# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Molière [Molier] - (1622-1673), właściwe nazwisko Jean Baptiste Poquelin. Był pisarzem, aktorem i dyrektorem teatru. Po kilkunastu latach tułaczki po prowincji trupa prowadzona przez Moliera osiadła w roku 1658 w Paryżu i zyskała poparcie Ludwika XIV, który swą możną protekcją osłaniał komedianta, zuchwale atakującego błędy i wypaczenia ówczesnego życia. Molier rozwinął tradycyjny rodzaj widowiska komicznego, opartego na niewybrednym humorze sytuacyjnym, i nadal mu godność komedii charakterów, mieszcząc w niej prawdę i wyrazistość studiów psychologicznych świętoszka, libertyna, skąpca, mizantropa, snoba, zazdrośnika, kokietki, hipochondryka, nieszczęśliwie zakochanego. Był wielkim realistą, modelował swoich bohaterów na wzór żywych ludzi i ukazywał ich na barwnym i wiernym tle rzeczywistych stosunków, ale zarazem tak potęgował i uogólniał dominujące cechy charakterów, że stawały się one ponadczasowym, ogólnoludzkim obrazem przywar i słabości człowieczych. Sztuka Moliera była aktem walki przeciw głupocie, zacofaniu, obłudzie i podłości, stanowiła zawsze świetny i kipiący żartem argument na rzecz postępu.

Najpopularniejsze sztuki Moliera to: Pocieszne wykwintnisie, Sganarel, Szkoła mężów, Szkoła żon, Tartufe, Don Juan, Miłość lekarzem, Mizantrop, Lekarz mimo woli, Amfitrion, Grzegorz Dyndała, Skąpiec, Mieszczanin szlachcicem, Psyche, Szelmostwa Skapena, Uczone białogłowy, Chory z urojenia. Śmierć miał aktorską - umarł na scenie grając tytułowego Chorego z urojenia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Molière [Molier] - (1622-1673), właściwe nazwisko Jean Baptiste Poquelin. Był pisarzem, aktorem i dyrektorem teatru. Po kilkunastu latach tułaczki po prowincji trupa prowadzona przez Moliera osiadła w roku 1658 w Paryżu i zyskała poparcie Ludwika XIV, który swą możną protekcją osłaniał komedianta, zuchwale atakującego błędy i wypaczenia ówczesnego życia.

# data[].attributes.body
Pytania pomocnicze:
Kim są bohaterowie „Odprawy posłów greckich”?
Gdzie żyją?
O co toczy się spór?
Jaka sytuacja do niego doprowadziła?
Co mówi Kasandra?

# data[].attributes.body
• ustrój Troi Troja jest republiką (rzeczpospolitą, w. 396), król przed powzięciem decyzji zwołuje radę, której głos jest dla niego wiążący (idzie za głosem większości)
• geografia Grecy atakują Troję z morza, brak innych informacji
• społeczeństwo Troi jego przedstawiciele biorą udział w podejmowaniu ważnych decyzji decydujących o losach kraju
• kultura brak informacji
• religia Trojanie wierzą w tych samych bogów co Grecy; uznają, że Helena jest prezentem od Wenus, a Kasandra wieszczy natchniona przez Apolla; Helena w rozmowie ze sługą powołuje się na działanie Fortuny, od której wszystko zależy; pojawia się też Bóg pisany wielką literą prawdopodobnie chrześcijański Bóg Kochanowskiego

# data[].attributes.headline
Dlaczego Troja została przedstawiona w dziele przede wszystkim pod kątem polityki.

# data[].attributes.subject
Dlaczego Troja została przedstawiona w dziele przede wszystkim pod kątem polityki.

# data[].attributes.body
Kochanowski położył nacisk na ukazanie mechanizmów działania republiki. Do tego celu wykorzystał sytuację ówczesnej Polski.
Rzeczpospolita była otoczona przez wpływowych, silnych sąsiadów, którzy zagrażali jej terytoriom.
Forma rządów: król elekcyjny, zależny od rady składającej się z przedstawicieli szlachty parlamentaryzm szlachecki).
Cel poety - napisanie sztuki podejmującej problem prowadzenia polityki, która nie byłaby krótkowzroczna, doraźna, dyktowana przez partykularne interesy, ale odpowiedzialna, moralna, dbająca o dobro ogółu. W Odprawie pobrzmiewa idea, podzielana przez wielu humanistów renesansowych, np. Erazma z Rotterdamu czy Frycza Modrzewskiego, rozróżniania wojen na sprawiedliwe (obronne) i niesprawiedliwe (zaczepne). Dopiero po wyczerpaniu całego arsenału środków pokojowych państwo ma moralne prawo przystąpić do wojny.

# data[].attributes.headline
Przed jakimi zagrożeniami przestrzega w „Odprawie posłów greckich” Kochanowski?

# data[].attributes.subject
Przed jakimi zagrożeniami przestrzega w „Odprawie posłów greckich” Kochanowski?

# data[].attributes.body
słabość, nierozwaga rządzących, uleganie prywacie, przekupstwa, niesłuchanie mądrych i prawych, uleganie argumentom pochlebców - te wady doprowadzą do zguby obywateli i upadku państwa.

# data[].attributes.body
Proszę wypełnić kartę pracy i przesłać na mój adres mailowy (jest podany w karcie pracy

# data[].attributes.body
Jakimi cechami charakteryzują się bohaterowie dramatu. Wykonaj ćwiczenie.

# data[].attributes.body
Czy konflikt między Aleksandrem i Antenorem można traktować jako konflikt pokoleń? Odpowiedź uzasadnij. Proszę tutaj w komentarzu wpisać swoją odpowiedź.

# data[].attributes.body
Wyszukaj w Słowniku języka polskiego słowa "patriota" i "postawa patriotyczna". Zapisz w zeszycie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Słownik języka polskiego PWN - znaczenie słów, ich pisownia, odmiana i pochodzenie, frazeologia, porady i ciekawostki językowe. Największe w Polsce wiarygodne źródło informacji poprawnościowych Wydawnictwa Naukowego PWN.

# data[].attributes.body
Scharakteryzuj zachowania patriotyczne. Podaj przykłady patriotów. Co zdecydowało  o tym, że te osoby zasłużyły sobie na taką opinię. Zapisz w zeszycie.

# data[].attributes.headline
Praca domowa - analiza fragmentów lektury (classroom)

# data[].attributes.subject
Praca domowa - analiza fragmentów lektury (classroom)

# data[].attributes.body
Początkowa rozmowa Antenora z Aleksandrem.
Wypowiedź Antenora podczas rady i jego dialog z Priamem.

Na podstawie tych tekstów odpowiedz na pytania:

# data[].attributes.body
Sugeruje, jaki będzie skutek poselstwa Greków – ich racje nie zostaną uznane przez władze Troi – posłowie zostają odprawieni z niczym, co oznacza groźbę wojny.

# data[].attributes.body
Oryginalna sztuka, do której poeta zaczerpnął motywy z m.in. Homera, greckich tragików – dowód na oczytanie autora i fascynację antykiem.

Nieznana data powstania.

Groźba zbliżającej się wojny z Rosją.

Premiera w 1578 r. z okazji ślubu podkanclerzego Jana Zamoyskiego w obecności króla Stefana Batorego, który czekał na zatwierdzenie przez sejm wydatków na wojnę polsko-rosyjską.

W związku z wyjątkowym momentem premiery sztukę odczytywano jako aluzję do sytuacji Rzeczypospolitej (Troja ukazana jako państwo o ustroju parlamentarnym; obrady starszyzny porównane do obrad sejmu).

# data[].attributes.body
krótko przed atakiem Greków na Troję

przed pałacem królewskim w Troi

# data[].attributes.body
Spór między Aleksandrem (Parysem) a Antenorem o wydanie Heleny Grekom.

# data[].attributes.body
Kompozycja wzorowana na tragedii antycznej.

Zachowana zasada 3 jedności.

Maksymalnie trzech aktorów w jednej scenie.

W funkcji prologu – mowa Antenora.

Podział na epeisodiony (sceny) i stasimony (pieśni chóru).

Epilog – scena, z której wynika, że wojna jest nieuchronna.

Obecność chóru, ale jego związek z przebiegiem akcji jest dość luźny (jego pieśni mogą istnieć poza tekstem tragedii i być samodzielnie interpretowane). Chór w zasadzie nie kontaktuje się z postaciami (z wyjątkiem Kasandry, która przestrzega); składa się też z panien trojańskich podległych Kasandrze.

Fatum rządzące bohaterami greckiej tragedii u Kochanowskiego nie ma wpływu na wydarzenia i postacie. To, co się wydarzyło, jest spowodowane działaniem ludzi i ich decyzjami, a nie wyrokami bogów czy przekleństwem.

