# data[].attributes.headline
Środowisko przyrodnicze i ludność Europy - podsumowanie

# data[].attributes.subject
Środowisko przyrodnicze i ludność Europy - podsumowanie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE I LUDNOŚĆ EUROPY,01,Położenie i ukształtowanie powierzchni,02,Wulkany i trzęsienia Ziemi na Islandii,03,Zróżnicowanie klimatyczne,05,Rozmieszczenie ludności. Starzenie się społeczeństw.,06,Zróżnicowanie ludności. Migracje.,07,Wielkie miasta Europy. Paryż i Londyn.,04,Podział polityczny,Start

# data[].attributes.attachment_link.title
Klasa VI. Środowisko przyrodnicze i ludność Europy. by Monika Stasiuk on Genially

# data[].attributes.headline
Środowisko przyrodnicze i ludność Europy sprawdzian z działu

# data[].attributes.subject
Środowisko przyrodnicze i ludność Europy sprawdzian z działu

# data[].attributes.headline
Wielkie miasta Europy: Paryż i Londyn quiz

# data[].attributes.subject
Wielkie miasta Europy: Paryż i Londyn quiz

# data[].attributes.attachment_link.title
Quizizz - The world's most engaging learning platform

# data[].attributes.attachment_link.description
Find and create gamified quizzes, lessons, presentations, and flashcards for students, employees, and everyone else. Get started for free!

# data[].attributes.headline
wielkie miasta Europy: Paryż i Londyn. Prezentacja

# data[].attributes.subject
wielkie miasta Europy: Paryż i Londyn. Prezentacja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielkie miasta Europy:Paryż i Londyn

Londyn

Najważniejszymi miejscami w Londynie są obiekty takie jak: Big Ben, London Eye, Tower Bridge, Pałac Westminsterski oraz Pałac Buckhingham

Big Ben

TowerBridge

PałacWestminsterski

LondonEye

PałacBuckhingham

Londyn na mapie Europy

Londyn - informacje

1

2

Londyn - najważniejsze informacje...KategoriaInformacjaPowierzchnia1572 km² Liczba ludności8,982 mln osóbPołożeniePołudniowa Wielka BrytaniaFunkcje, które pełnistolica Anglii oraz Wielkiej Brytanii, siedziba władz państwa

Londyn - potężne miasto Europy...Londyn jest uważany za trzecie pod względem wielkości państwo w Europie, zaraz po Moskwie oraz Istambule, a także jednym z największych państw świata. Około 20% mieszkańców Londynu pochodzi z innych kontynentów takich jak Azja, czy Afryka.

Londyn - potęga gospodarcza

Londyn posiada gospodarkę, która jest zaliczana do jednejz najmocniejszychw Europie.

Londyn jest siedzibą różnych międzynarodowych firm

Londyn jest ważnym ośrodkiem handlui przemysłu.

Na terenie Londynu jest wysoko rozwinięty transport kolejowy oraz sieć dróg.

Londyn posiada największy na świecie rynek ubezpieczeniowy.

Londyn ma bardzo rozwiniętą komunikację miejską.

Londyn jest siedzibą jedynej na świecie firmy ubezpieczeniowej-Lioyd's of London.

Atrakcje turystyczne Londynu

Klikaj w poszczególne elementy na obrazku, aby poznać najbardziej znane atrakcje turystyczne Londynu.

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur

Wybierając się do Londynu nie możesz nie odwiedzić słynnego HYDE PARKU. Znajdziesz w nim scenę, na której każdy może wyrażać swoje poglądy oraz wiele innych ciekawych budowli i atrakcji.

Kolejną atrakcją turystyczną, której nie może zabraknąć w Twoim planie dnia jest przejazd słynnym angielskim kołem - LONDON EYE, będziesz mógł zobaczyć cały Londyn w zupełnie innej perspektywie !

Londyn - atrakcje turystyczne...Londyn w 2018 roku odwiedziło 20,42 mln. turystów z całego świata. Był on wtedy najczęściej odwiedzanym miastem zaraz po Bangkoku. Znajdują się w nim liczne zabytki, ciekawe muzea oraz inne atrakcje turystyczne. Każdego roku Londyn kusi pięknymi pałacami, obiektami kultury oraz innymi pięknymi miejscami.

Opactwo Westminsterskie to przepiękny kompleks słynnych budowli takich jak siedziba parlamentu, czy wieża zegarowa Big Ben, można je zobaczyć praktycznie z każdego wyższego punktu w Londynie, ponieważ znajduje się ono w samym centrum miasta.

Pałac Buckingham, czyli miejsce urzędowania królowej Elżbiety II, jest obowiązkowym punktem w każdym przewodniku turystycznym. Będąc pod pałacem można zobaczyć zmianę warty oraz piękne place wokół budynku.

Tower Bridge to najsłynniejszy most w Londynie, można wejść "do środka" i pozwiedzać muzeum jego historii znajdujące się w jednej z wież, bądź udać się na taras widokowy i podziwiać piękne widoki.

W Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud zobaczysz słynnych ludzi ze wszystkich dziedzin (sport, muzyka, polityka itd. ) przedstawionych w formie figur z wosku.

Ostatnim miejscem jakie musisz odwiedzić jest Muzeum Brytyjskie, w którym znajdziesz różne dzieła człowieka z różnych epok od Kamienia z Rossety, używanego przez starożytnych Egipcjan, aż po rzeźby z greckiego Partenonu.

WieżaEiffla

KatedraNotre-Dame

Montmartre

Luwr

Pałac Wersalski

Paryż

Najważniejszymiobiektamiw Paryżusą: Wieża Eiffla,katedra Notre-Dame,Luwr, Montmartreoraz Pałac Wersalski

Paryż na mapie Europy

Paryż - informacje

1

2

Paryż - najważniejsze informacje.KategoriaInformacjaLiczba ludności10,7 mln osóbPowierzchnia105,4 km²PołożeniePółnocno-zachodnia FrancjaFunkcja, którą pełniStolica Francji, siedziba francuskich władz

Paryż - najważniejsze informacje...Paryż jest stolica Francji, a zarazem jej największym miastem. Leży on nad rzeką Sekwaną oraz stanowi centrum przemysłowe, kulturowe i gospodarcze. Paryska aglomeracja jest jedną z najpotężniejszych w Unii Europejskiej. To miasto zamieszkuje około 12 mln osób, z czego część pochodzi z innych kontynentów takich jak Afryka oraz z rejonu Morza Karaibskiego.

Paryż - potęga gospodarcza

Paryż, tak samo jak Londyn ma bardzo dobrze rozwiniętą gospodarkę, handel oraz przemysł.

Dobrze rozwinięty przemysł spożywczy, chemicznyi motoryzacyjny.

Duże dochodyz turystyki.

Dobrze rozwinięty handel i przemysł.

Siedziba wielu międzynarodowych firm.

Wysoki poziom rozwoju konunikacji miejskiej.

Dobrze rozwinięta gospodarka paliwno - energetyczna.

AtrakcjeturystyczneParyża.

Klikaj w poszczególne elementy na obrazku, aby poznać najbardziej znane atrakcje turystycznew Paryżu.

Ogród Luksemburski to najsłynniejszy ogród miejski w Paryżu. Znajdują się tam liczne korty tenisowe, rzeźby, baseny, pomniki oraz bardzo dużo atrakcji dla dzieci.

Katedra Notre-Dame jest przepiękną budowlą w stylu gotyckim, którą obowiązkowo trzeba odwiedzić będącw Paryżu.

Muzeum w Luwrze to gigantyczne muzeum sztuki. Można tam znaleźć najsłynniejszy obraz na świecie, którym jest słynna Mona Lisa.

Wieża Eiffla to nieodłączny punkt na naszej liście zabytków do zwiedzenia. Można wjechać windą na platformy widokowe, umieszczone na różnych wysokościach i podziwiać cały Paryż z góry.

Pałac wersalski to budowla zamieszkiwana przez władców Francji. Znajduje się ona na obrzeżach Paryża, co może nieco utrudnić dojazd komunikacją miejską.

Aleja Pól Elizejskich to jedna z najbardziej znanych ulic Paryża. Odbywają się tu liczne parady, ceremonie, czy protesty.

Pod uliczkami Londynu przepywa ponad 20 podziemnych rzek.

Lodnyn

W Londynie powstał pierwszy na świecie ogród zoologiczny.

Londyn

W Paryżu jest 20 dzielnic ułożonych w spiralę, która ma koniec w centrum miasta.

Paryż

Wieża Eiffla miała być tylko tymczasową budowlą, przeznaczoną do rozbiórki po 20 latach.

Paryż

CIEKAWOSTKI

Linki / Źródła informacji

https://pl.wikipedia.org/Fajne Podróże - atrakcje, wakacje, ciekawostki, informacje, atrakcje dla dzieciJeden z najlepszych sposobów na podróżowanie. Dowiedz się jak lepiej podróżować i czerpać z życia jeszcze więcej. Porady, ciekawostki, informacje,...Fajne Podróżehttps://fajnepodroze.pl/PIXA BAYPAINTCANVA.COM

# data[].attributes.attachment_link.title
Wielkie miasta Europy: Paryż i Londyn by slusarczykzych.sp16 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielkie miasta Europy:Paryż i Londyn Londyn Najważniejszymi miejscami w Londynie są obiekty takie jak: Big Ben, London Eye, Tower Bridge, Pałac Westminsterski oraz Pałac Buckhingham Big Ben TowerBridge PałacWestminsterski LondonEye PałacBuckhingham Londyn na mapie Europy Londyn - informacje 1 2 Londyn - najważniejsze informacje...KategoriaInformacjaPowierzchnia1572 km² Liczba ludności8,982 mln osóbPołożeniePołudniowa Wielka BrytaniaFunkcje, które pełnistolica Anglii oraz Wielkiej Brytanii, siedziba władz państwa Londyn - potężne miasto Europy...Londyn jest uważany za trzecie pod względem wielkości państwo w Europie, zaraz po Moskwie oraz Istambule, a także jednym z największych państw świata.

# data[].attributes.headline
rozmieszczenie ludności. starzenie się społeczeństw quiz podsumowujący 

# data[].attributes.subject
rozmieszczenie ludności. starzenie się społeczeństw quiz podsumowujący 

# data[].attributes.attachment_link.title
Quizizz - The world's most engaging learning platform

# data[].attributes.attachment_link.description
Find and create gamified quizzes, lessons, presentations, and flashcards for students, employees, and everyone else. Get started for free!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zróżnicowanie ludności Europy. Migracje

Europa to kontynent, który wyróżnia się wysokim poziomem rozwoju gospodarczego i wysoką jakością życia.

Czy ludność Europy jest zróżnicowana?

Ludność Europy jest zróżnicowna. Dzieje się tak za sprawą napływu ludzi z innych kontynentów, gdyż Europa jest bogatym kontynentem ściągającym do siebie ludność np. z Afryki czy Azji. Napływ ten uwarunkowany jest tym, że w Europie żyje się dobrze, poziom życia jest wysoki. Zatem ludzie migrują by polepszyć swój byt, stając się migrantami.

Migracje - to przemieszczanie się ludzi w celu zmiany miejsca zamieszkania na stałe lub na dłuższy czas

Emigrant - to osoba wyjeżdżająca z kraju

Imigrant - to osoba przybywająca do kraju

Europa jest kontynentem imigracyjnym tzn., że dużo ludzi do niej napływa.

W Europie są też migracje wewnątrz kontynentu. W Europie są takie kraje gdzie ludziom nie żyje się dobrze, dlatego migrują wewnątrz kontynentu.

Kraje emigracyjne - to państwa, z których więcej osób wyjeżdża niż się do nich przeprowadza. Są to: Białoruś, Litwa, Łotwa, Rumunia, Ukraina, Polska.

Krajami, do których ludzie najchętniej przyjeżdżają, czyli krajami imigracyjnymi są: Niemcy, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania.

Zalety napływu imigrantów:

przyjeżdżają ludzie wykształceni, ludzie chętni do pracy, a to przyczynia się do odmładzania struktury społeczeństwa, zakładają rodziny, dzięki nim mamy szansę kształtować tolerancję dla innego koloru skóry, poznajemy inną kulturę, uczymy się wzajemnego szacunku i zrozumienia

Wady napływu imigrantów:

napływający imigranci zajmują miejsca pracy, zabierają oni pracę lokalnej ludności i pracują za mniejsze stawki, co w konsekwencji może się przyczynić do wzrostu bezrobocia

imigranci np. z Afryki , Azji przybywają z inną kulturą do Europy, czyli mają inną religię, wartości, osiedają się i tworzą swoje osiedla, budząc wśród miejscowej ludności niechęć, niepokój , brak zrozumienia, brak tolerancji, gdyż ludzie nie potrafią zrozumieć odmiennosći tych ludzi. Rodzi to często konflikty i spory.

imigranci otyrzmują zasiłki i dofinansowania, zatrudniani są nielegalnie co powoduje obciążnie budżetu państw

Zróżnicowanie narodowościowe i językowe Europy.

Migracje w Europie związane są z historią kontynentu np. kolonie , Francja miała kolonie w Afryce .

Również na migracje miały wpływ zmiany gospodarcze czy polityczne ( reżimy, ustroje).

Są to powody migracji ludzi. Dlatego Europa jest kontynentem zróżnicowanym.

W przeważającej części Europę zamieszkują głównie trzy grupy ludów:

- ludy słowiańskie ( Polacy, Czesi, Słowacy, Rosjanie, Ukraińcy, Chorwaci

- ludy romańskie ( Włosi, Hiszpanie, Francuzi)

- ludy germańskie ( Niemcy, Anglicy, Szwedzi)

Ludność w Europie jest zróżnicowana również kulturowo i religijnie.

Europa to kontynent chrześcijański. Do chrześcijaństwa należą :

- katolicyzm - katolicy głównie zajmują Europę środkową i południowo - zachodnią

- protestantyzm - protestanci zajmują Europę północną

- prawosławie - prawosławni zajmują Europę południową ( Płw. Bałkański) oraz Europę wschodnią

W Europie żyją też wyznawcy islamu - muzułmanie. Zamieszkują takie kraje jak: Albanię, Kosowo, Bośnię i Hercegowinę, Turcję czy Kazachstan.

W naszym kontynencie żyją w rozproszeniu wyznawcy judaizmu.

Skutki zróżnicowania wyznaniowego Europy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zróżnicowanie ludności Europy. Migracje Europa to kontynent, który wyróżnia się wysokim poziomem rozwoju gospodarczego i wysoką jakością życia. Czy ludność Europy jest zróżnicowana? Ludność Europy jest zróżnicowna. Dzieje się tak za sprawą napływu ludzi z innych kontynentów, gdyż Europa jest bogatym kontynentem ściągającym do siebie ludność np. z Afryki czy Azji.

# data[].attributes.headline
Rozmieszczenie ludności. Starzenie się społeczeństwa Quiz podsumowujący

# data[].attributes.subject
Rozmieszczenie ludności. Starzenie się społeczeństwa Quiz podsumowujący

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1) W Europie żyje około: a) 2 mln osób b) 2 mld osób c) 740 mln osób 2) Najwięcej ludzi żyje w: a) Afryce b) Ameryce Północnej c) Azji 3) Największa GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA panuje na kontynencie: a) Europejskim b) Australijskim c) Azjatyckim 4) Gęstość zaludnienia to: a) Liczba ludności na danym obszarze b) Liczba owiec na pastwisku c) Łączna waga mieszkańców danego obszaru 5) Gęstość zaludnienia wyrażamy w: a) os./km kwadratowy b) km kwadratowy/os. c) os./metr sześcienny 6) Średnia gęstość zaludnienia w Europie to: a) 30 os./km kwadratowy b) 150 os./km kwadratowy c) 70 os./km kwadratowy 7) Ludność Europy jest rozmieszczona: a) równomiernie b) nierównomiernie c) trudno powiedzieć 8) Sprzyjające warunki naturalne do zasiedlania ludności to: a) Obszary górskie b) Obszary nizinne o łagodnym klimacie c) Obszary pustynne bogate w złoża mineralne 9) Społeczeństwo starzejące się to takie, w którym: a) większą część stanowią osoby młode b) większą część stanowią osoby majętne c) większą część stanowią osoby starsze 10) Piramida płci i wieku przedstawia: a) Liczbę ludności w poszczególnych przedziałach wiekowych b) Liczbę ludności w poszczególnych krajach c) Liczbę ludzi młodych pośród całego społeczeństwa 11) Piramida płci i wieku charakterystyczna dla społeczeństwa starzejącego się jest: a) Szersza u podstaw b) Szersza u góry c) Przypomina klepsydrę 12) Przyczyny starzenia się społeczeństw: a) Brak chęci posiadania bardzo licznego potomstwa b) Wzrost długości życia ludzi c) Wszystkie odpowiedzi są prawidłowe

# data[].attributes.attachment_link.description
1) W Europie żyje około: a) 2 mln osób b) 2 mld osób c) 740 mln osób 2) Najwięcej ludzi żyje w: a) Afryce b) Ameryce Północnej c) Azji 3) Największa GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA panuje na kontynencie: a) Europejskim b) Australijskim c) Azjatyckim 4) Gęstość zaludnienia to: a) Liczba ludności na danym obszarze b) Liczba owiec na pastwisku c) Łączna waga mieszkańców danego obszaru 5) Gęstość zaludnienia wyrażamy w: a) os./km kwadratowy b) km kwadratowy/os.

# data[].attributes.attachment_link.description
rozmieszczenie ludności. starzenie się społeczeństwa START co wpływa na rozmieszzcenie ludności LOREM IPSUM DOLOR SIT AMET Sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.

# data[].attributes.headline
Podział polityczny Europy - podsumowanie, kartkówka

# data[].attributes.subject
Podział polityczny Europy - podsumowanie, kartkówka

# data[].attributes.attachment_link.title
Quizizz - The world's most engaging learning platform

# data[].attributes.attachment_link.description
Find and create gamified quizzes, lessons, presentations, and flashcards for students, employees, and everyone else. Get started for free!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podział Polityczny Europy

W Europie jest 47 państw

największe państwo - Rosja

najmniejsze państwo - Watykan

najmłodsze - Kosowo

Mapa polityczna Europy zmieniała się od tysiącleci. W samym tylko XX wieku miało miejsce wiele istotnych wydarzeń, które decydowały o podziale politycznym naszego kontynentu, np.:

zakończenie I wojny światowej i traktat wersalski;

ustalenia na konferencjach w Jałcie i Poczdamie po zakończeniu II wojny światowej;

zmiany zapoczątkowane w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 80. XX wieku;

krwawe wojny lokalne na Półwyspie Bałkańskim w latach 90. XX wieku;

przemiany zachodzące na Bałkanach na początku XXI wieku.

Na mocy traktatu paryskiego powstaje EUROPEJSKA WSPÓLNOTA WĘGLA I STALI (EWWiS)

Na mocy traktatów rzymskich powstają: EUROPEJSKA WSPÓLNOTA GOSPODARCZA (EWG) 1957 r. i EUROPEJSKA WSPÓLNOTA ENERGII ATOMOWEJ (EURATOM) 1957 r.

Na podstawie traktatu z Maastricht powstaje

Europejska Wspólnota Gospodarcza zmienia nazwę na Wspólnota Europejska

Przestaje istnieć Europejska Wspólnota Węgla i Stali

Na mocy traktatu lizbońskiego przestaje istnieć: Wspólnota Europejska, UNIA EUROPEJSKA, staje się organizacją międzynarodową

1951r.

1957r.

1992r.

2002r.

2007r.

Celem EWWiS było utworzenie wspólnego rynku węgla i stali.

UE jest uprawniona do podejmowania działań tylko wtedy, gdy cele nie mogą być osiągnięte samodzielnie przez państwa członkowskie . Unia Europejska powinna uzupełniać działania państw członkowskich w celu skutecznego rozwiązywania problemów.

Zasada ta oznacza, że państwa członkowskie Unii Europejskiej działają wspólnie w celu realizacji zadań zapisanych w traktatach. Wynika z niej zobowiązanie do podejmowania przez państwa członkowskie środków służących wykonywaniu prawa unijnego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Podział Polityczny Europy W Europie jest 47 państw największe państwo - Rosja najmniejsze państwo - Watykan najmłodsze - Kosowo Mapa polityczna Europy zmieniała się od tysiącleci. W samym tylko XX wieku miało miejsce wiele istotnych wydarzeń, które decydowały o podziale politycznym naszego kontynentu, np.: zakończenie I wojny światowej i traktat wersalski; ustalenia na konferencjach w Jałcie i Poczdamie po zakończeniu II wojny światowej; zmiany zapoczątkowane w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 80.

# data[].attributes.headline
Przegląd państw na mapie politycznej Europy, historia

# data[].attributes.subject
Przegląd państw na mapie politycznej Europy, historia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mapa polityczna jest mapą tematyczną przedstawiającą podział obszaru na jednostki polityczne, jakimi są państwa. Jednym z najważniejszych atrybutów niepodległego państwa jest terytorium. Na mapie politycznej granice państw są dokładnie wykreślone, a ich obszar pokrywa się jednolitym kolorem. Oficjalne nazwy państw są dłuższe i zawierają odnośniki do historii lub ustroju politycznego, natomiast na mapie politycznej używa się powszechnie stosowanych nazw skróconych.

jak odczytuje się treść mapy politycznej;

jak określa się położenie geograficzne obszaru na mapie;

że mapy wiernopowierzchniowe umożliwiają porównywanie wielkości obszarów.

