# data[].attributes.headline
"Każde pokolenie zwykło oczekiwać powstania"

# data[].attributes.subject
"Każde pokolenie zwykło oczekiwać powstania"

# data[].attributes.attachment_link.title
"Każde pokolenie w Polsce zwykło oczekiwać powstania." Powstanie styczniowe

# data[].attributes.attachment_link.title
"Każde pokolenie w Polsce zwykło oczekiwać powstania." Powstanie styczniowe

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
5 sierpnia 1772 r., Rosja, Prusy i Austria podpisały w Petersburgu traktat dotyczący podziału ziem Rzeczypospolitej. „Rzeczpospolita została unicestwiona nie z powodu anarchii wewnętrznej, została unicestwiona dlatego, że wielokrotnie próbowała się reformować" - pisał prof. Norman Davies.

I rozbiór Polski

Skopiuj poniższy kod i osadź infografikę na swojej stronie www
<a href="https://dzieje.pl/infografiki/i-rozbior-polski"><img src="https://dzieje.pl/sites/default/files/201708/1772.jpg" alt="I rozbiór Polski" title="I rozbiór Polski"></a>

# data[].attributes.attachment_link.description
5 sierpnia 1772 r., Rosja, Prusy i Austria podpisały w Petersburgu traktat dotyczący podziału ziem Rzeczypospolitej. „Rzeczpospolita została unicestwiona nie z powodu anarchii wewnętrznej, została unicestwiona dlatego, że wielokrotnie próbowała się reformować" - pisał prof. Norman Davies. I rozbiór Polski Skopiuj poniższy kod i osadź infografikę na swojej stronie www

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Sonety krymskie to cykl 18 wierszy. Ukazał się w 1826 roku w Moskwie. Stanowi poetyckie świadectwo podróży Adama Mickiewicza na Krym w 1825 roku. Po procesie filomatów poeta zamieszkał w Odessie. Wybrał się na Krym w towarzystwie przyjaciół, m.in. Karoliny Sobańskiej, Jana Witta i Henryka Rzewuskiego. Odwiedził miejsca, które wprowadził do swoich utworów, czyli: Bakczysaraj, Bajdary, Czufut‑Kale, Ałusztę, okolice Ajudahu.

Fascynująca podróż do krainy Orientu stała się wielką inspiracją poetycką, potraktowana została jednak w utworach dość swobodnie, dzięki czemu stała się przede wszystkim świadectwem opisu wrażeń i emocji Pielgrzyma podróżującego po Krymie.

Utwory cyklu nie zostały ułożone zgodnie z trasami turystycznymi, ale według wrażeń, jakie wywoływały miejsca oglądane przez poetę. Pierwsza grupa utworów to sonety o tematyce morskiej, inna sięga do wizerunku stolicy chanów, czyli Bakczysaraju: przywołuje dawną potęgę i wprowadza rozważania o ludzkim szczęściu. Jeszcze inna grupa sonetów ukazuje opisy gór i refleksje z nimi związane.

# data[].attributes.attachment_link.title
Samotność wędrowca w Stepach akermańskich Adama Mickiewicza

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter: obraz: Albert Bierstadt , Burza w skalistych górach; bohater romantyczny jako samotny wędrowiec, romantyczne podróże na Wschód; polecenia odwołujące się do wiedzy ucznia; Rozdział: Sonety krymskie geneza i problematyka cyklu; obraz: Pałac chanów krymskich w Bakczysaraju; fotografia: Ałuszta, wspólczesna panorama miasta; fotografia: Widok na Ajudah; fotografia: część twierdzy w

# data[].attributes.attachment_link.title
Kordian- Czy losy ludzi w Przygotowaniu są determinowane pr-kopia

# data[].attributes.attachment_link.title
Kordian - bezradność wobec wypadków historii - Kultura i życie - zpe.gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter: fotografia: „Kordian” Juliusza Słowackiego w Teatrze Polskim w Warszawie, reż

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inscenizacja Zbigniewa Lesienia stanowi próbę zrozumienia bohatera romantycznego, który zmaga się z wrogim światem. Całość zaczyna się od tragicznej sceny egzekucji, a potem uczestniczymy w niemal kryminalnym dochodzeniu, mającym przyni

# data[].attributes.attachment_link.description
Inscenizacja Zbigniewa Lesienia stanowi próbę zrozumienia bohatera romantycznego, który zmaga się z wrogim światem. Całość zaczyna się od tragicznej sceny egzekucji, a potem uczestniczymy w niemal kryminalnym dochodzeniu, mającym przyni

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz, Dziady, Dziady. Poema, Dziady, część III

# data[].attributes.attachment_link.description
Adam Mickiewicz, Dziady, Dziady. Poema, Dziady, część III. Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.body
34:00 scena więzienna

# data[].attributes.headline
Widmo – Pustelnik – Gustaw – Konrad, czyli polskie wersje bohatera romantycznego w Dziadach Adama Mickiewicza

# data[].attributes.subject
Widmo – Pustelnik – Gustaw – Konrad, czyli polskie wersje bohatera romantycznego w Dziadach Adama Mickiewicza

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ballada została włączona do cyklu dramatów Adama Mickiewicza i poprzedza wileńsko‑kowieńskie (części: II i IV). Sam autor nazwał ją „niby to prologiem", ponieważ wprowadza motywy cierpienia z miłości, ducha pokutującego, ale przede wszystkich atmosferę tajemniczości i niesamowitości, która otacza bohatera we wszystkich częściach cyklu.

Dziady. Część II: To jest nad rozum człowieczy!

W przywołanym fragmencie ballady zostaje przedstawiona sytuacja z końcowej sceny II części Akcja tej części dramatu Mickiewicza rozgrywana jest w kaplicy, w noc między 1 a 2 listopada. Guślarz celebruje obrzęd dziadów, panuje nad pojawiającymi się kolejno duchami, postępuje zgodnie z przyjętymi regułami wywoływania zjaw aż do chwili, kiedy uwidacznia się nieoczekiwany gość: milczące Widmo.

Guślarz i wszyscy zebrani są przerażeni i skonsternowani, ponieważ nie przewidzieli takiej sytuacji i nie potrafią nad nią zapanować. Ostatecznie mistrz rytuału wykrzykuje: To jest nad rozum człowieczy! - słowa są wyrazem bezradności wobec rzeczy mogących się zdarzyć tak na ziemi, jak i w niebie...

