# data[].attributes.body
Prawo morza jest działem prawa międzynarodowego. Określa sytuację prawną obszarów morskich i statków, przede wszystkim z punktu widzenia rozgraniczenia kompetencji terytorialnej państw oraz ich kompetencji wynikającej ze zwierzchnictwa nad statkami przynależnymi do danego państwa. Reguluje także zagadnienia korzystania z obszarów morza pełnego, znajdujących się poza zasięgiem zwierzchnictwa terytorialnego państw nadbrzeżnych.

Prawem morskim nazywamy normy krajowe (wewnętrzne), dotyczące korzystania z morza. Większość jego przepisów ma charakter cywilnoprawny. Wyróżniamy także prawo morskie administracyjne , morskie prawo pracy oraz morskie międzynarodowe prawo prywatne.

# data[].attributes.body
Źródłem międzynarodowego prawa morza był i jest przede wszystkim zwyczaj.
Umowy odgrywały mniejszą rolę. Do kodyfikacji norm zwyczajowych doszło w 1958 r. na konferencji genewskiej. W jej wyniku przyjęto cztery Konwencje prawa morza:

o morzu terytorialnym i strefie przyległej,

o morzu pełnym,

o rybołówstwie i ochronie zasobów biologicznych morza pełnego,

o szelfie kontynentalnym.

19 XII 1982 r., pod auspicjami ONZ, podpisano Konwencję prawa morza, która weszła w życie w listopadzie 1994 r. Polska ratyfikowała Konwencję w 1998r.

# data[].attributes.body
W międzynarodowym prawie morza i wewnętrznych systemach prawa morskiego nie ma jednolitej i powszechnie przyjętej ogólnej definicji statku morskiego. Pojęcie statku nie obejmuje zazwyczaj: bardzo małego urządzenia pływającego, platform pływających, dźwigów, doków oraz wraków.

Przynależność państwowa statków morskich:

1. Każdy statek musi posiadać określoną (i tylko jedną!) przynależność państwową.

2. Zewnętrznym znakiem przynależności jest podnoszenie przez statek bandery określonego państwa.

3. Prawo do bandery – prawo do nadawania statkom swojej przynależności państwowej (dawniej - tylko państwa nadbrzeżne, obecnie - wszystkie).

4. Ustalenie warunków przyznawania przynależności jest pozostawione prawu wewnętrznemu.

Zwierzchnictwo nad statkami:

1.  tzw. zwierzchnictwo okrętowe

2. na morzu pełnym statki znajdują się pod wyłączną władzą i jurysdykcją państwa bandery

3. na tym tle powstała teoria terytorialności statków (statki jako terytoria pływające) -> obecnie odrzucona

# data[].attributes.body
Państwa tzw. tanich/wygodnych bander (flags of convenience) – państwa te przyznają swoją banderę bez zwracania uwagi na jakąkolwiek rzeczywistą więź. Właściciele statków pływających pod tanimi banderami wnoszą znacznie mniejsze podatki i opłaty oraz nie są związani rygorystycznymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa, warunków pracy i zabezpieczenia socjalnego. Państwa tanich bander nie są w są w stanie sprawować skutecznej kontroli nad „swoimi” statkami.
→ np. Liberia, Panama, Malta, Cypr, Jamajka

Bubble graph representing the number of ships registered to each flag state.

# data[].attributes.body
1. Zatoki - uznawane za wody wewnętrzne, jeśli odległość między punktami wytyczającymi naturalne wejście do zatoki wynosi max. 24 mile morskie
2. Zatoki i wody historyczne - w ich przypadku ograniczenia szerokości wejścia do zatoki NIE obowiązują
3. Porty:
- otwarte - handlowe, dostępne dla statków wszystkich bander
- zamknięte - przeznaczone dla własnych statków rybackich lub dla własnej marynarki wojennej

4*. Redy - obszary wodne leżące przed wejściem do portów; przez część państw uznawane za morskie wody wewnętrzne. Zgodnie z Konwencją Genewską o morzu terytorialnym i strefie przyległej (art.9) oraz Konwencją Prawa Morza (art.12) reda stanowi morze terytorialne.