# data[].attributes.body
Przygotuj się na test z antyku.

# data[].attributes.body
Kazanie jako gatunek - wyjaśnij w zeszycie definicję.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Słownik terminów literackich | Roman Rzadkowski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Słownik terminów literackich online przedstawia pojęcia z minimalnymi definicjami, to, co koniecznie należy wiedzieć i z czym dany termin kojarzyć. Powstał na potrzeby portalu kochamjp.pl poświęconemu nauczaniu języka polskiego online z konkursami EWM i e-learningiem. Wyjaśnia zjawiska teorii wszystkich epok literackich, których opisy znajdują się na stronie z opracowaniami i streszczeniami lektur lektury.kochamjp.pl. Z kolei do pojęć „stl" linkuje najwięcej haseł ze strony epoki literackie w tabeli, którą polecam jako ważny spis haseł posegregowany popularnością występowania w historii literatury.

Strona jest rozwijana i dodawane są nowe hasła, także niektóre z nauki o języku, np. funkcje języka (materiał szkoły średniej).

carmen, carpe diem, cenzura, chansons de geste, charakterystyka, chłopomania, collage, commedia dell'arte, cyganeria, cynicy, cytat, człowiek zlagrowany

średniowiecze, średniówka, środki stylistyczne, świat fantastyczny, świat przedstawiony,

zaproszenie, zawiadomienie

# data[].attributes.attachment_link.description
Słownik terminów literackich online przedstawia pojęcia z minimalnymi definicjami, to, co koniecznie należy wiedzieć i z czym dany termin kojarzyć. Powstał na potrzeby portalu kochamjp.pl poświęconemu nauczaniu języka polskiego online z konkursami EWM i e-learningiem. Wyjaśnia zjawiska teorii wszystkich epok literackich, których opisy znajdują się na stronie z opracowaniami i streszczeniami lektur lektury.kochamjp.pl.

# data[].attributes.body
Król próbował ograniczać sejmową anarchię (od czasu Zygmunta III niemal wszystkie sejmy były zrywane bez podejmowania uchwał), dążył do absolutyzmu i sformowania ligi antytureckiej. Wśród jego doradców był też Piotr Skarga.

Utworzenie opozycji antykrólewskiej z Janem Zamoyskim na czele – umiarkowani katolicy, odrzucali dominację Kościoła nad państwem i przymus religijny, chcieli rozwiązywać spory pokojowo.

Protestanci dopominali się respektowania tolerancji religijnej ustanowionej teoretycznie już w 1573 r.

Sejm 1597 r. – stronnictwo przychylne królowi i Kościołowi postulowało uchwalenie podatku na walkę z Turcją (innowiercami). Ostatecznie sejm zerwano.

Kazania Piotra Skargi nigdy nie zostały wygłoszone w trakcie sejmu 1597 r. Sam tytuł stanowił pewną konwencję i odwołanie do tradycji – nie było zwyczaju wygłaszania kazań na sejmie (z wyjątkiem mszy po otwarciu obrad), ale często wygłaszano w tym czasie kazania o tematyce politycznej w kościołach – łączono politykę z religią.

# data[].attributes.body
Kwestie religijno-polityczne – Skarga wskazuje choroby, które jego zdaniem nękają Rzeczpospolitą i prowadzą ją do upadku:

brak patriotyzmu i chciwość,

niezgoda między sąsiadami,

brak jedności wśród wyznawców katolicyzmu,

narodziny ruchów innowierczych,

osłabienie władzy królewskiej,

anarchia szlachty,

niesprawiedliwe prawa,

występki przeciwko Bogu i przykazaniom.

# data[].attributes.body
Proszę w zeszycie zapisać odpowiedzi na poniższe pytania.
Kto jest adresatem?
Jaki był cel wygłaszania kazań?
Uzasadnienie:

# data[].attributes.body
Proszę w zeszycie zapisać odpowiedzi na poniższe pytania.
Jakie obrazy i porównania wykorzystał Piotr Skarga w "Kazaniach"?

# data[].attributes.body
Wysłuchaj współczesnego kazania i porównaj je z "Kazaniem" Piotra Skargi.Zapisz swoje spostrzeżenia na classroom.
Np.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wygląda wieczność? - ks. Jan Kaczkowski w Łasku

# data[].attributes.body
Znajdź w teście nawiązania do Biblii i wyjaśnij ich znaczenie.Zapisz w zeszycie.

# data[].attributes.body
Proszę przepisać do zeszytu tabelę ze strony 99.
Wykonaj ćwiczenie, żeby sprawdzić, czy już umiesz zasady polskiej ortografii.

# data[].attributes.headline
Kiedy używamy wielkich, a kiedy małych liter?

# data[].attributes.subject
Kiedy używamy wielkich, a kiedy małych liter?

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tabelką ze strony 101-102 i zrób ćwiczenie.

# data[].attributes.body
Kolejne ćwiczenie na wesoło :).

# data[].attributes.body
Przeczytaj jeszcze zasady pisowni z partykułą "nie" (str. 106) i wykonaj ćwiczenie.

# data[].attributes.body
Nowela oznacza „nowość” (wł. novella), czyli nikomu wcześniej nieznaną fabułę. Ludzie od zawsze łaknęli intrygujących opowieści osadzonych w świecie, który ich otaczał – lubili je tworzyć i przekazywać innym. Korzenie tego rodzaju utworów sięgają starożytności i łączą się z tradycją przekazu ustnego, a ich popularność utwierdzały przez wieki takie dzieła, jak Księga tysiąca i jednej nocy (IX‑X w.) czy Dekameron Boccaccia (XIV w.). Największy rozkwit nowelistyki polskiej nastąpił w drugiej połowie XIX stulecia, w pozytywizmie. Nowele stały się wtedy nie tylko poczytnym gatunkiem literackim, lecz służyły także wyrażaniu poglądów i podejmowaniu trudnych kwestii społecznych.

# data[].attributes.body
Na podstawie omówionych cech noweli, pośród których jej mocno zarysowana, jednowątkowa i prowadząca do punktu kulminacyjnego akcja staje się cechą nadrzędną, widzimy, że jest to gatunek o zwartej i ściśle określonej budowie. Za najistotniejsze elementy jej konstrukcji, które możemy określić jako najważniejsze „węzły” budujące rozwój napięcia (dramaturgię) utworu, uznajemy:

moment zawiązania akcji (ekspozycja),

punkt (bądź punkty) zwrotne akcji (rozwój fabuły),

punkt kulminacyjny akcji,

rozwiązanie akcji (puenta),

epilog (nie zawsze wprowadzany przez autora).

# data[].attributes.body
Sokół noweli pełni rolę motywu przewodniego. Może nim być przedmiot, zwierzę lub charakterystyczne zdanie, fraza, słowo. Sokół wpływa na bieg wydarzeń, spaja je ze sobą i zazwyczaj jest bardzo istotny w zdarzeniu kulminacyjnym. Określenie to odnosi się do noweli Giovanniego Boccaccia, w której tytułowy sokół staje się przyczyną smutku bohaterów utworu. Jego właściciel, Federigo, nie mając czym poczęstować ukochanej Monny Giovanny, z żalem przyrządza z niego potrawę. Dopiero później okazuje się, że kobieta przyszła do niego właśnie w sprawie sokoła, którego pragnął zobaczyć jej ciężko chory syn.

# data[].attributes.body
Przygotuj w zeszycie notkę biograficzną o Miguelu de Cervantesie.

# data[].attributes.body
Przeczytaj

# data[].attributes.body
egzystencjonalna, refleksyjna – rozważania nad ludzką kondycją, miejscem w świecie, wartościami doczesnymi (radość z życia, zabawa) i wiecznymi (Bóg)

wyrafinowana – bogactwo środków językowych, symbole, alegorie

konceptualna – utwór poprzez swoją zaskakującą konstrukcję, pomysł miał zaskoczyć czytelnika

pełna przeciwieństw – świętość (sacrum) zestawiona z rubasznością (profanum); kontrast, aby zadziwić odbiorcę

# data[].attributes.body
Poezja metafizyczna

miejsce człowieka w świecie

skomplikowana natura człowieka – rozdarty między sacrum a profanum, wiecznością a doczesnością

człowiek a Bóg

Przedstawiciel: Mikołaj Sęp Szarzyński, Daniel Naborowski

Poezja dworska (manieryzm, marinizm, konceptyzm)

manieryzm – osiągnięcie w dziele najwyższej doskonałości, kunsztu; rodzaj gustu dworskiego lub stylu (termin nie został w pełni sprecyzowany)

marinizm – dbałość o kunsztowną formę utworu, stosowanie wyszukanych środków artystycznych; termin pochodzi od nazwiska włoskiego poety Giambattisty Marina

konceptyzm – przedstawienie treści utworu w sposób zaskakujący; ważny był pomysł (koncept), dzięki któremu utwór zaskakiwał odbiorcę, wzbudzał w nim zachwyt; efekt zaskoczenia pomagała osiągnąć celna puenta

