# data[].attributes.body
Hægt er að panta tíma hjá Agnesi með því að senda póst á aos@fsu.is

Námsráðgjafar bjóða uppá rafræna ráðgjöf í gegnum tölvupóst, teams eða símtöl.

Til þess að senda póst á alla námsráðgjafa er hægt að senda á netfangið namsradgjof@fsu.is

# data[].attributes.body
Tölum saman

# data[].attributes.body
Hægt er að panta tíma hjá Önnu Fríðu með því að senda póst á annaf@fsu.is

Námsráðgjafar bjóða uppá rafræna ráðgjöf í gegnum tölvupóst, teams eða símtöl.

Til þess að senda póst á alla námsráðgjafa er hægt að senda á netfangið namsradgjof@fsu.is

# data[].attributes.body
Hægt er að panta tíma hjá Bjarneyju með því að senda póst á bjarney@fsu.is

Námsráðgjafar bjóða uppá rafræna ráðgjöf í gegnum tölvupóst, teams eða símtöl.

Til þess að senda póst á alla námsráðgjafa er hægt að senda á netfangið namsradgjof@fsu.is

# data[].attributes.body
Hægt er að panta tíma hjá Írisi með því að senda póst á iris@fsu.is

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Svefn gefur líkamanum tækifæri til að hvílast og endurnærast, sem styrkir ónæmis- og taugakerfi hans. Jafnframt fær heilinn bæði hvíld og tækifæri til að vinna úr tilfinningum og hugsunum. Svefn er því bráðnauðsynlegur til að viðhalda heilsu og líðan, bæði líkamlegri og andlegri, en alvarleg og þrálát svefnröskun eykur líkur á alvarlegum heilsukvillum, s.s. þunglyndi, sýkingum, of háum blóðþrýstingi, streitu, offitu o.fl.
Svefnþörf fólks eftir aldri
Svefnþörf fólks er misjöfn. Sumir geta starfað eðlilega, án syfju, með aðeins sex klukkutíma svefn að baki en aðrir eru ekki í kjörásigkomulagi án þess að sofa í tíu tíma. En að meðaltali þarf fullorðið, heilbrigt fólk um á bilinu sjö til átta klukkutíma svefn á hverri nóttu.

Mikilvægt er að hafa í huga að unglingar þurfa a.m.k. 8 klukkutíma svefn á nóttu, en mikil hormónastarfsemi á sér stað í svefni hjá þeim aldurshópi. Þar sem unglingar verða af líffræðilegum ástæðum síður syfjaðir á kvöldin er brýnt að fyrirbyggja langvarandi svefnskuld hjá þeim aldurshópi.
Vísbendingar um ónógan svefn
Pirringur, skapsveiflur og hömluleysi eru gjarnan fyrstu vísbendingar um ónógan svefn. En langvarandi svefnskortur getur haft það í för með sér að viðkomandi verði sinnulaus og þvöglumæltur, upplifi tilfinningalega deyfð, lélegra minni og einbeitingarskort. Fljótlega fara 5-10 sekúndna langir lúrir að verða óumflýjanlegir - og þá getur viðkomandi verið hættulegur, sérstaklega ef hann er bakvið stýri.
Aðrar vísbendingar um svefnskort:

Sofnar um leið og höfuð leggst á kodda.

Þarft oftast á vekjaraklukku að halda til að vakna.

Þarf gjarnan að blunda á daginn.

Erfitt að vakna á morgnanna.

Verri frammistaða í námi, vinnu og/eða íþróttum.

Aukinn klaufaskapur.

Erfiðleikar með ákvarðanatöku.

Sofnar í vinnu eða skólatímum.

Svefnráð
Rannsóknir Lýðheilsustöðvar ( Heilsa og líðan, 2007) gefa til kynna að 23,6% af þjóðinni á aldrinum 18-79 ára sofi að staðaldri aðeins sex klukkutíma eða skemur á nóttu. Það þýðir að einhverjir hefðu hugsanlega gagn að því að kynna sér eftirfarandi svefnráð:

Farið helst að sofa og vaknið á svipuðum tíma á hverjum degi. Fái maður nægan svefn á virkum dögum þarf maður ekki að sofa lengur um helgar.