W Europie znajduje się kilka niewielkich obszarów mających status terytorium zależnego. Leżą one poza obrębem niepodległego państwa, ale są od niego prawnie zależne - w mniejszym lub większym stopniu. Takimi jednostkami politycznym są na przykład duńskie Wyspy Owcze, norweski Svalbard czy brytyjskie Wyspy Normandzkie.

Na mapie powyżej wskaż:

Polskę i państwa sąsiednie,

państwa leżące po części w Europie i w Azji,

przykłady europejskich terytoriów zależnych.

zakończenie I wojny światowej i traktat wersalski;

ustalenia na konferencjach w Jałcie i Poczdamie po zakończeniu II wojny światowej;

zmiany zapoczątkowane w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 80. XX wieku;

krwawe wojny lokalne na Półwyspie Bałkańskim w latach 90. XX wieku;

przemiany zachodzące na Bałkanach na początku XXI wieku.

odczytywać treść mapy politycznej Europy;

określać położenie państw na mapie politycznej Europy;

wskazywać na mapie politycznej największe państwa w Europie;

określać położenie Polski względem innych krajów na mapie politycznej Europy;

opisać najważniejsze zmiany mapy politycznej Europy w końcu XX wieku i na początku XXI wieku.

Mapa polityczna umożliwia określenie położenia wybranego państwa względem państw sąsiednich oraz obiektów geograficznych niekiedy o ważnym znaczeniu gospodarczym - przykładem może być dostęp do morza. Takie usytuowanie kraju nazywamy położeniem politycznym. Jak wiesz z historii, położenie polityczne miało i ma nadal wielkie znaczenie. Doświadczenia uczą, że warto utrzymywać dobre stosunki z sąsiadami, co odnosi się nie tylko do polityki międzynarodowej, ale także i do naszego życia codziennego.
Zmiany na mapie politycznej mogą mieć rozmaity przebieg. Powstanie nowego państwa lub zmiana granic państwowych może być wynikiem krwawych wojen. Niekiedy państwa wielonarodowe dzielą się na drodze wewnętrznych porozumień. Czasami granice pozostają niezmienione, ale zmienia się nazwa państwa albo jego symbole.
Europa jest najbardziej podzielonym kontynentem pod względem politycznym. Na tym stosunkowo niewielkim kontynencie swoje obszary ma dziś aż 47 niepodległych państw oraz 8 niewielkich . W całości w Europie znajdują się 44 państwa, pozostałe 3 - Federacja Rosyjska, Kazachstan i Turcja - w większych swoich częściach leżą w Azji.

Na mapie politycznej Europy mapie politycznej Europy odszukaj państwa o powierzchni większej niż Polska. Ile jest takich państw? Porównaj swoje wyniki z danymi zamieszczonymi w tabeli 1 (patrz poniżej).

Często się podaje, że Polska zajmuje w Europie 9. miejsce pod względem wielkości powierzchni. Wynika to stąd, że pomija się Kazachstan, który uznawany jest za państwo azjatyckie, gdyż większość obszaru i ludności tego kraju znajduje się w Azji. Jednak sama tylko europejska część Kazachstanu ma powierzchnię 370 tys. kmIndeks górny 2 ², czyli jest większa niż powierzchnia Polski.

Mapa polityczna Europy zmieniała się od tysiącleci. W samym tylko XX wieku miało miejsce wiele istotnych wydarzeń, które decydowały o podziale politycznym naszego kontynentu, np.:

Poniżej krótko przedstawiamy najważniejsze wydarzenia, które doprowadziły do obecnego kształtu mapy politycznej Europy.
W 1989 roku po dramatycznych wydarzeniach w Polsce państwa leżące w Europie Środkowej i Wschodniej zaczęły wyzwalać się spod dominacji radzieckiej. W 1991 roku nastąpił rozpad Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wówczas powstała Federacja Rosyjska, a byłe republiki radzieckie ogłosiły niepodległość. Niezależnymi państwami ponownie stały się: Estonia, Łotwa, Litwa i Mołdawia, a niepodległość uzyskały Białoruś, Ukraina, Kazachstan (również inne republiki azjatyckie).
W 1990 roku nastąpiło zjednoczenie dwóch państw niemieckich: Republiki Federalnej Niemiec i Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Powstało jedno państwo - Niemcy.
Czechosłowacja będąca państwem dwóch narodów w 1993 roku podzieliła się na dwa niezależne kraje - Republikę Czeską i Słowację. Nowe państwa zmieniły również niektóre symbole i emblematy narodowe, takie jak: hymn, godło, flaga państwowa.

Wielkie zmiany nastąpiły również na Półwyspie Bałkańskim. Przekształcenia objęły Jugosławię leżącą nad Morzem Adriatyckim. Do 1991 roku była ona wielonarodowym państwem federacyjnym składającym się z 6 republik, zamieszkałym przez wyznawców trzech religii: katolików, prawosławnych i muzułmanów. W użyciu było 5 języków i 2 alfabety (łaciński i cyrylica). W 1991 roku poszczególne republiki ogłaszały niepodległość. Interwencja wojsk serbskich rozpoczęła krwawą wojnę domową. Tysiące ludzi przemieszczało się, szukając schronienia. Fala okrucieństwa została powstrzymana przez rozjemcze siły zbrojne Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) w 1995 roku. Dzisiaj wszystkie byłe republiki Jugosławii są odrębnymi państwami, a najmłodszym siódmym państwem na tym obszarze jest Republika Kosowa, która ogłosiła niepodległość 17 lutego 2008 roku.

Największym państwem nie tylko Europy, ale i świata jest Federacja Rosyjska. Kraj ten zajmuje powierzchnię ponad 17 mln kmIndeks górny 2 ², czyli więcej niż cała Europa (10,5 mln kmIndeks górny 2 ²). Na naszym kontynencie znajduje się tylko ok. ¼ obszaru Rosji (¾ jest w Azji).
Oprócz wielkiej Rosji uwagę na mapie politycznej Europy zwraca 10 dużych państw o powierzchni 300-600 tys. kmIndeks górny 2 ², wśród których jest też Polska.
Pozostałe państwa europejskie ze względu na wielkość powierzchni zalicza się do państw średnich, małych i bardzo małych.

Nawet bardzo małe państwa, jak Lichtenstein (160 kmIndeks górny 2 ²), San Marino (61,6 kmIndeks górny 2 ²) czy najmniejsze państwo świata Watykan (0,44 kmIndeks górny 2 ²), są pełnoprawnymi państwami na arenie międzynarodowej, gdyż posiadają wszelkie atrybuty suwerennego kraju: określoną powierzchnię wraz z wodami wewnętrznymi, przestrzeń nad i pod swoim terytorium, ludność oraz niezależną władzę mogącą stanowić prawo krajowe.

W tabeli 3 wypisano kilka oficjalnych nazw państw europejskich. Na podstawie zapisu określ, czy państwo jest republiką czy monarchią. Następnie dowiedz się z Internetu, jak nazywają się obecni władcy tych państw i wpisz do tabeli ich imiona i nazwiska.

Europa jest kontynentem najbardziej podzielonym politycznie. Na stosunkowo niewielkim obszarze znajduje się aż 47 niepodległych państw.

Wydarzenia historyczne dowodzą, że położenie geograficzne państwa (sąsiedztwo, dostęp do morza) ma wielkie znaczenie polityczne i gospodarcze.

Współczesny podział polityczny Europy wynika z ustaleń podjętych po II wojnie światowej oraz przemian, jakie nastąpiły w latach 80. i 90. XX wieku, a także na początku XXI wieku.

Zdecydowanie największym państwem w Europie zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby ludności jest Federacja Rosyjska.

Inne większe obszarowo państwa Europy to Ukraina, Francja, Hiszpania, Szwecja.

Inne państwa o dużej liczbie ludności to Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Włochy.

Polska zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby ludności zalicza się do państw dużych, choć zajmuje końcowe miejsca w tej grupie.

W Europie dominują państwa o demokratycznym ustroju politycznym.

jednostka terytorialna prawnie zależna od określonego niepodległego państwa, znajdująca się poza obszarem tego państwa

zapisany w konstytucji danego państwa sposób sprawowania władzy na jego terytorium

W tabeli 1 odszukaj państwa o liczbie ludności większej niż Polska. Ile jest takich państw? Wskaż je na mapie politycznej Europy mapie politycznej Europy .

Według danych z 2015 roku najludniejszym państwem Europy jest Federacja Rosyjska licząca 143,5 mln mieszkańców, z czego na część europejską przypada ponad 110 mln. Drugim pod względem liczby ludności państwem europejskim są Niemcy - 80,7 mln mieszkańców. Następnie wyróżnia się grupa krajów liczących ok. 60 mln mieszkańców - Wielka Brytania (64,7 mln), Francja (64,4 mln) i Włochy (59,8 mln). Kolejna grupa obejmuje państwa mające po ok. 40 mln mieszkańców - Hiszpania (46,1 mln), Ukraina (44,8 mln) i Polska (38,5 mln). Następne państwa europejskie liczą już znacznie mniej mieszkańców, poniżej 20 mln - Rumunia (19,5 mln), Holandia (16,9 mln).

W tabeli 2 umieszczono współrzędne geograficzne 5 wielkich miast będących stolicami państw europejskich. Korzystając z mapy politycznej Europy, wpisz do tabeli nazwy tych miast oraz nazwy odpowiednich państw.

Termin oznacza zapisany w konstytucji sposób sprawowania władzy na obszarze danego kraju. Większość państw europejskich to republiki parlamentarne, w których stosuje się demokratyczne zasady rozdziału władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, ochronę wolności obywatelskich i możliwość kontrolowania władzy przez obywateli. Część państw europejskich to monarchie, w których głową państwa jest król/królowa lub książę/księżna. Jednak w większości tych państw spełniają oni tylko funkcje reprezentacyjne, a władza - podobnie jak w republikach - sprawowana jest w sposób demokratyczny.

# data[].attributes.attachment_link.title
Przegląd państw na mapie politycznej Europy

# data[].attributes.attachment_link.description
Mapa polityczna jest mapą tematyczną przedstawiającą podział obszaru na jednostki polityczne, jakimi są państwa. Jednym z najważniejszych atrybutów niepodległego państwa jest terytorium. Na mapie politycznej granice państw są dokładnie wykreślone, a ich obszar pokrywa się jednolitym kolorem. Oficjalne nazwy państw są dłuższe i zawierają odnośniki do historii lub ustroju politycznego, natomiast na mapie politycznej używa się powszechnie stosowanych nazw skróconych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zróżnicowanie klimatyczne Europy

podręcznik str. 62-67

- wymienić czynniki wpływające na zróznicowanie klimatyczne Europy

- określić na mapie w których strefach oświetlenia Ziemi leży Europa

- wymienić strefy klimatyczne i wybrane typy i odmiany klimatu

- znać różnice między strefami klimatycznymi

- omówić strefy klimatyczne oraz charakterystyczną roślinność

# data[].attributes.attachment_link.description
Zróżnicowanie klimatyczne Europy podręcznik str. 62-67 - wymienić czynniki wpływające na zróznicowanie klimatyczne Europy - określić na mapie w których strefach oświetlenia Ziemi leży Europa - wymienić strefy klimatyczne i wybrane typy i odmiany klimatu - znać różnice między strefami klimatycznymi - omówić strefy klimatyczne oraz charakterystyczną roślinność

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wulkany i trzęsienia ziemi na Islandii

1. dowiem się, co to jest litosfera, płyty litosfery i gdzie one leżą

2. opiszę położenie geograficzne Islandii na podstawie mapy ogólnogeograficznej świata

3. scharakteryzuję położenie Islandii na granicy płyt litosfery na podstawie mapy geologicznej świata

4. wymienię charakterystyczne elementy krajobrazu Islandii na podstawie fotografii

5. wyjaśnię znaczenie terminów: wulkan , trzęsienia ziemi, gejzer

6. wyjaśnię wpływ położenia Islandii na granicy płyt litosfery na występowanie tam wulkanów i trzęsień ziemi

7. wymienię przykłady innych obsza rów występowania trzęsień ziemi i wulkanów na świecie na podstawie mapy geologicznej i ogólnogeograficznej

Czym są płyty litosfery?

Dlaczego Islandia jest wyjątkową wyspą?

Wulkany i gejzery Islandii

Wybuch wulkanu Eyjafjallajökull w 2010 r.

Stożek wulkaniczny Hekli osiąga wysokość niemal 1500 m n.p.m.

Gejzer Strokkur co kilka minut wyrzuca wodę na wysokość ok. 30m.

Dlaczego na Islandii trzęsienie się zmienia?

Trzęsienia ziemi i wulkany występują zarówno tam, gdzie płyty litosfery się rozchodzą, jak i w miejscach, w których się zderzają. Obrazuje to poniższa mapa.

Miejsca, które warto zobaczyć na Islandii

Zapisz jako notatkę do zeszytu:

wykonaj ćwiczenie 1 ze str. 38 w zeszycie ćwiczeń

Dziękuję za uwagę

# data[].attributes.attachment_link.description
Wulkany i trzęsienia ziemi na Islandii dowiem się, co to jest litosfera, płyty litosfery i gdzie one leżą opiszę położenie geograficzne Islandii na podstawie mapy ogólnogeograficznej świata scharakteryzuję położenie Islandii na granicy płyt litosfery na podstawie mapy geologicznej świata wymienię charakterystyczne elementy krajobrazu Islandii na podstawie fotografii wyjaśnię znaczenie terminów: wulkan , trzęsienia ziemi, gejzer wyjaśnię wpływ położenia Islandii na granicy płyt litosfery na występowanie tam wulkanów i trzęsień ziemi wymienię przykłady innych obsza rów występowania trzęsień ziemi i wulkanów na świecie na podstawie mapy geologicznej i ogólnogeograficznej Czym są płyty litosfery?

# data[].attributes.headline
Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy

# data[].attributes.subject
Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiem jakie jest położenie geograficzne Europy

Rozpoznaję położenie róznych obiektów geograficznych na mapie naszego kontynentu

Poznaję przebieg granicy miedzy Europą a Azją

Wiem, jak daleko na zachód siega terytorium Europy

Położenie i granice Europy

Europa leży w całości na półkuli północnej, w przeważającej części na półkuli wschodniej, a jej niewielka część na półkuli zachodniej

Umowna granica między Europą a Azją przebiega wschodnim podnóżem gór Uralu do Morza Kaspijskiego, a następnie-północnym podnóżem Kaukazu do Morza Czarnego

Tureckie miasto Stambuł leży po obu stronach cieśniny Bosfor

Europejskie półwyspy i wyspy

1/3 powierzchni Europy stanowią półwyspy oraz wyspy

Wielka Brytania

Islandia

Irlandia

Linia brzegowa Europy

Duża liczba półwyspów dużych wysp, a także występowanie wybrzeży o wielu zatokach, sprawia że Europa ma bardzo dłuża linię brzegową

Ukształtowaniepowierzchni kontynentu

Przeważającą część Europy zajmują niziny

Najniższy punkt Europy- depresja 28 m p.p.m

Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip

Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation

Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation

Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation

Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation

Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation

Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.

Awesome title

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.

Awesome title

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.

Awesome title

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Awesome title

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.
" Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat"
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet.

Euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Położenie i ukształtowanie powierzchni Europy

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiem jakie jest położenie geograficzne Europy Rozpoznaję położenie róznych obiektów geograficznych na mapie naszego kontynentu Poznaję przebieg granicy miedzy Europą a Azją Wiem, jak daleko na zachód siega terytorium Europy Położenie i granice Europy Europa leży w całości na półkuli północnej, w przeważającej części na półkuli wschodniej, a jej niewielka

# data[].attributes.attachment_link.description
Najlepsza strona do nauki matematyki. Szkoła podstawowa. Zadania z matematyki, tabliczka mnożenia.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.headline
Ukształtowanie powierzchni na mapach - sketchnotka

# data[].attributes.subject
Ukształtowanie powierzchni na mapach - sketchnotka

# data[].attributes.headline
Jak obliczyć odległość rzeczywistą - sketchnotka

# data[].attributes.subject
Jak obliczyć odległość rzeczywistą - sketchnotka

# data[].attributes.body
Wzniesienia, dolina rzeki, przełęcz

# data[].attributes.attachment_link.title
Ruch Ziemi wyjaśniony w prostych słowach

# data[].attributes.headline
Ćwiczenia na podsumowanie działu - Ruchy Ziemi

# data[].attributes.subject
Ćwiczenia na podsumowanie działu - Ruchy Ziemi

# data[].attributes.headline
Powtórzenie działu - Ruchy Ziemi (grupa a i b)

# data[].attributes.subject
Powtórzenie działu - Ruchy Ziemi (grupa a i b)

# data[].attributes.headline
Gra na podsumowanie działu - Ruchy Ziemi

# data[].attributes.subject
Gra na podsumowanie działu - Ruchy Ziemi

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
1) Ile trwa pełny obrót Ziemi? 2) Ile trwa ruch obiegowy Ziemi? 3) Występowanie dnia i nocy to następstwo ruchu obrotowego Ziemi? Prawda czy fałsz?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geografię jako naukę podzielono na:

Geografia zajmuje się powłokami ziemskimi, czyli:

Ziemia jest bryłą przypominającą kulę o promieniu ok. 6 371 km i obwodzie ok. 40 tys. km. To trzecia planeta Układu Słonecznego krążąca dookoła najbliższej gwiazdy - Słońca. Wraz z nim stanowi część Galaktyki Drogi Mlecznej.

Układ południków i prostopadłych do nich równoleżników nazywamy siatką geograficzną. Pozwala ona określić położenie każdego punktu na Ziemi. Jej obraz na płaszczyźnie to siatka kartograficzna. Współrzędne geograficzne to długość i szerokość geograficzna.

Szerokość geograficzną północną mają punkty na północ od równika aż do 90°N.

Szerokość geograficzną południową mają punkty na południe od równika aż do 90°S.

Długość geograficzną wschodnią mają punkty leżące na wschód od 0° aż do 180°.

Długość geograficzną zachodnią mają punkty leżące na zachód od 0° aż do 180°.

Najważniejsze konsekwencje ruchu obiegowego

Zjawisko roku, który jest jedną z podstawowych miar czasu, a dla ludzi oznacza konieczność stosowania kalendarza.

Zmiana wysokości Słońca w południe w ciągu roku.

Zmiana miejsca wschodu i zachodu Słońca na linii widnokręgu w ciągu roku.

Dzień polarny i noc polarna, które zdecydowanie ograniczają możliwości funkcjonowania ludzi poza kołami polarnymi.

Powstanie 5 stref oświetlenia Ziemi, które stwarzają bardzo różnorodne i odmienne warunki do życia i gospodarowania.

Utworzenie się stref klimatycznych, które są konsekwencją zróżnicowanego oświetlenia Ziemi, a ponadto mają ogromny wpływ na strefowość występowania roślin i gleb.

Zmienność pór roku wpływająca głównie na warunki dla rolnictwa, ale także na inne dziedziny gospodarki.

Animacja przedstawia w 24 sekundy ruch obrotowy Ziemi, jaki wykonuje ona w ciągu 24 godzin. Na ekranie Ziemia widoczna z przestrzeni kosmicznej. Niebieski kolor na powierzchni Ziemi wskazuje na oceany i morza. Zielony, żółty i brązowy kolor to kontynenty. Ziemia przechylona w prawo. Na dole globu widoczna Antarktyda pokryta białym lądolodem. Białe przeźroczyste smugi to chmury. Ziemia obraca się cały czas w prawo. Z zachodu na wschód. W lewym dolnym rogu licznik czasu. Licznik pokazuje czas jednego pełnego obrotu.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia w 24 sekundy ruch obrotowy Ziemi, jaki wykonuje ona w ciągu 24 godzin. Na ekranie Ziemia widoczna z przestrzeni kosmicznej. Niebieski kolor na powierzchni Ziemi wskazuje na oceany i morza. Zielony, żółty i brązowy kolor to kontynenty. Ziemia przechylona w prawo. Na dole globu widoczna Antarktyda pokryta białym lądolodem. Białe przeźroczyste smugi to chmury. Ziemia obraca się cały czas w prawo. Z zachodu na wschód. W lewym dolnym rogu licznik czasu. Licznik pokazuje czas jednego pełnego obrotu.

1. Wymień powłoki ziemskie i wyjaśnij, jakich elementów środowiska dotyczą.

2. Zdefiniuj obie współrzędne geograficzne i wymień, które z elementów składowych siatki geograficznej albo kartograficznej służą do odczytywania tych współrzędnych.

3. Wymień konsekwencje ruchu obrotowego Ziemi widoczne w miejscowości, w której mieszkasz.

4. Wymień konsekwencje ruchu obiegowego Ziemi możliwe do obserwacji w miejscowości, w której mieszkasz.

Pozorny ruch Słońca (i innych gwiazd z wyjątkiem Gwiazdy Polarnej) ze wschodu na zachód jest konsekwencją ruchu obrotowego Ziemi dookoła własnej osi z zachodu na wschód.

Konsekwencją ruchu obrotowego Ziemi wokół własnej osi jest następstwo dnia i nocy oraz dobowa zmiana czasu.

