evalueer beknopt het project i.f.v. de aangegeven competenties

# data[].attributes.headline
Maak per fase een keuze uit de aangeboden impulsen om je project samen te stellen. 

# data[].attributes.subject
Maak per fase een keuze uit de aangeboden impulsen om je project samen te stellen. 

# data[].attributes.headline
Verwittig de ouders, de collega's en de directie 

# data[].attributes.subject
Verwittig de ouders, de collega's en de directie 

# data[].attributes.body
Via digitaal platform van de school, personeelsvergadering, ... laat je weten aan je directie en de collega's wat jullie gaan doen en leg uit waarom. Zeker bij gevoelige onderwerpen als dit is dat belangrijk.
Pols ook even bij de titularissen of zij weet hebben van een recent verlies, overlijden of afscheid in hun klasgroep.

# data[].attributes.body
Verlies, rouwen, sterven... We praten daar zo moeilijk over. Het is een natuurlijke reactie om jonge kinderen te willen beschermen tegen dood, pijn en verdriet. Het leven zit echter niet zo in elkaar. Ook kinderen ontkomen niet aan afscheid en verlies. Dat begint soms klein bij het verlies van een knuffel of bij een verhuis van een vriendje. Een huisdier dat sterft. Mama en papa gaan uit elkaar. Opa ligt in het ziekenhuis en wordt niet meer beter.

Het is niet gemakkelijk om hierover in gesprek te gaan met de kinderen in de klas. Vaak zitten we zonder woorden. Echter, de laatste jaren zijn er talloze studies en boeken verschenen waarin een pleidooi wordt gehouden voor een open communicatie rond dit thema. Het is belangrijk om kinderen 'taal' aan te reiken om hun gevoelens uit te drukken, met woorden of met beelden. Dit komt de emotionele ontwikkeling en het welbevinden van de kinderen ten goede.

De aangereikte impulsen willen hierbij een hulp zijn.
In ieders levensbeschouwing wordt er stilgestaan bij verlies, bij de dood, zijn er rituelen en probeert men troost te bieden. Die gelijkenissen en verschillen in deze thema's leren kennen van elkaar en zo in verbinding komen, dat willen we bereiken bij dit ILC-project.
We bieden per fase van het interlevensbeschouwelijk project meerdere opties aan waaruit jullie, als team, zelf een keuze kunnen maken. Vaak staat er ook geen leeftijdsgroep vermeld omdat mits kleine aanpassingen, de werkvorm of het materiaal voor de drie graden gebruikt kan worden.

Dit is een 'work in progress'... nooit helemaal af. Doorheen de tijd zal er nieuw materiaal aan toegevoegd kunnen worden.

Inspecteurs - adviseurs LBV