Dragið úr birtu í svefnherberginu og hávaða (t.d. sjónvarp og útvarp).

Reynið að halda hitanum í svefnherberginu á bilinu 20 - 24°C (en 18 - 21°C ef ungbarn sefur í herberginu).

Hafið opinn glugga til að tryggja loftflæði í svefnherberginu.

Heitt bað eða sturta stuttu fyrir háttinn getur auðveldað sumum að sofna.

Forðist að drekka drykki með koffeini (t.d. kaffi eða te) a.m.k. fjórum klukkutímum fyrir svefninn.

Forðist að reykja (sérstaklega rétt fyrir svefninn).

Forðist áfengi fyrir svefninn. (Þótt sumir upplifi slökunaráhrif af áfengi dregur það verulega úr gæðum svefnsins.)

Ef þú eða maki þinn hrýtur er ástæða til að leita aðstoðar hjá heimilislækni, því hrotur geta haft verulegar svefnröskun í för með sér.

Dagleg hreyfing er góð bæði fyrir svefninn og heilsuna (en þó er best að forðast mikið álag seint á kvöldin).

Ósvinnur maður

vakir um allar nætur

og hyggur að hvívetna.

Þá er móður

er að morgni kemur

allt er víl sem var.

- Hávamál

Héðinn Svarfdal Björnsson

# data[].attributes.attachment_link.description
Svefn gefur líkamanum tækifæri til að hvílast og endurnærast, sem styrkir ónæmis- og taugakerfi hans. Jafnframt fær heilinn bæði hvíld og tækifæri til að vinna úr tilfinningum og hugsunum. Svefn er því bráðnauðsynlegur til að viðhalda heilsu og líðan, bæði líkamlegri og andlegri, en alvarleg og þrálát svefnröskun eykur líkur á alvarlegum heilsukvillum, s.s.

# data[].attributes.body
Notar þú grímu rétt?

# data[].attributes.body
Agnes námsráðgjafi fór í viðtal í Hlaðvarp nemendafélagsins og ræddi um nokkur atriði varðandi nám á covid tímum.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We and our partners use cookies to personalize your experience, to show you ads based on your interests, and for measurement and analytics purposes. By using our website and our services, you agree to our use of cookies as described in our Cookie Policy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hlaðvarp NFSu - Þáttur 3 Íris Arna, söngkeppnin og Agnes námsráðgjafi

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to this episode from Hlaðvarp NFSu on Spotify. Kríli hæ kríli hó, þáttur 3 er alls ekki af verri endanum hjá okkur! Til okkar koma Íris Arna sem tók þátt í söngkeppni framhaldsskólanna, Agnes námsráðgjafi kemur og ræðir við okkur um hvernig við getum reynt að standa okkur í skólanum á þessum covid tímum, og í lokin kemur stuðlag í boði Einars Ísaks!!!

# data[].attributes.body
... er gagnlegt hlaðvarp. Þar fjallar Bóas sálfræðingur t. d um hvernig við tökumst á við upplifun okkar í kringum COVID-19.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sjaldan hefur þörfin fyrir góð samskipti verið meiri en nú. Við þekkjum hvað það hefur mikið að segja þegar einhver sýnir manni tillitssemi, gefur sér tíma til að hlusta eða hvetur mann áfram. Lífið getur breytt um lit og við finnum fyrir meiri gleði og auknum krafti. Að finna fyrir góðvild og umhyggju getur skipt sköpum fyrir vellíðan og hvatt okkur til að sýna öðrum tillitsemi og hlýju.

Jákvæð og vingjarnleg samskipti smita út frá sér og við getum haft heilmikil áhrif á aðra með orðum og athöfnum. Og jákvæð áhrif þess að sýna öðrum góðvild, gefa af sér og láta í ljós þakklæti eru þekkt.

Við höfum valið hugtökin umhyggja, jákvæðni, samkennd, þakklæti, tillitssemi og góðvild til að minna á.