# data[].attributes.body
Kategoria wód morskich przewidziana przez Konwencję prawa morza z 1982r. Prawo do ustanowienia tych wód mają tylko tzw. państwa archipelagowe, czyli składające się w całości z archipelagów i pojedynczych wysp.
Państwo archipelagowe może wytyczyć proste linie podstawowe łączące najbardziej wysunięte w morze punkty zewnętrzne wysp. Na obszarze archipelagu musi być zachowana odpowiednia proporcja między obszarem lądowym i morskim.
Wody leżące wewnątrz archipelagowych linii podstawowych to wody archipelagowe, które znajdują się pod suwerenną władzą państwa archipelagowego, ograniczoną prawem nieszkodliwego przepływu oraz prawem przejścia archipelagowym szlakiem morskim.

# data[].attributes.body
Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO)
- pierwotnie: Międzynarodowa Morska Organizacja Doradcza (IMCO)
- organizacja wyspecjalizowana Narodów Zjednoczonych
- powstała 17 marca 1959r.
- zajmuje się  bezpieczeństwem na morzu i zapobieganiem zanieczyszczania środowiska morskiego przez statki

Zapobieganie zderzeniom na morzu
- Konwencja w sprawie międzynarodowych przepisów o zapobieganiu zderzeniom na morzu z 1972 roku

Odpowiedzialność cywilna za zderzenia
-Konwencje Brukselskie z 23 IX 1910r. i z 1952r.
- art. 11 Konwencji Genewskiej o morzu pełnym z 1958r.
- art. 97 Konwencji prawa morza z 1982r.
- kapitan lub członek załogi statku, który uległ wypadkowi może być pociągnięty do odpowiedzialnośco karnej lub dyscyplinarnej przed sądem lub władzami administracyjnymi:
a) państwa, pod którego banderą statek płynął
b)państwa, którego dana osoba jest obywatelem

Pomoc i ratownictwo
- Konwencja o ujednostajnieniu niektórych przepisów dotyczących niesienia pomocy i ratownictwa morskiego, podpisana w Brukseli dnia 23 września 1910 r.
- Ma zastosowanie TYLKO do statków handlowych
- Każdy kapitan ma obowiązek udzielenia pomocy każdej osobie znalezionej na morzu, jeżeli może to uczynić bez stwarzania zagrożenia dla życia swojego, członków załogi i pasażerów przebywających na statku
- Każdy fakt udzielenia pomocy lub ratownictwa z wynikiem pożytecznym daje podstawę do słusznego wynagrodzenia (przy czym wysokość wynagrodzenia nie może przekraczać wartości rzeczy uratowanych)

Bezpieczeństwo życia na morzu
- Pierwsza Konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu - podpisana w Londynie w 1914r. po katastrofie Titanica
- SOLAS - Konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu, przyjęta w Londynie w 1974r.
- Konwencja określają wymogi bezpieczeństwa, jakie muszą spełniać statki HANDLOWE

Zapobieganie zanieczyszczaniu morza
- Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczania morza olejami - podpisana w Londynie w 1954 i poprawki z 1962r.:
* wytyczały strefy zakazane, w których zabronione jest usuwanie ze statków olejów (np. morza śródlądowe - Morze Bałtyckie, Morze Północne)
*

# data[].attributes.body
Strefa przyległa nie stanowi terytorium państwa nadbrzeżnego, lecz część morza pełnego przyległą do morza terytorialnego, w której posiada ono specjalne uprawnienia, ściśle określone i służące mu do specjalnych celów.
Konwencja Genewska ustaliła, że strefa przyległa nie może sięgać dalej niż 12 mil od linii podstawowej, od której mierzy się szerokość morza terytorialnego. Ponieważ obecnie większość państw posiada 12-milowe morze terytorialne Konwencja prawa morza dopuszcza 24-milową strefę przyległą. Polska obecnie nie posiada morskiej strefy przyległej.