Doba gwiazdowa, czyli czas pełnego obrotu względem gwiazd, trwa ok. 23 godzin 56 minut i 4 sekund.

Doba słoneczna, czyli czas pełnego obrotu względem Słońca, trwa niemal dokładnie 24 godziny.

Zjawisko nazywane siłą Coriolisa, które jest wynikiem obrotowego ruchu Ziemi, polega na odchylaniu się ciał od swojego toru ruchu w prawą stronę na półkuli północnej i w lewą na półkuli południowej.

Ruch obrotowy Ziemi powoduje jej spłaszczenie przy biegunach.

1. W dowolnym źródle (podręczniki, książki dotyczące astronomii, encyklopedie, Internet) znajdź informacje dotyczące planet Układu Słonecznego i wyjaśnij, pod jakimi względami cztery wewnętrzne planety naszego Układu są podobne do siebie, a różnią się od czterech zewnętrznych.

2. Z dostępnych ci map odczytaj nazwy najwyższych szczytów wszystkich kontynentów. Określ ich współrzędne geograficzne i wysokość n.p.m., a następnie porównaj je.

3. Z mapy klimatycznej odczytaj średnią roczną temperaturę powietrza w miejscowości, w której mieszkasz, średnią temperaturę lipca oraz stycznia, a także roczną sumę opadów. Porównaj odczytane wyniki z resztą obszaru Polski.

4. Odszukaj na mapie szerokość geograficzną miejscowości, w której mieszkasz. Na tej podstawie oblicz, na jakiej wysokości góruje Słońce w dniach przesileń i równonocy. Jakie są konsekwencje takiego zróżnicowania?

Jedną z najważniejszych konsekwencji ruchu obrotowego Ziemi dla życia ludzi jest dobowa zmiana czasu. W tym samym momencie dla jednych punktów na kuli ziemskiej Słońce wschodzi, dla innych góruje, a dla jeszcze innych zachodzi. To, że górowanie Słońca odbywa się w jednym czasie nad tym samym południkiem, pozwoliło wprowadzić czas słoneczny, a na jego podstawie czas strefowy i urzędowy.

Czas słoneczny to rzeczywisty czas każdego miejsca na Ziemi.

Czas uniwersalny to czas słoneczny południka 0°.

Czas strefowy to czas południka 0° i południków o wielokrotności 15°.

Czas urzędowy to czas zgodny z decyzją administracyjną.
R1WgLI4JcvmpB 1

1. Dokonaj obliczeń, które pozwolą ci lepiej zrozumieć, jakie rozmiary ma Ziemia i obiekty na jej powierzchni. Wyobraź sobie, że promień Ziemi pomniejszamy 100 mln razy i wynosi on ok. 6,37 cm, czyli jest o 4 cm mniejszy od promienia piłki do gry w siatkówkę. Jak wysoki w tej skali będzie szczyt Czomolungma (Mount Everest)? Jak gruba będzie warstwa wody w tak pomniejszonych oceanach (przeważnie ich głębokość wynosi kilka kilometrów)?

2. Określ długość geograficzną miejscowości, w której mieszkasz. Zapisz godzinę, jaką wskazuje dowolny zegarek w chwili, gdy zaczynasz wykonywać zadanie. Oblicz czas słoneczny w tym samym momencie w twojej miejscowości. Określ czas strefowy dla tego samego momentu i tego samego miejsca. Dodatkowo określ czas urzędowy uwzględniający aktualnie obowiązujący czas letni lub zimowy. Wyjaśnij przyczyny zaobserwowanych różnic.

3. Zastanów się i opisz konsekwencje, jakie miałaby dla Ziemi zmiana kąta nachylenia osi ziemskiej na kąt 90° w stosunku do płaszczyzny ekliptyki.

Pamiętam i rozumiem
Wyniki i wnioski z projektu badawczego Test sprawdzający Klucz testu
Czytam i interpretuję

Rozwiązuję problemy

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Obserwację należy przeprowadzić 23 września (czas letni), ewentualnie 21 marca (czas zimowy) między 10.15 a 12.15. Gdyby prognozy pogody zapowiadały całkowite zachmurzenie, to można obserwację przeprowadzić 1‑2 dni wcześniej lub później, pamiętając jednak o błędzie pomiarowym, jaki popełnimy. Na kilka dni przed planowaną obserwacją gnomon należy ustawić pionowo na równym i w miarę gładkim podłożu. Bardzo precyzyjnie mierzymy jego długość. Obserwację można przeprowadzać oczywiście tylko w słoneczny dzień. Po każdej minucie na podłożu zaznaczamy miejsce końca cienia rzucanego przez gnomon i notujemy czas przeprowadzenia obserwacji. Gdy cień zacznie się wyraźnie wydłużać, możemy zaprzestać obserwacji i zaznaczania. Odszukujemy punkt, w którym cień był najkrótszy, oznaczający moment górowania Słońca. Mierzymy dokładnie odległość między podstawą gnomonu a tym punktem. Wysokość gnomonu i długość najkrótszego cienia rysujemy jako dwie przyprostokątne trójkąta (gdy rozmiar gnomonu i cienia jest za duży, to rysunek możemy wykonać w pomniejszeniu, w odpowiedniej skali). Za pomocą kątomierza określamy kąt padania promieni słonecznych. Od 90°N odejmujemy uzyskany wynik pomiaru. Różnica jest naszą szerokością geograficzną. Następnie sprawdzamy czas, w którym miało miejsce górowanie Słońca. Każda minuta różnicy w stosunku do południa na zegarku oznacza różnicę 15' kątowych (czyli ¼ stopnia) długości geograficznej. Jeżeli pomiaru dokonaliśmy we wrześniu, to na obszarze Polski obowiązywał czas letni, czyli zegarki pokazywały południe, gdy Słońce górowało nad południkiem 30°E, i do zmierzonego czasu należy dodać 1 godzinę. Jeżeli w marcu (obowiązuje czas zimowy), to zegarki wskazują 12.00, gdy Słońce góruje nad południkiem 15°E. Zmierzoną różnicę czasu przeliczamy na różnicę długości geograficznej i dodajemy do 15°E lub odejmujemy (tylko na zachodnich krańcach Polski o długości geograficznej mniejszej niż 15°E). Uzyskany wynik zapisujemy jako naszą długość geograficzną

# data[].attributes.attachment_link.title
Ziemia i jej obraz na mapie. Ruchy Ziemi i ich następstwa. Podsumowanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Geografię jako naukę podzielono na: Geografia zajmuje się powłokami ziemskimi, czyli: Ziemia jest bryłą przypominającą kulę o promieniu ok. 6 371 km i obwodzie ok. 40 tys. km. To trzecia planeta Układu Słonecznego krążąca dookoła najbliższej gwiazdy - Słońca. Wraz z nim stanowi część Galaktyki Drogi Mlecznej.

# data[].attributes.headline
 1. Ziemia w Układzie Słonecznym _ Ruch obrotowy i obiegowy - PREZENTACJA

# data[].attributes.subject
 1. Ziemia w Układzie Słonecznym _ Ruch obrotowy i obiegowy - PREZENTACJA

# data[].attributes.attachment_link.title
Eduelo - Ucz się wszędzie! Poszerzaj swoją wiedzę i rozwijaj talenty.

# data[].attributes.attachment_link.description
Eduelo zawiera kilkadziesiąt tysięcy zadań i filmów edukacyjnych dla uczniów szkół podstawowych. To nowoczesne narzędzie edukacyjne dla pokolenia zawsze online.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ziemia obiega Słońce w odległości ok. 150 mln km, ale dystans ten waha się od ok. 147 mln km do ponad 152 mln km, ponieważ orbita naszej planety ma kształt elipsy. Lato na półkuli północnej wypada akurat wtedy, gdy Ziemia w swej wędrówce jest bardziej oddalona od Słońca, a zima, gdy znajduje się bliżej. Jeśli chcesz wiedzieć, jak to jest możliwe, zapoznaj się z lekcją o ruchu obiegowym Ziemi.

Ziemia obiega Słońce po nieznacznie wydłużonej orbicie eliptycznej zbliżonej kształtem do okręgu. Ruch ten nazywamy ruchem obiegowym Ziemi. Ruch Ziemi wokół Słońca odbywa się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (patrząc na układ Ziemia‑Słońce od strony półkuli północnej).
Czas obiegu minimalnie się zmienia w kolejnych latach, więc możemy podawać go tylko w przybliżeniu. Zwykle przyjmuje się, że trwa 365 dni 5 godzin i 49 minut. Oznacza to, że po tym czasie Ziemia wraca do pozycji wyjściowej względem Słońca. Nieco dłuższy jest , który trwa ok. 365 dni 6 godzin 9 minut i nieco ponad 9 sekund. Po upłynięciu tego czasu Ziemia wraca do miejsca, z którego Słońce jest widoczne w tym samym położeniu względem odległych gwiazd. Zwróć uwagę, że żadna z tych miar czasu nie składa się z równej liczby dni, co ma konsekwencje przy określaniu, kiedy właściwie upływa rok, i przy konstrukcji kalendarza.

Wiesz już, że nachylenie osi ziemskiej w stosunku do płaszczyzny obiegu Ziemi wokół Słońca wynosi ok. 66°33'. Astronomowie mówią o nachyleniu osi do, czyli płaszczyzny zawierającej orbitę, po której Ziemia obiega Słońce. Niezwykle ważne znaczenie dla Ziemi ma fakt, że nachylenie jej osi w stosunku do płaszczyzny orbity nie ulega zmianie w ciągu całego obiegu wokół Słońca, czyli w ciągu roku. Oznacza to, że przez część roku oś swoim północnym końcem skierowana jest w stronę Słońca, przez co półkula północna jest silniej przez nie oświetlana. Przez drugą część roku oś ziemska skierowana jest ku Słońcu końcem południowym, co powoduje, że bardziej oświetlona jest półkula południowa. Natomiast dwukrotnie w ciągu roku oś ziemska ustawia się w stosunku do Słońca tak, że obie półkule oświetlane są identycznie.

Za pomocą globusa i dowolnego obiektu, któremu chwilowo nadasz rolę Słońca, odtwórz roczną wędrówkę Ziemi.

Wpraw tellurium w ruch i prześledź roczny obieg Ziemi i Księżyca wokół Słońca. Zauważ, że ruch Ziemi dookoła własnej osi, ruch Księżyca wokół Ziemi i ruch Ziemi (wraz z Księżycem) wokół Słońca zachodzą równocześnie.

Na przestrzeni setek i tysięcy lat nachylenie osi ziemskiej podlega zjawisku tzw. precesji precesji , czyli nieznacznej zmianie kierunku wskazywanego przez oś.

R1Qhx2rnPpMak 1

Animacja przedstawia, jak zmienia się nachylenie osi ziemskiej w stosunku do płaszczyzny orbity Ziemi wokół Słońca. Pokazana jest kula ziemska przebita długą osią w miejscach biegunów. Końce osi na górze i na dole zakreślają okręgi.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia, jak zmienia się nachylenie osi ziemskiej w stosunku do płaszczyzny orbity Ziemi wokół Słońca. Pokazana jest kula ziemska przebita długą osią w miejscach biegunów. Końce osi na górze i na dole zakreślają okręgi.

Roczny ruch Ziemi wokół Słońca powoduje, że w sposób powtarzalny zmienia się oświetlenie różnych części Ziemi. W rezultacie występują cykliczne zmiany pór roku. Z astronomicznego punktu widzenia momentami granicznymi pór roku są tzw. równonoce i przesilenia.

występuje w chwili, gdy promienie słoneczne padają pionowo na równik, a pod coraz mniejszym kątem na resztę kuli ziemskiej aż do obu biegunów. Na całej Ziemi dzień i noc trwają wtedy po 12 godzin.

(nazywane tak na półkuli północnej) to moment, gdy promienie słoneczne padają pionowo na zwrotnik Raka. Lepiej oświetlona jest wtedy półkula północna, na której dzień jest dłuższy od nocy. Za kołem podbiegunowym północnym panuje wówczas , a za południowym .

ma miejsce wtedy, gdy Słońce ponownie góruje w zenicie nad równikiem, a więc promienie słoneczne padają pionowo na równik, a pod coraz mniejszym kątem na resztę kuli ziemskiej aż do obu biegunów. Na całej Ziemi dzień i noc ponownie trwają po 12 godzin.

wiosna - 21 marca w momencie równonocy wiosennej,

lato - 22 czerwca w momencie przesilenia letniego,

jesień - 23 września w momencie równonocy jesiennej,

zima - 22 grudnia wraz z momentem przesilenia zimowego.

(nazywane tak na półkuli północnej) następuje w chwili, gdy promienie słoneczne padają pionowo na zwrotnik Koziorożca. W tym czasie lepiej oświetlona jest półkula południowa, na której dzień jest dłuższy od nocy. Za kołem podbiegunowym południowym panuje , a za północnym .

Oblicz, pod jakim kątem w stosunku do linii horyzontu obserwujemy Słońce w momencie górowania na zwrotniku Raka w dniu równonocy wiosennej, a pod jakim obserwują Słońce w tej samej chwili ludzie na zwrotniku Koziorożca.

Nachylenie osi ziemskiej ma podstawowe znaczenie dla długości dnia i nocy, wysokości górowania Słońca oraz zmienności pór roku.

W ciągu roku na Ziemi dwukrotnie występuje zjawisko równonocy, raz przesilenie letnie i raz przesilenie zimowe.

Miejsca wschodu i zachodu Słońca oraz wysokość górowania Słońca zmieniają się w ciągu roku w zależności od szerokości geograficznej.

Odczytaj z mapy współrzędne geograficzne miejscowości, w której mieszkasz. Oblicz, na jakiej wysokości nad horyzontem góruje na tej szerokości geograficznej Słońce w dniach równonocy oraz w dniu przesilenia letniego i przesilenia zimowego.

Na podstawie rysunku przedstawiającego pozorne drogi Słońca na sferze niebieskiej w Warszawie (C) przerysuj i wypełnij zamieszczoną poniżej tabelę.

Dokonaj obliczeń i ustal, z jakiej szerokości geograficznej obserwator widział górujące Słońce po południowej stronie nieba w dniu równonocy wiosennej (21 marca). Słońce wtedy górowało na wysokości 40°.

Pokaż rozwiązanie Pokaż wyjaśnienie

Dokonaj obliczeń i ustal, z jakiej szerokości geograficznej obserwator widział górujące Słońce po południowej stronie nieba w dniu przesilenia letniego (22 czerwca). Słońce górowało wówczas na wysokości 60°27'.

Pokaż rozwiązanie Pokaż wyjaśnienie

Daty zmian astronomicznych pór roku są dla całej Ziemi takie same, ale ich nazwy zależą od półkuli. Gdy na półkuli północnej trwa lato, na półkuli południowej jest zima. Na północnej półkuli Ziemi pory roku zaczynają się w następujących terminach:

Pozorna wędrówka Słońca po sferze niebieskiej jest konsekwencją ruchu obrotowego Ziemi wokół własnej osi. Nachylenie tej osi i ruch obiegowy Ziemi wokół Słońca przyczyniają się do zmiany miejsc wschodu i zachodu Słońca oraz jego wysokości nad horyzontem w południe. W rezultacie tylko dwa razy w roku (w dniach równonocy) Słońce wschodzi dokładnie na wschodzie i zachodzi dokładnie na zachodzie. W pozostałe dni wschody i zachody Słońca występują codziennie w innych miejscach i są coraz bardziej przesunięte - na północ (na północnej półkuli latem, na południowej półkuli zimą) albo na południe (na północnej półkuli zimą, na południowej półkuli latem).
Dalszą konsekwencją zmiany miejsc wschodu i zachodu Słońca jest zmiana długości dnia i nocy. Im większe szerokości geograficzne, tym większe przesunięcia miejsc wschodu i zachodu oraz większe zróżnicowanie długości dnia i nocy. Na równiku te różnice są minimalne. Dzień i noc trwają niemal tyle samo (po ok. 12 godzin), miejsca wschodu i zachodu Słońca zawsze są bliskie kierunkom E i W, a górowanie Słońca wypada albo w zenicie (dwukrotnie), albo nieznacznie bardziej na północ lub na południe.
Na obu zwrotnikach Słońce w zenicie góruje tylko raz, a za pół roku w południe wznosi się już tylko na ok. 43°. Na kołach podbiegunowych najkrótszy dzień trwa zaledwie kilka minut, Słońce pojawia się wówczas na linii horyzontu i za chwilę znika. Najdłuższy dzień natomiast panuje niemal całą dobę: Słońce wschodzi tuż po północy, po ok. 12 godzinach góruje na wysokości 23°27' i zachodzi tuż przed północą w tym samym niemal miejscu, gdzie wzeszło.

# data[].attributes.attachment_link.description
W materiale opisany jest ruch Ziemi dookoła Słońca i nachylenie osie ziemskiej do płaszczyzny ekliptyki

# data[].attributes.headline
Ruch obiegowy - wprowadzenie, film edukacyjny, gra edukacyjna

# data[].attributes.subject
Ruch obiegowy - wprowadzenie, film edukacyjny, gra edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.title
Przeczytaj - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że nawet w tej chwili poruszasz się wraz z Ziemią dookoła osi ziemskiej? Wiesz, z jaką prędkością? Znacznie większą niż najszybsze bolidy Formuły 1! Mieszkańcy Polski razem z kulą ziemską pokonują w ciągu godziny 1000 kilometrów, a osoby przebywające na równiku nawet 1667 kilometrów w tym samym czasie.

Animacja przedstawia w 24 sekundy ruch obrotowy Ziemi, jaki wykonuje ona w ciągu 24 godzin. Na ekranie Ziemia widoczna z przestrzeni kosmicznej. Niebieski kolor na powierzchni Ziemi wskazuje na oceany i morza. Zielony, żółty i brązowy kolor to kontynenty. Ziemia przechylona w prawo. Na dole globu widoczna Antarktyda pokryta białym lądolodem. Białe przeźroczyste smugi to chmury. Ziemia obraca się cały czas w prawo. Z zachodu na wschód. W lewym dolnym rogu licznik czasu. Licznik pokazuje czas jednego pełnego obrotu.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia w 24 sekundy ruch obrotowy Ziemi, jaki wykonuje ona w ciągu 24 godzin. Na ekranie Ziemia widoczna z przestrzeni kosmicznej. Niebieski kolor na powierzchni Ziemi wskazuje na oceany i morza. Zielony, żółty i brązowy kolor to kontynenty. Ziemia przechylona w prawo. Na dole globu widoczna Antarktyda pokryta białym lądolodem. Białe przeźroczyste smugi to chmury. Ziemia obraca się cały czas w prawo. Z zachodu na wschód. W lewym dolnym rogu licznik czasu. Licznik pokazuje czas jednego pełnego obrotu.

Nagranie wideo przedstawia ruch obrotowy Ziemi. Na ekranie Ziemia widoczna z przestrzeni kosmicznej. Niebieski kolor na powierzchni Ziemi wskazuje na oceany i morza. Zielony kolor i żółty to kontynenty. Białe przeźroczyste smugi to chmury. Ziemia obraca się cały czas w prawo. Z zachodu na wschód.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie wideo przedstawia ruch obrotowy Ziemi. Na ekranie Ziemia widoczna z przestrzeni kosmicznej. Niebieski kolor na powierzchni Ziemi wskazuje na oceany i morza. Zielony kolor i żółty to kontynenty. Białe przeźroczyste smugi to chmury. Ziemia obraca się cały czas w prawo. Z zachodu na wschód.

Żyjąc na powierzchni Ziemi, trudno bezpośrednio obserwować ruchy naszej planety. Zauważamy jednak pozorny ruch Słońca ze wschodu na zachód, co jest konsekwencją dookoła własnej osi z zachodu na wschód. Pełen obrót trwa ok. 23 godzin 56 minut i 4 sekund. Czas ten nazywamy . Bardziej nam znana jest tzw. , która trwa kilka minut dłużej, niemal dokładnie 24 godziny. Jest to czas, jaki upływa między dwoma kolejnymi momentami . Doba słoneczna jest zatem dłuższa od doby gwiazdowej. Wynika to z faktu, że Ziemia jednocześnie obraca się wokół własnej osi i obiega Słońce (patrz: Ruch obiegowy Ziemi). Aby nad danym punktem na powierzchni naszej planety - np. miejscem, w którym mieszkamy - po pełnym obrocie doszło do kolejnego górowania Słońca, Ziemia musi obrócić się wokół własnej osi o niemal 1° więcej niż 360°.

Oblicz, o jaki kąt obraca się Ziemia w ciągu 1 godziny, a o jaki w ciągu 4 minut.

Atmosfera jest częścią Ziemi i porusza się razem z całą planetą. Gdyby było inaczej, to na całej planecie, z wyjątkiem biegunów, wiałyby huraganowe wiatry o niespotykanych prędkościach.

Obrót Ziemi dookoła własnej osi stał się źródłem takich jednostek czasu, jak: doba (24 godziny), godzina (1/24 doby), minuta (1/60 godziny) i sekunda (1/60 minuty).

Prędkość obrotu Ziemi jest oczywista, gdy podajemy ją w miarach kątowych. to wielkość kąta zakreślonego przez dany punkt leżący na powierzchni Ziemi podczas ruchu po okręgu w jednostce czasu.
W przypadku Ziemi prędkość kątowa ma stałą wartość 360°/24h.