Með því að sýna öðrum umhyggju verndum við hvert annað og búum til betra samfélag. Að finna stuðning frá öðrum getur skipt öllu máli á erfiðum tímum. Við getum veitt öðrum innblástur og haft góð áhrif á fólkið í kringum okkur þegar við tileinkum okkur jákvætt lífsviðhorf. Þó aðstæður séu erfiðar er oftast hægt að finna eitthvað jákvætt ef við leitum nógu vel.
Margir telja að mannleg samskipti séu það mikilvægasta í lífinu. Umhyggja er lykillinn að því að byggja þau upp og viðhalda - að bera hag annarra fyrir brjósti og sýna þeim velvild. Við erum til staðar fyrir vini okkar og fjölskyldu, sýnum væntumþykju, tölum hlýlega og réttum hjálparhönd. Við getum einnig sýnt ókunnugum umhyggju með hugulsemi og virðingu.

Það getur stundum verið erfitt að sjá björtu hliðarnar en það er sannarlega þess virði að reyna. Við getum til dæmis hugsað um það sem við erum þakklát fyrir í lífinu eða gert eitthvað skemmtilegt innan þess ramma sem við höfum. Allt verður léttara og ánægjulegra með jákvæðu hugarfari, bæði á vinnustaðnum og heima við.
Að sýna samkennd með því að vera til staðar fyrir aðra og sjá sjónarhorn þeirra getur ráðið úrslitum. Við getum sett okkur í spor annarra og hjálpað þeim að finna að þau eru ekki ein.
Samkennd er getan til að skilja eða skynja það sem aðrir eru að upplifa og að vissu marki að taka þátt í því. Ef við skynjum að einstaklingur gengur í gegnum erfiða tíma höfum við ekki endilega lausn á vandanum en við getum hjálpað með því að gefa okkur tíma til að hlusta. Það sem við segjum skiptir oft minna máli en samveran og tengslin.
Þegar við þökkum fyrir það sem við höfum og sýnum öðrum þakklæti þá líður okkur betur. Við getum öll fundið eitthvað til að þakka fyrir og með því að sýna öðrum þakklæti gefum við góða gjöf.
Sýnum góðvild í verki. „Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt". Að sýna öðrum góðvild getur fært þeim og okkur sjálfum mikla vellíðan.
Sjaldan hefur tillitssemi verið eins mikilvæg og nú. Athafnir og orð hafa mikil áhrif og við getum valið að koma fram við aðra eins og við viljum að þeir komi fram við okkur.
Þakklæti er að taka eftir og meta hið jákvæða í kringum okkur. Þegar við beinum athyglinni að því sem við höfum í stað þess sem vantar upp á getum við haft jákvæð áhrif á skap og tilfinningar en einnig á líkamlega heilsu okkar. Við byggjum sterkari sambönd og virðumst ráða betur við mótlæti og streitu ef við sýnum þakklæti. Sumir segja að þakklætið sé lykillinn að hamingjunni.

Fátt er eins mikilvægt í mannlegum samskiptum og að sýna öðrum virðingu og hugulsemi. Tillitssemi krefst þess að við hugum að tilfinningum fólks, setjum okkur í spor þess og sýnum þolinmæði og skilning. Það er gæfa að umgangast tillitssamt og hlýtt fólk.

Góðvild einkennist af gjafmildi, hugulsemi og umhyggju fyrir öðrum án væntinga um að fá eitthvað í staðinn. Jákvæð áhrif þess að aðstoða aðra eru þekkt og fátt er meira gefandi eða smitar meira út frá sér en góðvild.

- Ljóðlína (innan gæsalappa) er úr Einræðum Starkaðar eftir Einar Benediksson.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sjaldan hefur þörfin fyrir góð samskipti verið meiri en nú. Við þekkjum hvað það hefur mikið að segja þegar einhver sýnir manni tillitssemi, gefur sér tíma til að hlusta eða hvetur mann áfram. Lífið getur breytt um lit og við finnum fyrir meiri gleði og auknum krafti.