# data[].attributes.headline
Morskie wody wewnętrzne - jurysdykcja państwa

# data[].attributes.subject
Morskie wody wewnętrzne - jurysdykcja państwa

# data[].attributes.body
Wody wewnętrzne stanowią część terytorium państwa. Państwo sprawuje więc na nich pełną władzę suwerenną.

# data[].attributes.body
1. Treść prawa do szelfu. Konwencja Genewska stwierdza, że państwo nadbrzeżne sprawuje nad szelfem kontynentalnym prawa suwerenne w celu poszukiwania i eksploatacji jego zasobów naturalnych. Prawa państwa nadbrzeżnego mają charakter wyłączny.

2. Granica zewnętrzna szelfu.  Konwencja genewska z 1958 r. określiła 2 granice szelfu:

geofizyczną (do 200 m głębokości)

możliwości eksploatacyjnej (poza 200 mil gdy jest możliwa eksploatacja)

# data[].attributes.body
Statki handlowe - mogą zawijać do obcych portów bez specjalnego zezwolenia. Z chwilą zawinięcia do portu statek zaczyna podlegać jurysdykcji karnej i cywilnej państwa nadbrzeżnego.

Okręty wojenne - co do zasady nie mogą zawijać do obcych portów bez zezwolenia państwa nadbrzeżnego. Jeśli jednak uzyskają taką zgodę - z chwilą zawinięcia do portu NIE zaczynają podlegać jurysdykcji państwa nadbrzeżnego. Władze państwa nadbrzeżnego mogą jednak zażądać, by okręt wojenny opuścił port, jeśli jego załoga naruszyła interesy państwa.

# data[].attributes.body
Strefa wyłącznego rybołówstwa - strefa morska, znajdująca się poza granicami morza terytorialnego, w której państwo nadbrzeżne posiada jednak takie same uprawniania jak na morzu terytorialnym, tzn.:
1. może zastrzec wyłączność rybołówstwa
2. może dopuszczać do tej strefy innych rybaków, wydając licencje na połowy lub na podstawie umów międzynarodowych

Obecnie, zamiast stref wyłącznego rybołówstwa, większość państw decyduje się na ustanowienie wyłącznej strefy ekonomicznej - rozciągającej się na maks. 200 mil morskich od linii podstawowej

# data[].attributes.body
Wszystkie części Oceanu Światowego, które nie należą ani do wyłącznej strefy ekonomicznej, morza terytorialnego, ani do wód wewnętrznych państwa, ani też do wód archipelagowych państwa  archipelagowego stanowią morze otwarte. Morze otwarte jest dostępne dla wszystkich państw, zarówno nadbrzeżnych jak i śródlądowych i może być wykorzystywane wyłącznie do celów pokojowych.
Korzystanie z morza otwartego oparte jest na przysługującej wszystkim państwom tzw. wolności mórz, która, zgodnie z Konwencją prawa morza, obejmuje:

1. wolność żeglugi;

2. wolność przelotu;

3. wolność układania podmorskich kabli i rurociągów;

4. wolność budowania sztucznych wysp oraz innych instalacji;

5. wolność łowienia;

6. wolność badań naukowych.

WAŻNE
Wolność żeglugi – statki wszystkich państw mogą płynąć po morzu pełnym tam gdzie chcą, i jeżeli znajdują się na morzu pełnym, wówczas podlegają władzy wyłącznej i jurysdykcji państwa bandery, a kontrolę nad nim mogą sprawować jedynie okręty wojenne i statki strażnicze tego państwa.
Wyjątki:
- prawo powszechnej represji piractwa, każde państwo morze zatrzymać statek piracki, schwytać piratów i ukarać ich wedle swego prawa wewnętrznego lub wydać ich władzy ojczystej
- prawo pościgu (przysługuje jedynie okrętom wojennym i samolotom wojskowym oraz innym statkom lub samolotom pozostającym w służbie państwowej i do tego upoważnionym; pościg musi być gorący i nieprzerwany)