Ustaw globus w świetle Słońca lub lampy. Obracaj powoli globusem wokół jego osi. W różnych momentach jego oświetlenia określ, które części globusa odpowiadają zjawisku ziemskiego dnia, a które nocy.

Wykształcenie umiejętności prowadzenia obserwacji astronomicznych przy zastosowaniu gnomonu i umiejętności interpretowania uzyskanych wyników.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Obserwacje przeprowadź w słoneczny dzień.

2. Ze względu na różnice długości geograficznej i przesunięcie wskazań zegarków na czas letni obserwacje prowadź między godziną 11.00 a 13.00.

3. Zamontuj przedmiot, który będzie pełnił funkcję gnomonu. Możesz wykorzystać istniejący już słupek, pal lub inny pionowy, prosty, w miarę cienki przedmiot.

4. Co chwilę zaznaczaj na podłożu miejsce, gdzie pada koniec cienia.

5. Gdy cień zacznie się wydłużać, określ miejsce, w którym był najkrótszy, i połącz je z podstawą gnomonu. Zapisz, jaki kierunek wskazywał najkrótszy cień.

6. Przedłuż tę linię w kierunku przeciwnym do wskazywanego przez najkrótszy cień od podstawy gnomonu i opisz wskazany przez nią kierunek.

7. Narysuj linię prostopadłą do wyznaczonej wcześniej, przechodzącą przez podstawę gnomonu i opisz pozostałe kierunki.

Podsumowanie

Moment górowania Słońca jest dla większości miejsc w Polsce inny niż południe wskazywane przez zegarki.

Bez względu na dzień w kalendarzu i długość geograficzną w momencie górowania Słońca cień jest najkrótszy i wskazuje północ.

Umiejętność posługiwania się gnomonem pozwala w słoneczny dzień określić wszystkie kierunki geograficzne i wyznaczyć przebieg południka miejscowego.

Trudniej jest podać , czyli odległość pokonywaną przez punkt leżący na powierzchni Ziemi w jednostce czasu. Ta zależy bowiem od szerokości geograficznej, na której dany punkt leży. Im bliżej równika, tym równoleżniki są dłuższe, przez co prędkość liniowa jest większa. To dlatego mieszkańcy Polski poruszają się z prędkością ok. 1000 km/h, czyli 667 km/h wolniej od mieszkańców rejonów równikowych, którzy w tej samej jednostce czasu muszą pokonać znacznie dłuższą odległość liniową.

Pozorny ruch Słońca nad widnokręgiem jest pośrednim dowodem na ruch obrotowy Ziemi. Możemy go zaobserwować każdego dnia.

W żadnym wypadku nie wolno patrzeć bezpośrednio na Słońce bez skutecznej ochrony oczu! Poza wyjątkowymi momentami, gdy Słońce jest ledwo widoczne zza warstwy chmur, kierowanie wzroku na Słońce grozi bezpowrotnym uszkodzeniem wzroku, a nawet całkowitą ślepotą. Niebezpieczne jest nawet patrzenie na Słońce przy użyciu zbyt mało skutecznych osłon, jak np.: okulary przeciwsłoneczne, zadymione szkło, płyta CD lub klisza rentgenowska.

Sposobem na uniknięcie niebezpieczeństwa uszkodzenia wzroku podczas śledzenia pozornego ruchu Słońca jest obserwacja cienia rzucanego przez przedmioty oświetlone bezpośrednimi promieniami słonecznymi. Obserwując cień, wnioskujemy o pozornym ruchu Słońca. Każdy stosunkowo cienki, prosty i pionowy pręt wbity w ziemię staje się , czyli przyrządem, którego cień wyznacza położenie Słońca. Długość i kierunek cienia gnomonu określają wysokość Słońca i jego azymut. Określając kierunki na podstawie cienia rzucanego przez gnomon, trzeba pamiętać, że w Polsce i na całym obszarze półkuli północnej poza strefą międzyzwrotnikową Słońce góruje zawsze po południowej stronie nieba. Rzucany wówczas przez gnomon w południe cień jest najkrótszy i wskazuje dokładnie kierunek północny. Wnioskujemy z tego, że nastąpił moment (moment południa słonecznego). Położenie Słońca na niebie wskazuje wtedy kierunek południowy. Przedłużenie linii, jaką wyznacza wówczas cień gnomonu, jest punktu, w którym wbity jest gnomon. Tylko dwukrotnie w ciągu roku (21 marca i 23 września) Słońce wschodzi dokładnie na wschodzie i zachodzi dokładnie na zachodzie. Gdyby udało się wówczas zaobserwować cień gnomonu w momencie wschodu lub zachodu Słońca, to przedłużenie linii tego cienia byłoby , gdyż cień gnomonu wskazywałby kierunek wschód‑zachód.
Kierunki geograficzne za pomocą gnomonu można jednak bez trudu wyznaczać i w inne dni. Moment, w którym gnomon rzuca najkrótszy cień, wskazuje północ (N). W przeciwnym kierunku jest zatem południe (S). Pod kątem 90° w lewo od gnomonu jest zachód (W), a 90° w prawo jest wschód (E).

W obszarze między zwrotnikami dwukrotnie w ciągu roku występuje zjawisko górowania Słońca w . Na równiku ma to miejsce 21 marca i 23 września. Na zwrotniku Raka Słońce w zenicie występuje tylko 22 czerwca, a na zwrotniku Koziorożca tylko 22 grudnia. Gdy Słońce góruje w zenicie, to gnomony w ogóle nie rzucają cienia.

Trzeba pamiętać, że w Polsce i na całym obszarze półkuli północnej poza strefą międzyzwrotnikową Słońce góruje zawsze po południowej stronie nieba. Natomiast w strefie międzyzwrotnikowej obu półkul przez część roku Słońce góruje po północnej stronie, a przez część po południowej. Na pozostałej części półkuli południowej Słońce przez cały rok góruje po północnej stronie nieba, a rzucany wówczas przez gnomon cień wskazuje kierunek południowy.

Ustal, w którym kierunku (N, S, W czy E) siła Coriolisa spycha samolot lecący z punktu o współrzędnych 50°N, 20°E do punktu o współrzędnych 10°N, 20°E.

Pokaż rozwiązanie

Ustal, w którym kierunku (N, S, W czy E) siła Coriolisa spycha samolot lecący z punktu o współrzędnych 10°S, 20°E do punktu o współrzędnych 50°S, 20°E.

Pokaż rozwiązanie

Ziemia obraca się wokół własnej osi o 360° w ciągu ok. 24 godzin.

Pozorna wędrówka Słońca po niebie jest widoczną codziennie konsekwencją ruchu obrotowego Ziemi.

Gnomon umożliwia nam przeprowadzenie wielu obserwacji astronomicznych.

Następstwo dnia i nocy, zróżnicowanie czasu słonecznego, spłaszczenie kuli ziemskiej i siła Coriolisa są konsekwencjami dowodzącymi ruchu obrotowego Ziemi.

Przeprowadź obserwację gnomonu w okolicy swojego domu. Wyznacz podstawowe kierunki geograficzne i zapamiętaj położenie na widnokręgu obiektów wskazujących północ, południe, wschód i zachód z punktu widzenia obserwatora.

Dlaczego siła Coriolisa nie działa na obiekty pozostające w spoczynku?

Wiemy już, że pozorny ruch Słońca po jest spowodowany ruchem obrotowym Ziemi. Ruch ten niesie ze sobą jednak jeszcze kilka innych konsekwencji dla naszej planety, środowiska geograficznego i wszystkich istot żywych, w tym dla człowieka. Jedną z najbardziej oczywistych jest następstwo dnia i nocy. W trakcie każdej doby część Ziemi przez pewien czas zwrócona jest ku Słońcu i wówczas na tym obszarze panuje dzień. Następnie odwraca się od niego i wtedy na zacienionym obszarze zapada noc. Jednocześnie inna część kuli ziemskiej obraca się ku Słońcu i rozpoczyna się tam dzień.

Inną konsekwencją ruchu obrotowego jest istnienie (miejscowego). W tym samym momencie na jednym z południków jest południe słoneczne, po przeciwnej stronie kuli ziemskiej - północ, a na innych wszystkie pozostałe pory dnia i nocy.

Trudnym do obserwacji, ale naukowo udowodnionym skutkiem ruchu obrotowego jest także niewielkie spłaszczenie Ziemi na biegunach wynikające z działania siły odśrodkowej, powodującej, że Ziemia nie ma kształtu kuli.

W układzie obracającym się, jakim jest Ziemia, tor ruchu ciała poruszającego się po powierzchni ulega odchyleniu od linii prostej, ponieważ ciało to poddane jest działaniu tzw. . Siła ta powoduje odchylanie się toru ruchu poruszających się obiektów na półkuli północnej w prawo, a na półkuli południowej w lewo. Sile Coriolisa podlegają zarówno rzeki, wiatry i prądy morskie, jak i statki, samoloty oraz inne obiekty będące w ruchu. Oczywiście siła ta nie działa na obiekty pozostające w spoczynku.

Zjawisko to można wyjaśnić na przykładzie wielkich rzek, których prawe brzegi na półkuli północnej i lewe brzegi na półkuli południowej są bardziej podmywane przez wodę.
Jeśli rzeka płynie z południa na północ (na półkuli północnej), to woda w niej porusza się z okolicy, gdzie prędkość liniowa obracającej się (z zachodu na wschód) Ziemi jest większa, do miejsca, gdzie prędkość liniowa jest mniejsza. Ale woda nie jest sztywno związana z Ziemią i, płynąc na północ, zachowuje swoją większą prędkość liniową zwróconą oczywiście z zachodu na wschód, co w efekcie powoduje silniejsze podmywanie prawego (wschodniego) brzegu.
Jeśli rzeka płynie z północy na południe (na półkuli północnej), to oznacza, że woda w niej porusza się z okolicy o mniejszej tym razem prędkości liniowej do miejsca o prędkości większej. Stara się zachować mniejszą prędkość, ale brzegi rzeki poruszają się szybciej (z zachodu na wschód). Zatem teraz prawy (zachodni) brzeg rzeki będzie „pchał" wodę, a woda, oddziałując na niego, będzie go bardziej podmywała.
Na półkuli południowej zjawisko występuje analogicznie tylko odwrotnie.

Podobnie jak woda w wielkich rzekach także wiatry na półkuli północnej będą spychane w prawo, a na półkuli południowej - w lewo. Inną konsekwencją działania siły Coriolisa jest kierunek wirowania powietrza w cyklonach. Na półkuli północnej wirują one przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, a na półkuli południowej zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że nawet w tej chwili poruszasz się wraz z Ziemią dookoła osi ziemskiej? Wiesz, z jaką prędkością? Znacznie większą niż najszybsze bolidy Formuły 1! Mieszkańcy Polski razem z kulą ziemską pokonują w ciągu godziny 1000 kilometrów, a osoby przebywające na równiku nawet 1667 kilometrów w tym samym czasie.

# data[].attributes.headline
Ruch obrotowy - wprowadzenie, grafika interaktywna, test

# data[].attributes.subject
Ruch obrotowy - wprowadzenie, grafika interaktywna, test

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ruch obrotowy (wirowy) Ziemi to ruch planety wokół własnej osi. Odbywa się on z zachodu na wschód. Wszystkie punkty na powierzchni Ziemi poruszają się razem z nią i obracają się o 360° w czasie ok. 24 godzin.

Rzeczywisty, dokładny czas pełnego obrotu Ziemi wynosi 23 godziny 56 minut i 4 sekundy - jest to . Jednak za podstawę rachuby czasu na Ziemi przyjmuje się średnią , czyli 24 godziny. Jest to przybliżony czas, jaki upływa między dwoma kolejnymi górowaniami Słońca.

Następstwa ruchu obrotowego Ziemi

Widoma (pozorna) wędrówka sfery niebieskiej ze wschodu na zachód - obserwujemy np. ruch Słońca, zmiany wysokości Słońca nad horyzontem, wschody i zachody ciał niebieskich.

Spłaszczenie Ziemi na biegunach - jest to skutek działania siły odśrodkowej. Promień biegunowy Ziemi (6357 km) jest krótszy od promienia równikowego (6378 km). Co ciekawe, maleje też grubość troposfery (najniższej warstwy atmosfery ziemskiej) - od obszarów równikowych (maksymalnie do 16-17 km) do okolic biegunów (ok. 7 km).

Zjawisko występowania dnia i nocy - zmienia się ilość energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi w ciągu doby.

Dobowa rachuba czasu na Ziemi, dobowy rytm życia roślin i zwierząt.

Naturalnym czasem na Ziemi jest czas słoneczny (miejscowy, lokalny), związany bezpośrednio z ruchem obrotowym Ziemi. Ziemia obraca się o 360° w czasie 24 godzin. Z tego faktu wynikają zasady zmiany czasu wraz ze zmianą długości geograficznej:

Według tego czasu południem jest moment górowania Słońca nad lokalnym południkiem ziemskim.

Występowanie siły Coriolisa - jej istnienie związane jest z różnicami prędkości liniowych między punktami położonymi na powierzchni Ziemi w różnych szerokościach geograficznych. Siła ta odchyla znajdujące się w ruchu ciała na półkuli północnej w prawo, na południowej - w lewo. Nie ulegają odchyleniu jedynie przedmioty nieruchome lub przemieszczające się dokładnie wzdłuż dowolnego równoleżnika. Siła ta wpływa na zmianę kierunków wiatrów, prądów morskich, a nawet przyspiesza erozję prawych brzegów rzek na półkuli północnej, a lewych na południowej.

W życiu codziennym obowiązuje czas urzędowy, jednak naszym naturalnym czasem jest czas słoneczny (lokalny, miejscowy). Do jego wyznaczenia wystarczy obserwacja pozornego ruchu Słońca. Wiemy, że pełen obrót Ziemi wokół własnej osi, czyli o 360°, następuje w ciągu 24 godzin. Stąd możemy obliczyć, że w ciągu jednej godziny Ziemia obraca się o 15°. O 1° Ziemia obraca się w czasie 4 minut. Zależności te możemy wykorzystać do obliczania różnicy czasu słonecznego i długości geograficznej. Wszystkie punkty położone na jednym południku mają ten sam czas słoneczny (zwany też lokalnym, miejscowym). Godzinę 12:00 (południe słoneczne) wyznacza moment górowania Słońca na określonym południku miejscowym. Na czasie słonecznym opierają się inne czasy na Ziemi m.in. czas strefowy - strefa czasowa ma 15° długości geograficznej, a czas między kolejnymi strefami zmienia się o 1 godzinę. Przemieszczając się na wschód, dodajemy godziny, a na zachód odejmujemy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ruch obrotowy (wirowy) Ziemi to ruch planety wokół własnej osi. Odbywa się on z zachodu na wschód. Wszystkie punkty na powierzchni Ziemi poruszają się razem z nią i obracają się o 360° w czasie ok. 24 godzin. Rzeczywisty, dokładny czas pełnego obrotu Ziemi wynosi 23 godziny 56 minut i 4 sekundy - jest to .

# data[].attributes.attachment_link.title
Eduelo - Ucz się wszędzie! Poszerzaj swoją wiedzę i rozwijaj talenty.

# data[].attributes.attachment_link.description
Eduelo zawiera ponad 22 tysiące zadań i filmów edukacyjnych dla uczniów szkół podstawowych. To nowoczesne narzędzie edukacyjne dla pokolenia zawsze online.

# data[].attributes.headline
4. Strefy oświetlenia Ziemi - wprowadzenie

# data[].attributes.subject
4. Strefy oświetlenia Ziemi - wprowadzenie

# data[].attributes.attachment_link.title
Strefy oświetlenia Ziemi - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
strefa międzyzwrotnikowa, strefa umiarkowana północna, strefa umiarkowana południowa, strefa podbiegunowa północna, strefa podbiegunowa południowa, koło podbiegunowe północne, równik, zwrotnik Koziorożca, biegun południowy.

# data[].attributes.attachment_link.description
strefa międzyzwrotnikowa, strefa umiarkowana północna, strefa umiarkowana południowa, strefa podbiegunowa północna, strefa podbiegunowa południowa, koło podbiegunowe północne, równik, zwrotnik Koziorożca, biegun południowy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na powierzchni kuli, którą w przybliżeniu jest Ziemia, brakuje punktów odniesienia. Bez wprowadzenia dodatkowych oznaczeń nie można określić położenia jakiegokolwiek miejsca na jej powierzchni. By temu zaradzić, trzeba posłużyć się układem współrzędnych geograficznych. Podczas tej lekcji dowiesz się, jak to zrobić.

że Ziemia nie jest idealną kulą, ma kształt geoidy - bryły niemającej swego odpowiednika w geometrii;

że ruch obrotowy Ziemi odbywa się wokół osi ziemskiej;

że płaszczyzna równikowa jest nachylona pod kątem 23°27' w stosunku do płaszczyzny, po której Ziemia obiega Słońce.

omawiać, jak skonstruowana jest siatka geograficzna składająca się z linii opisujących położenie dowolnego miejsca na Ziemi;

definiować, czym jest szerokość i długość geograficzna;

wyjaśniać, w jaki sposób określa się szerokość geograficzną i długość geograficzną dowolnego punktu na powierzchni Ziemi;

obliczać rozciągłość południkową i rozciągłość równoleżnikową dowolnego obszaru na Ziemi;

objaśniać, co to jest zwrotnik i koło podbiegunowe.

Cechy południków:

mają kształt półokręgów;

zbiegają się w biegunach;

mają jednakową długość (ok. 20 tys. km);

południk można przeprowadzić przez każdy punkt na Ziemi, dlatego jest ich nieskończenie wiele;

wskazują kierunki: północ i południe;

umownie wyznaczone południki 0° i 180° dzielą Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią.

Cechy równoleżników:

mają kształt okręgów;

im bliżej biegunów, tym ich obwód jest mniejszy;

najdłuższym równoleżnikiem jest równik (ok. 40 tys. km), który dzieli Ziemię na półkulę północną i południową;

równoleżnik można przeprowadzić przez każdy punkt na Ziemi, dlatego jest ich nieskończenie wiele;

przecinają się z południkami pod kątem prostym i wskazują kierunki: wschód i zachód.

Znając wymiary Ziemi, można obliczyć, jaką długość (w przybliżeniu) ma odcinek odpowiadający jednemu stopniowi kątowemu na równiku i dowolnym południku.

Oblicz, jaką odległość trzeba pokonać wzdłuż równika, żeby zmienić swoje położenie o 1°.

Określ, jaką odległość należy pokonać wzdłuż południka, który jest o połowę krótszy od równika, aby zmienić swoje położenie o 1°.

W 1984 roku dokonano nieznacznej korekty położenia południka zerowego (a co za tym idzie, także wszystkich pozostałych) i obecnie przebiega on 102 m dalej na wschód od swojego poprzednika. Na szczęście nadal przechodzi przez Greenwich, więc nie było powodu zmieniać jego nazwy zwyczajowej.

Ziemia obraca się wokół własnej osi z zachodu na wschód. Oś obrotu przecina powierzchnię naszej planety w miejscach nazywanych biegunami geograficznymi - północnym i południowym. Stały się one punktami odniesienia, które pozwoliły zbudować sieć współrzędnych umożliwiających lokalizację dowolnego obiektu na kuli ziemskiej. Umowne linie na powierzchni Ziemi łączące najkrótszą drogą bieguny północny i południowy nazwano . Wszystkie południki mają tę samą długość. Ze względów praktycznych konieczne było wyznaczenie południka odniesienia (zerowego). Dzięki temu każdy z południków mógł zostać opisany stopniami kąta dwuściennego, zawartego między jego płaszczyzną a płaszczyzną południka odniesienia. W 1884 roku za początkowy (zerowy) południk przyjęto ten, który przebiega przez Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich (obecnie w granicach Londynu).

Rysując na powierzchni Ziemi umowne linie prostopadłe do południków, wyznaczono , które mają kształt okręgów i wszystkie są równoległe do siebie. Im bliżej biegunów, tym okręgi te są mniejsze. W równej odległości od obu biegunów znajduje się najdłuższy równoleżnik, któremu nadano nazwę , i to w stosunku do niego zaczęto określać położenie pozostałych równoleżników. Każdy z równoleżników opisany jest stopniami kąta zawartego między płaszczyzną równika a promieniem ziemskim przechodzącym przez dany równoleżnik. Układ południków i równoleżników wraz z biegunami tworzy na kuli ziemskiej lub jej modelu - globusie, tzw. .

Dla określenia położenia każdego punktu na Ziemi potrzebne są dwie informacje - długość i szerokość geograficzna. wyznacza pomiędzy półpłaszczyzną południka zerowego (0°) a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez określony punkt na powierzchni Ziemi. to kąt między linią łączącą ten punkt ze środkiem Ziemi (czyli promieniem ziemskim) a płaszczyzną równika. Obie wielkości określają położenie punktu na powierzchni kuli ziemskiej i nazywane są . Miarą, w jakiej podaje się długość i szerokość geograficzną, są stopnie. Jeden stopień (1°) dzieli się na sześćdziesiąt minut (60'), a jedna minuta (1') na sześćdziesiąt sekund (60'').

