# data[].attributes.headline
4. O czym mówi filozofia?
a) Artur Schopenhauer
b) Friedrich Nietzsche
c) Henri Bergson

# data[].attributes.subject
4. O czym mówi filozofia?
a) Artur Schopenhauer
b) Friedrich Nietzsche
c) Henri Bergson

# data[].attributes.body
Arthur Schopenhauer- filozof niemiecki, przedstawiciel pesymizmu w filozofii (szopenhaueryzm)
Pesymizm - postawa wyrażająca się w skłonności do dostrzegania tylko ujemnych stron życia, negatywnej oceny rzeczywistości oraz przyszłości
"Świat jest moim wyobrażeniem" - twierdzenie to uważa za pierwszą nienaruszalną prawdę (wpływ Kanta i filozofii indyjskiej).
Świat zewnętrzny istnieje tylko jako wyobrażenie.
1) jako stosunek racji i następstwa
2) jako stosunek przyczyny i skutku
3) stosunek przestrzeni i czasu
4) stosunek pobudki i postępku
Jedyną rzeczą, którą poznajemy samą w sobie, to nasze ciało. Ogólna wola świata podpada pod principium individuationis (zasada ujednostkowienia) i obiektywizuje się poprzez szereg stopni w minerałach, roślinach, zwierzętach, a najwyższy stopień osiąga w człowieku. Z tej metafizyki woli wypływa estetyka i etyka
Friedrich Nietzsche - niemiecki filozof, głosił immoralizm, zajmował się problemem nihilizmu i sposobem jego przezwyciężania - Nietzscheanizm - ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata, krytyka chrześcijaństwa, oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu głównym zarzutem wobec moralności opartej na wartościach chrześcijańskich było oskarżenie o to, iż „ma ona ujemne konsekwencje praktyczne: wychowuje mierny gatunek ludzi”, krytykował chrześcijaństwo za osłabianie woli mocy i promowanie moralności niewolniczej, kult życia jako pierwszej i bezwzględnej wartości, ideał nadczłowieka - miała go cechować doskonałość, zarówno biologiczna, jak i duchowa, dostojność i twardość wobec innych, ale także i wobec samego siebie
HENRI BERGSON( 1859-1941 )

Bergson uważany jest za twórcę intuicjonizmu. Jego zdaniem nawet Stwórca nie kierował się w swym dziele rozumem, a intuicją. Filozof przeciwstawia sobie umysł i instynkt. Intelekt jest sprawnym narzędziem poznania, pozwala człowiekowi kategoryzować, uogólniać i relatywizować, a także tworzyć pojęcia. Poznanie naukowe musi być oparte na rozumie, ale rzeczywistość jest bardziej złożona i nie poddaje się łatwo uogólnieniom i uproszczeniom. Dlatego poznanie przez intelekt zawsze jest zniekształcone.Zdaniem Bergsona świat podlega ciągłej ewolucji, a ludzkie życie to strumień przeżyć i doświadczeń. Najwyżej cenioną przez niego wartością była wolność. Ważnym pojęciem w systemie Bergsona jest élan vital, czyli siła życiowa, przyczyna wszelkiego ruchu, wszelkiej aktywności.

# data[].attributes.body
c)parnasizm-   to pogląd powstały w XIX wieku,który swoje korzenie miał w poezji francuskiej, jednak jego założenia przeniosły się także na inne dziedziny literatury, nie ograniczając się jedynie do poezji. Jego zadaniem było dostarczanie utworów niezwykłej jakości.Charles Baudelaire zapoczątkował ten nurt.Polscy twórcy którzy odwoływali się do parnasizmu to Leopold Staff , Władysław Tetmajer czy Wincenty Korab-Brzowski.

# data[].attributes.body
b)poeta przeklęty-(poète maudit) powszechnie przyjęta pod koniec XIX wieku nazwa poety zbuntowanego przeciw obowiązującym obyczajom, wchodzącego w konflikt z mieszczańską moralnością, najczęściej-cygana artystycznego.Nazwa pochodzi od tytułów esejów Paula Verlaine’a „Les poètes maudits”.