# data[].attributes.attachment_link.description
Þessa dagana glíma margir við kvíða enda hefur daglegt líf flestra farið rækilega úr skorðum. Hrund Jóhannesdóttir, frá Hugrúnu geðfræðslufélagi Háskóla Íslands, kíkti í Núllstillinguna og gaf góð ráð til að vinna á kvíðanum.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ef þú telur þig þurfa aðstoð strax er hægt að fá upplýsingar og aðstoð í eftirtöldum númerum:

Bráðamóttaka geðþjónustu Landspítala er opin kl. 12:00-19:00 virka daga og 13:00-17:00 um helgar. Síminn er 543 4050 og 543 1000. Í neyðartilvikum utan þessa tíma er hægt að leita til bráðamóttöku Landspítala Fossvogi. Hægt er að fá upplýsingar um vakthafandi prest á spítalanum í síma 543 1000.

Hjálparsími Rauða Krossins: 1717

Ef málið er ekki brýnt er hægt að hafa samband við heilsugæslustöð í þínu hverfi. Einnig er hægt að fá aðstoð fagfólks á einkastofum. Starfsfólki Landspítala er líka bent á að tala við stuðnings- og ráðgjafarteymi spítalans í síma 543 1330.

Hér getur þú nálgast helstu símanúmer viðeigandi geðdeilda Landspítala

Fyrsta skrefið í að gæta vel að sér í erfiðum aðstæðum er að taka eftir eigin líðan. Staldra við og hugsa: Hvernig líður mér núna? Finn ég spennu? Finn ég ótta? Finn ég reiði? Finn ég sorg?

Stundum getur tekið smá tíma að skynja og skilja eigin líðan og þá getur verið gott að lesa upplýsingarnar á þessari síðu.

Næsta skref er svo að viðurkenna tilfinninguna og líðanina - og því næst að íhuga hvort ástæða er til að gera eitthvað með hana.

Stundum er það óþarfi en stundum er það mikilvægt - og jafnvel nauðsynlegt. Hér á síðunni er að finna ýmis ráð ef þú vilt vinna með tilfinningar þínar og líðan. Ef þau duga ekki til getur verið tímabært að leita eftir aðstoð.

Margs konar tilfinningar er eðlilegt að upplifa í þessum aðstæðum. Mikil breidd getur verið í tilfinningaupplifun einstaklinga og ekki munu allir upplifa þessar aðstæður með sama hætti. Það getur verið gagnlegt að líta inn á við og skoða eigin tilfinningar og orða þær. Þegar við setjum orð á þær tilfinningar sem við erum að upplifa byrjum við að vinna úr þeim. Algengar tilfinningar eru t.d. ótti, kvíði og streita.

Streita, ótti og kvíði eru eðlileg viðbrögð við óeðlilegum aðstæðum. Þær andlegu og líkamlegu tilfinningar sem fólk upplifir sem streitu, ótta og kvíða eru í raun bara upplýsingar, til þess ætlaðar að hjálpa okkur að bregðast við aðstæðum og verja fyrir hættu.

Hver og einn getur hjálpað sjálfum sér og öðrum í erfiðum aðstæðum (sjá t.d. grunnþættir sjálfsumhyggju) en það er þó mikilvægt að þekkja viðvörunarbjöllur og bregðast við þeim, sér í lagi ef þær hafa varað í langan tíma.
Hér er listi yfir nokkrar viðvörunarbjöllur. Ef þú þekkir þær gæti verið gott að leita eftir stuðningi:

Vandamál með svefn. Jafnvel að upplifa ógnvekjandi drauma.

Upplifa óútskýrð líkamleg einkenni, svo sem hjartsláttarónot, svima, höfuðverk, dreifða verki eða sársauka.

Verulega breytingar á líðan eða hegðun (svo sem að finna auðveldlega reiði eða pirring, lenda í stöðugum árekstrum eða draga sig í hlé).

Stöðugar áhyggjur eða ótti sem þú átt erfitt með að láta af.

Að bregða auðveldlega og vera alltaf "á nálum".

Fyrri áföll rifjast stöðugt upp og valda vanlíðan.

Ef þú upplifir eitthvað af því sem listað er upp hér fyrir neðan getur verið gott að leita hjálpar fagaðila:

Mikil einkenni kvíða eða ofsakvíðaköst: Hjartsláttur verður hraður, upplifa að eiga erfitt með að anda, óttast að deyja.

Tilfinningalegt ójafnvægi, spenna, tómleiki og örmögnun.

Fyrri kvíðavandi, þunglyndi eða annar vandi eykst nú undir auknu álagi.