Długość geograficzną liczy się, począwszy od południka zerowego (0°) Greenwich w kierunku wschodnim aż do południka 180° lub w kierunku zachodnim także do tego samego południka 180°. Kiedy mierzymy długość na wschód od Greenwich, zaznaczamy, że jest to długość geograficzna wschodnia (w skrócie E). Jeśli natomiast określamy ją na zachód od południka zerowego, zaznaczamy, że jest to długość geograficzna zachodnia (w skrócie W).

Szerokość geograficzną liczymy od równika, któremu przypisano wartość 0°. Jeśli liczymy ją na północ, to wówczas zaznaczamy, że jest to szerokość geograficzna północna (w skrócie N). Odmierzamy ją aż do bieguna północnego, który ma szerokość geograficzną równą 90°N. Jeśli szerokość geograficzną odmierzamy w przeciwnym kierunku, aż do bieguna południowego - wówczas zaznaczamy, że jest to szerokość geograficzna południowa (w skrócie S). Biegunowi południowemu przypisano szerokość geograficzną równą 90°S.

Wszystkie punkty leżące na jednym południku mają tę samą długość geograficzną. Wszystkie punkty leżące na jednym równoleżniku mają tę samą szerokość geograficzną. Opisując długości geograficzne punktów leżących na południkach 0° oraz 180°, nie stosujemy oznaczenia kierunku i opisów w postaci liter E czy W. Opisując szerokości geograficzne punktów leżących na równiku, nie stosujemy oznaczenia kierunku i nie opisujemy literami N czy S.

Informacja o położeniu geograficznym (współrzędnych geograficznych) pozwala jednoznacznie określić, w jakim miejscu kuli ziemskiej znajduje się opisywany obiekt.

Umiejętność określania długości geograficznej jest niezbędna do zlokalizowania wybranego obiektu na powierzchni kuli ziemskiej oraz do obliczania czasu słonecznego. Do opisu lokalizacji na kuli ziemskiej konieczne jest również określenie szerokości geograficznej, od której zależy m.in. strefowa zmienność struktury środowiska na Ziemi - układ stref klimatycznych, glebowych, roślinnych i krajobrazowych.

Oś ziemska jest nachylona pod kątem 66°33' w stosunku do płaszczyzny orbity Ziemi. W rezultacie w różnych porach roku można obserwować w południe Słońce w zenicie nie tylko na równiku, ale także w strefie między (23°27'N) a (23°27'S).

W okolicach podbiegunowych znajdują się dwa niezwykłe równoleżniki: i . Ich szerokość geograficzna wynosi ok. 66°33' (odpowiednio N i S). W zależności od pory roku w szerokościach geograficznych wyższych niż szerokości kół podbiegunowych występują zjawiska tzw. dnia i nocy polarnej. Kiedy promienie słoneczne padają prostopadle na zwrotnik Raka (ok. 22 czerwca), wówczas poza kołem podbiegunowym północnym jest dzień polarny (Słońce nie schodzi poniżej linii horyzontu), a poza kołem podbiegunowym południowym noc polarna (Słońce nie wschodzi nad horyzont). Z sytuacją odwrotną mamy do czynienia, gdy promienie słoneczne padają prostopadle na zwrotnik Koziorożca (ok. 22 grudnia).

Zastanów się, pod jakim kątem widać Słońce w południe na obydwu zwrotnikach, jeżeli w tej samej chwili promienie słoneczne padają na równik pod kątem prostym (90°). Sytuacja taka występuje dwukrotnie w ciągu roku: ok. 21 marca i ok. 23 września.

Pokaż rozwiązanie Pokaż wyjaśnienie

Siatka południków i równoleżników umożliwia precyzyjne określenie położenia każdego punktu na powierzchni Ziemi.

Długość geograficzną określamy w stosunku do południka Greenwich, który został wybrany jako południk zerowy (0°) z nieskończonej liczby identycznych południków.

Szerokość geograficzną określamy w stosunku do równika, który jest najdłuższym równoleżnikiem.

Rozciągłość południkową danego obszaru określają skrajne równoleżniki, pomiędzy którymi ten obszar się znajduje. Rozciągłość równoleżnikową natomiast określają skrajne południki ograniczające dany teren.

Zastanów się i odpowiedz na pytania.

1. W stosunku do której płaszczyzny określa się szerokość geograficzną: zwrotnika Raka, zwrotnika Koziorożca czy równika?

2. Jakie oznaczenia kierunku należy stosować, określając szerokości geograficzne na półkuli południowej, a jakie na półkuli północnej?

3. Jakie oznaczenia kierunku trzeba stosować, gdy określamy szerokość geograficzną równika?

4. Jakie oznaczenia kierunku należy stosować, określając długości geograficzne na półkuli zachodniej, a jakie na półkuli wschodniej?

5. Jakie oznaczenia kierunku należy stosować, określając długości geograficzne na południku 0° i na południku 180 Indeks górny o o?

obszar przestrzeni ograniczony dwiema półpłaszczyznami o wspólnej krawędzi

Obiekty fizyczne na kuli ziemskiej mają określone położenie w przestrzeni, a także określone rozmiary i powierzchnię. Ich przestrzenna rozciągłość ma istotne znaczenie dla zróżnicowania środowiska przyrodniczego i geograficznego. Państwa o dużej rozciągłości południkowej i równoleżnikowej, a jednocześnie dużej powierzchni - np. Rosja i Stany Zjednoczone - mają na ogół silnie zróżnicowane środowisko przyrodnicze, bowiem w ich granicach mieści się kilka stref klimatyczno‑krajobrazowych. Przez ich obszar przebiega też kilka stref czasowych.

Geografowie wprowadzili specyficzne pojęcia rozciągłości pozwalające opisać położenie każdego obszaru na kuli ziemskiej. Pojęcie oznacza różnicę szerokości geograficznej między najdalej wysuniętymi na północ i południe punktami obszaru. Analogicznie pojęcie oznacza różnicę długości geograficznej między najdalej na wschód i na zachód wysuniętymi punktami obszaru. Rozciągłość południkową dosyć łatwo przeliczyć ze stopni na kilometry. Jeden stopień łuku południka ma długość ok. 111 km. Trudniej jest przeliczać rozciągłość równoleżnikową, ponieważ łuk mający tyle samo stopni, ale leżący na różnych szerokościach geograficznych (różnych równoleżnikach), ma inną długość.

Animacja oparta jest na ilustracji mapy Ukrainy. Mapa pokryta jest siatką linii. Pionowe to południki, poziome - równoleżniki. Na mapie znajdują się cztery czerwone punkty. Wskazują one miejsca najdalej wysunięte na północ, południe, wschód i zachód. 00.06 - 00.15 Górna część mapy. Punkt najdalej wysunięty na północ to Petriwka. Od lewej strony ekranu rozciąga się zielona linia - równoleżnik - przechodząca przez Petriwkę. 00.16 - 00.40 Dolna część mapy. Na południu to Przylądek Sarycz. Od lewej strony ekranu rozciąga się zielona linia - równoleżnik - przechodząca przez Sarycz. 00.41 - 01.02 Zielona linia zakończona grotami łączy te dwa równoleżniki. Ponad linią napis: rozciągłość południkowa. 01.11 - 01.14 Pusta mapa. Prawa strona mapy. Punkt najdalej wysunięty na wschód. Wieś Czerwona Zirka. Czerwona linia południka rozciąga się z góry do dołu i przechodzi przez punkt. 01.19 - 01.21 Lewa strona mapy. Najdalej na zachodzie znajduje się miasto Czop. Czerwona linia południka rozciąga się z góry do dołu i przechodzi przez miasto. 01.40 Południki przechodzące przez Miasto Czop i wieś Zirka łączy pozioma linia zakończona grotami. Przestrzeń między południkiem na wschodzie i zachodzie to rozciągłość równoleżnikowa. 02.12 Równolegle do równika pojawiają się ponownie dwa równoleżniki. Jeden na północy Ukrainy, drugi - na południu.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja oparta jest na ilustracji mapy Ukrainy. Mapa pokryta jest siatką linii. Pionowe to południki, poziome - równoleżniki. Na mapie znajdują się cztery czerwone punkty. Wskazują one miejsca najdalej wysunięte na północ, południe, wschód i zachód. 00.06 - 00.15 Górna część mapy. Punkt najdalej wysunięty na północ to Petriwka. Od lewej strony ekranu rozciąga się zielona linia - równoleżnik - przechodząca przez Petriwkę. 00.16 - 00.40 Dolna część mapy. Na południu to Przylądek Sarycz. Od lewej strony ekranu rozciąga się zielona linia - równoleżnik - przechodząca przez Sarycz. 00.41 - 01.02 Zielona linia zakończona grotami łączy te dwa równoleżniki. Ponad linią napis: rozciągłość południkowa. 01.11 - 01.14 Pusta mapa. Prawa strona mapy. Punkt najdalej wysunięty na wschód. Wieś Czerwona Zirka. Czerwona linia południka rozciąga się z góry do dołu i przechodzi przez punkt. 01.19 - 01.21 Lewa strona mapy. Najdalej na zachodzie znajduje się miasto Czop. Czerwona linia południka rozciąga się z góry do dołu i przechodzi przez miasto. 01.40 Południki przechodzące przez Miasto Czop i wieś Zirka łączy pozioma linia zakończona grotami. Przestrzeń między południkiem na wschodzie i zachodzie to rozciągłość równoleżnikowa. 02.12 Równolegle do równika pojawiają się ponownie dwa równoleżniki. Jeden na północy Ukrainy, drugi - na południu.

Niektóre państwa leżą na dwóch półkulach i wtedy ich rozciągłość trzeba liczyć, dodając do siebie długość lub szerokość geograficzną z każdej półkuli. Po obu stronach południka 0° leży między innymi Francja, a po obu stronach południka 180° - Rosja. Po północnej i południowej stronie równika leży Brazylia.
Można określać rozciągłość nie tylko państw, ale dowolnych obszarów, np. całych kontynentów. Specyficznym przypadkiem jest Afryka, która leży na półkuli północnej i południowej oraz wschodniej i zachodniej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Na powierzchni kuli, którą w przybliżeniu jest Ziemia, brakuje punktów odniesienia. Bez wprowadzenia dodatkowych oznaczeń nie można określić położenia jakiegokolwiek miejsca na jej powierzchni. By temu zaradzić, trzeba posłużyć się układem współrzędnych geograficznych. Podczas tej lekcji dowiesz się, jak to zrobić.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Serwis wspolrzedne.pl oferuje następujące funkcje:

* Lokalizowanie na mapie punktów o podanych współrzędnych geograficznych. Współrzędne można podawać w formacie DMS (Stopnie° Minuty' Sekundy") jak i DD (Stopnie Dziesiętne). Stopnie dziesiętne należy wpisywać używając kropki jako separatora dziesiętnego.
Instrukcja: Wprowadź współrzędne w sekcji Współrzędne geograficzne i naciśnij przycisk Zlokalizuj i przelicz.

* Obliczenie współrzędnych geograficznych dla miejsc wskazanych na mapie lub wyszukanych na podstawie nazwy.
Instrukcja: Wprowadź adres lub nazwę dowolnego miejsca w sekcji Miejsce do wyszukania lub kliknij wybrane miejsce na mapie. Współrzędne zostaną podane w formie tabeli nad wskazanym miejscem.

* Przeliczanie współrzędnych geograficznych z formatu Stopnie° Minuty' Sekundy" na Stopnie Dziesiętne i odwrotnie.
Instrukcja: Wprowadź współrzędne w jednym z formatów w sekcji Współrzędne geograficzne i naciśnij przycisk Zlokalizuj i przelicz.

* Udostępnianie odnośnika do mapy ze wskazanym poprzez współrzędne geograficzne miejscem. Funkcja ta przydatna jest, gdy potrzeba przekazać komuś lokalizację na mapie danego obiektu.
Instrukcja: Wskaż miejsce na mapie lub wyszukaj obiekt na podstawie jego współrzędnych lub nazwy. Tabela nad wskazanym obiektem będzie zawierać odnośnik, który można przesłać e-mailem czy opublikować na portalach społecznościowych. Otwarcie odnośnika w przeglądarce internetowej spowoduje wyświetlenie mapy z podaną lokalizacją.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lokalizowanie i przeliczanie współrzędnych geograficznych (szerokości i długości geograficznej) na mapie.

# data[].attributes.headline
Fiszki do powtórzenia wiadomości, gra, test

# data[].attributes.subject
Fiszki do powtórzenia wiadomości, gra, test

# data[].attributes.headline
Podstawowe informacje  - definicje, wprowadzenie do określania współrzędnych geogr.

# data[].attributes.subject
Podstawowe informacje  - definicje, wprowadzenie do określania współrzędnych geogr.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1 Współrzędne geograficzne Siatka kartograficzna jest to układ południków i równoleżników wykreślony na płaszczyźnie (mapie); jest to odwzorowanie siatki geograficznej na płaszczyźnie. Siatka geograficzna jest to pomyślany, umowny układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub umieszczony w rzeczywistości na globusie. Południki Równoleżniki są półokręgami są lukami zbiegającymi się w biegunach północnym i południowy są tej samej długości przecinają się z równoleżnikami pod kątem prostym wszystkie punkty leżące na tym samym południku mają jednakową długość geograficzną przecinają się pod kątem prostym z równoleżnikami są okręgami są do siebie równoległe są różnej długości przecinają się z południkami pod kątem prostym wszystkie punkty leżące na tym samym równoleżniku mają jednakową szerokość geograficzną najdłuższy z nich to równik (4 75 km), który dzieli Ziemię na półkulę północną i południową wskazują kierunek północ-południe jest ich nieskończenie wiele służą do wyznaczania długości geograficznej służą do wyznaczania szerokości geograficznej jest ich nieskończenie wiele wskazują kierunek wschód- zachód południki do 18 dzielą Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią przecinają się pod kątem prostym z południkami są tej samej długości (około 2 km) odległości między nimi są takie same w miarę oddalania się od równika odległości między nimi maleją

2 Charakterystyczne zwrotniki: Położenie obiektów W celu określenia położenia obiektów na mapie potrzebna jest znajomość kierunku północnego. Na mapach turystycznych kierunek północny wyznacza się prostopadle do górnej ramki. 2

3 Współrzędne geograficzne DŁUGŚĆ GEGRAFICZNA jest to kąt dwuścienny pomiędzy płaszczyzną południka zerowego a płaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi. Długość geograficzną oznacza się grecką literą λ. Długość geograficzna posiada wartości od º do 18º na zachód i wschód. SZERKŚĆ GEGRAFICZNA jest to kąt dwuścienny pomiędzy płaszczyzną równika a promieniem ziemskim przechodzącym przez dany punkt na powierzchni Ziemi. Szerokość geograficzna oznacza się grecką literą φ. Szerokość geograficzna posiada wartości od º do 9º na północ i południe. Nieco prościej: szerokość geograficzna Szerokość geograficzna to kąt zawarty między płaszczyzną równika, a promieniem Ziemi, który przechodzi przez dany punkt na Ziemi. Ujmując rzecz prościej, jest to odległość punktu od równika podana w stopniach. 3

4 4 N Równik o Do wyznaczania szerokości geograficznej służą nam równoleżniki. Najważniejszy z nich to równik, który dzieli Ziemię na półkulę północną i południową. Wyobraź to sobie następująco: jeśli patrzysz na siebie, to najszersze Twoje miejsce, to właśnie równik. Zazwyczaj są to biodra. Jeśli przesuwasz się od tego miejsca w stronę głowy, to będziesz miał szerokość geograficzną północną, a jeżeli w kierunku stóp, to szerokość południową. Szerokość geograficzna północna równik południowa Szerokość geograficzna może być północna albo południowa. Zaczynamy ją wyznaczać zawsze od równika. Idąc na północ od równika będziemy mieć szerokość północną, a idąc na południe szerokość południową. 4

5 N Szerokość geograficzna północna Równik o Szerokość geograficzna południowa S Pamiętaj: dla ułatwienia zawsze najpierw zaznaczaj równik. Wtedy będziesz wiedział, czy Twoje miejsce leży na północ, czy na południe od niego szerokość geograficzna może przyjmować wartości od do 9 N lub od do 9 S dla równika nie podajemy kierunku, ponieważ jest on jeden na Ziemi Nieco prościej: długość geograficzna Długość geograficzna jest to kąt między półpłaszczyzną południka a półpłaszczyzną przechodzącą przez dany punkt na Ziemi. Mówiąc prościej jest to odległość punktu od południka zerowego. 4 E Wyobraź to sobie: twoja długość (wysokość) odpowiada długości geograficznej. Jeśli przyjmiesz, że przez środek Twojej osoby biegnie południk zerowy, to stojąc przodem do mapy twoja prawa ręka wskaże długość geograficzną zachodnią, a twoja lewa ręka długość geograficzną wschodnią. 5

6 południk Południk o długość geograficzna zachodnia wschodnia S Do wyznaczania długości geograficznej służą południki. Południki i 18 dzielą Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnia. Dlatego idąc na wschód od południka do 18 masz długość geograficzną wschodnią, a idąc na zachód od południka do południka 18 masz długość geograficzną zachodnią. Długość geograficzna zachodnia W Długość geograficzna wschodnia E Kierunki długości geograficznej Pamiętaj: zawsze zaczynaj określanie długości od zaznaczenia południka. Wtedy będziesz wiedział, czy Twoje miejsce leży na wschód, czy na zachód od niego. długość geograficzna może przyjmować wartości od do 18 E lub od do 18 W. dla południków i 18 nie podajemy kierunku, bo jest tylko jeden południk i jeden 18. 6

7 9 W 6 W 3 W 3 E 6 E 9 E Równoleżniki Równoleżniki to okręgi na mapie o jednakowej szerokości geograficznej. Najważniejszy z nich to równik, od którego zaczynamy określać szerokość geograficzną. 9 N 6 N 3 N Równik 3 S 6 S 9 S Równoleżniki na Ziemi Południki Są to półokręgi na mapie o jednakowej długości geograficznej. Najważniejszy z nich to południk i od niego zaczynamy mierzyć długość geograficzną. Układ południków i równoleżników na globusie to siatka geograficzna 7

8 Siatka geograficzna Krok po kroku, jak wyznaczać współrzędne geograficzne: 1. Znajdź miejsce na mapie. 2. Zaznacz równik i południk º. 3. Zawsze zaczynaj od wyznaczania szerokości. 4. Sprawdź, ile równoleżników musisz przejść od równika, aby znaleźć się w swojej miejscowości. 5. Zapisz ten wynik. 6. Teraz postaw palec na równiku i zobacz, czy Twoja miejscowość jest na północ, czy na południe od równika. 7. Zapisz ten kierunek obok współrzędnej liczbowej. 8. Teraz sprawdź, ile południków musisz przejść od południka º do Twojej miejscowości. 9. Wskaż palcem południk zerowy i sprawdź, czy poruszasz się na wschód, czy na zachód od południka º. 1. Zapisz ten kierunek obok współrzędnej liczbowej wyznaczającej długość. PRZYKŁAD 1. Jak wyznaczyć współrzędne geograficzne? kreśl współrzędne geograficzne punktów zaznaczonych na mapie. 8

9 18 o 18 o o 9 o B A o 9 o Siatka z zaznaczonymi punktami A i B. 1. Zaznaczasz równik i południk º 2. Znajdujesz punkt A i określasz jego szerokość, patrząc na równoleżniki. 3. Wyznaczasz kierunek sprawdzając, czy jest on północny czy południowy 4. Teraz określasz długość geograficzna, czyli patrzysz na południki. 5. Wyznaczasz kierunek długości geograficznej sprawdzając, czy jest ona wschodnia, czy zachodnia 6. Zapisujesz wynik: Współrzędne geograficzne punktu A: Szerokość geograficzna 2 N długość geograficzna 12 E W przypadku punktu B zwróć uwagę, że leży on na równiku, dlatego jego współrzędne będą następujące: szerokość geograficzna długość geograficzna 6 W PRZYKŁAD 2. Jak określić współrzędne geograficzne danego punktu? kreśl współrzędne geograficzne miejscowości A z dokładnością do 1' 9

10 A 5 Pamiętaj: 1º = 6 '. Musisz podzielić odcinek między równoleżnikami 5 º a 51 º na 6 równych części, najlepiej użyj linijki. Wtedy 1 część odpowiada 1'. To samo zrób z odległością między południkami. Później postępuj tak samo, jak w przykładzie A Ponieważ nie są podane kierunki, musisz sam się wyznaczyć, na której półkuli jesteś. W przypadku szerokości geograficznej, Twój punkt jest między 5 a 51 równoleżnikiem, czyli wartości równoleżników rosną w kierunku północnym. Musisz znajdować się zatem na półkuli północnej. Jeśli masz trudności, to narysuj sobie równik a przekonasz się, że Twoja miejscowość jest na północ od niego. To samo zrób w przypadku długości. Narysuj południk 1

11 a przekonasz się, że Twoja miejscowość jest na zachód od niego, czyli ma długość geograficzną zachodnią. dpowiedź: Punkt A ma współrzędne: szerokość geograficzna 5 2' N długość geograficzna 15 4' W PRZYKŁAD 3. Jak zaznaczyć punkt o podanych współrzędnych geograficznych? Zaznacz punkty o podanych współrzędnych geograficznych: A) 4º N, 2 E B) 6 S, 14 W C) 72 N, Pamiętaj: Pierwsza współrzędna określa szerokość geograficzną. Szerokość może mieć kierunek północny lub południowy. Znajdź ją na mapie. Druga współrzędna to długość geograficzna. Poszukaj południka o podanej długości i w miejscu przecięcia się równoleżnika z południkiem postaw kropkę. To jest szukany punkt A. Tak samo zrób z pozostałymi punktami. 2 E A 4 N 14 W B 6 S C 72 N 11

12 PRZYKŁAD 4. kreśl współrzędne geograficzne miasta M M. 2 W tym przykładzie nie masz zaznaczonych kierunków i musisz sam określić, na jakiej półkuli się znajdujesz. 1. Sprawdź, co ile stopni narysowane są równoleżniki i południki. 2. Ponieważ miasto M leży między równoleżnikami 1º a 2 º, podziel ten odcinek na 1 równych części. 3. Zapisz szerokość geograficzną tego miasta. 4. W ten sam sposób podziel odległość między południkami 15º a 16 º 5. Zapisz długość geograficzną tego miasta M Zaznacz równik i południk zero lub jeśli są one na mapie pociągnij je kolorowym długopisem. 7. Sprawdź, czy miasto, którego położenia szukasz, leży na półkuli północnej czy południowej zwróć uwagę, w którą stronę rosną wartości równoleżników, a w którą wartości południków 12

13 Południk zerowy E Równik S 1 M dpowiedź. Współrzędne miasta M to: Szerokość geograficzna 15 S długość geograficzna 157 E PRZYKŁAD 5. Jakie kierunki pokazują strzałki na rysunku? Jakie kierunki wyznaczają równoleżniki i południki? Pamiętaj: Jeśli poruszasz się wzdłuż południków lub równoleżników masz tylko kierunki główne. Południk może wskazywać kierunek północ albo południe, równoleżnik zaś pokazuje wschód lub zachód. B A E C D Ziemia widziana z bieguna północnego 13

14 Przy rozwiązywaniu tego typu poleceń bardzo ważne jest, aby na początku dobrze określić, z którego miejsca obserwujesz Ziemię. Popatrz dokładnie na rysunek i zorientuj się lub przeczytaj, gdzie się znajduje ten wycinek Ziemi, np. czy jest to równik, czy biegun północnym. W naszym przypadku widzimy Ziemię z bieguna północnego, dlatego: Strzałka A wskazuje południe Strzałka B wskazuje zachód Strzałka C wskazuje północ Strzałka D wskazuje południe Strzałka E wskazuje wschód 14

# data[].attributes.attachment_link.title
Współrzędne geograficzne - PDF Darmowe pobieranie

# data[].attributes.attachment_link.description
1 Współrzędne geograficzne Siatka kartograficzna jest to układ południków i równoleżników wykreślony na płaszczyźnie (mapie); jest to odwzorowanie siatki geograficznej na płaszczyźnie. Siatka geograficzna jest to pomyślany, umowny układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub umieszczony w rzeczywistości na globusie.