Przedstawiciele: Jan Andrzej Morsztyn, Daniel Naborowski

Literatura szlachecko-ziemiańska

pochwała spokojnego życia wiejskiego

ostrzeżenie przed przyjmowaniem obcych zwyczajów

apele o obronę ojczyzny przed zagrożeniem ze strony wrogów i protestantów

rozwój pamiętnikarstwa – wspomnienia życia szlachcica, czasy wojaczki i życia domowego

sylwy – domowe księgi z wpisami o życiu codziennym, sentencjami, anegdotami (z łac. silva rerum ‘las rzeczy’)

Przedstawiciel: Jan Chryzostom Pasek

# data[].attributes.body
Dramat szekspirowski

odrzucenie zasady 3 jedności

odstępstwo od zasady decorum

sceny pełne okrucieństwa i przemocy

elementy fantastyczne

Przedstawiciel: William Szekspir

Komedia klasycyzująca

czerpanie wzorów z antyku, np. z Arystofanesa

przerysowane charaktery – komedia charakterów

tematyka obyczajowa – ukazanie określonej środowiska społecznego

Przedstawiciel: Molier

# data[].attributes.body
Szlachcic sarmata

dwa oblicza: waleczny patriota szanujący tradycję i innych, ale też butny, skory do awantury zabijaka o wąskich horyzontach

Przykład z literatury: Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki

Dworzanin

wykształcony, znający obce języki

pochodzi z wyższych sfer

zaznajomiony z etykietą, biegły w sztuce konwersacji i flirtu

Przykłady z literatury: Daniel Naborowski Na oczy królewny angielskiej; Jan Andrzej Morsztyn Do trupa, O swej pannie, Niestatek

# data[].attributes.body
vanitas – nazwa oznaczająca ‘marność’ została zaczerpnięta z biblijnej Księgi Koheleta; przemijanie, ulotność piękna, kruchość ciała w obliczu śmierci (Mikołaj Sęp Szarzyński Sonet I O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego, Sonet V O nietrwałej miłości rzeczy świata tego; Daniel Naborowski Marność, Krótkość żywota)

Bóg – widziany odmiennie niż w renesansie; tu jest oddalony, tajemniczy, niekiedy groźny (Mikołaj Sęp Szarzyński Sonety)

miłość dworska – opiewana w kunsztownej poezji kręgów dworskich; często w formie wyszukanego komplementu; zmysłowa (Daniel Naborowski Na oczy królewny angielskiej; Jan Andrzej Morsztyn O swej pannie)

życie szlacheckie – różne aspekty życia szlachcica; jego wyprawy wojenne, zajęcia domowe, rozrywki, poglądy i przemyślenia (Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki)

# data[].attributes.body
William Szekspir – tragedie: Makbet, Romeo i Julia

Molier – komedia Skąpiec

# data[].attributes.body
Trzy fazy rozwoju

I faza początkowa – egzystencjalne niepokoje, nawiązania do średniowiecza, religijność; twórczość Mikołaja Sępa Szarzyńskiego (Rytmy albo wiersze polskie)

II faza dojrzała – nurty dworski i sarmacki; twórczość Jana Andrzeja Morsztyna, Daniela Naborowskiego, Jana Chryzostoma Paska

III faza schyłkowa – wiersze okolicznościowe, satyry, pamiętniki, w dużej mierze literatura niezbyt wybitna

# data[].attributes.headline
Barok – narodziny nowych tendencji w kulturze

# data[].attributes.subject
Barok – narodziny nowych tendencji w kulturze

# data[].attributes.body
Niewyjaśniona do dziś geneza nazwy.

Różne hipotezy dotyczące określeń barocco (włoski) barroco (portugalski), m.in. tak nazywali portugalscy jubilerzy perłę o nieregularnym, dziwnym kształcie.

Słowo na opisanie dziwności, nietypowości.

Określenie stylu – nietypowe kształty, przesadna ozdobność, zachwianie proporcji, początkowo utożsamiane ze złym gustem.

Nowe tendencje w postrzeganiu piękna (jako subiektywnego, względnego i niepodlegającego wzorcom) narodziły się we Włoszech i w Hiszpanii.

# data[].attributes.headline
Barok – od negatywnego zjawiska po autonomiczną nazwę

# data[].attributes.subject
Barok – od negatywnego zjawiska po autonomiczną nazwę

# data[].attributes.body
W XVIII w. barokiem określano odstępstwa od norm sztuki renesansowej. Twórczość artystów nie była uznawana za przejaw nowej epoki, a jedynie wypaczenie wzorców.

Do końca XIX w. uważano literaturę barokową za odstępstwo od renesansowej tradycji (m.in. Jacob Burckhardt stwierdził, że to zwyrodniały styl renesansowy).

W XX w. pierwszy o baroku jako epoce napisał włoski filozof Benedetto Croce, choć nie uważał przy tym, żeby okres ten odznaczał się artyzmem.

# data[].attributes.body
Daty graniczne baroku nie są ściśle określone. Okres ten przypada różnie w zależności od regionu.

Barok – ramy czasowe w Europie

Włochy – 2. połowa XVI w. do połowy XVII w.

W Europie – koniec XVI w. do 1. połowy XVIII w.

Barok – ramy czasowe w Polsce

Początek – lata 30. XVII w. (pierwsze tendencje u schyłku XVI w.)

Koniec – po lata 40., a nawet 60. XVIII w.

# data[].attributes.body
liczne wojny lokalne (problemy Rzeczypospolitej: powstania kozackie, rokosze przeciwko władcom, walki ze Szwedami, Moskwą) i o zasięgu ogólnoeuropejskim (wojna trzydziestoletnia, walki z Turkami)

kontrreformacja

monarchia absolutna we Francji (rządy Ludwika XIII i Ludwika XIV)

spór między królem Karolem I Stuartem a parlamentem w Anglii zakończony egzekucją władcy i rządami purytanów

# data[].attributes.body
Rzeczpospolita, kiedy jej tron obejmował Zygmunt III Waza, była drugim, co do wielkości mocarstwem europejskim.

Polacy stanowili zaledwie 40% ludności Rzeczypospolitej – było to państwo wielonarodowe.

Władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji, a panujący w kraju ustrój to demokracja szlachecka zapewniająca szlachcie liczne przywileje.

# data[].attributes.body
duma z osiągnięć, a jednocześnie zwątpienie w możliwości poznawcze człowieka – świat okazuje się tajemniczy i niezbadany, a nowe wynalazki tylko to potwierdzają

zagubienie w wolności – swoboda wyboru religii, brak jednoznacznych wskazań i autorytetów

sprzeczności, np. usprawiedliwianie stosowania przemocy w imię religii

rozdarcie wewnętrzne

# data[].attributes.body
1545–1563 r. – sobór w Trydencie – określenie kierunku rozwoju Kościoła katolickiego w odpowiedzi na reformację – m.in. utrzymano celibat duchownych, powołano indeks ksiąg zakazanych (kontrreformacja)

1600 r. – śmierć Giordana Bruna na stosie

1607 r. – pierwsza stała angielska osada w Ameryce (Jamestown w Wirginii)

1608 r. – francuska kolonizacja Kanady – założenie miasta Quebec

1610 r. – odkrycie księżyców Jowisza przez Galileusza

1618 r. – początek wojny trzydziestoletniej

1628 r. – przełom w biologii – opisanie krwiobiegu przez Williama Harveya

1629 r. – początek rządów dyktatorskich Karola I Stuarta w Anglii

1633 r. – proces Galileusza przed sądem inkwizycji

1642 r. – wojna domowa w Anglii

1643–1715 r. – rządy Ludwika XIV we Francji

1653 r. – prawa miejskie dla Nowego Amsterdamu (późniejszego Nowego Jorku)

# data[].attributes.body
1564 r. – pierwsze kolegium jezuickie w Polsce

1600 r. – początek wojen polsko-szwedzkich

1609 r. – rokosz Zebrzydowskiego

1620 r. – przegrana Polaków bitwa z Turkami pod Cecorą

1621 r. – bitwa z Turkami pod Chocimiem, siłami Rzeczypospolitej dowodził hetman Jan Karol Chodkiewicz

1648 r. – powstanie kozackie Chmielnickiego

1651 r. – bitwa pod Beresteczkiem (zwycięstwo wojsk polskich nad kozacko-tatarskimi)

1655–1660 r. – potop szwedzki

1658 r. – wygnanie arian z Polski

1665 r. – rokosz Lubomirskiego

1673 r. – bitwa z Turkami pod Chocimiem; Rzeczpospolitą dowodził hetman Jan Sobieski