GUŚLARZ

Przebóg! cóż to za szkarada?
Nie odchodzi i nie gada!

CHÓR

Nie odchodzi i nie gada!

GUŚLARZ

przeklęta czy błoga,
Opuszczaj święte !
Oto roztwarta podłoga,
Kędy wszedłeś, wychodź tędy.
Bo cię przeklnę w imię Boga.
(po pauzie)
Precz stąd na lasy, na rzeki,
I zgiń, przepadnij na wieki!
(Widmo stoi.)
Przebóg! cóż to za szkarada?
I milczy, i nie przepada!

CHÓR

I milczy, i nie przepada!

GUŚLARZ

Darmo proszę, darmo gromię,
On się przeklęctwa nie boi.
Dajcie kropidło z ołtarza...
Nie pomaga i kropidło!
Bo utrapione straszydło
Jak stanęło, tak i stoi,
Niemo, głucho, nieruchomie,
Jak kamień pośród cmentarza.

CHÓR

GUŚLARZ

To jest nad rozum człowieczy!
Pasterko! znasz tę osobę?
W tym są jakieś straszne rzeczy.
Po kim ty nosisz żałobę?
Wszak mąż i rodzina zdrowa?
Cóż to! nie mówisz i słowa?
Spojrzyj, odezwij się przecie!
Czyś ty martwa, moje dziecię?
Czegóż uśmiechasz się? czego?
Co w nim widzisz wesołego?

CHÓR

Czegóż uśmiechasz się, czego?
Co w nim widzisz wesołego?

GUŚLARZ

Daj mnie stułę i gromnicę,
Zapalę, jeszcze poświęcę... Próżno palę, próżno święcę,
Nie znika przeklęta dusza. Weźcie pasterkę pod ręce,
Wyprowadźcie za kaplicę. Czegóż oglądasz się, czego?
Co w nim widzisz powabnego?

CHÓR

Czegóż oglądasz się? czego?
Co w nim widzisz powabnego?

GUŚLARZ

Przebóg, widmo kroku rusza!
Gdzie my z nią, on za nią wszędzie...
Co to będzie, co to będzie?

CHÓR

Gdzie my z nią, on za nią wszędzie.
Co to będzie, co to będzie?

Akcja IV części (wydanej wspólnie z II częścią w roku 1823) rozgrywa się w Zaduszki, w czasie których do domu Księdza przychodzi Gustaw‑Pustelnik. Przełomowe momenty historii miłosnej opowiadanej przez nieszczęśliwego Gustawa wyznaczają trzy godziny: miłości, rozpaczy, przestrogi. W tę ostatnią, tuż przed północą, kiedy pali się już tylko jedna świeca, Gustaw udziela ostrzeżenia Księdzu i wszystkim, którzy zawierzyli rozumowi. Wskazuje na dwa symbole: ręki i klucza, które mają otwierać drogę do sfery metafizyki, niedostępnej nawet dla ludzi blisko z nią związanych, jakimi są duchowni ( O kołach, o sprężynach rozum was naucza; / Lecz nie widzicie ręki i klucza!). Bohater zza światów powtarza pouczenie, które uzasadnia jego obecność wśród żywych: Kto za życia choć raz był w niebie, / Ten po śmierci nie trafi od razu. Te słowa wyjaśniają, dlaczego pojawia się nie wiadomo skąd i nawiązuje kontakt z żywymi. Prosi również o przywrócenie święta dziadów, stając się posłańcem innych duchów, które znalazły się w podobnej sytuacji.

GUSTAW

I w co twoje pobożne wierzyły pradziady?
Ach, najpiękniejsze święto, bo święto pamiątek,
Za cóż zniosłeś dotychczas obchodzone Dziady?

KSIĄDZ

Ta uroczystość ciągnie z pogaństwa początek;
Kościół mnie rozkazuje i nadaje władzę
Oświecać lud, wytępiać reszty zabobonu.

GUSTAW

(pokazując na ziemię)
Jednak proszę przeze mnie, i ja szczerze radzę,
Przywrócić nam Dziady.
Tam, u Wszechmocnego tronu,
Kędy nasz żywot ścisłe odważają szale,
Tam większym jest ciężarem łza jednego sługi,
Którą szczerze wyleje nad tobą u zgonu,
Niż kłamliwe po drukach rozgłaszane żale,
Płatny orszak i kirem powleczone cugi.
Jeśli, żałując śmierci dobrego dziedzica,
Lud zakupioną świecę stawia mu na grobie,
W cieniach wieczności jaśniej błyszczy się ta świéca
Niż tysiąc lamp w niechętnej palonych żałobie.
Jeśli przyniesie miodu plastr i skromne mleko I garścią mąki grobowiec posypie:
Lepiej posili duszę, o! lepiej daleko,
Niż krewni modnym balem wydanym na stypie.

KSIĄDZ

GUSTAW

Więc żadnych nie ma duchów?
(z ironią)
Świat ten jest bez duszy?
Żyje, lecz żyje tylko jak kościotrup nagi,
Który lekarz tajemną sprężyną rozruszy;
Albo jest to coś na kształt wielkiego zegaru,
Który obiega popędem ciężaru?
(z uśmiechem)
Tylko nie wiecie, kto zawiesił wagi!
O kołach, o sprężynach rozum was naucza;
Lecz nie widzicie ręki i klucza!
Gdyby z twych oczu ziemskie odpadło nakrycie,
Obaczyłbyś niejedno wkoło siebie życie,
Umarłą bryłę świata pędzące do ruchu.
(do Dzieci, które wchodzą)
Dzieci, chodźcie pod kantorek.
(do kantorka)
Czego potrzebujesz, duchu?

GŁOS Z KANTORKA

Proszę o troje paciorek.

KSIĄDZ

(przerażony) W imię Ojca... niech biega... Altarystę zbudzi,
Słowo stało się ciałem!... zawołajcie ludzi!...

GUSTAW

Wstydź się, wstydź się, mój ojcze, gdzie rozum? gdzie wiara?
Krzyż jest mocniejszy niżli wszyscy ludzie twoi,
A kto się Boga boi, ten się nic nie boi.