# data[].attributes.headline
Prezentacja w formie powtórzenia wiadomości - zadania, sketchnotki

# data[].attributes.subject
Prezentacja w formie powtórzenia wiadomości - zadania, sketchnotki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy potrafisz wskazać na mapie?
Po co nam południki i równoleżniki?

To jest ważne!

Pora poćwiczyć!

Dla tych, którzy chcą więcej poćwiczyć !
*Ćwiczenie czyni mistrza!
Znajdujesz się w punkcie o współrzędnych 50°N, 20°E.
Określ swoje nowe współrzędne, gdy przesuniesz się o 20° na północ.

Znajdujesz się w punkcie o współrzędnych 50°N, 20°E.
Określ nowe współrzędne, gdy od początkowego punktu przesuniesz się o 10° na południe i 20° na wschód.

Znajdujesz się w punkcie o współrzędnych 50°N, 20°E. Określ nowe współrzędne geograficzne, gdy od początkowego punktu przesuniesz się o 60° na południe i 60° na zachód.

W kanale MS TEAMS znajduje się karta pracy. Bardzo proszę wydrukować ją, rozwiązać i wkleić do zeszytu przedmiotowego. Można również same odpowiedzi wpisać do zeszytu. Zadania sprawdzimy na następnej lekcji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy potrafisz wskazać na mapie? Po co nam południki i równoleżniki? To jest ważne! Pora poćwiczyć! Dla tych, którzy chcą więcej poćwiczyć ! *Ćwiczenie czyni mistrza! Znajdujesz się w punkcie o współrzędnych 50°N, 20°E. Określ swoje nowe współrzędne, gdy przesuniesz się o 20° na północ. Znajdujesz się w punkcie o współrzędnych 50°N, 20°E.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dzisiejszy świat jest pełen technicznych rozwiązań, które ułatwiają życie i wyręczają człowieka w wielu czynnościach. Przekonaj się, że umiejętność samodzielnego obliczania, w jakim miejscu na kuli ziemskiej znajduje się dowolny obiekt, daje dużo radości i satysfakcji. Poza tym wcale nie jest to trudne. Umiejętność ta była kiedyś niezbędna żeglarzom i podróżnikom. Dołącz do nich.

co to jest biegun, południk, równik, równoleżnik, zwrotnik i koło podbiegunowe;

jakie są definicje długości geograficznej i szerokości geograficznej;

jak obliczyć rozciągłość południkową i rozciągłość równoleżnikową.

Układ południków i równoleżników (w tym także bieguny i równik) przedstawiony na modelu Ziemi, czyli globusie, nazywany jest . Jeżeli zastosujemy specjalne metody matematyczne, to siatkę tę uda się przedstawić na płaszczyźnie. Wtedy będziemy ją nazywać siatką kartograficzną siatką kartograficzną i może się ona stać podstawą do wykreślania map.

Jest wiele metod ułatwiających zapamiętanie, która ze współrzędnych jest szerokością, a która długością geograficzną. Jeżeli po poprzedniej lekcji nadal masz z tym kłopoty, podpowiemy ci, jak zapamiętać, co jest czym.
Pierwszym ze sposobów jest skojarzenie długości i szerokości geograficznej z długością i szerokością paska od spodni. Spójrz na rysunek. Pomiar długości i szerokości paska odpowiada długości i szerokości geograficznej.

Kolejnym sposobem na rozróżnienie długości od szerokości geograficznej jest obserwacja konturu Morza Śródziemnego, nad którym powstawały zręby myśli geograficznej Europejczyków i Arabów. Zwróć uwagę, który kierunek można by uznać za długość, a który za szerokość tego morza. W analogicznych kierunkach dokonujemy pomiaru długości i szerokości geograficznej.

Jest także sposób fonetyczny na zapamiętanie różnicy między długością a szerokością geograficzną. Litera oraz głoska „ ł" występuje zarówno w słowie „d ługość", jak i w słowie „po łudnik". Nie ma w nich natomiast litery oraz głoski „ r", która występuje zarówno w słowach „sze rokość", „ równoleżnik", jak i „ r ównik".

Interaktywne ćwiczenie na określanie długości i szerokości geograficznej na Ziemi

Korzystając z zamieszczonej poniżej mapy, odczytaj długość i szerokość geograficzną hiszpańskiego miasta Malaga z dokładnością do 1'. Dla ułatwienia na mapie zostały dodane oznaczenia dziesiątek minut.

Pokaż rozwiązanie

Zanim przystąpisz do ćwiczeń, przyjrzyj się poniższym rysunkom i przypomnij sobie, jak brzmią definicje długości i szerokości geograficznej.

Współcześnie istniejące elektroniczne narzędzia i cały system z nimi związany umożliwiają bardzo łatwe i precyzyjne określenie współrzędnych geograficznych dowolnego miejsca na Ziemi. Można tego dokonać za pomocą (ang. Global Positioning System).

Zarówno na siatce geograficznej, jak i na siatce kartograficznej można odczytać obie współrzędne geograficzne umożliwiające lokalizację każdego punktu na powierzchni Ziemi.

Współrzędne geograficzne można odczytać z mapy lub za pomocą urządzeń GPS.

(ang. Global Positioning System) najczęściej stosowany system nawigacji satelitarnej; został stworzony przez Departament Obrony USA i obejmuje swoim zasięgiem całą Ziemię; kilkadziesiąt specjalnych satelitów umożliwia namierzenie każdego z odbiorników GPS na Ziemi; porównanie i przeliczenie sygnałów z co najmniej czterech satelitów umożliwia bardzo precyzyjne określenie współrzędnych geograficznych odbiornika; najogólniej ujmując, jego działanie jest następujące: użytkownicy muszą zaopatrzyć się w odbiornik GPS (np. urządzenia nawigacji samochodowej), który łączy się podczas podróży z dostępnymi w danej chwili satelitami i ustala swoje położenie; system GPS posiada precyzyjną informację o wzajemnym położeniu wszystkich swoich satelitów; szybkość rozchodzenia się fal radiowych jest znana, w związku z czym, jeżeli użytkownik przemieści się do nowego miejsca, urządzenie połączy się ponownie z systemem satelitarnym i zmierzy opóźnienie czasowe z ogromną dokładnością; w ten sposób kolejne pomiary aktualizują nowe położenie, precyzują kierunek przemieszczania się, podają prędkość przemieszczania i wysokość względem poziomu morza

układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub na globusie

Zastanów się i odpowiedz:

1. W jakich okolicznościach przydaje się umiejętność odczytywania współrzędnych geograficznych?

2. W jaki sposób udało ci się zapamiętać, która ze współrzędnych jest szerokością, a która długością geograficzną?

Grupa przyjaciół spędzała wakacje na Krecie. Przylecieli tam samolotem, a dalej w podróż ruszyli wynajętym jachtem. Kiedy wyruszali z portu, ich odbiornik GPS wskazywał 35°20'N i 25°08'E. W następnym porcie, do którego zawinęli, odczyt GPS wynosił 35°25'N i 24°29'E. Kolejnym portem, w którym się zatrzymali, było miasto o współrzędnych 35°31'N i 24°01'E. Cel ich podróży to niewielkie miasteczko leżące na 35°30'N i 23°38'E. Korzystając z poniższej mapy, wskaż miejscowości, które grupa turystów odwiedziła. W odpowiedzi, jeśli to możliwe, użyj polskich nazw tych miejscowości.

Pokaż rozwiązanie

Umiejętność precyzyjnego określania współrzędnych geograficznych pozwala nam także na dokładne wyliczenie rozciągłości południkowej i równoleżnikowej. Obie te umiejętności powinny zostać opanowane na poprzedniej lekcji. Teraz wystarczy je przećwiczyć, udoskonalić i utrwalić.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzisiejszy świat jest pełen technicznych rozwiązań, które ułatwiają życie i wyręczają człowieka w wielu czynnościach. Przekonaj się, że umiejętność samodzielnego obliczania, w jakim miejscu na kuli ziemskiej znajduje się dowolny obiekt, daje dużo radości i satysfakcji. Poza tym wcale nie jest to trudne. Umiejętność ta była kiedyś niezbędna żeglarzom i podróżnikom.

# data[].attributes.attachment_link.description
7. Odkrywamy tajemnice życia w wodzie i na lądzie

# data[].attributes.headline
Quizy - szerokość i długość geog., rozciągłość południkowa i równoleżnikowa, krótki filmik wprowadzający w. geograficzne

# data[].attributes.subject
Quizy - szerokość i długość geog., rozciągłość południkowa i równoleżnikowa, krótki filmik wprowadzający w. geograficzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Quizy z działu "Szerokość i długość geograficzna" z geografii to przygotowane przez specjalistów zadania zgodne z podstawą programową dla klasy VI

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Co jest pierwsze? (tzn. północ, południe czy zachód, wschód), 22º N 134º E który to kierunek geograficzny? , Co to są współrzędne geograficzne?.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl-pl/community/test-%C5%9Brodowisko-przyrodnicze-i-ludno%C5%9B%C4%87-europy

# data[].attributes.attachment_link.title
Test środowisko przyrodnicze i ludność europy

# data[].attributes.attachment_link.description
Środowisko przyrodnicze i ludność Europy - Środowisko przyrodnicze i ludność Europy - Środowisko przyrodnicze i ludność Europy

# data[].attributes.body
https://www.liveworksheets.com/ql1596568ii

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
europa - środowisko geograficzne i ludność

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
środowisko geograficzne i ludność europy

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
środowisko geograficzne i ludność europy

# data[].attributes.attachment_link.title
Europa - środowisko geograficzne i ludność worksheet

# data[].attributes.attachment_link.description
Środowisko geograficzne i ludność Europy online worksheet for Klasa VI. You can do the exercises online or download the worksheet as pdf.

# data[].attributes.body
https://www.liveworksheets.com/kl1636676rg

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Środowisko geograficzne i ludność Europy AA
Test o obniżonym stopniu trudności

ID: 1636676
Language: Polish
School subject: Geografia
Grade/level: Klasa VI
Age: 11-13
Main content: Europa - środowisko geograficzne i ludność
Other contents: Islandia

Add to my workbooks Download file pdf Embed in my website or blog Add to Google Classroom Add to Microsoft Teams Share through Whatsapp (7)

Link to this worksheet: &nbspCopy

maljez

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
środowisko geograficzne i ludność europy aa

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
europa - środowisko geograficzne i ludność

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
europa - środowisko geograficzne i ludność

# data[].attributes.attachment_link.title
Środowisko geograficzne i ludność Europy AA worksheet

# data[].attributes.attachment_link.description
Środowisko geograficzne i ludność Europy AA Test o obniżonym stopniu trudności ID: 1636676 Language: Polish School subject: Geografia Grade/level: Klasa VI Age: 11-13 Main content: Europa - środowisko geograficzne i ludność Other contents: Islandia Add to my workbooks Download file pdf Embed in my website or blog Add to Google Classroom Add to Microsoft Teams Share through Whatsapp (7) Link to this worksheet: &nbspCopy maljez

# data[].attributes.body
https://www.liveworksheets.com/jy1571446ac

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ID: 1571446
Language: Polish
School subject: Geografia
Grade/level: klasa 6
Age: 13-14
Main content: Powtórzenie
Other contents:

Add to my workbooks Embed in my website or blog Add to Google Classroom Add to Microsoft Teams Share through Whatsapp (2)

# data[].attributes.attachment_link.title
Powtórzenie Środowisko i ludność Europy worksheet

# data[].attributes.attachment_link.description
ID: 1571446 Language: Polish School subject: Geografia Grade/level: klasa 6 Age: 13-14 Main content: Powtórzenie Other contents: Add to my workbooks Embed in my website or blog Add to Google Classroom Add to Microsoft Teams Share through Whatsapp (2)

# data[].attributes.body
https://view.genial.ly/5e747b84ef7157078dc7cecb/interactive-content-klasa-vi-srodowisko-przyrodnicze-i-ludnosc-europy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE I LUDNOŚĆ EUROPY,01,Położenie i ukształtowanie powierzchni,02,Wulkany i trzęsienia Ziemi na Islandii,03,Zróżnicowanie klimatyczne,05,Rozmieszczenie ludności. Starzenie się społeczeństw.,06,Zróżnicowanie ludności. Migracje.,07,Wielkie miasta Europy. Paryż i Londyn.,04,Podział polityczny,Start

# data[].attributes.attachment_link.title
Klasa VI. Środowisko przyrodnicze i ludność Europy. by Monika Stasiuk on Genially

# data[].attributes.body
http://sp3.koszalin.pl/wp-content/uploads/2020/04/Geografia_6d_%C5%9Arod.-przyr.-Europy-podsumowanie_30.04.pdf

# data[].attributes.body
https://nacobezu.pl/nacobezu/geografia/klasa-vi/174-geografia-klasa-6/773-dzial-3-srodowisko-przyrodnicze-i-ludnosc-europy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Europa leży w całości na półkuli północnej, większa część znajduje się na półkuli wschodniej, a niewielka - na półkuli zachodniej.

- Przez terytorium Europy przebiega południk 0.

- Kontynent europejski oblewają wody Oceanu Arktycznego oraz Oceanu Atlantyckiego.

- Najniższy punkt Europy znajduje się na Nizinie Nadkaspijskiej.

- Większość obszarów Europy zajmują niziny.

- Morze Śródziemne oddziela Europę od Afryki.

- W Europie leży 47 państw
JAK PRZEBIEGA GRANICA MIEDZY EUROPĄ I AZJĄ?
O rozdzieleniu Europy i Azji zdecydowały różnice historyczne i kulturowe. Umowna granica przebiega wschodnim podnóżem gór Uralu do Morza Kaspijskiego, a następnie północnym podnóżem Kaukazu do Morza Czarnego.

Półwysep Bałkański oddzielają od Azji dwa morza (Morze Marmara, Morze Śródziemne ) i dwie cieśniny (Bosfor i Dardanele)
GRANICA EUROPY, ZGODNIE Z KIERUNKIEM PRZEMIESZCZANIA SIĘ OD GÓR URAL DO MORZA ŚRÓDZIEMNEGO
Góry Ural - Morze Kaspijskie - Morze Czarne - Cieśnina Bosfor - Morze Marmara - Cieśnina Dardanele - Morze Śródziemne
LONDYN I PARYŻ
Londyn - stolica Wielkiej Brytanii

Paryż - stolica Francji

- Paryż i Londyn leżą w zachodniej Europie.

- Paryż znajduje się nad rzeką Sekwaną, a Londyn nad Tamizą.

- Oba miasta są ogromne i gęsto zbudowane.

- Są ważnymi międzynarodowymi węzłami komunikacyjnymi, w miastach tych znajduje się wiele lotnisk ( lotnisko w Londynie Heathrow wym. Hitroł i lotnisko w Paryżu Charles de Gaulle wym. Szarl de gol)

- Oba słyną z wielokulturowości (znaczna część mieszkańców Paryża pochodzi z Afryki i rejonu Morza Karaibskiego, a w Londynie żyje wiele osób z Azji)

- oba miasta odgrywają ważną rolę w gospodarce, polityce i kulturze
Londyn - centrum finansowe
Mieszą się tam główne siedziby banków, firm ubezpieczeniowych, kancelarii prawnych i giełda papierów wartościowych.
Zabytki Londynu:
- Big Ben

- Pałac Buckingham (wym. bakingam)

- Tower of London

- most Tower Bridge (wym. tałer bridż)

- Katedra Św. Pawła

- Pałac Westminsterskie

- Muzeum Brytyjskie
Paryż - centrum kultury
W Paryżu tworzyli m.in. Fryderyk Chopin, Pablo Picasso i Vincent van Gogh. Nazywane jest światową stolicą mody. Tu powstały pierwsze domy mody Coco Chanel i Christiana Diora.
Zabytki Paryża:
- Luwr

- Katedra Notre Dame (wym. notr dam)

- Łuk Triumfalny

- Wieża Eiffla (wym. ajfla)

- Ogród Luksemburski

- zespół pałacowo-ogrodowy w podparyskim Wersalu
MIGRACJE
Przyczyny migracji: niska jakość życia i niskie zarobki, brak pracy, wojny, prześladowania na tle religijnym, ograniczony dostęp do opieki medycznej, edukacji a także żywności i wody.

Państwa, z których więcej osób wyjeżdża, niż się do nich przeprowadza nazywamy krajami emigracyjnymi.

PAŃSTWA W EUROPIE ZALICZANE DO KRAJÓW EMIGRACYJNYCH: Białoruś, Litwa, Łotwa, Rumunia, Ukraina, Polska.

Osoby, które wyjeżdżają z kraju nazywamy emigrantami.

Natomiast krajami imigracyjnymi nazywamy te, które mają większy przypływ niż odpływ ludności. Osoby, które przybywają do danego kraju to imigranci.

PAŃSTWA W EUROPIE ZALICZANE DO KRAJÓW IMIGRACYJNYCH: Francja, Niemcy, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania.

W Europie żyje ok. 740 mln osób. Ludność jest rozmieszczona dość równomiernie.

Osoby starsze stanowią większą część społeczeństwa, a osoby młode coraz mniejszą.

Dzieje się tak, dlatego, że na naszym kontynencie rodzi się mało dzieci. Mieszkańcy miast poświęcają się pracy zawodowej, realizują pasje, a decyzję o dzieciach odkładają na później.

Wzrost liczby starszych ludzi spowodowany jest wysoką jakością życia i coraz lepszą opieką medyczną.
GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA
gęstość zaludnienia - to liczba ludzi przypadająca na danym obszarze na jednostkę powierzchni

Najgęściej zaludnione są małe kraje np. Monako, Watykan, Malta.

Duża gęstość występuje też w Belgii i Holandii.

Najmniej osób przypada na kilometr kwadratowy w państwach północnych Europy - Islandii, Norwegii oraz Finlandii.

STREFY KLIMATYCZNE EUROPY

Większość Europy znajduje się w strefie klimatów umiarkowanych. Tę strefę dzielimy na dwie części: północną, gdzie występuje klimat umiarkowany chłodny i południową, gdzie występuje klimat umiarkowany ciepły.

Na zachodzie Europy występuje klimat morski. Występują tam łagodne zimy i niezbyt upalne lata, a w związku z tym niską średnią roczną amplitudą temperatury powietrza.

Na wschodzie kontynentu występuje klimat kontynentalny. Średnia roczna amplituda temperatury powietrza jest tam wysoka ze względu na gorące temperatury i mroźne zimy. Roczne sumy opadów są bardzo niskie.

Między wymienionymi terenami rozciąga się obszar o klimacie przejściowym. Występują na nim pośrednie wartości rocznej sumy opadów i średniej rocznej amplitudy temperatury powietrza.
KLIMAT I ROŚLINNOŚĆ EUROPY Strefa klimatów podzwrotnikowych
Główne rejony Morza Śródziemnego stanowią krzewiaste zarośla nazywane makią.
Strefa klimatów okołobiegunowych
Na północnych krańcach kontynentu przeważa tundra. Część wysp położonych na Oceanie Arktycznym pokrywają lodowce.

Klimat umiarkowany chłodny (obszar tajgi, czyli lasów iglastych)

Klimat umiarkowany ciepły morski (lasy liściaste)

Klimat umiarkowany ciepły przejściowy (lasy mieszane iglasto-liściaste)

Klimat umiarkowany ciepły kontynentalny (stepy)
ZRÓŻNICOWANIE NARODOWOŚCIOWE I RELIGIJNE EUROPY
W Europie większość narodów współtworzy trzy główne grupy:

- ludy słowiańskie (np. Polacy, Czesi, Słowacy, Rosjanie, Ukraińscy i Chorwaci)

- ludy romańskie (np. Włosi, Hiszpanie, Francuzi)

- ludy germańskie (np. Niemcy, Anglicy i Szwedzi)

Około ¾ mieszkańców Europy stanowią wyznawcy chrześcijaństwa (katolicy, protestanci, wyznawcy prawosławia).

Muzułmanie (wyznawcy islamu), zamieszkują przede wszystkim obszary: Albanii, Kosowa, Bośni i Hercegowiny, Turcji, Kazachstanu i niektórych obszarów Rosji.

W Europie żyją również wyznawcy judaizmu.
POJĘCIA

Lawa - to określenie magmy, gdy już wypłynie z wulkanu, może mieć temperaturę ponad 1000 stopni Celsjusza

Magma - to skała w postaci gęstej cieczy

Gejzer - co jakiś czas wyrzuca będącą pod ciśnieniem wrzącą wodę na wysokość kilkudziesięciu metrów

Bazalt - powstaje z szybko krzepnącej się lawy

Litosfera - to zewnętrzna, sztywna powłoka Ziemi, która zbudowana jest ze skał. Składa się z fragmentów zwanych płytami litosfery
Dlaczego na Islandii występują trzęsienia ziemi i wulkany?
Islandia leży w strefie, w której płyty litosfery rozsuwają się.
Wulkany to miejsca, gdzie magma wraz z innymi substancjami wydobywają się na zewnątrz. Proces ten nazywany jest erupcją wulkanu.

Trzęsienia ziemi - wywoływane są gwałtownym przemieszczeniem się sztywnych skał litosfery.
CZYM JEST UNIA EUROPEJSKA?
Unia Europejska to forma współpracy państw.

- należy do niej większość państw Europejskich

- ma własne instytucje np. parlament i sąd

- ma wspólne prawo i zasoby pieniężne

- w większości państw Unii obowiązuje wspólna waluta - Euro

- UE ułatwia współpracę gospodarczą państwom, które do niej należą

- wspólnota dba o wyrównywanie poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych regionów

- UE ma silniejszą pozycję i znaczenie niż pojedyncze państwa

- UE wspiera rozwój biedniejszych regionów i podnosi jakość życia ich mieszkańców

# data[].attributes.attachment_link.title
DZIAŁ 3: ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE I LUDNOŚĆ EUROPY

# data[].attributes.attachment_link.description
Europa leży w całości na półkuli północnej, większa część znajduje się na półkuli wschodniej, a niewielka - na półkuli zachodniej. - Przez terytorium Europy przebiega południk 0. - Kontynent europejski oblewają wody Oceanu Arktycznego oraz Oceanu Atlantyckiego. - Najniższy punkt Europy znajduje się na Nizinie Nadkaspijskiej. - Większość obszarów Europy zajmują niziny.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=bQOkvU32-z8&ab_channel=Edukacja-animacja

# data[].attributes.body
http://sp3.koszalin.pl/wp-content/uploads/2020/04/Geografia_6d_Pary%C5%BC-Londyn_22.04.pdf

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/9474780/geografia/pary%c5%bc-i-londyn-podobie%c5%84stwa-i-r%c3%b3%c5%bcnice

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Paryż: stolica Francji, drugie co do wielkości miasto Europy, lotnisko Charles de Gaulle, Sekwana, centrum kultury, Montmartre, Luwr, wieża Eiffla, katedra Notre Dame, Londyn: stolica Wielkiej Brytanii, trzecie co do wielkości miasto Europy, port lotniczy Heathrow, Tamiza, centrum finansowe, City, giełda papierów wartościowych, pałac Buckingham, Tower Bridge, Wspólne: międzynarodowy węzeł komunikacyjny, światowa metropolia - ośrodek handlu i przemysłu o międzynarodowym znaczeniu, siedziby wielkich międzynarodowych firm, centrum turystyczne, wielokulturowość, położone w dolinie rzeki, położone w zachodniej Europie, wielkie i gęsto zabudowane,

# data[].attributes.attachment_link.description
Paryż: stolica Francji, drugie co do wielkości miasto Europy, lotnisko Charles de Gaulle, Sekwana, centrum kultury, Montmartre, Luwr, wieża Eiffla, katedra Notre Dame, Londyn: stolica Wielkiej Brytanii, trzecie co do wielkości miasto Europy, port lotniczy Heathrow, Tamiza, centrum finansowe, City, giełda papierów wartościowych, pałac Buckingham, Tower Bridge, Wspólne: międzynarodowy węzeł komunikacyjny, światowa metropolia - ośrodek handlu i przemysłu o międzynarodowym znaczeniu, siedziby wielkich międzynarodowych firm, centrum turystyczne, wielokulturowość, położone w dolinie rzeki, położone w zachodniej Europie, wielkie i gęsto zabudowane,

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/9474780/geografia/pary%c5%bc-i-londyn-podobie%c5%84stwa-i-r%c3%b3%c5%bcnice

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Paryż: stolica Francji, drugie co do wielkości miasto Europy, lotnisko Charles de Gaulle, Sekwana, centrum kultury, Montmartre, Luwr, wieża Eiffla, katedra Notre Dame, Londyn: stolica Wielkiej Brytanii, trzecie co do wielkości miasto Europy, port lotniczy Heathrow, Tamiza, centrum finansowe, City, giełda papierów wartościowych, pałac Buckingham, Tower Bridge, Wspólne: międzynarodowy węzeł komunikacyjny, światowa metropolia - ośrodek handlu i przemysłu o międzynarodowym znaczeniu, siedziby wielkich międzynarodowych firm, centrum turystyczne, wielokulturowość, położone w dolinie rzeki, położone w zachodniej Europie, wielkie i gęsto zabudowane,

# data[].attributes.attachment_link.description
Paryż: stolica Francji, drugie co do wielkości miasto Europy, lotnisko Charles de Gaulle, Sekwana, centrum kultury, Montmartre, Luwr, wieża Eiffla, katedra Notre Dame, Londyn: stolica Wielkiej Brytanii, trzecie co do wielkości miasto Europy, port lotniczy Heathrow, Tamiza, centrum finansowe, City, giełda papierów wartościowych, pałac Buckingham, Tower Bridge, Wspólne: międzynarodowy węzeł komunikacyjny, światowa metropolia - ośrodek handlu i przemysłu o międzynarodowym znaczeniu, siedziby wielkich międzynarodowych firm, centrum turystyczne, wielokulturowość, położone w dolinie rzeki, położone w zachodniej Europie, wielkie i gęsto zabudowane,

# data[].attributes.body
http://www.spzwierzyniec.szkolna.net/pliki/plik/tematyka-geografia-vi-a-2304-1587631264.pdf

# data[].attributes.body
https://cloud-7.edupage.org/cloud/kl.6acd_LEKCJA_Wielkie_miasta_Europy_Paryz_i_Londyn.pdf?z%3AE0ofw79wJ2E14X4W5fW1%2FbbuCsL5G9YfoA2AQR4moYK05ghuxJnsuPMf5hqoV%2Bn%2B

# data[].attributes.body
https://geografia.gozych.edu.pl/wp-content/uploads/2020/03/londyn_paryz_tab.pdf

# data[].attributes.body
https://cloud5.edupage.org/cloud/wielkie-miasta-europy-karta-pracy-_VI.pdf?z%3A048sztDs5mQ%2BkeEyxXoQqfiJTUGJfPgfTMCuA5D126TX3UORKAmlCotjArfkli%2By

# data[].attributes.body
http://sp3.lebork.pl/wp-content/uploads/2020/03/PREZENTACJA-GEOGRAFIA.pdf

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=9Oowgt0r9_U&ab_channel=Studionagra%C5%84DBP

# data[].attributes.attachment_link.title
Geografia klasa 6 - Londyn i Paryż - wielkie miasta Europy. Uczymy się razem

# data[].attributes.body
https://quizizz.com/admin/quiz/5e715b5c27345b0021bba1dd/zronicowanie-ludnoci-europymigracje

# data[].attributes.attachment_link.title
Quizizz - The world's most engaging learning platform

# data[].attributes.attachment_link.description
Find and create gamified quizzes, lessons, presentations, and flashcards for students, employees, and everyone else. Get started for free!

# data[].attributes.body
https://uczotwartosci.ceo.org.pl/wp-content/uploads/sites/4/2022/07/Opowiesci-o-migracjach_migracje.pdf

# data[].attributes.body
http://www.spbiertowice.sulkowice.pl/static/article/files/zadania/kl6/geografia_kl_6.pdf

# data[].attributes.body
http://sp8.sanok.pl/nauczanie-zdalne/geografia/od-25-03-2020/klasa6-lekcja1.pdf

# data[].attributes.body
http://zsp6dg.szkolnastrona.pl/download/Lekcja%2017%20Zroznicowanie%20ludnosci%20Europy.%20Migracje.%20Klasa%206.pdf

# data[].attributes.body
http://www.spzwierzyniec.szkolna.net/pliki/plik/tematyka-geografia-vi-a-2104-1587454942.pdf

# data[].attributes.body
https://sp1myslenice.pl/docs/materialy_dla_uczniow/geografia/25.03/6b_26.03.pdf

# data[].attributes.body
https://cloud-6.edupage.org/cloud?z%3A29knJoyy7q%2BMKUlt3gXNue2YjhtJJb4FIphOxo4fLNxeTyoN6YL3yLRsWow48ND1

# data[].attributes.body
https://zpe.gov.pl/a/zroznicowanie-ludnosciowe-i-kulturowe-wspolczesnej-europy/DXyq6516U

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cywilizacja europejska to pewien rodzaj historycznej „całości" łączącej nas Europejczyków z kontynentem, na którym żyjemy. Za podstawę naszej cywilizacji uznaje się elementy kultury starożytnej Grecji i cesarstwa rzymskiego oraz chrześcijaństwo. Pomimo tych wspólnych głęboko zakorzenionych tradycji dzisiejsza Europa jest zróżnicowana, a ponadto zmienia się też jej znaczenie i miejsce we współczesnym świecie.

że Europa dzieli się na cztery regiony fizycznogeograficzne o zróżnicowanych cechach środowiska przyrodniczego;

że w Europie występują obszary zamieszkałe przez ludność różniącą się językowo i kulturowo;

że tradycja i elementy kultury europejskiej oraz języki zostały przeniesione na inne kontynenty.

wskazywać na mapie państwa jednonarodowe i wielonarodowe w Europie;

podawać przykłady zróżnicowania kulturowego ludności w Europie;

wymieniać główne grupy językowe w Europie i opisywać ich zasięgi na mapie tematycznej;

porównywać dane statystyczne przedstawione na diagramach ludnościowych.

W Europie mieszka obecnie 742 mln osób, co stanowi 10,4% ogólnej liczby ludności świata (dane z 2013 roku). Ludność zamieszkująca obszary 46 niepodległych państw tego kontynentu jest zróżnicowana etnicznie, językowo, wyznaniowo oraz pod względem struktury płci i wieku. Wynika to z różnorodnych, niekiedy dramatycznych procesów społecznych i gospodarczych, które kształtowały nasz kontynent w przeszłości.
Przeważająca większość ludności Europy należy do rasy białej. Niewielkie dziś grupy ludności rasy żółtej zamieszkują od wieków nad Wołgą - Kałmucy, na Krymie - Tatarzy, a w Laponii na północy Półwyspu Skandynawskiego - Lapończycy.

Dokonaj analizy danych statystycznych przedstawionych w tabeli oraz na diagramie poniżej. Omów, jak zmienia się udział liczby ludności Europy w ogólnej liczbie ludności świata. Wyjaśnij przyczyny tych zmian, patrząc na dane dla innych kontynentów.

Belgia, w której północną część kraju zamieszkują Flamandowie używający języka flamandzkiego (niderlandzkiego - język urzędowy w Holandii), a część południową Walonowie posługujący się językiem francuskim (walońskim);

Wielka Brytania, w której mieszkają Anglicy, Szkoci, Irlandczycy i Walijczycy; językiem urzędowym jest angielski, ale zachowały się języki mniejszościowe: walijski, szkocki (gaelicki).

Na stosunkowo niewielkim kontynencie, jakim jest Europa, żyje dzisiaj ok. 100 narodów. Pojęciem naród określamy wspólnotę ludzi mających wspólną przeszłość historyczną i kulturową, mówiącą tym samym językiem i zamieszkującą to samo terytorium. Jeżeli na terenie państwa zamieszkiwanego przez jeden naród wyróżniają się inne odrębne grupy narodowe, to określa się je mianem mniejszości narodowej albo mniejszości etnicznej.

Do państw historycznie wielonarodowych w Europie należą m.in.:

W niektórych państwach obok miejscowej ludności występuje duża grupa ludności napływowej i wówczas te państwa również należy uznać za wielonarodowe. Należą do nich m.in.: Estonia, Łotwa, Luksemburg, Francja, Niemcy, Holandia, Szwajcaria.
Szczególnym przykładem państwa wielonarodowego jest Federacja Rosyjska: dominującą grupą są tam Rosjanie, ale oprócz nich występuje kilkanaście odrębnych grup narodowościowych, a także dziesiątki grup etnicznych.

Państwa, w których zamieszkuje jeden naród, to państwa o dużej spójności etnicznej. W Europie należą do nich m.in.: Portugalia, Grecja, Polska, Norwegia, Albania. W wielu europejskich państwach jednonarodowych mieszkają grupy etniczne mające odrębny język i kulturę, ale nie są one zbyt liczne.
Jednym z procesów, który objął Europę w ostatnich kilkudziesięciu latach, są ruchy migracyjne, tj. przemieszczanie się ludności między państwami w celu zmiany miejsca pobytu. Większość państw w Europie ma dodatnie saldo migracji, co oznacza, że imigracja (przyjazdy ludności) jest wyższa niż emigracja (wyjazdy ludności). W 2013 roku najwyższe dodatnie saldo migracji zanotowano w Niemczech (433 tys.), Wielkiej Brytanii (209 tys.) i Włoszech (182 tys.). Do państw tych migruje głównie ludność z Europy Środkowej i Wschodniej oraz z Afryki, Azji i Ameryki Południowej.

Ludność Europy posługuje się językami należącymi do trzech rodzin językowych: indoeuropejskiej, uralskiej i ałtajskiej. Z rodziny języków indoeuropejskich wywodzą się trzy grupy językowe: romańska, germańska i słowiańska mające w Europie największy zasięg. Mniejszy zasięg mają języki z dwóch pozostałych rodzin. Językiem izolowanym, to znaczy niemającym pokrewieństwa z innymi, jest baskijski używany przez grupę ludności żyjącą w zachodniej części Pirenejów. Basków uznaje się za jedyną rdzenną nieindoeuropejską grupę ludności w Europie.

Języki romańskie wytworzyły się z połączenia łaciny używanej w Imperium Rzymskim z lokalnymi językami występującymi na terenach objętych wpływami tego państwa. Romanizacji podlegały obszary leżące w basenie Morza Śródziemnego i nad Dunajem. Do tej grupy języków należą: włoski, francuski, hiszpański, portugalski, rumuński, a także kataloński i galicyjski na Płw. Iberyjskim.

Do grupy języków germańskich należą: angielski, niemiecki, duński, niderlandzki, szwedzki, norweski i islandzki. Mieszkańcy Wysp Fryzyjskich leżących u wybrzeży Holandii i Niemiec posługują się językiem fryzyjskim, a mieszkańcy Wysp Owczych mówią językiem farerskim. Oba te języki należą także do grupy języków germańskich.

Języki słowiańskie swym zasięgiem obejmują prawie cały region Europy Wschodniej, obszary leżące na pograniczu z Europą Zachodnią i większą część Półwyspu Bałkańskiego. Do tej grupy należą m.in. języki: rosyjski, ukraiński, białoruski, polski, czeski, słowacki, serbski, chorwacki, bułgarski, słoweński, macedoński. Na obszarze Łużyc, położonych na południowym wschodzie Niemiec przy granicy z Polską, mieszka niewielka grupa ludności posługująca się językami górnołużyckim i dolnołużyckim, również należącymi do języków słowiańskich.

W północno‑wschodniej części Europy, nad Morzem Bałtyckim, żyją grupy ludności posługujące się językami bałtyckimi (litewskim i łotewskim) oraz językami ugrofińskimi (fińskim i estońskim). Do tej grupy należy także język węgierski, który jest w użyciu na Węgrzech leżących nad Dunajem.
W południowej części Półwyspu Bałkańskiego występują trzy odrębne języki: grecki, albański i turecki.
Języki europejskie w formie pisanej wykorzystują trzy alfabety: grecki, łaciński i cyrylicę.

Kilka języków europejskich - głównie w czasach kolonialnych - zostało przeniesionych na inne kontynenty i później stały się one językami urzędowymi w wielu nowo powstałych państwach. Obecnie najbardziej rozpowszechniony jest język angielski, który uznaje się za język światowy.

Ważnym elementem społecznym wpływającym w większym lub mniejszym stopniu na życie ludzi jest przynależność do danej grupy wyznaniowej. W Europie najliczniejszą grupą są chrześcijanie. Historyczne podziały doprowadziły do powstania dużych odłamów tej religii. Dzisiaj w określonych regionach lub państwach mieszkają większe lub mniejsze grupy wyznawców jednego z odłamów chrześcijaństwa.

W Europie mieszka obecnie 742 mln ludzi (dane 2013 roku) i udział ludności Europy w ogólnej liczbie ludności świata systematycznie maleje.

Ludność Europy jest zróżnicowana etnicznie, językowo i religijnie. Współczesna cywilizacja europejska opiera się na dorobku przeszłości - kulturze greckiej i rzymskiej oraz tradycji chrześcijańskiej.

W Europie największy zasięg mają trzy grupy językowe: romańska, słowiańska i germańska należące do tej samej rodziny języków indoeuropejskich.

Dominującą grupą wyznaniową w Europie są chrześcijanie. W poszczególnych regionach Europy występują większe grupy wyznawców każdego z głównych odłamów chrześcijaństwa: katolików, protestantów, prawosławnych.

Struktura wieku ludności w Europie jest niekorzystna; udział ludności w wieku do 14 lat jest niewielki, a w wieku powyżej 65 lat - wysoki. To wynik niskiego przyrostu naturalnego i wydłużenia średniej długości życia.

Do opisu struktury wieku posłużymy się diagramem przedstawiającym ludność Europy wg trzech grup wiekowych:

Struktura wieku ludności Europy jest bardzo niekorzystna. W porównaniu z innymi kontynentami grupa dzieci i młodzieży - wiek do 14 lat - jest w Europie najmniej liczna, a grupa ludności starej - wiek powyżej 65 lat - jest najliczniejsza. Ludność Europy znajduje się w stanie starości demograficznej, o czym decyduje niski przyrost naturalny i wydłużanie przeciętnego czasu życia Europejczyków. Niski przyrost naturalny występuje przede wszystkim na wschodzie naszego kontynentu, gdzie trudna sytuacja ekonomiczna ogranicza liczbę urodzeń. Natomiast w Europie Zachodniej panują bardzo dobre warunki ekonomiczne, które sprzyjają dłuższemu życiu ludzi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zróżnicowanie ludnościowe i kulturowe współczesnej Europy

# data[].attributes.attachment_link.description
Cywilizacja europejska to pewien rodzaj historycznej „całości" łączącej nas Europejczyków z kontynentem, na którym żyjemy. Za podstawę naszej cywilizacji uznaje się elementy kultury starożytnej Grecji i cesarstwa rzymskiego oraz chrześcijaństwo. Pomimo tych wspólnych głęboko zakorzenionych tradycji dzisiejsza Europa jest zróżnicowana, a ponadto zmienia się też jej znaczenie i miejsce we współczesnym świecie.

# data[].attributes.body
http://sp3.koszalin.pl/wp-content/uploads/2020/04/geografia_6c_zr%C3%B3%C5%BCnicowanie_15.04.pdf

# data[].attributes.body
https://www.sosw9.waw.pl/wp-content/uploads/2020/03/5-Karta-pracy-Rozmieszczenie-ludno%C5%9Bci-starzenie-si%C4%99-spo%C5%82ecze%C5%84stw.pdf

# data[].attributes.body
https://geografia.gozych.edu.pl/ludnosc-polski-na-tle-europy-i-swiata/

# data[].attributes.attachment_link.title
Ludność Polski na tle Europy i świata. – Notatki geografia

# data[].attributes.attachment_link.description
Dziedzina nauki, która zajmuje się badaniem i opisywaniem ludności świata pod względem liczebności, rozmieszczenia, struktury wieku i płci, migracji oraz innych cech, to geografia ludności.