1674–1696 r. – panowanie Jana III Sobieskiego

1683 r. – odsiecz Wiednia

1697–1763 r. – rządy Sasów w Polsce

1740 r. – utworzenie Collegium Nobilium

1764 r. – wybór Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla

# data[].attributes.body
zburzenie jedności świata religijnego

udręka wyboru między różnymi wartościami

brak autorytetów w kwestiach wiary

zmiana wyobrażenia o świecie za sprawą nowych odkryć i wynalazków – dzięki teleskopowi dowiedziono, że wszechświat jest znacznie większy, mikroskop pozwolił poznać to, co do tej pory było niewidoczne

rozejście się dróg nauki i wiary – im bardziej zaawansowana stawała się nauka, tym prostsze rozwiązania proponował Kościół

lęk o byt spowodowany licznymi wojnami, głodem, niszczącymi epidemiami

# data[].attributes.body
nurt odnowy Kościoła katolickiego w odpowiedzi na reformację, ustanowiony w trakcie soboru w Trydencie

opracowanie doktryny

określenie, co należy uznać za katolickie w sztuce i literaturze – wytyczenie jasnych zasad sztuki, zwłaszcza sakralnej; sztuka miała przyciągać wiernych do Kościoła, wzbudzać zachwyt

nawiązywanie do średniowiecza (popularność żywotów świętych), ale z odrzuceniem wszystkiego, co poza Biblią

nacisk na edukację – kolegia (szkoły) jezuickie, w których dominowały nauki humanistyczne: łacina, retoryka, poezja, teologia, filozofia

cenzurowanie dzieł – utworzenie indeksu ksiąg zakazanych

inkwizycja – walka z heretykami

Kontrreformacja przyczyniła się do nietoleracji i prześladowań innowierców, m.in. konfiskaty ich majątków.

# data[].attributes.body
przekonanie szlachty polskiej o jej pochodzeniu od starożytnego ludu Sarmatów (legendarnych wojowników)

wyjątkowa pozycja w państwie – liczne przywileje

poczucie, że ustrój w Polsce jest lepszy niż w innych krajach

kultywowanie tradycji i obrzędowości – zamiłowanie do przepychu

odmienne od zachodnich stroje wzorowane na modzie wschodniej (orientalna okazałość)

# data[].attributes.body
życie zamożnych (szlachty i magnaterii) było naśladowaniem form teatralnych – przesadny ceremoniał, rytuał

wystawne uczty, kuligi, pogrzeby

ozdobne stroje inne niż w Europie Zachodniej – kontusze, czapki z piórami, zakrzywione szable

skłonność do sztuczności

portrety trumienne

# data[].attributes.body
Polska jako ostatni kraj chrześcijański na drodze wyznawców islamu (Turków i Tatarów) dążących do podporządkowania sobie Europy.

Mit szlachcica (rycerza) kresowego – niezłomnego obrońcy wschodnich granic.

# data[].attributes.body
Rzeczywistość ma charakter duchowy.

Świat materialny jest przejawem świata duchowego.

Bezpośredni, ekstatyczny kontakt z Chrystusem.

Przedstawiciele: św. Teresa z Ávili, św. Jan od Krzyża

# data[].attributes.body
W stanie natury egzystencja człowieka oznacza ciągłą wojnę każdego z każdym o przetrwanie.

Państwo powstaje na zasadzie dobrowolnej i świadomej umowy jednostek, a oddanie władzy w ręce panującego z jednej strony jest ograniczeniem wolności jednostki, a z drugiej – gwarantem jej przetrwania.

Człowiek z natury nie jest istotą społeczną.

Natura człowieka jest niezmienna (człowiek człowiekowi wilkiem).

Przedstawiciel: Tomasz Hobbes

# data[].attributes.body
Zmiana metody filozoficznej – zanim zacznie się coś opisywać, należy najpierw stwierdzić, czy poznanie tego czegoś w ogóle jest możliwe i jakie są warunki tego poznania.

Należy przyjąć niepodważalne podstawy myślenia (muszą mieć charakter rozumowy), a odrzucić to, co niepewne, np. postrzeganie zmysłowe.

Wątpienie we wszystko, co pewne, było punktem wyjścia do odnalezienia pewności.

Pewne jest to, że nic nie jest pewne, oraz to, że istnieje myślenie.

Z faktu myślenia wynika fakt istnienia: „Myślę, więc jestem” (Cogito ergo sum).

Dualizm (współistnienie) materii i ducha (umysłowości), które łączą się w człowieku.

Przedstawiciel: René Descartes (Kartezjusz)

# data[].attributes.body
Możliwe jest istnienie tylko jednej niestworzonej substancji – Boga = natury – wszystko inne jest modyfikacją tej substancji.

Bóg = natura ma charakter logiczny i racjonalny, a więc wszystko także ma charakter logiczny i racjonalny – każda rzecz i zjawisko są zdeterminowane, czyli mają swoją przyczynę i swój skutek.

Duch i materia to dwa równorzędne, niezależne od siebie aspekty tej samej substancji.

Nic nie dzieje się przez przypadek.

Wolność to zrozumienie tego, że wszystko podlega konieczności.

Człowiek wolny podlega tylko ograniczeniom, które sam na siebie nałożył.

Trzeba zaakceptować prawa przyrody – to daje wolność.

Dobro i zło są relatywne – zależą od kontekstu.

Przedstawiciel: Baruch Spinoza

# data[].attributes.body
Zakład Pascala – lepiej żyć tak, jakby Bóg istniał, bo wtedy otrzyma się nagrodę po śmierci, a nawet gdyby Bóg nie istniał, to człwiek nic nie traci, bo życie w zgodzie z przykazaniami jest bardziej wartościowe.

Człowiek jest trzciną myślącą – jest najsłabszy wśród stworzeń, a jednocześnie najsilniejszy, bo myśli i ma świadomość swojego istnienia.

Człowiek jest słaby, a szczęście – złudne.

Poznanie umysłem jest ograniczone i niepełne.

Wiara jest najwłaściwszą, choć niepewną, drogą poznania.

Przedstawiciel: Blaise Pascal

# data[].attributes.attachment_link.description
Tak może wyglądał teatr, w którym Moliere wystawiał swe komedie dzięki mecenatowi Ludwika XIV „Skąpiec" jest komedią ukazującą wynaturzenie, jakim jest urągające człowieczeństwu zaprzedanie życia majątkowi. Czytając komedię Moliere'a, nie sposób nie przyznać racji słowom Seneki

# data[].attributes.headline
Geneza Sonetów Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.subject
Geneza Sonetów Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.body
Sonety Mikołaja Sępa Szarzyńskiego nie od razu stały się popularne.

Twórczość poety nie została doceniona za jego życia.

Wiele utworów zaginęło.

W 20 lat po śmierci poety jego brat Jakub zebrał część utworów Sępa i wydał je drukiem.

Rytmy albo wiersze polskie uznano za wartościowe dopiero w XIX w. – w 1827 r. ukazało się wydanie zbioru opracowane na podstawie odnalezionego pierwodruku.

# data[].attributes.body
Sonety Mikołaja Sępa Szarzyńskiego osiągnęły doskonałość gatunkową.

Sonet jest zbudowany z 14 wersów ułożonych w cztery strofy.

Dwie pierwsze strofy sonetu mają charakter opisowy, dwie ostatnie – refleksyjny.

Sonet w odmianie włoskiej składa się z 2 strof po 4 wersy i 2 strof po 3 wersy.

Sonet w odmianie francuskiej to 3 strofy po 4 wersy i ostatnia 2-wersowa.

W utworach autorstwa Sępa Szarzyńskiego dodatkowo można dostrzec bogactwo wyrafinowanych środków artystycznych: oksymorony, paradoksy, metafory, symbole, wyliczenia, zdania wielokrotnie złożone, inwersje, przerzutnie – autor nakłania czytelnika do uważnej lektury, poszukiwania sensów; środki wprowadzają dramatyzm do utworu.

# data[].attributes.headline
Motywy w Sonetach Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.subject
Motywy w Sonetach Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.body
W Sonetach Mikołaja Sępa Szarzyńskiego można odszukać motywy typowe dla baroku:

życie człowieka jako walka,

vanitas– marność.

# data[].attributes.headline
Omówienie wybranych sonetów Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.subject
Omówienie wybranych sonetów Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.body
Sonet IV Mikołaja Sępa Szarzyńskiego O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem

W Sonecie IV O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem poeta określa los człowieka – jest nim ciągła wojna.

1. strofa – pokój jest szczęściem, jednak losem człowieka jest wojna. Czyhają na niego szatan („srogi ciemności hetman”) i doczesne pokusy tego świata.

W 2. strofie podmiot liryczny zwraca się do Boga i kontynuuje skargę przedstawioną w strofie 1. Oprócz szatana i marności świata, tym, co prowadzi człowieka do upadku, jest jego własne ciało.