KSIĄDZ

Mów, czego potrzebujesz... ach, to upiór! mara!

GUSTAW

Ja! nic nie potrzebuję, jest potrzebnych tylu!
(łowi koło świecy motyla)
A tuś mi, panie motylu!
(do Księdza, pokazując motyla)
Ten migający wkoło oćmy rój skrzydlaty
Za życia gasił każdy promyczek oświaty,
Za to po strasznym sądzie ciemność ich zagarnie;
Tymczasem z potępioną błąkając się duszą,
Chociaż nie lubią światła, w światło lecieć muszą,
To są dla ciemnych duchów najsroższe męczarnie!
[...]
Za tych wszystkich, moje dzieci,
Nie warto zmówić i Zdrowaś Maryja.
Są inne, słuszniej godne litości istoty,
A między nimi twoi przyjaciele, ucznie,
Których ty wyobraźnią w górne pchnąłeś loty,
Których wrodzony ogień podniecałeś sztucznie.
Jaką, żyjąc, pokutę mieli za swe winy,
Oznajmiłem, wieczności przestąpiwszy progi:
Życie moje ścisnąłem w krótkie trzy godziny
I znowu wycierpiałem dla twojej przestrogi.
Im więc nieś ulgę prośbą i mszalną ofiarą;
Dla mnie oprócz wspomnienia nic więcej nie proszę.
Za grzech mój życie było dostateczną karą,
A dziś, nie wiem, nagrodę czy pokutę znoszę.
Bo kto na ziemi rajskie doznawał pieszczoty,
Kto znalazł drugą swojej połowę istoty,
Kto nad świeckiego życia wylatując krańce,
Duszą i sercem gubi się w kochance,
Jej tylko myślą myśli, jej oddycha tchnieniem,
Ten i po śmierci również własną bytność traci,
I przyczepiony do lubej postaci,
Jej tylko staje się cieniem.
Jeśli, żyjąc, świętemu był uległy panu,
Niebieską z nim chwałę dzieli;
Albo ze złym do wiecznej strącony topieli,
Jest bolesnego wspólnikiem stanu.
Na szczęście Bóg mię zrobił poddanym anioła,
Dla niej i dla mnie przyszłość śmieje się wesoła.
Tymczasem, jak cień błądząc przy kochanych wdziękach,
Bywam albo w niebiosach, albo w piekła mękach.
Gdy ona wspomni, westchnie i łezkę wyleje,
Zbliżam się do usteczek, biały włos rozwieję,
Zmieszam się z odetchnieniem i przeniknę ciebie,
I jestem w niebie!
Lecz kiedy!... oh, czujecie, wy, coście kochali!
Jakim zawiść ogniem pali!...
Długo jeszcze po świecie błąkać się potrzeba,
Aż ją Bóg w swoje objęcie powoła;
Natenczas śladem lubego anioła
I cień mój błędny wkradnie się do nieba.
(Zegar zaczyna bić.)
(śpiewa)
Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
Że według bożego rozkazu:
Kto za życia choć raz był w niebie,
Ten po śmierci nie trafi od razu.
(Zegar kończy bić, kur pieje, lampa przed obrazem gaśnie, Gustaw znika.)

CHÓR

W III części (ukończonej jako ostatnia w 1832 roku) jedno z kluczowych wydarzeń ma miejsce tuż przed północą w Wigilię Bożego Narodzenia. Towarzysze niedoli spotykają się w celi Konrada, aby rozprawiać o swoim męczeństwie. Konrad nie bierze bezpośrednio udziału w rozmowach, ale kiedy Jankowski, śpiewając obrazoburczy tekst, bluźni przeciwko Matce Boskiej, Konrad nagle sam rwie się do śpiewu upiornej pieśni i głoszenia enigmatycznych słów, które wprawiają w zdumienie współtowarzyszy. Bohater łączy się z , ale współwięźniowie widzą jedynie jego szaleństwo, stan wyczerpania lub przekroczenie przez kompana niedoli dopuszczalnych granic. Rozbiegają się do swoich cel na dźwięk dzwonka nocnej inspekcji wart, ale też w popłochu przed dzikim, nieokiełznanym śpiewakiem. Ta sytuacja poprzedza Wielką Improwizację Konrada w scenie II, aktu I:

KONRAD

(śpiewa)
Pieśń ma była już w grobie, już chłodna, -
Krew poczuła - spod ziemi wygląda -
I jak upiór powstaje krwi głodna:
I krwi żąda, krwi żąda, krwi żąda.
Tak! zemsta, zemsta, zemsta na wroga,
Z Bogiem i choćby mimo Boga!
(Chór powtarza)
I Pieśń mówi: ja pójdę wieczorem,
Naprzód braci rodaków gryźć muszę,
Komu tylko zapuszczę kły w duszę,
Ten jak ja musi zostać upiorem.
Tak! zemsta, zemsta, etc. etc.
Potem pójdziem, krew wroga wypijem,
ciało jego rozrąbiem toporem:
Ręce, nogi goździami przybijem,
By nie powstał i nie był upiorem.
Z duszą jego do piekła iść musim,
Wszyscy razem na duszy usiędziem,
Póki z niej nieśmiertelność wydusim,
Póki ona czuć będzie, gryźć będziem.
Tak! zemsta, zemsta, etc. etc.

KS. LWOWICZ

Konradzie, stój, dla Boga, to jest pieśń pogańska.