Mikil vanlíðan og uppnám og hugsa um fátt annað en að hræðilegir hlutir muni gerast.

Ótti við að smitast eða smita aðra er óhóflegur; handþvottur er óhóflegur og áráttukenndur; reynir að forðast allar mögulegar uppsprettur smits.

Viðvarandi vandamál með svefn og/eða ógnvekjandi drauma.

Verulegar breytingar á hegðun (s.s. að lenda í árekstrum við samstarfsfólk).

Skert starfsgeta.

Framtaksleysi, þ.m.t. erfiðleikar við að sinna sjálfum sér og heimili.

Félagsleg einangrun, skortur á stuðningi.

Notkun áfengis og lyfja til að deyfa sig eða takast á við vanlíðan.

Ýmis þungbær lífsreynsla getur haft alvarleg áhrif á líðan fólks til langs eða skamms tíma. Slíkir atburðir geta verið á vídd frá því að vera frekar streituvaldandi yfir í það að vera meiri háttar streituvaldandi atburðir sem upplifaðir eru sem alvarlegt áfall. Hvernig við upplifum lífsreynslu getur verið mjög ólíkt eftir aðstæðum, eðli atburða og aðstæðum hverju sinni.

Á tímum heimsfaraldurs líkt og nú er eðlilegt að upplifa aukna streitu, kvíða og ógn. Margir eru að takast á við breytingu á persónulegum högum með tilliti til atvinnu, fjölskylduaðstæðna og fjárhagsstöðu vegna heimsfaraldursins. Auk þess er heilbrigðisstarfsfólk gjarnan að upplifað streituvaldandi þætti sem tengjast starfinu, til dæmis aukið álag, að vera í beinum tengslum við þá sem eru alvarlega veikir, óttast að smitast sjálfur eða vera smitberi, að geta ekki veitt þjónustu eins og venjulega eða þurfa að fresta/draga úr þjónustu vegna aðstæðna.

Viðbrögð við þungbærri lífsreynslu og áföllum eru mjög einstaklingsbundin. Viðbrögð okkar ráðast af eðli og þunga lífreynslunnar og þoli hvers og eins á þeirri stundu sem það dynur yfir. Ný þungbær lífsreynsla ýfir gjarnan upp minningar um fyrri áföll og tilfinningar þeim tengdum og geta þannig valdið sársauka.

Fyrstu viðbrögð

Fyrstu viðbrögð geta falið í sér sterkar tilfinningar, áleitnar endurminningar um það sem gerðist, tilfinningadoða, tómleika og óraunveruleikatilfinningu og spennu. Líkamleg viðbrögð eins og til dæmis hraður hjartsláttur, andþyngsli, kviðverkir, ógleði, skjálfti og svimi geta verið áberandi og geta valdið hræðslu og öryggisleysi.

Þegar líður frá atburðinum jafna flestir sig smám saman og fara að ná utan um það sem gerðist. Þegar fólk fer að gangast við því sem gerðist og geta horfst í augu við raunveruleikann fara tilfinningarnar að ryðja sér meira til rúms og lita minninguna um atburðinn. Eftirfarandi viðbrögð eru algeng en valda oft kvíða og sálrænu umróti lengur en flesta grunar:

Sumir geta fundið fyrir endurupplifun á því sem gerðist; hluti af atburðarásinni rifjast upp, svefntruflanir, erfitt að ná ró eða hvíld, pirringur og reiði, vanmáttur, öryggisleysi og innri spenna. Þá upplifa sumir hræðslu við þætti sem tengjast og minna á lífsreynsluna og jafnvel upplifa löngun til að forðast slíkar aðstæður eða fólk sem tengist lífsreynslunni. Í sumum tilfellum getur fólk upplifað sjálfsásakanir og sektarkennd eða löngun til að hafa getað komið í veg fyrir einhvern þátt lífsreynslunnar.

Mikilvægt er að hafa í huga að þetta eru eðlileg viðbrögð sem þurfa tíma og rými til að renna sitt skeið. Einstaklingsbundið er hve lengi þessi einkenni vara. Oft standa þau stutt yfir en geta þó varað í einhverja daga, vikur eða jafnvel mánuði.