W 3. strofie osoba mówiąca zadaje Bogu pytanie, które pozostanie pytaniem retorycznym. Zastanawia się, jak się bronić, kiedy człowiek jest słaby, nierozumny i rozdarty. Nazywa Boga królem, prawdziwym pokojem i sam dochodzi do wniosku, że nadzieją na zbawienie jest właśnie Pan.

Ostatnia 2-wersowa strofa znów zawiera apostrofę do Boga z prośbą o to, aby Bóg był obok, a wówczas uda się odnieść zwycięstwo w boju.

Sonet V Mikołaja Sępa Szarzyńskiego O nietrwałej miłości rzeczy świata tego

W Sonecie V O nietrwałej miłości rzeczy świata tego poeta podkreśla, że życie bez miłości jest niemożliwe, ale wiążą się z tym problemy.

W 1. strofie podmiot liryczny stwierdza, że ciężko jest żyć bez miłości, ale kochanie też jest problemem. Przywiązanie do dóbr doczesnych jest złudne.

Kompozycja 2. strofy osadza się na pytaniu retorycznym. Następuje wyliczenie rzeczy, które mogłyby dać człowiekowi szczęście (bogactwo, władza, sława, rozkosz, wygląd), a jednak tego nie robią – ich posiadanie nie zapewnia spokoju i nie chroni przed lękiem.

W 3. strofie podmiot liryczny stwierdza, że miłość to siła, która kieruje człowiekiem niezależnie od jego woli, a materialne ciało wiedzie duszę na pokuszenie.

4. strofa podaje warunek, kiedy miłość nie stanie się przyczyną zguby – wtedy, gdy człowiek będzie pamiętał o Bogu – celu miłości.

# data[].attributes.body
Poezja dopełniała bogatą biografię Daniela Naborowskiego.

Badacze nie wskazują jednoznacznie okoliczności powstania wierszy o tematyce metafizycznej.

Wiadomo, że w 1609 r. poeta towarzyszył Januszowi Radziwiłłowi w podróży do Anglii, gdzie miał okazję zobaczyć córkę ówczesnego monarchy Jakuba I – Elżbietę Stuart. Jej urodę opisał później w wierszu Na oczy królewny angielskiej...

# data[].attributes.headline
Charakter i tematyka poezji Daniela Naborowskiego

# data[].attributes.subject
Charakter i tematyka poezji Daniela Naborowskiego

# data[].attributes.body
W poezji Daniela Naborowskiego obok kunsztownych utworów pojawiają się teksty stonowane, obok tematyki błahej – poważna, refleksyjna.

Przemijanie jako najważniejsze doświadczenie człowieka, ale bez popadania w skrajności.

Człowiek nie może i nie potrafi przekroczyć swoich granic – musi respektować prawa natury.

Poszukiwanie równowagi między naturą człowieka a przeznaczeniem.

# data[].attributes.body
W poezji Daniela Naborowskiego można odnaleźć motywy typowe dla literatury baroku:

przemijanie (vanitas),

miłość,

pochwała kobiecej urody (panegiryk).

# data[].attributes.body
Krótkość żywota Daniela Naborowskiego

Tematem wiersza Krótkość żywota jest ulotność ludzkiej egzystencji. Losem człowieka jest przemijanie.

Podmiot liryczny z jednej strony przyjmuje ton mędrca (zwraca się do czytelnika – używa czasowników w 2. osobie lp.: „nie będziesz”, „nabędziesz” oraz zaimka „ty”), z drugiej strony włącza siebie do grona adresatów (zaimek „nasz”).

Stwierdzenie, że czas mija godzina po godzinie, podobnie szybko nastają kolejne pokolenia.

Upływ czasu jest tak szybki, że właściwie jutro to już dziś; jesteśmy, ale za chwilę będziemy martwi.

W 5. wersie następuje wyliczenie – wszystkie przywołane rzeczy, zjawiska łączy to, że są chwilowe i ulotne. Takie właśnie jest życie („dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt”).

To, co się wydarza, jest niepowtarzalne i jednorazowe jak słońce, które wschodzi na niebie (drugi raz w taki sam sposób nie wzejdzie).

Upływ czasu jest przyrównany do koła, którego ruchu nie można zahamować – przywodzi ono na myśl koło Fortuny zwłaszcza w kontekście następnego wersu: człowiek liczy naiwnie, że dożyje starości, ale może przedwcześnie wypaść z koła.

Egzystencja człowieka to zaledwie ułamek wieczności („czwarta część mgnienia”) zamknięty między czasem narodzin a śmierci, jeżeli człowiek miał w ogóle szansę się narodzić, bo dla wielu życie się nawet nie zaczęło – umarli jako dzieci (w kolebce) lub nawet w łonie matki („matka ich mogiła”).

Na oczy królewny angielskiej... Daniela Naborowskiego

Wiersz Na oczy królewny angielskiej... jest kunsztownym panegirykiem.

Koncept wiersza to zastosowanie zdań, z których każde kolejne zawiera element poprzedniego aż do puenty, w której wylicza wszystkie wspomniane wcześniej motywy.

W pierwszych dwóch wersach apostrofa do posiadaczki oczu, w których można się zakochać.

Dalej podmiot liryczny poszukuje przedmiotu, zjawiska, do którego mógłby przyrównać oczy. Stwierdza, że

to nie oczy, ale pochodnie, bo spalają serca,

nie pochodnie, a gwiazdy kojące wzburzone morze,

nie gwiazdy, a słońca o blasku niepojętym dla śmiertelników,

nie słońca, a nieba o pięknej barwie,

nie nieba, a bogowie dziwnej mocy – uginają się przed nimi najwięksi władcy,

nie bogowie, bo bogowie tak nie nękają ludzi,

nie nieba – są zbyt jednostajne,

nie słońca – słońce tylko wschodzi i zachodzi,

nie gwiazdy – są potężne tylko w ciemności,

nie pochodnie – byle podmuch może je zgasić.

W ostatnich dwóch wersach zawiera się puenta – w oczach księżniczki jest wszystko, co zostało wcześniej wymienione.

# data[].attributes.body
Wiersze Jana Andrzeja Morsztyna w większości powstały w latach 1638–1661.

Dwa zbiory: Kanikuła albo psia gwiazda (1647 r.) oraz Lutnia (1661 r.) zostały wydane drukiem dopiero po śmierci autora – za życia tworzył w zaciszu swojego gabinetu; pojmował pisanie jako czynność bardzo osobistą i intymną.

Poeta traktował twórczość jako sposób umilania życia, ale równocześnie przykładał ogromną wagę do aktu tworzenia; próbował dorównać wzorom wypracowanym przez antyczne i barokowe poetyki (zbiory zasad tworzenia dzieł), co skutkowało nieustanną korektą.

Morsztyn wzorował się na utworach Giambattisty Marina – wiersz miał być elegancki, wyrafinowany, ozdobny.

Jan Andrzej Morsztyn dbał o czystość polszczyzny – nie wplatał makaronizmów w swoje utwory.

# data[].attributes.headline
Charakter i tematyka wierszy Jana Andrzeja Morsztyna

# data[].attributes.subject
Charakter i tematyka wierszy Jana Andrzeja Morsztyna

# data[].attributes.body
Wiersze Jana Andrzeja Morsztyna to przede wszystkim poezja światowych rozkoszy.

Wiersz jest elementem gry miłosnej (flirtu) między mężczyzną a kobietą.

Autor przesadnie, teatralnie eksponuje emocje; natura staje się rekwizytem.

Morsztyn sięga po symbolikę wywodzącą się ze średniowiecznej literatury dworskiej – często porównuje miłość do choroby (sięga po obrazy cierpienia, gorączki), niewoli (kajdany, więzienie) czy służby (wierność, oddanie).

Ziemskie szczęście jako wartość ulotna, ale też pewna.

# data[].attributes.headline
Motywy w wierszach Jana Andrzeja Morsztyna

# data[].attributes.subject
Motywy w wierszach Jana Andrzeja Morsztyna

# data[].attributes.body
W wierszach Jana Andrzeja Morsztyna można odnaleźć typowych dla literatury baroku motywów:

dworskiej miłości,

przemijania (vanitas).