KAPRAL

Jak on okropnie patrzy, - to jest pieśń szatańska.
przestają śpiewać

KONRAD

(z towarzyszeniem fletu)
Wznoszę się! lecę! tam, na szczyt opoki -
Już nad plemieniem człowieczem,
Między proroki.
Stąd ja przyszłości brudne obłoki
Rozcinam moją źrenicą jak mieczem;
Rękami jak wichrami mgły jej rozdzieram -
Już widno - jasno - z góry na ludy spozieram -
Tam księga sybilińskaprzyszłych losów świata -
Tam, na dole!
Patrz, patrz, przyszłe wypadki i następne lata,
Jak drobne ptaki, gdy orła postrzegą,
Mnie, orła na niebie!
Patrz, jak do ziemi przypadają, biegą,
Jak się stado w piasek grzebie -
Za nimi, hej, za nimi oczy me sokole,
Oczy błyskawice,
Za nimi szpony moje! - dostrzegę je, schwycę.
Cóż to? jaki ptak powstał i roztacza pióra,
Zasłania wszystkich, okiem mię wyzywa;
Skrzydła ma czarne jak burzliwa chmura,
A szerokie i długie na kształt tęczy łuku.
I niebo całe zakrywa -
To kruk olbrzymi - ktoś ty? - ktoś ty, kruku?
Ktoś ty? - jam orzeł! - patrzy kruk - myśl moję plącze!
Ktoś ty? - jam gromowłady! -
Spojrzał na mnie - w oczy mię jak dymem uderzył,
Myśli moje miesza - plącze -

KILKU WIĘŹNIÓW

Co on mówi! - co - co to - patrz, patrz, jaki blady!
(porywają Konrada)
Uspokój się...

KONRAD

Stój! stójcie! - jam się z krukiem zmierzył -
Stójcie - myśli rozplączę -
Pieśń skończę - skończę -
(słania się)

KS. LWOWICZ

Dosyć tych pieśni.

INNI

Dosyć.

KAPRAL

Dosyć - Pan Bóg z nami -
Dzwonek! - słyszycie dzwonek? - runt, runt pod bramami!
Gaście ogień - do siebie!

JEDEN Z WIĘŹNIÓW

(patrząc w okno)
Bramę odemknęli -
Konrad osłabł - zostawcie - sam, sam jeden w celi!
(Uciekają wszyscy)

Scena VIII to spotkanie dwóch ważnych dla dramatu postaci: księdza Piotra i Konrada, którzy nawiązali kontakt metafizyczny. Ksiądz przekazuje Więźniowi przesłanie
od Boga i namaszcza go na przyszłego bohatera. W słowach ks. Piotra jest zapowiedź dalszych losów Konrada, a zarazem prawdopodobnie treści dalszych nienapisanych aktów III części .

Scena IX nawiązuje do całej koncepcji cyklu, zamyka los bohatera, ale też otwiera możliwość pojawienia się jego nowego wcielenia w następnej części. Przez cmentarz przejeżdża bohater naznaczony wieloma ranami, także tą, którą „sam sobie zadał", grzesząc pychą i bluźnierstwem. Scena przypomina tę z II części i rozgrywa się w podobnej scenerii i o podobnej porze („trzeci kur już pieje"). Widmo - Gustaw - Konrad nie zostaje jednak z oczekującą go kobietą, przeszywa ją strasznym spojrzeniem i odjeżdża...

([...] Ks. Piotr idzie ku drzwiom i spotyka Konrada, który, prowadzony na śledztwo od dwóch żołnierzy, ujrzawszy Księdza wstrzymuje się i patrzy nań długo)
KONRAD

Dziwna rzecz, nie widziałem nigdy tej postaci,
A znam go, jak jednego z mych rodzonych braci.
Czy to we śnie! - tak, we śnie, teraz przypomniałem,
Taż sama twarz, te oczy, we śnie go widziałem.
On to, zdało się, że mię wyrywał z otchłani.
(do Księdza)
Mój księże, choć jesteśmy mało sobie znani,
Przynajmniej ksiądz mię nie znasz: przyjmij dziękczynienie
Za łaskę, którą tylko zna moje sumienie.
Drodzy są i widziani we śnie przyjaciele,
Gdy prawdziwych na jawie widzim tak niewiele.
Weź, proszę, ten pierścionek, przedaj; daj połowę
Ubogim, drugą na mszę za dusze czyscowe;
Wiem, co cierpią, jeżeli czyściec jest niewolą;
Mnie, kto wie, czy już kiedy słuchać mszy pozwolą.

KS. PIOTR

KONRAD

(wpatrując się)
Cóż to? tyżeś?... czy być może?
Stój na chwilę... dla Boga...

KS. PIOTR

Bywaj zdrów! nie mogę.

KONRAD

Jedno słowo...

ŻOŁNIERZ

Nie wolno! każdy w swoję drogę. -

SCENA IX. NOC DZIADÓW
Opodal widać kaplicę - smętarz - Guślarz i Kobieta w żałobie
GUŚLARZ

Już idą w cerkiew gromady
I wkrótce zaczną się Dziady,
Iść nam pora, już noc głucha.

KOBIETA

Ja tam nie pójdę, guślarzu,
Ja chcę zostać na smętarzu,
Chcę jednego widzieć ducha:
Tego, co przed laty wielu
Zjawił się po mym weselu,
Co pośród duchów gromady
Stanął nagle krwawy, blady,
I mnie dzikim okiem łowił,
I ani słowa nie mówił.

GUŚLARZ

On żył może, gdym go badał,
Dlatego nie odpowiadał.
Bo na duchów zgromadzenie,
W tajemniczą noc na Dziady,
Można wzywać żywych cienie.
Ciała będą u biesiady
Albo u gry, albo w boju,
I zostaną tam w pokoju;
Dusza zwana po imieniu
Objawia się w lekkim cieniu;
Lecz póki żyje, ust nie ma,
Stoi biała, głucha, niema.

KOBIETA

Cóż znaczyła w piersiach rana?

GUŚLARZ

Widać, że w duszę zadana.

[...]

GUŚLARZ

[...] Cóż to? cóż to! - patrz: z zachodu,
Tam od Giedymina grodu,
Śród gęstych kłębów zamieci
Kilkadziesiąt wozów leci,
Wszystkie lecą ku północy,
Lecą ile w koniach mocy.
Widzisz, jeden tam na przedzie.
W czarnym stroju -

KOBIETA

On!

GUŚLARZ

Tu jedzie.

KOBIETA

I znowu nazad zawrócił,
I tylko raz okiem rzucił,
Ach, raz tylko, - jakie oko!

GUŚLARZ

KOBIETA

Któż weń wraził tyle mieczy?

GUŚLARZ

Narodu nieprzyjaciele.

KOBIETA

Jedną ranę miał na czole,
Jedną tylko i niewielką,
Zda się być czarną kropelką.

GUŚLARZ

KOBIETA

Ach, ulecz go, wielki Boże!