Í flestum tilfellum jafnar fólk sig sjálft eftir þungbæra lífsreynslu og á það líka við um alvarleg áföll. Gott er að hafa í huga að batarferlið getur tekið mislangan tíma hjá fólki og þarfir þess eru oft misjafnar í því ferli.

Í því ferli getur verið hjálplegt að nýta uppbyggileg bjargráð:
Í kjölfar þungbærrar lífsreynslu getur stuðningur sem byggist á trausti og öryggi skipt miklu máli. Mikilvægt er að leita til tryggra vina eða ættingja sem geta veitt stuðning í gegnum erfiðleikana. Mikilvægt er að leggja sig fram við að nýta sér þá aðstoð sem nánasta fjölskylda og vinir geta veitt. Sumir eiga erfitt með að nýta sér stuðning í nánasta umhverfi sínu og þá getur verið gagnlegt að leita til hlutlausra aðila svo sem sálfræðinga eða annarra heilbrigðisstarfsmanna.

Hvað er hægt að gera ef einkennin hverfa ekki?

Mikilvægt er að hafa í huga að þau viðbrögð sem hér er fjallað um eru eðlileg og í mörgum tilfellum renna þau sitt skeið! Ef slík viðbrögð hverfa hins vegar ekki eða jafnvel versna getur það verið vísbending um áfallastreitu, þunglyndi eða annars konar vanda.

Þá getur verið þörf fyrir sérhæfða meðferð. Slík meðferð ætti að fara fram hjá þeim sem búa yfir reynslu og þekkingu á úrvinnslu og meðferð áfalla. Batahorfur eru góðar fyrir flesta sem nýta sér slíka meðferð.

Nauðsynlegt er að meðferðin feli í sér að fá aðstoð við að horfast í augu við það sem gerðist og hugræna úrvinnslu en innihaldi auk þess fræðslu, uppbyggingu eigin bjargráða og stuðning. Allt þetta stuðlar að því að hæfileikinn til að takast á við tilfinningar, daglegt líf og starf færist smám saman í eðlilegt horf og auðveldara verður að líta fram á veginn.

Að vera foreldri og sjá um barn eða ungmenni getur verið krefjandi. Því er mikilvægt að muna eftir því að huga að eigin andlegu heilsu og vellíðan. Passir þú upp á eigin velferð þá mun það skila sér til þín og þeirra sem þér þykir vænt um.

Reyndu að taka eftir og gangast við því þegar þú finnur fyrir erfiðum tilfinningum eða finnst aðstæður erfiðar. Að eiga í erfiðleikum eða upplifa vanlíðan gerir þig ekki að slæmu foreldri eða forráðamanni. Það er eðlilegt að hafa áhyggjur, vera óttaslegin/n eða upplifa hjálparleysi á erfiðum tímum og er ekkert til að skammast sín fyrir. Er einhver sem þú treystir eða getur leitað til og sagt frá þínum tilfinningum? Til dæmis einhver vina þinna, eitthvað annað foreldri eða forráðamaður sem þú treystir fyrir líðan þinni? Kannski er einhver innan fjölskyldu þinnar, í vinahópnum eða vinnufélagi sem gæti stutt þig eða létt undir með þér.
Það eru margir úti í samfélaginu sem vilja gjarnan hjálpa. Þér á aldrei að þurfa að líða eins og þú þurfir að bera allt ein/n.

*Efni þetta er tekið saman í mars-maí 2020 af starfsfólki í geðþjónustu, á samskiptadeild og á skrifstofu mannauðsmála Landspítala. Tenglar eru frá ýmsum í samfélaginu sem bjóða upplýsingar og stuðning á mörgum stigum.

# data[].attributes.attachment_link.title
Saman gegnum kófið: Hugað að andlegri líðan

# data[].attributes.attachment_link.description
Bráðamóttaka geðþjónustu Landspítala er opin kl. 12:00-19:00 virka daga og 13:00-17:00 um helgar. Síminn er 543 4050 og 543 1000. Í neyðartilvikum utan þessa tíma er hægt að leita til bráðamóttöku Landspítala Fossvogi. Hægt er að fá upplýsingar um vakthafandi prest á spítalanum í síma 543 1000.