# data[].attributes.headline
Omówienie wybranych wierszy Jana Andrzeja Morsztyna

# data[].attributes.subject
Omówienie wybranych wierszy Jana Andrzeja Morsztyna

# data[].attributes.body
tematyka religijna – nawet motywy mitologiczne wykorzystane jako alegorie

kontrast – zmysłowość przeciwstawiona głębokiemu uduchowieniu, barwy jasne zestawione z ciemnymi

światłocień

iluzjonizm – stwarzanie iluzji np. namalowane otwarte okna

dynamika i ekspresja

monumentalizm

sceny z życia codziennego (sceny rodzajowe)

rozwój pejzażu, martwej natury

Najwybitniejsi twórcy

Caravaggio

Peter Paul Rubens

Rembrandt Harmensz van Rijn

Jan Vermeer van Delft

Diego Velázquez

Juan de Valdés Leal

Francisco de Zubarán

Charles Le Bru

# data[].attributes.body
ekspresyjna

monumentalna

kompozycje wielopostaciowe

forma spiralna

łączenie rzeźby z architekturą (np. fontanny)

Najwybitniejszy twórca

Giovanni Lorenzo Bernini

# data[].attributes.body
okazałe budynki kościołów

reprezentacyjne rezydencje

monumentalizm

ozdobne, dynamiczne fasady o pofalowanej linii

powykręcane kolumny

kolumny wbudowane w fasady budynków

wykorzystanie elementów typowych dla antyku w nowatorski sposób

sztuka tworzenia ogrodów w tzw. stylu francuskim

Najwybitniejszy twórca

Giovani Lorenzo Bernini

# data[].attributes.body
Popularność teatrów publicznych – teatr elżbietański w Anglii (specjalne budynki, zawodowi aktorzy, oszczędność dekoracji na rzecz kostiumów, umowność).

Dramat szekspirowski – m.in. zerwanie z antycznymi zasadami 3 jedności i decorum; skomplikowany bohater, którego czyny wynikają z osobowości, a nie fatum; łączenie fantastyki z realnością.

Teatr dworski – prywatne sceny teatralne dla rozrywki władcy.

Rozkwit opery.

Wędrowne trupy aktorskie.

Teatry jezuickie – wystawiały przedstawienia moralizatorskie.

# data[].attributes.body
Rozwój opery, np. Claudio Monteverdi, Alessandro Scarlatti.

Rozkwit muzyki świeckiej.

Nowe gatunki: sonata, koncert, uwertura.

Utwory pisane z myślą o grze solowej instrumentów oraz orkiestrze (koncerty), np. Antonio Vivaldi, Jan Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel.

# data[].attributes.body
Protestantyzm odchodził od ozdobności na rzecz prostoty, krytykowano malarstwo religijne za ukazywanie wizerunku Boga, sprzeciwiano się wprowadzaniu wątków mitologicznych jako znaku pogaństwa.

Kościół katolicki w myśl kontrreformacji przyjął inne stanowisko – dopuszczano ozdobność, przepych, aby przyciągnąć wiernych do świątyń, godzono się na wykorzystanie motywów mitologicznych jako alegorii chrześcijańskich.

Podejście Kościoła sprzyjało twórcom, zapewniało im większą swobodę.

# data[].attributes.body
Sarmatyzm – wyjątkowy w Europie prąd kulturowy, charakterystyczny tylko dla Polski.

Malarstwo religijne, motywy średniowieczne (np. taniec śmierci), sceny batalistyczne, specyficzne dla Polski portrety trumienne.

Moda – szlachcic ubrany w kontusz, podgolona głowa, wygięte, orientalne szable.

Architektura – artyści skupieni wokół dworu Zygmunta III Wazy (m.in. rozbudowa Zamku Królewskiego w Warszawie).

Rzeźbione nagrobki, ołtarze i inne elementy wystroju kościołów.

# data[].attributes.headline
Geneza Pamiętników Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.subject
Geneza Pamiętników Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.body
Jan Chryzostom Pasek pisał swoje Pamiętniki u kresu życia, prawdopodobnie ok. 1690 r. Przetrwała ich niekompletna kopia z opisem wydarzeń obejmujących lata 1656–1688.

Pamiętniki ukazały się drukiem dopiero w 1836 r. i zyskały niesamowite uznanie (podejrzewano nawet, że to dzieło współczesne, stylizowane na dawne).

Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska stały się źródłem wiedzy o XVII-wiecznym życiu szlachty, a także inspiracją – np. Henryk Sienkiewicz wzorując się na narratorze, stworzył postać Zagłoby (Trylogia). Nie można ich jednak traktować za w pełni wiarygodne źródło historyczne.

# data[].attributes.headline
Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska – gatunek

# data[].attributes.subject
Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska – gatunek

# data[].attributes.body
Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska doskonale pokazują, jak osobistą formą literacką jest pamiętnik jako gatunek.

Pamiętnik – prywatne zapiski dotyczące wydarzeń, których narrator (utożsamiany z autorem) był świadkiem lub uczestnikiem, zwykle prowadzone z pewnego dystansu czasowego. Na ogół nie są przeznaczane do druku.

Swobodny wybór faktów, sposobów ich przedstawienia – wybiórczo, stronniczo, nieobiektywnie, a często w sposób przeinaczony lub przerysowany.

Narrator (tu autor) jest jednocześnie bohaterem opowieści (zwłaszcza w części dotyczącej wojaczki) – ich drogi nieco się rozchodzą pod koniec pamiętników, kiedy osiadły w gospodarstwie ziemianin nie bierze osobiście udziału w wyprawach wojennych, ale chce o nich napisać, aby nie zapomnieć.

# data[].attributes.headline
Kompozycja Pamiętników Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.subject
Kompozycja Pamiętników Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.body
Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska dzielą się na dwie części:

lata 1656–1666 – wojenne losy autora (m.in. udział w walkach ze Szwedami w Polsce i Danii w oddziałach Stefana Czarnieckiego, wyprawa przeciw Moskwie i Tatarom, tłumienie rokoszu Lubomirskiego),

lata 1667–1688 – życie szlachcica-ziemianina.

# data[].attributes.headline
Tematy poruszane w Pamiętnikach Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.subject
Tematy poruszane w Pamiętnikach Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.body
Jan Chryzostom Pasek pisze w swoich Pamiętnikach o wszystkim, co było dla niego istotne. Pomija też pewne wydarzenia, np. liczne procesy sądowe.

W części poświęconej wojaczce można znaleźć szczegółowe i plastyczne opisy własnego ekwipunku, uzbrojenia, bitew.

Subiektywne obserwacje podróżnika, który doświadcza spotkania z inną kulturą.

Życie w gospodarstwie.

# data[].attributes.headline
Portret sarmaty w Pamiętnikach Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.subject
Portret sarmaty w Pamiętnikach Jana Chryzostoma Paska

# data[].attributes.body
Z Pamiętników Jana Chryzostoma Paska wyłania się kompletny portret sarmaty – w części pierwszej to szlachcic żołnierz, w części drugiej – ziemianin. Pasek, poprzez selektywny dobór materiału, kreuje obraz szlachcica (opisuje siebie tak, jak chce, by go zapamiętano).

Człowiek ciekawy świata, bystry obserwator – chce poznać przyczyny zachowania innych.

Krytykuje obce zwyczaje, ale ich nie potępia – dziwi się Duńczykom, że sypiają bez ubrania; ich racjonalne argumenty nie wypływają na zmianę jego osądu.

Dzielny i wierny żołnierz, ale świadomy, że za służbę należy mu się finansowa nagroda (wojna to okazja do zdobycia majątku).

Ziemianin – gospodarz pochłonięty dbaniem o własny majątek.

# data[].attributes.body
Jan Chryzostom Pasek pisał Pamiętniki niezwykle żywym i barwnym językiem.

Ton gawędy – swobodnej, mówionej opowieści.

Wplatanie makaronizmów, powiedzeń.

Rozbijanie toku opowieści anegdotami.

Odtwarzanie dialogów.

Plastyczne, szczegółowe opisy.

Zdania wielokrotnie złożone.

Humor.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
23 kwietnia 1564 w miasteczku Stratford-upon-Avon urodził się William Szekspir (ang. William Shakespeare), angielski dramaturg, poeta i aktor czasów Elżbiety I i Jakuba I. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru. Przyjmuje się, że jest autorem 37 sztuk i 154 sonetów.
"Osiem lat ciemnych"
Życiorys Anglika wciąż budzi wątpliwości badaczy. Mało jest informacji o jego wczesnych latach i początkach twórczości. Wiadomo, że ojciec Szekspira był burmistrzem w Stratford-upon-Avon, matka wywodziła się z rodziny szlacheckiej. - Sporo jest jednak tzw. momentów, czy też okresów ciemnych w biografii Szekspira - tłumaczył historyk literatury Tomasz Miłkowski.

Nie do końca jest jasne, co się z nim działo, zwłaszcza w młodości. Po bardzo wczesnym ożenku w wieku 18 lat, z 8 lat starszą od siebie kobietą, i po rychłym przyjściu na świat jego pierwszej córki Szekspir nagle znika. - Pojawia się co pewien czas w domu, wnioskujemy to z tego, że rodzą się jego następne dzieci, ale 8 lat go nie ma. I kroniki właściwie na ten temat milczą - mówił historyk.