Słownik

(gr. ; łac. ) - tradycyjna nazwa psychiki człowieka, sumy właściwości i procesów psychicznych; w wielu religiach niematerialny, niewidzialny, nieśmiertelny pierwiastek życiowy, wychodzący z ciała w momencie śmierci

indywidualizm romantyczny

takie kategorie, jak uczucie, intuicja, geniusz i wyobraźnia; zapowiadały indywidualistyczną eksplozję; jednym z jej najbardziej widocznych i ekstremalnych przejawów był romantyczny kult artysty, twórcy, geniusza; artysta z samej istoty był indywidualistą w najwyższym możliwym na ziemi stopniu; kult ten wynikał z romantycznego przeświadczenia poznawczego, bowiem jedynie geniusz mógł przeniknąć tajemnice natury, historii, człowieka i sztuki; jako twórca miał prawo porównywać się z Bogiem i buntować się przeciwko niemu, ponieważ - jako jednostka najwyższa i najbardziej wrażliwa - nie zgadzał się na nieludzki porządek istniejący w stworzonym przez Boga świecie; przekonanie o niezwykłym znaczeniu indywidualności w literaturze polskiej znalazło najsilniejszą ekspresję w Wielkiej Improwizacji Konrada w III części Dziadów

Źródło: Halina Krukowska, Indywidualizm, [w:] Słownik literatury polskiej XIX w., red. Józef Bachórz i Alina Kowalczykowa, Wrocław 1994, s. 366.

(ang. ) - bohater tytułowy najsłynniejszego z moralitetów (widowisk moralizatorsko‑filozofujących) prawdopodobnie przełożonego na ang. (, ok. 1500) ze Zwierciadła wiecznego zbawienia Elkerlyca, umoralniającego dramatu (1495) Flamanda Petera van Diest, którego tematem jest kontrast między radością życia a nagłym i brutalnym nadejściem śmierci. Gdy Każdy otrzymuje wezwanie od Śmierci, daremnie próbuje namówić swych przyjaciół: Przyjaźń, Pokrewieństwo, Bogactwo, Piękno i in., do towarzyszenia mu; jedynie Dobre Uczynki pozostają mu wierne [...]. Na koniec dusza Każdego wstępuje do nieba

Źródło: Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1981, s. 479.

(niem. ) - gatunek dramatyczny obejmujący utwory o charakterze dydaktyczno‑alegorycznym albo filozoficznym, najbardziej rozpowszechniony w Szkocji i Anglii, ale też uprawiany we Francji, w Niemczech i innych krajach w XV w. i 1. poł. XVI w.; występujące postacie były często uosobieniem pojęć takich jak Cnota, Wiara, Pycha, Występek, Zawiść, toczących walkę o ludzkie dusze

zespół uświęconych tradycją (często określonych przepisami) czynności, praktyk towarzyszących jakiejś uroczystości o charakterze rodzinnym, społecznym, politycznym czy religijnym; obrządek, ceremonia, obyczaj

(gr. - dusza, - walka) - średniowieczny topos ukazujący walkę dobra i zła, cnoty i występku o ludzką duszę; stał się stałą osią akcji moralitetów, w których na scenie pojawiały się personifikowane pojęcia abstrakcyjne: Praca, Lenistwo, Cnota, Zło, Występek i inne, które toczyły walkę o ludzką duszę. W literaturze późniejszych epok - walka złych i dobrych duchów o duszę ludzką

romantyczna biografia wewnętrzna lub wewnętrzny portret bohatera romantycznego

Już we wczesnych utworach Mickiewicza dostrzec można jego romantyczne zainteresowanie tym, co ukrywa się w "głębi", "pod powierzchnią". Teraz owa "głębia" uzyskuje wyraźną sankcję moralną: to, co widać na powierzchni, może być złe, lecz w środku w "głębi", w duchowej, niewidzialnej istocie - jest dobre. Toteż zadanie człowieka polega na dotarciu do własnej "głębi" i poznaniu znajdującej się tam siły. Z tego też powodu tak wielką rolę w dramacie odgrywały sny, widzenia, natchnienia, stany na pograniczu szaleństwa, w których bez udziału świadomości, "bezpośrednio" ujawniać się miał porządek wewnętrzny. Rzeczą człowieka jest bowiem, by odkrywszy własny pierwiastek boski, nadać zewnętrzny, cielesny kształt duchowemu porządkowi, przemienić go w słowo i czyn
Źródło: Dorota Siwicka, Romantyzm 1822‑1863, Warszawa 2002, s. 101‑102.

( ; prasłow. upir) - duchy, widma ludzi zmarłych błąkające się po świecie, nawiedzające żywych albo ożywione za sprawą diabła trupy, wampiry, strzygonie, wypijające krew ludzką, w których istnienie wierzono powszechnie do XVIII w., a w wielu krajach Europy (np. w Islandii, w płd. Słowiańszczyźnie) do XIX i XX w.

książk. według wierzeń religijnych: świat zamieszkany przez dusze zmarłych, istniejący poza przestrzenią widzialną; świat pozagrobowy

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.title
Proszek z trupa - Frankenstein. Historia Bez Cenzury

# data[].attributes.attachment_link.title
Lilje, Ballady i romanse – Adam Mickiewicz – CAŁY AUDIOBOOK ZA DARMO | Wolne Lektury

# data[].attributes.headline
Pejzaż romantyczny. Malarstwo C. D. Friedricha

# data[].attributes.subject
Pejzaż romantyczny. Malarstwo C. D. Friedricha

# data[].attributes.attachment_link.title
The Painter Who Revolutionized Landscapes

# data[].attributes.headline
Oda do młodości Adama Mickiewicza w wyk. Krzyśka Śniadeckiego

# data[].attributes.subject
Oda do młodości Adama Mickiewicza w wyk. Krzyśka Śniadeckiego

# data[].attributes.attachment_link.title
ADAM MICKIEWICZ - Oda Do Młodości, ale to rap #McKiewicz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Co to jest efekt Wertera? - spytały mnie dziś w samochodzie córki, słysząc to określenie w radiu.

- Kiedyś, prawie 250 lat temu, znany pisarz Goethe, nie mylcie z piosenkarzem Gotye Somebody I Used To Know ♫ ♪...

- Ale żart, mamo...