# data[].attributes.body
https://view.genial.ly/5fbe07662d60f90d07534b5d/presentation-rozmieszczenie-ludnosci-europy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rozmieszczenie ludności. starzenie się społeczeństw

Rozmieszczenie ludności zależy od wielu różnych czynników. Można podzielić je na dwie grupy:

przyrodnicze i pozaprzyrodnicze

POZAPRZYRODNICZE

PRZYRODNICZE

Obecnie w Europie zyje ok 740 mln osób (ok. 10% ludności świata), jednak w porównaniu do powierzchni kontynentu okazuje się, że gęstość zaludnienia w Europie jest duża i wynosi ok. 70 os/km2.

Co wpływa na gęstość zaludnienia Europy?

sprzyjające warunki klimatyczne (klimat umiarkowany i śródziemnomorski)

żyzne gleby (czarnoziemy oraz gleby brunatne)

rzeźba terenu (przewaga terenów nizinnych)

bogate złoża surowców mineralnych oraz możliwość ich eksploatacji

wysoki poziom rozwoju gospodarczego

Zaludnienie w Europie

Zmiany w liczbie ludności Europy w latach 1000-2020

Największe kraje europejskie pod względem liczby ludności:

Najmniejsze kraje pod względem zaludnienia to:

Najwięcej/najmniej mieszkańcow wg państw europejskich

Rozmieszczenie ludności w Europie jest dosyć czytelne - największe zagęszczenie występuje w części zachodniej, a im dalej na wschód i północ, tym mniej mieszkańców.

Najwyższa średnia gęstość zaludnienia notowana jest w małych państwach Europy Zachodniej. Monako blisko 17 tys. osób/ 1km2

Niemcy 229 os./1km2

Polska 123 os/1km2

Głównym czynnikiem decydującym o przyroście naturalnym na naszym kontynencie są uwarunkowania społeczno-ekonomiczne.

W Europie Wschodniej i Południowej, gdzie sytuacja gospodarcza jest najtrudniejsza, dominują ujemne wartości przyrostu naturalnego. Natomiast na Zachodzie i Północy, poza kilkoma wyjątkami, przeważają wartości dodatnie.

w wielu państwach dość powszechny jest model rodziny małodzietnej, a poza tym w ostatnich latach zmienia się styl życia na bardziej niezależny. Niski przyrost naturalny to także efekt "starzenia się" zachodnioeuropejskich społeczeństw.

Zmiany demograficzne w Europie

Struktura wieku Europejczyków nie jest korzystna - przeważają społeczeństwa starzejące się, o niskim przyroście naturalnym. . Sytuacja taka występuje głównie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, a także w Niemczech.

Struktura wieku i płci

Nieliczne kraje - np. Francja, Dania, Finlandia - mają piramidy o w miarę wyrównanej strukturze wieku (i to jest dla nich korzystne)

Piramidy wybrzuszone u dołu są charakterystyczne dla Turcji i Irlandii. W państwach tych od lat utrzymuje się znaczny przyrost naturalny, przy czym w przypadku Turcji jest on niebezpiecznie wysoki (12,5‰), zaś w przypadku Irlandii jak najbardziej odpowiedni (6,5‰).

Starzenie się społeczeństwa to proces demograficzny obejmujący wzrost udziału osób starszych w społeczeństwie. Za osoby starsze należy rozumieć osoby w wieku poprodukcyjnym, czyli kobiety w wieku 60 lat i więcej oraz mężczyzn w wieku przynajmniej 65 lat (taki przedział wiekowy można wyróżnić w Polsce). Ze względu na wydłużające się trwanie życia, w statystykach uwzględnia się także odsetek osób powyżej 80. roku.

Co oznacza starzenie się społeczeństwa?

Co jest powodem rosnącego udziału osób starszych w całkowitej liczbie ludności kraju?

wydłużające się trwania życia powoduje, że w społeczeństwach żyje więcej osób w wieku powyżej 65. roku życia. Sprzyja temu przede wszystkim postęp w medycynie i rosnąca świadomość ludzi w zakresie badań profilaktycznych i dbania o zdrowie

zmiana modelu rodziny. W starzejących się społeczeństwach rodzi się mniej dzieci, charakterystyczne są rodziny bezdzietne oraz rosnący odsetek osób wybierających życie w pojedynkę.

emigracja (należy pamiętać, że w migracjach dominują osoby młode)

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozmieszczenie ludności. starzenie się społeczeństw Rozmieszczenie ludności zależy od wielu różnych czynników. Można podzielić je na dwie grupy: przyrodnicze i pozaprzyrodnicze POZAPRZYRODNICZE PRZYRODNICZE Obecnie w Europie zyje ok 740 mln osób (ok. 10% ludności świata), jednak w porównaniu do powierzchni kontynentu okazuje się, że gęstość zaludnienia w Europie jest duża i wynosi ok.

# data[].attributes.body
http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=268

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
DEMOGRAFIA
Świata, Polski

ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI, GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w Europie
PRZYROST NATURALNY, MIGRACJE, PRZYROST RZECZYWISTY w Europie
STRUKTURA WIEKU I PŁCI w Europie
URBANIZACJA, STRUKTURA ZATRUDNIENIA, BEZROBOCIE w Europie
__________

ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI, GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w Europie

Ludność Europy to około 730 mln osób.
Najwięcej mieszkańców liczy Federacja Rosyjska - 140 mln, z czego około 105 mln w części europejskiej. Dalsze miejsca zajmują kolejno: Niemcy (81 mln), Francja (64 mln), Wielka Brytania (62 mln), Włochy (60 mln), Hiszpania (46 mln), Ukraina (45 mln) i Polska (38 mln - 8 miejsce).
Blisko 80 mln obywateli mieszka w Turcji, ale na niewielkią część europejską przypada ich około 7 mln.
Natomiast najmniejszy kraj pod względem zaludnienia to Watykan - liczy zaledwie około 900 stałych mieszkanców. Nieco więcej osób zamieszkuje inne „minipaństwa": San Marino 31 tys., Monako 33 tys., Liechtenstein 36 tys., Andorę 84 tys..

Rozmieszczenie ludności w Europie jest dosyć czytelne - największe zagęszczenie występuje w części zachodniej, a im dalej na wschód i północ, tym mniej mieszkańców.
O gęstym zaludnieniu państw Beneluksu, zachodniej części Niemiec, Północnej Francji i Środkowej Anglii zadecydował intensywny rozwój gospodarczy tych regionów. Zresztą podobnie rzecz się miała w odniesieniu do Północnych Włoch, Południowej Polski czy też Wschodniej Ukrainy.
Słabe zaludnienie północnej i wschodniej części kontynentu to głównie wynik panujących tam niekorzystnych warunków naturalnych, zwłaszcza klimatycznych.

Najwyższa średnia gęstość zaludnienia notowana jest w małych państwach Europy Zachodniej. Rekordzistą jest tu Monako, gdzie na 1 km ² mieszka blisko 17 tys. osób. Na Malcie wartość ta wynosi 1297 osób, w Holandii 399, w Belgii 326.
Z państw o średniej wielkości na czoło wysuwają się Wielka Brytania (254 osób na 1 km ²) i Niemcy (229) - dla porównania w Polsce mamy 122 osoby, a na sąsiedniej Białorusi tylko 46 osób na 1 km ².
Najsłabiej zaludnionym państwem Europy jest Islandia, gdzie na 1 km ² przypadają zaledwie 3 osoby.

__________

PRZYROST NATURALNY, MIGRACJE,
PRZYROST RZECZYWISTY
w Europie

Głównym czynnikiem decydującym o przyroście naturalnym na naszym kontynencie są uwarunkowania społeczno-ekonomiczne. W Europie Wschodniej i Południowej, gdzie sytuacja gospodarcza jest najtrudniejsza, dominują ujemne wartości przyrostu naturalnego. Natomiast na Zachodzie i Północy, poza kilkoma wyjątkami, przeważają wartości dodatnie.

W wielu państwach wysoko rozwiniętych przyrost naturalny mógłby być dużo wyższy, gdyż warunki ekonomiczne swobodnie na to pozwalają. Jednakże dość powszechny jest tam model rodziny małodzietnej, a poza tym w ostatnich latach zmienia się styl życia na bardziej niezależny - tradycyjne małżeństwa wypierane są przez związki nieformalne, w ramach których rodzi się znacznie mniej dzieci. Niski przyrost naturalny to także efekt "starzenia się" zachodnioeuropejskich społeczeństw, co widać m.in. na przykładzie Niemiec (patrz też Struktura wieku).
Natomiast najwyższe wartości przyrostu naturalnego notowane są w krajach o silnych tradycjach religijnych - katolicka Irlandia, muzułmańskie Albania i Turcja.

Mapa poniżej, na której przedstawione zostało saldo migracji, potwierdza z kolei globalny kierunek przemieszczania się ludności - z państw biedniejszych do bogatszych. Wyjątkowe, dodatnie wartości salda migracji dla Białorusi i Rosji wynikają głównie z znacznych utrudnień przy wyjazdach zagranicznych dla obywateli tych państw, przy jednoczesnym sporym napływie ludności z republik ościennych.

Na naszym kontynencie najwięcej imigrantów przyjmują Włochy i Wielka Brytania (ponad 150 tys. rocznie), a ponadto Francja, Hiszpania, Portugalia, Szwecja, Norwegia, Irlandia. Są to najczęściej przybysze z krajów Europy Środkowej (w tym Polski) i Wschodniej oraz z państw "trzeciego świata".

Mapa przyrostu rzeczywistego w znacznym stopniu jest zbieżna z mapą przyrostu naturalnego. Potwierdza się tu stały, niewielki wzrost liczby ludności na zachodzie i ubytek na wschodzie Europy.

W skali całego kontynentu liczba mieszkańców powoli spada i - według prognoz na najbliższe 50 lat - będzie spadać coraz bardziej. Ilustruje to poniższy wykres.

__________

Struktura wieku Europejczyków nie jest korzystna - przeważają społeczeństwa starzejące się, o niskim przyroście naturalnym. Przekonują o tym zamieszczone poniżej piramidy wieku, z których większość jest przeważnie zwężona u podstawy, co oznacza małą liczebność roczników najmłodszych. Sytuacja taka występuje głównie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, a także w Niemczech.

Nieliczne kraje - np. Francja, Dania, Finlandia - mają piramidy o w miarę wyrównanej strukturze wieku (i to jest dla nich korzystne). Z kolei piramidy wybrzuszone u dołu są charakterystyczne dla Turcji i Irlandii. W państwach tych od lat utrzymuje się znaczny przyrost naturalny, przy czym w przypadku Turcji jest on niebezpiecznie wysoki (12,5‰), zaś w przypadku Irlandii jak najbardziej odpowiedni (6,5‰).
Warto też zwrócić uwagę na demograficzne "echa" II wojny światowej. Uwidaczniają się one jako wcięcia i wybrzuszenia w kształcie piramid dla państw, które poniosły wówczas największe straty w ludziach - Rosji, Polski i Niemiec. Co ciekawe wyże demograficzne w Niemczech przypadają dokładnie na te roczniki, w których w Polsce i Rosji notowane są niże. Wynika to stąd, iż w czasie wojny państwo niemieckie znajdowało się w silnie propagowanym rozkwicie, co sprzyjało dużej liczbie urodzeń. W Polsce i Rosji panowała wtedy zgoła odmienna sytuacja i rodziło się bardzo mało dzieci.

Pod względem średniej długości życia Europa jest podzielona - tak jak w wielu innych przypadkach - na Zachodnią, gdzie żyje się lepiej i przez to dłużej oraz na Wschodnią, gdzie żyje się gorzej i krócej.

Najniższe wartości notowane są w Kazachstanie (63 lata) i Mołdawii (64 lata), zaś najwyższe na Islandii i w Szwajcarii (po 81 lat). W większości wysoko rozwiniętych państw zachodnich przeciętna długość życia waha się w okolicach 78-80 lat. Polska z "wynikiem" 75,5 lat zalicza się do europejskich średniaków.

Niemal na całym obszarze naszego kontynentu w strukturze płci przeważają kobiety. Wyjątkami są tutaj państwa muzułmańskie - Turcja, Albania oraz Bośnia i Hercegowina - w których, z racji uwarunkowań religijnych, dominują mężczyźni.

Szczególnie wysoki stopień feminizacji występuje w byłych republikach radzieckich - w Estonii na 100 mężczyzn przypada aż 118 kobiet, a na Łotwie i Ukrainie po 116. Generalnie przewaga liczebna kobiet tłumaczona jest tym, że przeciętnie żyją one dłużej od mężczyzn. Jednakże w przypadku całej Europy Wschodniej nie wynika to z jakiejś nadzwyczajnej długowieczności płci pięknej, tylko raczej ze znacznego skrócenia życia osobników płci brzydszej (wywołanego np. nadmiernym spożyciem alkoholu). Dla porównania kobiety na Białorusi żyją przeciętnie ponad 12 lat dłużej niż mężczyźni; w Polsce różnica ta wynosi 8,5 roku, a w Wielkiej Brytanii zaledwie 5,5 roku.
__________

URBANIZACJA, STRUKTURA ZATRUDNIENIA, BEZROBOCIE w Europie

Europa należy do najbardziej zurbanizowanych kontynentów - blisko 3/4 ludności mieszka tu w miastach. Największe aglomeracje to: Moskwa - 14,8 mln mieszkańców (10,5 w samej Moskwie), Londyn - 12,4 mln (7,6), Paryż - 11,8 mln (2,1), Stambuł - 14,4 mln z czego ok. 7 mln w części europejskiej, Mediolan - 7,1 mln (1,3), Madryt - 6,3 mln (3,2), Barcelona - 4,9 mln (1,5), Sankt Petersburg - 4,8 mln (4,6), Neapol - 4,2 mln (1,0), Rzym - 4,1 mln (2,7), Ateny - 4,1 mln (0,8), Berlin - 4,0 mln (3,4).
Wielkim skupiskiem ludności miejskiej jest konurbacja Zagłębia Ruhry w Niemczech - mieszka tam ponad 11 mln osób. Innym przykładem znaczącej konurbacji może być polski GOP, który liczy blisko 3 mln mieszkańców.
Najwyższy stopień urbanizacji notowany jest w tzw. miastach-państwach (Watykan, Monako po 100%) oraz w wysoko rozwiniętych krajach Europy Zachodniej (w Belgii 97%, w Wielkiej Brytanii 90%, w Danii po 87%). Z kolei najmniejszy odsetek ludności miejskiej występuje na słabo uprzemysłowionym Półwyspie Bałkańskim (w Albanii, Bośni i Hercegowinie, a także w Mołdawi - poniżej 50%).

Procesy urbanizacyjne, zachodzące na naszym kontynencie, zmierzają do powstania sieci przestrzennie i funkcjonalnie powiązanych ze sobą regionów miejskich - tzw. megalopolis. Obejmie ona tereny od Południowej Anglii przez Holandię, Belgię, Wschodnią Francję, Południowe Niemcy, Szwajcarię po Północne Włochy. Obszar ten, ze względu na charakterystyczny kształt, określany jest mianem "europejskiego banana".

Proporcje między ludnością miejską a wiejską pozostają w ścisłym związku ze strukturą zatrudnienia. Potwierdza to poniższa mapa - najwięcej osób zatrudnionych w rolnictwie przypada na Europę Południowo-Wschodnią. Zatrudnienie w przemyśle jest mniej więcej jednakowe na całym kontynencie (20-30%). Natomiast usługi zdecydowanie dominują w najlepiej rozwiniętej Europie Zachodniej.

Aktualną sytuację na rynku pracy odzwierciedla mapa bezrobocia (patrz niżej). Ogólnoświatowy kryzys ostatnich lat przyczynił się m.in. do znacznego wzrostu stopy bezrobocia. Szczególnie widoczne jest to na przykładzie państw Europy Zachodniej, które zawsze wyróżniały się względnie niskim bezrobociem, a obecnie jest ono tam niemal tak samo wysokie jak w Europie Środkowej.

Tylko nieliczne kraje - Holandia, Szwajcaria, Austria, Norwegia - potrafiły utrzymać stopę bezrobocia na bezpiecznym poziomie poniżej 5%. W innych państwach - Francji, Irlandii, Portugalii, Grecji - przekroczyła ona już 10%, a w Hiszpanii zbliża się nawet do 20%.
Największe bezrobocie w Europie nadal panuje na Półwyspie Bałkańskim, gdzie sytuacja polityczna (i tym samym gospodarcza) ciągle jeszcze nie jest stabilna. Ponadto Republiki Nadbałtyckie również od lat borykają się z wielkimi trudnościami ekonomicznymi, co skutkuje wysokim bezrobociem - patrz też wykres.

powrót na początek strony

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wiking portal edukacyjny wydawnictwa wydawnictwo edukacja gimazjum liceum testy nauczyciel nauczyciele demografia w europie

# data[].attributes.attachment_link.title
Wydawnictwa Edukacyjne WIKING - Portal Edukacyjny - DEMOGRAFIA w Europie

# data[].attributes.attachment_link.description
DEMOGRAFIA Świata, Polski ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI, GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w Europie PRZYROST NATURALNY, MIGRACJE, PRZYROST RZECZYWISTY w Europie STRUKTURA WIEKU I PŁCI w Europie URBANIZACJA, STRUKTURA ZATRUDNIENIA, BEZROBOCIE w Europie __________ Ludność Europy to około 730 mln osób.Najwięcej mieszkańców liczy Federacja Rosyjska - 140 mln, z czego około 105 mln w części europejskiej.

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/26816066/zr%C3%B3%C5%BCnicowanie-klimatyczne-europy-kl-6

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przeważająca część Europy znajduje się w ____. Północne krańce kontynentu leżą w strefie klimatów ____ , a obszary leżące na południu - ____. Strefę klimatów umiarkowanych dzielimy na dwie części. Na północy występują klimaty umiarkowane ____, a na południu- umiarkowane ____. Na obszarach sąsiadujących z Oceanem Atlantyckim występuje ____, a na wschodzie kontynentu- ____. Prąd Północnoatlantycki przyczynia się do ____ klimatu Europy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przeważająca część Europy znajduje się w ____. Północne krańce kontynentu leżą w strefie klimatów ____ , a obszary leżące na południu - ____. Strefę klimatów umiarkowanych dzielimy na dwie części. Na północy występują klimaty umiarkowane ____, a na południu- umiarkowane ____. Na obszarach sąsiadujących z Oceanem Atlantyckim występuje ____, a na wschodzie kontynentu- ____.

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/10831252/geografia-europy

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przylądek Nordkyn - Punkt najdalej wysunięty na północ Europy, Przylądek Marroqui - Punkt najdalej wysunięty na południe Europy, Ujście rzeki Bajdaraty - Punkt najdalej wysunięty na wschód Europy, Przylądek Roca - Punkt najdalej wysunięty na zachód Europy, -28 m - Najniżej położone miejsce w Europie , Dunaj - Przepływa przez Wiedeń i Bratysławę, wpada do Morza Czarnego, Bosfor - Oddziela M. Marmara od M. Czarnego, Dardanele - Oddziela M. Marmara od M. Śródziemnego, Stambuł - Miasto na granicy Europie i Azji, Skandynawski - Największy półwysep w Europie, Cieśnina Gibraltarska - Łączy M. Śródziemne z Atlantykiem, Ładoga - Największe jezioro Europy, Ural - Góry na granicy Europy i Azji, Bałkański - Półwysep na którym leży np. Chorwacja, Macedonia, Wołga - Najdłuższe rzeka Europy,

# data[].attributes.attachment_link.description
Przylądek Nordkyn - Punkt najdalej wysunięty na północ Europy, Przylądek Marroqui - Punkt najdalej wysunięty na południe Europy, Ujście rzeki Bajdaraty - Punkt najdalej wysunięty na wschód Europy, Przylądek Roca - Punkt najdalej wysunięty na zachód Europy, -28 m - Najniżej położone miejsce w Europie , Dunaj - Przepływa przez Wiedeń i Bratysławę, wpada do Morza Czarnego, Bosfor - Oddziela M.

# data[].attributes.body
http://psp2.opole.pl/data/gfx/file/Nauczanie%20zdalne/2019-2020/2/Karta%20pracy%20geografia%20VI%20-%20zroznicowanie-klimatyczne-europy.pdf

# data[].attributes.body
https://cloud-4.edupage.org/cloud/KLASA_VI_GEGRAFIA_14.12.2020R..pdf?z%3AzOb85qzwGJTtJCV%2Bo2i%2BL5c2qmsH%2FECICglJaW5k7C%2Fs3fH8BDqo6oIWf5qsxOZA

# data[].attributes.body
https://zpe.gov.pl/a/zroznicowanie-typow-klimatu-w-europie/Dt1CgdeK4

# data[].attributes.attachment_link.title
Zróżnicowanie typów klimatu w Europie - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.body
https://sp7ms.wordpress.com/klasa-6/