Badaczom udało się jednak natrafić na trop przebywania młodego Williama w tym okresie na dworach wielkich możnych, prowadzących prywatne zespoły teatralne. To ponoć tam Szekspir wprowadzał się w arkana sztuki teatru. Prawdopodobnie od 1588 roku przebywał w Londynie. Zaczynał od aktorstwa i scenicznych przeróbek.
Złote czasy teatru
Okres panowania Elżbiety I był dla dramaturgii bardzo sposobny. Królowa popierała teatr, widziała w nim nie tylko rozrywkę, widziała w nim siłę. Do teatru chodzili ludzie wszystkich stanów. Były to złote czasy dla teatru angielskiego i rzeczywiście wysyp wielkich talentów.

W tamtym czasie sztuk właściwie się nie publikowało, ponieważ istniała obawa, że jeśli tekst zostanie ogłoszony drukiem publiczność nie przyjdzie do teatru, bo już będzie znała przebieg zdarzeń. A zatem sztuki Szekspira można było poznać tylko w teatrze. Zdarzały się co prawda już wtedy wydania pirackie, ale tak naprawdę jego dzieła ogłoszono drukiem dopiero po jego śmierci.
Uznanie w kręgach dworskich
Szekspir pisał sztuki dramatyczne, tragedie, kroniki królewskie i komedie. Odbiór jego dramatów był niezwykle gorący. Jednak on sam przede wszystkim chciał dowieść czytelnikom, że potrafi pisać. Ponieważ ze względu na przychody teatralne sztuk się nie wydawało, w 1593 roku ogłosił poemat "Wenus i Adonis" dedykowany hr. Southamptonowi. To wystarczyło aby Szekspira uznano za wielkiego poetę, a jego poemat stał się bestsellerem.

Szekspir obracał się w towarzystwie arystokratycznym, w 1594 roku związał się z trupą teatralną Sług Lorda Szambelana, która od 1599 wszystkie sztuki wystawiała we własnym teatrze The Globe, później w Blackfriars Theatre. W późniejszym okresie patronat nad grupą objął król Jakub I. W 1596 Szekspir otrzymał tytuł szlachecki.
Niedościgniony wzór dramaturgii
Przed Szekspirem panowała opinia, ze dramaty może pisać każdy. Bardzo szybko Szekspir wybił się, ale i zaczął wzbudzać zawiść wśród innych dramatopisarzy.

Jego dzieła takie jak: "Sen nocy letniej" (1595), "Romeo i Julia" (1595), "Hamlet" (1601), "Otello" (1604), "Król Lear" 1606), "Makbet" (1606) oraz "Burza" (1611) sprawiły, że do dzisiaj uważany jest za niedoścignionego dramaturga wszech czasów.

- Wszelkie próby napisania czegoś, co prześcignęłoby te pierwowzory, okazują się daremne - mówił historyk literatury Tomasz Miłkowski. - Było bardzo wiele utworów pisanych na podobnych motywach, jednak żaden z nich nie przekroczył tego poziomu refleksji filozoficznej i egzystencjalnej oraz poziomu poetyckiego, jaki w swoich dramatach osiągnął Szekspir.

William Szekspir zmarł w 56. rocznicę swoich urodzin - 23 kwietnia 1616 roku.

# data[].attributes.attachment_link.title
William Szekspir - dramaturg wszech czasów

# data[].attributes.attachment_link.description
23 kwietnia 1564 w miasteczku Stratford-upon-Avon urodził się William Szekspir (ang. William Shakespeare), angielski dramaturg, poeta i aktor czasów Elżbiety I i Jakuba I. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru. Przyjmuje się, że jest autorem 37 sztuk i 154 sonetów.

# data[].attributes.body
Nie jest znana dokładna data powstania Makbeta Williama Szekspira.

Przypuszcza się, że premiera nastąpiła po koronacji Jakuba Stuarta na króla Anglii w 1603 r.

Pierwsza zanotowana wzmianka o inscenizacji w teatrze The Globe pochodzi z 1611 r.

Szekspir zaczerpnął temat z Kroniki Anglii, Szkocji i Irlandii – historia szkockiego władcy Makbeta z 2. połowy XI w. została wzbogacona o nowe elementy (np. rozbudowana charakterystyka Lady Makbet), ale też uszczuplona o treści, które mogłyby urazić władcę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uznaje się, że Makbet powstał w 1605 lub 1606 roku. Został po raz pierwszy wystawiony w 1606 roku w Hampton Court specjalnie dla Jakuba I i jego szwagra Chrystiana - króla Danii.

Badacze twierdzą, że dramat powstał specjalnie dla Jakuba I. Świadczą o tym m.in. kreacja Banka (domniemanego przodka króla Anglii w prostej linii), który jest ukazany w Makbecie jako wspaniały mąż. Sztuka jest raczej krótka, właśnie takie preferował Jakub I. Dramat zawiera elementy nadprzyrodzone, które fascynowały władcę Anglii, napisał on nawet dzieło o tym, jak rozpoznawać czarownice.

Podstawą do napisania Makbeta były Kroniki Anglii, Szkocji i Irlandii autorstwa Raphaela Holinsheda wydane w 1587 roku. Dzieło to było uważane przez Szekspira za dramat, a nie klasyczną kronikę historyczną. Świadczył o tym fakt pojawienia się na stronach dzieła Holinsheda postaci Banquo (Banka), którą wymyślił szesnastowieczny szkocki historyk, by nadać linii Stuartów szlachetniejsze pochodzenie. Szekspir na swój użytek zmienił kilka faktów pochodzących z Kroniki..., dokonał manipulacji zwłaszcza w obrębie postaci samego Makbeta i króla Dunkana.

Makbett to, obok Burzy, najkrótsza sztuka Szekspira. Dodatkowo naukowcy twierdzą, że oryginał był jeszcze krótszy, ale przyjaciele artysty dodali kilka scen w Pierwszym Folio. Zachwyt badaczy literatury wzbudza tempo akcji, które wraz ze spiralą zbrodni Makbeta narasta, by osiągnąć kulminację w momencie śmierci bohatera.

Makbet przedstawiony przez Holinsheda był królem, który po zabiciu Dunkana (młodego i nieudolnego władcy), rządził sprawiedliwie przez wiele lat. Szekspir zastosował metodę polaryzacji obu postaci, Makbet miał być zaprzeczeniem Dunkana, starszego, sprawiedliwego i szanowanego władcy. O dziwo, to nie Szekspir wymyślił trzy czarownice, były one już obecne w dziele Holinsheda.

Szybki test:

Badacze twierdzą, że dramat powstał specjalnie dla:
a) Jakuba I
b) Karola I
c) Elżbiety I Wielkiej
d) króla Danii Chrystiana
Rozwiązanie

Podstawą do napisania Makbeta były Kroniki Anglii, Szkocji i Irlandii autorstwa Raphaela Holinsheda wydane w:
a) 1576 roku
b) 1587 roku
c) 1599 roku
d) 1564 roku
Rozwiązanie

Uznaje się, że „Makbet" powstał:
a) w ostatnim dziesięcioleciu XVI wieku
b) w latach 80. XVI wieku
c) w latach 20. XVII wieku
d) w pierwszym dziesięcioleciu XVII wieku
Rozwiązanie

Zobacz inne artykuły:

Partner serwisu:

kontakt |polityka cookies

# data[].attributes.attachment_link.description
Uznaje się, że Makbet powstał w 1605 lub 1606 roku. Został po raz pierwszy wystawiony w 1606 roku w Hampton Court specjalnie dla Jakuba I i jego szwagra Chrystiana - króla Danii. Badacze twierdzą, że dramat powstał specjalnie dla Jakuba I. Świadczą o tym m.in.

# data[].attributes.body
Czas i miejsce akcji w Makbecie to zerwanie antycznej reguły 3 jedności.

Czas nie jest ściśle określony – jak wynika ze źródeł, z których czerpał Szekspir, wydarzenia mogą rozgrywać się w XI w.

Czas akcji wykracza poza 24 godziny.

Wydarzenia dzieją się w większości w Szkocji – dynamicznie przenoszą się w różne lokalizacje (pusta okolica, rozstaje dróg, obóz pod Forres, pokój w pałacu w Forres, Inverness – zamek Makbeta, przed zamkiem, na dziedzińcu, wrzosowiska, ciemna jaskinia, Fajf – komnata w zamku Makdufa, pałac królewski w Anglii, zamek w Dunzynan, równina pod zamkiem).

# data[].attributes.body
Streszczenie wydarzeń w Makbecie, mimo że rozciągniętych w czasie i miejscu, jest możliwe, dzięki ich następowaniu po sobie w ciągu przyczynowo-skutkowym.

1. Makbet i Banko wracają z pola walki. Na wrzosowisku spotykają trzy wiedźmy, które tytułują Makbeta tanem Kawdoru i przyszłym królem Szkocji.

2. Król Dunkan nagradza Makbeta tytułem tana. Makbet zaczyna wierzyć w przepowiednię.

3. Lady Makbet podsyca ambicje męża.

4. Makbet morduje Dunkana i zrzuca winę na straże.

5. Synowie króla Malkolm i Donalbein uciekają ze Szkocji w obawie o swoje życie – Makbet stwierdza, że to pewnie na ich zlecenie król Dunkan został zamordowany.