- Otóż Goethe napisał powieść „Cierpienia młodego Wertera". Tytułowy bohater: Werter zakochał się na zabój w przepięknej Locie. Była to niestety nieszczęśliwa miłość, bo Lotta była już zaręczona z Albertem i wkrótce została jego żoną.

- I Werter załamał się tym?

- Bardzo. Nie potrafił poradzić sobie z tym uczuciem. Pewnego dnia, gdy nie było w domu męża Lotty, odwiedził ukochaną i kiedy chciał ją pocałować, ta go odepchnęła. Tak się tym załamał, że napisał list pożegnalny i strzelając sobie w głowę, popełnił samobójstwo.

- Bez sensu...

- Pewnie, że bez sensu. A najgorsze, że stał się idolem!

- Jak to?

- To była pięknie napisana powieść i cieszyła się dużą popularnością wśród młodzieży. Gdyby mieli Facebooka to pewnie udostępnialiby jej fragmenty na swoich ścianach, a zdjęcia książki wrzucaliby na Instagram. Werter stał się postacią kultową. Wiele osób utożsamiało się z nim, o co nie było nietrudno, bo miłość jest niestety często nieodwzajemnionym lub zakazanym uczuciem. Cóż, tak jest, trzeba się z tym pogodzić i iść dalej, uczucie w końcu minie. Niektórzy jednak, zamiast wziąć się w garść, załamują się jak Werter. Po publikacji książki wielu młodych, nieszczęśliwie zakochanych Niemców zaczęło brać przykład ze swojego idola i masowo popełniać samobójstwa!

- I to jest właśnie efekt Wertera?

- Tak. Nazwany tak został 200 lat później, w latach 70. minionego wieku. Socjolog David Phillips przeprowadzając liczne badania, analizując wzmianki prasowe o samobójstwach i późniejszą liczbę samobójstw stwierdził, że istnieje związek pomiędzy nagłośnieniem w mediach faktu popełnienia samobójstwa a wzrostem liczby popełnionych samobójstw.

- Samobójstwo osoby popularnej?

- Jeżeli jest to sławna osoba, wzrost ten sięga średnio aż 1000%! Mniej znane, a nawet anonimowe, ważne że konkretne osoby, tzw. „bohaterzy zdarzeń", czyli opisywane przez media „Kobieta spod Koszalina, lat 32", „Emeryt z Chorzowa", „Samotna matka dwójki" - również powoduje wzrost samobójstw i to niemały: o kilkaset procent. Zwykle dotyczy to osób, które utożsamiają się z „bohaterem zdarzeń". Jeżeli np. jakaś „matka dwójki" miała kiedyś myśli samobójcze (nawet dawno temu: będąc nastolatką) i usłyszy o historii „samobójczyni matki dwójki" i znajduje się akurat w złym stanie psychicznym, to istnieje prawdodobieństwo, że też popełni samobójstwo. Uruchomią się w niej różne mechanizmy, które ją do tego „popchną". Najgorsze, że dotyczy to nie tylko samobójstw, ale i zabójstw! Np. informacji o zabójstwach w rodzinie, „39-letni ojciec, mieszkaniec Krakowa, skatował dwójkę malutkich dzieci", „ 28-letni mężczyzna spod Suwałk zabił narzeczoną z miłości".

- Dlaczego tak się dzieje?

- Jest to między innymi skrajny efekt tak zwanej reguły społecznego dowodu słuszności, zgodnie z którą postępuje w wielu sytuacjach większość z nas. W związku z tym, że nie jesteśmy w stanie wszystkiego od początku do końca analizować, upraszczamy sobie rzeczywistość i stosujemy skróty myślowe i schematy. Na tej regule opierają się np. zwykle komunikaty reklamowe, które mówią: „83% osób wybrało nasz sok owocowy. 83 % osób nie może się mylić!"

- Albo jak ty piszesz, że co miesiąc twój blog odwiedza 50 tysięcy osób.

- Dokładnie tak. To ta sama reguła. 50 tysięcy czytelników Nishki nie może się mylić, warto czytać Nishkę 😉 Zaś odnośnie przykrego tematu samobójstw: skoro kolejna osoba, znajdująca się w podobnej sytuacji jak ja, zdecydowała się na samobójstwo to coś w tym jest. Niektóre osoby mają tzw. skłonność do zbrodni lub do samobójstwa i słysząc, że gdzieś blisko do tego doszło, że ktoś to zrealizował, zarażają się osoby, które w pewien sposób na to czekają - są do tego jakby pchnięte.

- To nie można zakazać pisania mediom o tym?

- Słusznie myślisz. Informowanie o samobójstwach tylko po to by poinformować, słowem robienie z tego sensacji jest - zwłaszcza w świetle istnienia zjawiska „Efektu Wertera" bardzo nieetyczne. Kilkanaście lat temu Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała raport: „Zapobieganie samobójstwom: Poradnik dla pracowników mediów", w którym ostrzega się dziennikarzy przed skutkami nieumiejętnego informowania o samobójstwach. Niektórzy się do tego dostosowują, a niektórzy niestety w pogoni szukaniem sensacji, nic sobie z tego nie robią. Dlatego w przyszłości nie klikajcie w podejrzane tytuły z „zabójstwem" i „samobójstwem" w tle. Nie karmcie tych mediów swoją ciekawością.

*

PS: Przy okazji obecności Goethego i Wertera na portalach spoecznościowych zapraszam do tekstu: Bohaterowie Tołstoja i Dostojewskiego też korzystaliby z Facebooka i Instagrama - sprawdziłam to!

*

Jak podaje Nonsensopedia, we współczesnym świecie „Efekt Wertera" polega na tym, że niektórzy uczniowie, zwłaszcza gimnazjaliści, dowiadując się, że muszą przebrnąć przez tę książkę, czują w sobie chęć skończenia ze sobą 😉 #czarnyhumor

# data[].attributes.attachment_link.title
Mamo, co to jest efekt Wertera? Czyli gdyby Goethe miał Facebooka

# data[].attributes.attachment_link.description
Co to jest efekt Wertera? - spytały mnie dziś w samochodzie córki, słysząc to określenie w radiu. - Kiedyś, prawie 250 lat temu, znany pisarz Goethe, nie mylcie z piosenkarzem Gotye Somebody I Used To Know ♫ ♪... - Ale żart, mamo... - Otóż Goethe napisał powieść „Cierpienia młodego Wertera".