# data[].attributes.headline
6.Ważne pojęcia i hasła
-dekadentyzm
-nihilzm
-chłopomania
-"sztuka dla sztuki" ("Confiteor")
-franciszkanizm
-katastrofizm
-bohema
-filis

# data[].attributes.subject
6.Ważne pojęcia i hasła
-dekadentyzm
-nihilzm
-chłopomania
-"sztuka dla sztuki" ("Confiteor")
-franciszkanizm
-katastrofizm
-bohema
-filis

# data[].attributes.body
Dekadentyzm - postawa oparta na przekonaniu o nieuchronnym upadku kultury i cywilizacji; utrata wiary w prawdy moralne i filozoficzne; cechowała się również niemocą i brakiem woli działania w obliczu nadchodzącego końca wieku ; nazwa pojęcia wywodzi się od francuskiego słowa decadence oznaczającego schyłek
(niemoc, bierność, apatia, przeświadczenie o nieuchronności śmierci, rezygnacja z aktywności, poczucie zagrożenia katastrofą, strach przed życiem, niepewność)

Nihilizm /-zmie - postawa charakteryzująca się całkowitym odrzuceniem wszelkich obowiązujących norm i wartości w życiu społecznym

Nihilistą był Rodion Raskolnikow - bohater  "Zbrodni i kary"  Fiodora Dostojewskiego.

Chłopomania (ludomania) - fascynacja folklorem i codziennym życiem chłopów przez inteligencję młodopolską i środowiska artystyczne; sprowadza się głównie do powierzchownego zachwytu mieszkańcami wsi, którym przypisywano pierwotną mądrość kontrastująca  z dekadentyzmem "ludzi z miasta"

Zjawisko można zaobserwować w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego.

"Sztuka dla sztuki"  (I'art pour I'art)-  pogląd  głoszący,że sztuka sama w sobie jest celem ; sprzeciw wobec utylitaryzmu sztuki ; użyta po raz pierwszy przez francuskiego filozofa V.Cousina.

Franciszkanizm -  (postawa religijno-światopoglądowa i oparty na niej kierunek literacki XX w.) odwoływał się do postaci Św. Franciszka z Asyżu oraz do ideałów ewangelicznego ubóstwa i pokory, które święty uosabiał; wyrażał się zazwyczaj w radosnej postawie, aprobacie  natury i prostoty ludzkiego życia.

Katastrofizm-  postawa wyrażająca przeświadczenie o nieuniknionej, gwałtownej zagładzie obecnej formy świata, przede wszystkim kultury europejskiej i cywilizacji ;całkowite zatracenie wartości, które leżą u podstaw człowieczeństwa, przejawiające się w literaturze i sztuce fin de siecle'u czyli schyłku wieku ; pojawił się w schyłkowych nastrojach dekadentyzmu,a rozpowszechnił po I Wojnie Światowej

# data[].attributes.body
a) symbolizm-kierunek w sztuce. Jego zwolennicy posługiwali się systemem symboli. W ten sposób ukazywali uczucia i emocje, które nie były wyrażane słowem. Posługiwano się obrazem, dziełami muzycznymi lub literackimi aby wywołać u odbiorców odpowiednie przeżycia. Symboliści za pomocą symboli opisywali często takie wartości, jak: śmierć, wolność, nieskończoność itp. W literaturze symbol upowszechnił belgijski pisarz i dramaturg Maurycy Maeterlinck. W Polsce zwolennikiem symbolizmu był Zenon Przesmycki. W artykule "O symbolu i symbolizmie" twierdził, że prawdziwa poezja nie istnieje bez symbolu. Niemal wszyscy twórcy młodopolscy posługiwali się symbolami. Mistrzem w tej dziedzinie był Stanisław Wyspiański, autor dramatu symbolicznego "Wesele". W polskim malarstwie symbolistą był Jacek Malczewski.

b)secesja - styl w sztuce europejskiej przełomu XIX i XX wieku.
Nazwa oznacza "odejście", " oderwanie".
Główne cechy:
* płynne, faliste linie
* ornamentacja
* inspiracja sztuką japońską
* swobodne układy kompozycyjne
* asymetria
* płaszczyznowość
* linearyzm
* pastelowa kolorystyka
* łagodne kształty
* elementy przyrody

c)impresjonizm-kierunek w literaturze, sztuce i muzyce ukształtowany pod koniec XIX wieku, który dążył do oddania zmysłowych, ulotnych chwil. W malarstwie porzucono tematykę biblijna, historyczna, wzamian skupiono się na ukazaniu wizji współczesności i codzienności. Literackie utwory impresjonistyczne kladły nacisk na opisywaniu wrażeń i doznań poznającego podmiotu, rezygnując z realistycznego przedstawienia rzeczywistości. Nazwa kierunku została ironicznie nadana przez krytyka Louisa Leroy'a i pochodzi od tytułu obrazu Claude'a Moneta "Impresja, wschód słońca". Do głównych przedstawicieli impresjonizmu zaliczali się Claude Monet, Camille Pissarro, Auguste Renoir.
d) ekspresjonizm - kierunek w literaturze i sztuce ukształtowany w Niemczech na  początku XX w. traktujący dzieło jako  subiektywny wyraz spotęgowanych i dramatycznych przeżyć wewnętrznych artysty.
Po łacinie (expressio- wyraz , wyrażenie)
Główne cechy:
-człowiek był głównym tematem w sztuce
- zastosowano łamaną , grubą kreskę
- jaskrawe barwy
-  niedbała faktura
- pesymizm , melancholia
- samotnictwo
- mistyka
- inspiracja sztuką afrykańską
- nawiązywanie do społeczeństw pierwotnych i sztuki dziecięcej
- celowe deformowanie rzeczywistości poprzez groteskę i karykaturę
- silne eksponowanie własnego losu
Prekursorzy kierunku i przykładowe dzieła:
*Vicent van Gogh - "Gwiaździsta noc"
*Edvard Munch - "Krzyk"
*James Ensor - "Maski i śmierć"
*Paul Gauguin - "Dwie tahitańskie kobiety"
e) naturalizm
f) realizm

# data[].attributes.body
Przyczyną zmian w Europie i w Polsce pod koniec XIX wieku był gwałtowny wzrost demograficzny. W Europie liczba ludności, której przez poprzednie stulecia przybywało powoli, tylko w ciągu XIX wieku wzrosła ze 190 do 520 milionów. Ulepszenie maszyn drukarskich, a w związku z tym rozwój czasopiśmiennictwa, zastosowanie telefonu i telegrafu, skonstruowanie radia, sprawiły niespotykany dotąd przepływ informacji. W tym przyspieszonym procesie rozwoju cywilizacyjnego człowiek poczuł się zagubiony i bezradny, zaczęła go przerażać perspektywa utraty indywidualności i autonomii. Hasła powolnej przebudowy kraju głoszone w dobie pozytywizmu przestały być aktualne, trzeba było społeczeństwu czegoś nowego, co pozwoliłoby iść z duchem czasu, a jednocześnie nie czuć się zagubionym w pędzącym do przodu świecie.Nieustanny lęk przed życiem stał się najbardziej charakterystycznym wyznacznikiem ludzi żyjących w epoce Młodej Polski - cechował ich dekadentyzm, który przejawiał się w przeświadczeniu o zbliżającej się katastrofie, doświadczeniu bezsensu egzystencji, kryzysem wszelkich wartości i idei, powszechną apatią i biernością wobec życia.

# data[].attributes.body
Dekadentyzm - inaczej schyłkowość. Nazwa modułu w początkowej epoce, określająca pesymistyczną postawę wobec życia, bierność, zniechęcenie człowieka „końca wieku”.

Neoromantyzm - ta nazwa wynikła z pokrewieństwa epoki Młodej Polski z epoką romantyzmu. Podkreśla Zaplanowana moda na Mickiewicza i Słowackiego, a także dopiero ta epoka odkryła i spopularyzowała twórczość Norwida.

Modernizm - charakterystyczne dla pierwszej, nowoczesnej - niemodny nowoczesny w odróżnieniu od starzyzny, od założeń ojców. Epoka modernizmu - czyli nowych poglądów, nowych założeń, nowego sposobu myślenia.

Fin de siecle (fr.koniec wieku)-akcentuje pesymistyczną wizję końca wieku.

# data[].attributes.body
Młoda Polska:
Czas trwania: 1891 r. (wydanie pierwszego tomu poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera) do 1918 r., czyli rok odzyskania przez Polskę niepodległości.

# data[].attributes.headline
7. Inne
a)filister, filisterstwo
b)poeta przeklęty
c)parnasizm
d)wizerunek artysty
e) femme fatale
f) mizoginizm

# data[].attributes.subject
7. Inne
a)filister, filisterstwo
b)poeta przeklęty
c)parnasizm
d)wizerunek artysty
e) femme fatale
f) mizoginizm

# data[].attributes.body
a)filister-człowiek ograniczony bez wyższych aspiracji, obojętny na dobro ogółu. W młodej Polsce stał się symbolem kołtuństwa i komformizmu.Odbiera rzeczywistość nie wykraczając poza normy społeczno-obyczajowe,nie rozumie wysokiej sztuki, boi się zmian i nowości.Podporządkowuje się instytucjom biurokratycznym i politycznym , karmi się repertuarem kultury masowej.Najczęściej przedstawiciel środkowiska mieszczańskiego tzw. "proletariatu umysłowego".
b) poeta przeklęty(poète maudit)-powszechnie przyjęta od koniec XIX wieku nazwa poety zbuntowanego przeciw obowiązującym obyczajom, wchodzącego w konflikt z mieszczańską moralnością, najczęściej-cygana artystycznego. Nazwa pochodzi od tytułu esejów Paula Verlaine’a „Les poètes maudits”.