6. Makbet zostaje władcą Szkocji.

7. Banko zaczyna podejrzewać Makbeta o zamordowanie króla i ginie z rąk płatnych morderców.

8. Podczas uczty Makbetowi ukazuje się duch Banka. Władca wpada w przerażenie.

9. Makbet radzi się czarownic, a one jeszcze bardziej go mamią. Mówią, że nie pokona go żaden człowiek zrodzony z łona kobiety, a Las Birnamski musiałby podejść pod mury Duznynanu. Ostrzegają też Makbeta przed lordem Makdufem.

10. Nasłani mordercy napadają na zamek lorda Makdufa. Nie zastawszy gospodarza, który udał się do Anglii po pomoc, zabijają jego rodzinę.

11. Lady Makbet wpada w obłęd. Widzi krew na swoich rękach i duchy pomordowanych.

12. Nadciągają wojska szkockie sprzymierzone z Anglikami pod dowództwem Malkolma i hrabiego Siwarda. Aby ukryć liczebność armii, żołnierze trzymają gałęzie z Lasu Birnamskiego.

13. Lady Makbet popełnia samobójstwo.

14. Makbeta dopada żądny zemsty Makduf, który urodził się przez cesarskie cięcie. W pojedynku zabija tyrana.

15. Nowym królem Szkocji zostaje Malkolm, syn Dunkana.

# data[].attributes.body
Budowa Makbeta Williama Szekspira nawiązuje do konstrukcji tragedii greckiej.

Zachowany podział na 5 części, ale zamiast stasimonów i epejsodiów są akty i sceny.

Rezygnacja z prologu i epilogu.

Pojawienie się didaskaliów.

Brak chóru.

# data[].attributes.headline
Makbet jako przykład dramatu szekspirowskiego

# data[].attributes.subject
Makbet jako przykład dramatu szekspirowskiego

# data[].attributes.body
Dramat szekspirowski, którego przykładem jest Makbet, zrywa z konwencją tragedii antycznej. Jego najważniejsze cechy:

złamanie zasady decorum, czyli stosowności stylu – elementy właściwe dla tragedii mieszają się z elementami właściwymi dla komedii (fragmenty wzniosłe sąsiadują z rubasznymi, ludowość – z nawiązaniami do mitologii greckiej)

epatowanie okrucieństwem – widz ogląda, jak leje się krew

nie obowiązuje zasada 3 jedności – miejsca (rozgrywa się w Szkocji i Anglii), czasu (trwa dłużej niż jedną dobę) i akcji (kluczowe wątki przeplatają się z epizodami)

psychologia – pokazana psychologiczna motywacja bohaterów, a nie metafizyczna (zło nie przychodzi z zewnątrz, ale ma źródło w ewolucji charakteru Makbeta, bohater ma wolną wolę i sam decyduje o swoich czynach – bohaterowie antyczni byli uzależnieni od fatum)

sceny zbiorowe – w tragedii antycznej jednocześnie na scenie mogło przebywać najwyżej 3 aktorów

postacie z ludu – w dramacie antycznym wyłącznie wysoko urodzeni bohaterowie

brak komentującego chóru – widz sam obserwuje akcję i wyciąga wnioski

fantastyka – świat realny współistnieje z nadprzyrodzonym (czarownice, duchy, zjawy)

nastrój grozy, tajemniczości – wiele scen dzieje się nocą, na odludziu, w ponurych zamkach, zachowanie bohaterów ociera się o szaleństwo

przyroda buduje nastrój – burze, wiatry, błyskawice odzwierciedlają stan bohaterów, w dramacie antycznym przyroda była nieobecna

# data[].attributes.attachment_link.title
64. Matura z polskiego: Cechy dramatu szekspirowskiego na przykładzie "Makbeta".

# data[].attributes.attachment_link.description
Jedno z wielkich dzieł tytana teatru elżbietańskiego. Tragedia człowieka opętanego żądzą władzy, pogłębiony rys psychologiczny zbrodniarza...dlaczego to tak ważne w literaturze? Zapraszam na krótką lekcję o Makbecie Szekspira.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

To view this video please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video

To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.

# data[].attributes.attachment_link.title
Strona Główna Teatr Elżbietański. - ppt video online pobierz

# data[].attributes.attachment_link.description
Spis Treści Powstanie Teatru Budynek Scena Rodzaje Scen Aktorzy Przedstawienia Publiczność Cechy teatru elżbietańskiego William Szekspir Bibliografia Slajd Końcowy

# data[].attributes.body
W charakterystyce bohaterów Makbeta trzeba wziąć pod uwagę to, co motywuje postaci, jakich czynów dokonują i jak to na nie wpływa.

Makbet

Z początku szlachetny i wierny poddany króla Dunkana, swojego krewnego.

Dowódca wojsk szkockich.

Przepowiednia rozbudza w nim żądzę władzy.

Traktuje wróżby jako pewnik, więc działa tak, by jak najszybciej się one wypełniły.

Staje się okrutnym tyranem.

Postać dynamiczna.

Lady Makbet

Zły duch męża.

Ambitna.

Manipuluje Makbetem – tłumi jego opory moralne i namawia do zbrodni.

Obmyśla plan zamordowania króla.

Wyrzuty sumienia wpędzają ją w obłęd.

Popełnia samobójstwo.

Dunkan

Król Szkocji zamordowany przez Makbeta.

Dobry, sprawiedliwy i szlachetny władca.

Malkolm i Donalbein

Synowie króla Dunkana.

Po śmierci ojca w obawie przed zamachem uciekają za granicę.

Po śmierci Makbeta Malkolm zostaje królem.

Banko

Przyjaciel Makbeta.

Rozsądny, nie ufa Wiedźmom (choć jedna z przepowiedni dotyczy także jego rodu).

Nabiera podejrzeń wobec Makbeta i ginie.

Fleance

Syn Banka.

Uchodzi z zasadzki przygotowanej na polecenie Makbeta.

Makduf

Lord szkocki.

W trakcie wyprawy do Anglii po pomoc (jest stronnikiem Dunkana), Makbet zleca zabójstwo jego rodziny (żony i synka).

To on w myśl ostatniej przepowiedni (Makbeta nie zabije nikt, kto był zrodzony z kobiety) może zgładzić Makbeta, bo urodził się przez cesarskie cięcie.

# data[].attributes.body
Wśród najważniejszych problemów w Makbecie można wskazać poniższe.

Studium zbrodni

Ukazanie mechanizmu zbrodni i jej konsekwencji.

Makbet to szlachetny rycerz, jednak nadmierna ambicja i żądza władzy popychają go do zbrodni. Mord na królu pociąga za sobą kolejne zabójstwa. Tyran, który zdaje sobie sprawę, że jego władza zdobyta po trupach jest nielegalna, stosuje coraz większy terror. Staje się podejrzliwy wobec wszystkich, wszędzie wietrzy spisek. Popada w obłęd spowodowany z jednej strony wyrzutami sumienia, z drugiej – manią prześladowczą.

Człowiek między dobrem a złem

Jednym z podstawowych dylematów tragedii jest kwestia, na ile człowiek ma wolną wolę i sam decyduje o swoich czynach.

Makbeta ciągną na ścieżkę zbrodni wiedźmy i Lady Makbet, ale bohater może nie ulec podszeptom złych duchów i swoim namiętnościom. Poddaje się jednak żądzy władzy i dokonuje wyboru, który doprowadzi go do klęski.

Femme fatale

Złym duchem Makbeta jest jego żona, okrutna i bezwzględna. Ma na męża wielki wpływ, bo jest od niego silniejsza psychicznie i umie nim manipulować.

Sama Lady Makbet nie dąży do władzy, ale pragnie, aby spełniły się ambicje jej męża. Początkowo przejmuje kontrolę nad sytuacją, jednak gdy przemoc osiąga punkt kulminacyjny, nie wytrzymuje ciężaru winy. Nękana wyrzutami sumienia, popada w obłęd: lunatykuje, ma omamy, widzi na swoich rękach krew. Ostatecznie popełnia samobójstwo.

Świat jako teatr

Makbet mówi: „Życie jest tylko przechodnim półcieniem, / Nędznym aktorem, który swoją rolę / Przez parę godzin wygrawszy na scenie / W nicość przepada – powieścią idioty, / Głośną, wrzaskliwą, a nic nieznaczącą” (tłum. J. Paszkowski).

Motyw theatrum mundi – człowiek jest aktorem/marionetką w teatrze świata. Wszyscy gramy narzucone nam role i nie mamy sił, aby się od nich uwolnić. Szekspir każe nam się zastanowić, w jakim stopniu Makbet faktycznie odpowiada za popełnione zbrodnie.