# data[].attributes.attachment_link.description
Portrety Adama Mickiewicza najwybitniejszego polskiego twórcy romantycznego, poety, wizjonera, publicysty, działacza politycznego.

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz Died in Istanbul [Kult America]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Informacje o utworze
Tytuł: Rota
Muzyka: Feliks Nowowiejski
Słowa: Maria Konopnicka

„Rota" jest pieśnią patriotyczną, której powstanie ściśle wiązało się z represjami wobec Polaków w zaborze pruskim. Napisała ją w 1908 roku Maria Konopnicka do melodii skomponowanej przez Feliksa Nowowiejskiego. „Rota" po raz pierwszy została wykonana przez chór przedstawicieli wszystkich zaborów podczas uroczystości odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie (15 lipca 1910 roku). Największą popularnością cieszyła się do 1918 roku oraz w czasie plebiscytów i powstań śląskich.

Nota historyczna

Początek XX wieku był czasem szczególnego nasilenia polityki germanizacyjnej w Wielkopolsce. „Rota" Marii Konopnickiej doskonale oddała nastroje tamtego czasu, absolutną zaciekłość polskiego oporu i wolę walki do zwycięskiego końca. Utwór jest czterozwrotkową pieśnią hymniczną. Poszczególne zwrotki oddzielone są dwuliniowym refrenem. Pierwsza zwrotka jest deklaracją trwania na ziemi przodków („Nie rzucim ziemi skąd nasz ród"), wierności ojczystej kulturze („Nie damy pogrzęść mowy") oraz odwołaniem się do historycznych korzeni polskości („Polski my naród, polski ród. Królewski szczep piastowy"). Zwrotkę zamyka przysięga walki z germanizacją („Nie damy by nas zniemczył wróg!"). Refren („Tak nam dopomóż Bóg") jest przypieczętowaniem tej przysięgi. Kolejna zwrotka zapowiada walkę do końca, choćby za cenę przelania krwi („Do krwi ostatniej kropli z żył bronić będziemy ducha") aż do końcowego zwycięstwa („Aż się rozpadnie w proch i pył krzyżacka zawierucha"). Odwołanie do historii konfliktu z Zakonem Krzyżackim jest reakcją na pruską propagandę, która wprost odwoływała się do działań Zakonu przeciwko Królestwu Polskiemu i uznawała Prusy za kontynuację państwa zakonnego. Ostatnia linijka tej zwrotki przypomina o tym, że polski dom i polska rodzina są główną siłą polskiego oporu przeciwko germanizacji („Twierdzą nam będzie każdy próg"). Trzecia zwrotka jest protestem przeciwko pruskiej polityce („Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz i dzieci nam germanił") oraz zapowiedzią mobilizacji do zbrojnej walki z zaborcą („Orężny stanie hufiec nasz, duch będzie nam hetmanił"). Zwrotkę kończy odwołanie się do jednego z symboli poetyckiego dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wesele" („Pójdziem gdy zabrzmi złoty róg"). Ostatnia zwrotka to końcowa deklaracja walki Polaków, którzy biernie nie pogodzą się z polityką zaborcy („Nie damy miana Polski zgnieść, nie pójdziem żywo w trumnę"), przypomnienie dziedzictwa i narodowej dumy Polaków („W Ojczyzny imię i w jej cześć podnieśmy czoła dumne").
Pieśń kończy deklaracja wiary w zwycięski koniec tej walki („Odzyska ziemię ojców wnuk"), którą ostatni refren kolejny raz pieczętuje jako przysięgę.

„Rota" po raz pierwszy została wykonana przez chór przedstawicieli wszystkich zaborów podczas uroczystości odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie (15 lipca 1910 roku). Pieśń zdobyła wielką popularność w Wielkopolsce, ale także na Pomorzu oraz na Górnym Śląsku. Po odzyskaniu niepodległości rozważano uznanie „Roty" za hymn Polski. Pieśń Marii Konopnickiej śpiewano również w czasie stanu wojennego w latach 80. XX wieku. Odwołanie do historii konfliktu z Zakonem Krzyżackim zastępowano wówczas słowami „Aż się rozpadnie w proch i pył sowiecka zawierucha" i pomijano dwie ostatnie zwrotki. W latach 1920-22 „Rota" była hymnem Litwy Środkowej, a w latach 1990-91 hymnem Polskiego Kraju Narodowego Terytorialnego w składzie Republiki Litewskiej. Współcześnie pieśń ta jest również hymnem Ligii Polskich Rodzin oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Walka z „Hakatą" i „Wóz Drzymały"

Od 1894 roku w Wielkopolsce działał „Niemiecki Związek Marchii Wschodniej" (niem. Deutscher Ostmarkenverein, DOV), zwany potocznie „Hakatą" (od nazwisk założycieli Hansemanna, Kennemanna, Tiedemanna). Była to silnie wspierana przez państwo organizacja pruskich nacjonalistów, którzy prowadzili ostro antypolską działalność na polskich ziemiach zagarniętych przez Prusy. Polegała ona zarówno na propagandzie, wykupie polskiej ziemi i przekazywaniu jej Niemcom, jak i na takim kształtowaniu prawa, aby maksymalnie utrudnić ludności polskiej zachowanie i rozwój potencjału kulturowego oraz gospodarczego. To z inicjatywy działaczy „Hakaty" w 1904 roku wydano ustawę zabraniającą wznoszenia bez zgody niemieckich władz budynków mieszkalnych na nowo nabytych gruntach. Sprowokowało to protest, który przeszedł do legendy jak „Sprawa Drzymały" („Wóz Drzymały").