# data[].attributes.attachment_link.title
What Are the High Seas? Why Do They Need Help? | A Whiteboard Explainer

# data[].attributes.body
Statki handlowe - jurysdykcja karna
- podlegają jurysdykcji państwa nadbrzeżnego, ALE państwo to nie powinno utrudniać im żeglugi.
- państwo nadbrzeżne nie może nikogo aresztować na pokładzie obcego statku na morzu terytorialnym, chyba że:
1. skutki przestępstwa rozciągają się na obszar państwa nadbrzeżnego
2. przestępstwo zakłóca spokój kraju lub porządek na morzu terytorialnym
3. kapitan statku lub konsul państwa, pod którego banderą statek płynie, zwróci się o pomoc do władz miejscowych
4. jest to konieczne do zwalczania nielegalnego handlu narkotykami

Statki handlowe - jurysdykcja cywilna
1. Państwo nadbrzeżne co do zasady nie może zatrzymać statku przepływającego przez morze terytorialne w celu wykonania jurysdykcji cywilnej.
2. Państwo nie może dokonać egzekucji/zajęcia statku, chyba że chodzi o zobowiązania, które powstały W TRAKCIE przepływu przez morze terytorialne.

Wyjątek - zasad tych nie stosuje się do statków przepływających przez morze terytorialne po opuszczeniu wód wewnętrznych danego państwa.

Okręty wojenne
1. Korzystają z prawa nieszkodliwego przepływu po uprzednim poinformowaniu państwa nadbrzeżnego.
2. Posiadają pełny immunitet.
3. Nie podlegają jurysdykcji państwa nadbrzeżnego, ALE muszą opuścić morze terytorialne, jeśli zostaną do tego wezwane z powodu naruszania przepisów.

# data[].attributes.body
Morze terytorialne - położone u brzegów państwa wody morskie rozciągające się między wybrzeżem/wodami wewnętrznymi z jednej strony a wyłączną strefą ekonomiczną/morzem pełnym z drugiej strony. Zgodnie z art. 3 Konwencji prawa morza przyjmuje się, że szerokość morza terytorialnego nie może przekraczać 12 mil morskich.

Państwo sprawuje na morzu terytorialnym pełną suwerenną władzę (z zastrzeżeniem prawa nieszkodliwego przepływu)

# data[].attributes.body
Cieśniny morskie są naturalnymi wąskimi połączeniami dwóch rozleglejszych obszarów morskich. Mogą łączyć obszary morskie o różnej sytuacji prawnej - morze pełne i strefę ekonomiczną.
-> Jeżeli szerokość cieśniny przekracza podwójną szerokość morza terytorialnego państwa nadbrzeżnego wówczas na części cieśniny znajdującej się poza granicami morza terytorialnego obowiązuje wolność żeglugi.
-> Jeżeli cieśnina jest węższa od podwójnej szerokości morza terytorialnego państwa nadbrzeżnego wówczas przepływając przez cieśninę trzeba przepływać przez morze terytorialne. W takich cieśninach obowiązuje prawo nieszkodliwego przepływu.

np. Cieśniny duńskie, Cieśniny czarnomorskie

Kanały morskie. Jest to sztuczne połączenie dwóch otwartych dla żeglugi obszarów morskich. Są one otwartą dla wszystkich drogą wodną, jeżeli tak stanowi umowa międzynarodowa lub prawo krajowe. Kanał Sueski, Panamski, Kiloński.

np. Kanał Sueski, Panamski, Kiloński

# data[].attributes.body
Linia podstawowa - linia wybrzeża lub granica zewnętrzna wód wewnętrznych. W państwach archipelagowych - granica wód archipelagowych

Metody wyznaczania linii podstawowej:
1.Pomiar od linii najdalszego odpływu - za linię wybrzeża uznaje się linię zetknięcia się morza z lądem przy odpływie (powszechniejszy sposób)
2. Metoda prostych linii podstawowych - linia podstawowa powstaje po połączeniu linią prostą najdalej wysuniętych w morze przylądków i wysp (metoda popularna w krajach o zróżnicowanej rzeźbie wybrzeża - np. w Finlandii, Norwegii)

# data[].attributes.body
Wyłączna strefa ekonomiczna - obszar rozciągający się poza morzem terytorialnym (na odległość maks. 200 mil morskich od linii podstawowej), na którym państwo nadbrzeżne posiada:
1. suwerenne prawa do poszukiwania, eksploatacji, ochrony i gospodarowania zasobami naturalnymi, zarówno żywymi, jak i mineralnymi, wód morskich, jak również dna morskiego i jego podziemia, przy czym:
a) jeżeli państwo nie eksploatuje zasobów mineralnych - nikt inny nie może tego robić bez zgody tego państwa
b) jeżeli państwo nie pozyskuje całego dopuszczalnego odłowu - musi dopuścić rybaków z innych państw
2. jurysdykcję (przewidzianą w odpowiednich postanowieniach Konwencji i prawie morza) w odniesieniu do:
a) budowania i wykorzystywania sztucznych wysp, instalacji, konstrukcji
b) badań naukowych morza
c) ochrony i zachowania środowiska naturalnego

Uprawnienia państwa w wyłącznej strefie ekonomicznej = uprawnienia na szelfie kontynentalnym + uprawnienia w strefie wyłącznego rybołówstwa

Uprawnienia innych państw:
1.wolność żeglugi
2. wolność przelotu
3. wolność układania podmorskich kabli i rurociągów

Z uprawnień tych należy jednak korzystać, uwzględniając prawa państwa nadbrzeżnego.

# data[].attributes.body
Obszar - dno morskie oraz podziemia poza granicami jurysdykcji państw; znajduje się poza zewnętrzną granicą szelfu kontynentalnego

Eksploatacja zasobów dna morskiego
1. Prowadzona jedynie w interesie całej ludzkości
2. Kontrolowana przez Organizację Dna Morskiego,
3. Prowadzona przez państwa w stowarzyszeniu z Organizacją Dna Morskiego i przez upoważnione przez nie przedsiębiorstwa i osoby

# data[].attributes.body
Statki wszystkich państw (zarówno nadbrzeżnych, jak i śródlądowych) korzystają z prawa nieszkodliwego przepływu przez morze terytorialne. Przepływ ten nie musi być jednak nieprzerwany - statek,, który zatrzymał się z powodu sztormu lub awarii, nadal jest używany za przepływający.

Rodzaje przepływu:
1. przepływ boczny - przepłynięcie przez morze terytorialne bez wpływania na wody wewnętrzne
2. przepływ w celu wypłynięcia na wody wewnętrzne - morze pełne -> wody terytorialne -> wody wewnętrzne
3. przepływ w celu wypłynięcia na morze pełne - wody wewnętrzne -> wody terytorialne -> morze pełne

Art. 19 Konwencji prawa morza z 1982r. wymienia przypadki, w których przepływ nie jest uważany za nieszkodliwy. Prawo nieszkodliwego przepływu nie przysługuje jednostkom, które podejmują działania polegające na:
(a) groźbie użycia siły lub użyciu siły

(b) manewrach lub ćwiczeniach z użyciem broni

(c) zbieraniu informacji na szkodę obronności lub bezpieczeństwa

(d)  propagandzie mającej na celu osłabienie obronności lub bezpieczeństwa

(e)  czynnościach, w wyniku których następuje start, lądowanie lub przyjęcie na pokład jakiegokolwiek statku powietrznego;

(f)  czynnościach, w wyniku których następuje start, lądowanie lub przyjęcie na pokład jakiegokolwiek urządzenia wojskowego;

(g)  przyjmowaniu na pokład lub wydawaniu jakichkolwiek towarów lub walut albo przyjmowaniu bądź wysadzaniu ze statku jakichkolwiek osób

(h)  umyślnym i poważnym zanieczyszczaniu,

(i)  dokonywaniu jakichkolwiek połowów;

(j)  prowadzeniu działalności badawczej
(k)  zakłócaniu funkcjonowania systemu łączności

(l)  wszelkich innych działaniach niezwiązanych bezpośrednio z przepływem.

Inne ograniczenia:

1. Okręty wojenne - korzystają z prawa nieszkodliwego przepływu tylko po uprzednim poinformowaniu państwa nadbrzeżnego
2. Okręty podwodne - przepływają przez morze terytorialne na powierzchni i z podniesioną banderą