W 1908 roku Reichstag uchwalił ewidentnie antypolską ustawę o stowarzyszeniach, która pozwalała na zebrania z użyciem języka innego niż niemiecki wyłącznie w miejscowościach, w których ludność polska stanowiła ponad 60 procent mieszkańców. Polityka forsownej germanizacji od początku spotykała się ze zdecydowanym oporem Wielkopolan. To przeciwko niej toczyli „najdłuższą wojnę nowoczesnej Europy", którą w pierwszej dekadzie XX już zdecydowanie wygrywali. Działania „Hakaty" przynosiły skutki odwrotne od zamierzonych. Zamiast wykupu polskiej ziemi to żyjący w Wielkopolsce Niemcy tracili swoje grunty na rzecz Polaków. Represyjne ustawy przynosiły więcej szkód niż pożytku - doskonały przykładem może być sprawa „wozu Drzymały", która była znana w pozostałych zaborach i w Europie, przynosząc Prusakom spektakularną porażkę w propagandowej wojnie z Polakami. Niemcy przegrywali również wojnę gospodarczą. Polski ruch spółdzielczy okazał się tutaj potężną siłą, stopniowo wypierającą z Wielkopolski niemiecki kapitał.
Opracował: Piotr Pacak

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. OK

# data[].attributes.attachment_link.description
Tytuł: RotaMuzyka: Feliks NowowiejskiSłowa: Maria Konopnicka „Rota" jest pieśnią patriotyczną, której powstanie ściśle wiązało się z represjami wobec Polaków w zaborze pruskim. Napisała ją w 1908 roku Maria Konopnicka do melodii skomponowanej przez Feliksa Nowowiejskiego. „Rota" po raz pierwszy została wykonana przez chór przedstawicieli wszystkich zaborów podczas uroczystości odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie (15 lipca 1910 roku).

# data[].attributes.attachment_link.title
"Hymn do miłości ojczyzny" - Polish Patriotic Song

# data[].attributes.attachment_link.title
95 lat temu „Mazurek Dąbrowskiego” został ogłoszony hymnem Polski

# data[].attributes.attachment_link.description
95 lat temu, 26 lutego 1927 r., Ministerstwo Spraw Wewnętrznych RP wydało okólnik ogłaszający zmodyfikowaną wersję „Mazurka Dąbrowskiego” – popularnej pieśni patriotycznej powstałej w 1797 r. we Włoszech – oficjalnym hymnem Polski. Wybór tego utworu nie był jednak oczywisty. O miano hymnu „konkurowały” z nim m.in. „Boże, coś Polskę” i „Rota”.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław August - biografia | Łazienki Królewskie

# data[].attributes.attachment_link.description
Łazienki Królewskie, Letnia Rezydencja Króla Stanisława Augusta to magiczne i niezwykłe ogrody, które koniecznie musisz odwiedzić.

# data[].attributes.headline
Sztuka na procentach. Pijaństwo nie tylko w satyrach 

# data[].attributes.subject
Sztuka na procentach. Pijaństwo nie tylko w satyrach 

# data[].attributes.attachment_link.title
Sztuka na procentach – artyści w krainie wódki

# data[].attributes.attachment_link.description
Byli kronikarzami polskiego alkoholizmu. Heroizowali picie i odzierali je z otoczki mitu, opisywali alkoholowe upadki i wzloty. Gałczyński, Koterski, Pilch czy Hłasko w swych powieściach, wierszach i filmach toczyli potyczki z nałogiem. Oto najważniejsze alkoholowe opowieści polskiego kina i literatury.

# data[].attributes.headline
Dzień zaduszny, święto Zmarłych, Dziady 

# data[].attributes.subject
Dzień zaduszny, święto Zmarłych, Dziady 

# data[].attributes.headline
Barok - epoką kontrastów. Wprowadzenie do epoki

# data[].attributes.subject
Barok - epoką kontrastów. Wprowadzenie do epoki

# data[].attributes.attachment_link.title
Barok - epoka kontrastów wprowadzenie do epoki.pptx

# data[].attributes.attachment_link.title
Molière (Molier), Skąpiec :: Wolne Lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Interpunkcja: usunięto przecinki przed "i że" itp., po "że" itp., Pisownia joty: dj u djaska, komedje > u diaska, komedie; tj bestji, sympatja > bestii, sympatia; mj fizjognomja > fizjognomia; nj: tyranja, ceremonje > tyrania, ceremonie; rj Marjanna, zwarjował > Marianna, zwariował; itp.

# data[].attributes.headline
Malarskie inspiracje w filmie Petera Webbera Dziewczyna z perłą

# data[].attributes.subject
Malarskie inspiracje w filmie Petera Webbera Dziewczyna z perłą

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Get a daily email featuring the latest talk, plus a quick mix of trending content.

By subscribing, you understand and agree that we will store, process and manage your personal information according to our Privacy Policy

# data[].attributes.attachment_link.title
Tracy Chevalier: Finding the story inside the painting

# data[].attributes.attachment_link.description
When Tracy Chevalier looks at paintings, she imagines the stories behind them: How did the painter meet his model? What would explain that look in her eye? Why is that man ... blushing? She shares three stories inspired by portraits, including the one that led to her best-selling novel "Girl With a Pearl Earring."

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Vermeer van Delft, właściwie Johannes Vermeer – malarz holenderski.

# data[].attributes.headline
W pogoni za czasem. Barokowe (re)interpretacje

# data[].attributes.subject
W pogoni za czasem. Barokowe (re)interpretacje

# data[].attributes.attachment_link.title
W pogoni za czasem. Barokowe reinterpretacje.pptx

# data[].attributes.attachment_link.title
Molière, Encyklopedia PWN: źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
Internetowa encyklopedia PWN - zawierająca ok. 200 tysięcy artykułów, haseł, ilustracji, kalendariów, tabel ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej Wydawnictwa Naukowego PWN - to najlepsze źródło rzetelnej i wiarygodnej wiedzy.

# data[].attributes.headline
Dobre rady pana ojca Jacka Kaczmarskiego

# data[].attributes.subject
Dobre rady pana ojca Jacka Kaczmarskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
4  Dobre rady Pana Ojca Jacek Kaczmarski

# data[].attributes.attachment_link.title
Niewygodne korzenie kultury szlacheckiej. Tak powstało wszystko, co najbardziej cenili sarmaci

# data[].attributes.body
1. Molier, Skąpiec

2. Adam Mickiewicz, Ballady i romanse

3. Adam Mickiewicz, Dziady cz. IV, III

4. *Juliusz Słowacki, Kordian

5. Bolesław Prus, Lalka

6. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara

7. Henryk Sienkiewicz, Potop

8. Władysław Reymont, Chłopi cz. 1 Jesień

9. Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem