# data[].attributes.body
"W sumie w Biblii i Talmudzie znajdujemy aż 30 słów opisujących taniec (m.in. machol, rikud, pazos, dalogi, kafoc, sachek, chagog), co najlepiej świadczy o tym, jak bogata i żywa była tradycja tańca narodu żydowskiego."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Monika Leszczyńska

„Hora - taniec ludowy, jeden z najprostszych tańców rumuńskich, trafił do naszego kraju na przełomie wieków wraz z uchodźcami z Rumunii. Swoim charakterem świetnie pasował do pionierskiej postawy tych osadników, a zwłaszcza do społecznej struktury kibuców (spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu, w którym ziemia i środki produkcji są własnością wspólną). Ściśle zamknięty krąg, ręce tancerzy na ramionach sąsiadów - to doskonale wyrażało bliskie relacje wiążące członków tej społeczności, gdzie wszyscy mieli jednakowe prawa i przedstawiali jednakową wartość, niezależnie od płci czy zdolności tanecznych. Ruchy proste i energiczne - tupnięcia, podskoki, wymachy nogą; najważniejsze było, by taniec trwał godzinami. Tancerze śpiewają i tańczą, wirując w kole, zatracając się we wspólnocie i wspólnym ruchu; entuzjazm przeradza się nieomal w ekstazę, to cichnąc, to wybuchając na nowo; jedni wychodzą, inni dołączają, zaś krąg, nieprzerwany łańcuch, trwa i toczy się jak magiczny pierścień"

Gurit Kadman

Co to znaczy: „ludowe"? „Taniec ludowy to taniec, który został stworzony przez ludzi, dla ludzi i powinien być tańczony przez dużą część publiczności" (Kadman 1975). Ta definicja Gurit Kadman ujmuje sedno tego, czym są izraelskie tańce ludowe: tańce tworzone przez kilkadziesiąt lat i tańczone przez ogromne rzesze, wyrażające wartości, tradycję i styl życia narodu izraelskiego, odpowiadające potrzebom zmieniającego się społeczeństwa młodego państwa. Warto odróżnić je od tańców etnicznych - oryginalnych tradycyjnych tańców grup etnicznych, wykonywanych w niezmienionej formie, również bez muzycznej adaptacji - współcześnie częściej na scenie, podczas kiedy tańce ludowe są popularne wśród tańczącej społeczności. Żeby społeczność izraelska mogła powiedzieć: „to nasze tańce", nie wystarczyły etniczne tańce jemeńskie i druzyjskie (zbyt orientalne), kultura tańca chasydzkiego (zbyt religijne), zaś tańce biblijne nie zachowały się. Izraelczycy mówią: nie mogliśmy czekać, jeśli chcieliśmy mieć własnetańce - musieliśmy je wymyślić.

Izraelskie tańce ludowe są z definicji fenomenem współczesnym, jednak o tradycji tańca żydowskiego (do której się również odnoszą w różnych warstwach) możemy mówić już od ponad dwóch tysięcy lat, czego liczne przykłady znajdujemy w Biblii. Tańczył Król Dawid przed Bogiem po przyniesieniu do świątyni Arki Przymierza, tańczyła prorokini Miriam, gdy Izraelici przekroczyli Morze Czerwone, córka sędziego Jefte, by uczcić zwycięstwo militarne. Izraelici, akompaniując na cymbałach, cytrze, flecie, harfie, a także klaszcząc i śpiewając, ruszali do tańca, by chwalić Boga, cieszyć się ze zwycięstwa na polu bitwy, celebrować ważne momenty w życiu narodu, ale też etapy życia: obrzezanie, śluby, pogrzeby. Szczególne miejsce zajmowały też tańce związane z cyklem prac agrarnych i świętami natury (jak obrzęd lania wody podczas święta Sukot, do którego nawiązuje współczesny taniec Majim majim). Zwraca uwagę precyzja, z jaką biblijny język hebrajski opisywał ruch taneczny - używając aż 11 czasowników. W sumie w Biblii i Talmudzie znajdujemy aż 30 słów opisujących taniec (m.in. machol, rikud, pazos, dalogi, kafoc, sachek, chagog), co najlepiej świadczy o tym, jak bogata i żywa była tradycja tańca narodu żydowskiego.

Po zburzeniu Drugiej Świątyni w 70 r. n.e. taniec wraz z życiem żydowskim przeniósł się do miasta, w przestrzeń bardziej prywatną - do domu i synagogi - nabierając jednocześnie cech tańców lokalnych wszędzie tam, gdzie Żydzi znaleźli się w diasporze. Z konieczności wraz ze zmianą warunków życia zmienił się jego charakter. Życie ograniczone do miasta, getta, naznaczone smutkiem, żałobą, tęsknotą i strachem nie sprzyjało wyrażaniu radości w tańcu, z wyjątkiem takich okazji jak śluby czy święto Purim, kiedy należało się radować. Ruchy były symboliczne, tańce średniowieczne opowiadały historie o wymiarze uniwersalnym, często tragiczne w wymowie.

Przełomowe zarówno w historii duchowości, jak i tańca żydowskiego było powstanie chasydyzmu w XVIII wieku, reformowanego ruchu religijnego Wschodniej i Środkowej Europy, dzięki któremu taniec ponownie stał się częścią codziennego życia. Baal Szem Tow nawoływał Żydów do chwalenia Boga ciałem i śpiewem z radością, na równi ze znajomością Tory stawiał wiarę i gorliwą modlitwę, w ten sposób zaszczepiając nadzieję w Żydach żyjących w skrajnym ubóstwie. Spontaniczny i ekstatyczny taniec stał się wyrazem sprzeciwu wobec warunków życia, a z drugiej strony sprzeciwu wobec zbyt dosłownemu odczytaniu Biblii, co w konsekwencji prowadziło do religijności opartej wyłącznie na surowym przestrzeganiu zasad. Pełen gorliwości, oddania, entuzjazmu taniec sprawiał, że obecność Boga stawała się prawie namacalna. Chasydzka modlitwa tańcem nie ograniczała się do murów synagogi: przekraczała ją wraz z różnorodnymi tańcami, m.in. witającymi Królową Szabat i żegnającymi ją, upamiętniającymi śmierć cadyka i innymi, towarzyszącymi życiu społecznemu i rodzinnemu. Żeby móc sobie wyobrazić chasydzki taniec, przez chwilę z Dvorą Lapson bądźmy jego świadkami:

„Tempo tańca chasydzkiego podąża zwykle za tempem chasydzkiej muzyki. Często jednak taniec biegnie nieskrępowanie i jedynie towarzyszy mu z pozoru improwizowana melodia, będąca zaledwie akompaniamentem. Zazwyczaj taniec zaczyna się powoli, z pewną nutą smutku, mającego wyrażać tęsknotę i tajemniczość. Stopniowo zyskuje szybsze tempo, aż do osiągnięcia poziomu ekstazy. Kroki w zasadzie naśladują charakterystyczne dla getta gesty i ruchy. Początkowo używa się przedramienia, ruchy są szybkie, burzliwe, od łokcia na zewnątrz. To najbardziej klasyczny ze wszystkich tzw. żydowskich gestów, zrodzonych w getcie. W miarę jak chasyd rozgrzewa się w tańcu, kiedy stopy unoszą go wysoko dzięki szybkim i nagłym susom i podskokom, jego ręce, od palców aż po ramię, zaczynają się poruszać z ogromną swobodą i ekspresją. Jego łokcie, w życiu codziennym trzymane blisko skurczonego ciała, nagle zostają uwolnione i ramiona wyciągają się wysoko w dramatycznej, pełnej treści gestykulacji, podczas kiedy jego opuszczona zwykle głowa unosi się wyprostowana i odrzucona do tyłu"(Lapson 1975).

Tańcem, który wyraża tęsknotę za dawnym życiem i melodiami, jest z pewnością - Dawna melodia, być może najbardziej znany i popularny taniec izraelski z 1955 roku. W najprostszych krokach, szybszych połączonych z wolniejszymi, tancerze niemalże wpadają w trans w rytm muzyki przywodzącej na myśl najbardziej wzruszające żydowskie pieśni.

Nigun atik

Muzyka: Amitai Neeman

Słowa: Michael Kashtan

Choreografia: Rivka Shturman

[Nigun atik nuty melodii]

Nigun atik - 2Mb

Część A - po linii koła w prawo (ręce połączone, lewa na lewym ramieniu);

takt 1: 4 kroki od prawej;

takt 2: 2 wolne kroki od prawej (na 2 podwójne klaśnięcie na zewnątrz, na 4 pojedyncze do środka).

Figury z taktów 1-2 powtarzamy w taktach 3-4; 5-6; 7-8.

Część B - do środka koła;

takt 9: 2 wolne kroki od prawej (ręce w górę i lekko w prawo, w górę i lekko w lewo);

takt 10: 4 kroki do tyłu od prawej (ręce powoli schodzą w dół).

Figury z taktów 9-10 powtarzamy w taktach 11-12; 13-14; 15-16.

Historia zatacza koło i wracamy znowu do Ziemi Izraela, razem z chalucami pragnącymi ożywić ducha biblijnego judaizmu. Stworzenie tańców izraelskich było częścią syjonistycznego marzenia: powrotu do Ziemi Izraela i stworzenia narodowości i kultury izraelskiej, odwołującej się do tradycji Księgi, ale jednocześnie wyraźnie różnej od kultury i tożsamości religijnego Żyda z diaspory. Obok „odrzucenia diaspory", „maksymalnego syjonizmu" ruchowi przyświecała idea „Nowego Żyda" - pioniera, rolnika, pasterza, nawiązująca do biblijnej postaci Żyda uprawiającego swoją ziemię. Nowi Żydzi określali się też jako „ Sabra " - twardy i odporny bohater, wojownik. Częścią tego ruchu było odrodzenie się języka hebrajskiego, powstanie sztuki - w tym literatury i tańców, bo przecież „Każdy normalny naród ma swoją tradycję, ziemię, naturę i tańce ludowe" (Kadman 1975). Naród żydowski znalazł się w sytuacji, w której musiał tradycję tańca stworzyć. I coś, co wydawało się niemożliwe (wbrew logice rozwoju każdej kultury ludowej), stało się faktem.

Miedzy drugą (1904-1914) a trzecią (1919-1923) aliją (falą migracji) chaluce tańczyli tańce, które przywieźli ze sobą z krajów pochodzenia, m.in. polkę, krakowiaka, czerkesiję, kozaczoka, rondo i oczywiście horę. Wykorzystanie tańców przywiezionych przez „wracających do Izraela" współgrało z syjonistycznymi hasłami „powtórnego zgromadzenia rozproszonych" i później „kulturalnego pluralizmu", który ułatwił przetrwanie etnicznych (w tym - jemeńskich) wpływów w muzyce i tańcu. Kroki tańców z Europy Wschodniej, Bałkanów mieszały się z tańcami kultur lokalnych - arabskich, druzyjskich. Oryginalne tańce podlegały przemianom i uproszczeniom: trzymanie rąk na ramionach ustąpiło trzymaniu się za ręce (co daje większą swobodę ruchu), mniejsze i lżejsze ruchy (bardziej orientalne) wyparły energiczne kroki i wymachy typowe dla oryginalnej hory. Z czasem następowały dalsze zmiany, jak np. pozostanie w formacie koła, ale bez trzymania się ze ręce.

Pierwsze tańce zaczęły powstawać na potrzeby widowisk z okazji świąt obchodzonych w kibucach. Próbowano odtworzyć starożytne (w duchu nawiązywania do biblijnego judazimu) i stworzyć nowe ceremonie związane z wydarzeniami historycznymi i cyklem agrarnym: z sadzeniem drzew (święto Tu bi-Szwat), strzyżeniem owiec, winobraniem. Inspiracją dla tańców były: Biblia, Ziemia, natura, krajobraz, codzienne życie, praca na roli. W taniec przeobrażano ruchy siania i zbierania plonów, ruchy rybaków i pasterzy. Jak sformułowała to Sara Levi-Tanai: „To uczucie, jakie żywimy wobec starego-nowego krajobrazu, ta radość z odzyskiwania ziemi i pustyni i ta walka o przetrwanie - wszystkie one dostarczają ogromną ilość materiału" (Levi-Tanai, 1975).

Widowiska składały się z deklamowanego tekstu i tańca, nawiązywały do proletariackiej sztuki w formule zaproponowanej przez Rudolfa Labana w Europie: poruszających się i deklamujących chórów. Proste ruchy angażujące ogromne grupy ludzi pozwalały na osiągnięcie imponujących rezultatów estetycznych i jednoczesne przekazanie idei. Takie widowiska tworzyły ówcześnie m.in. Gurit Kadman, Lea Bergstein, Riwka Szturman, Jardena Cohen, Sara Levi-Tanai. Niektóre z prezentowanych przez nie układów stały się potem popularne wśród tańczącej społeczności, dając w ten sposób początek ludowym tańcom izraelskim.

Osiem rdzennych, wyrosłych właśnie w ten sposób, tańców izraelskich można było zobaczyć podczas pierwszego festiwalu tanecznego, który odbył się w 1944 w kibucu Dalia, zorganizowanego przez Gurit Kadman. Zaprezentowano wówczas dwadzieścia dwa tańce popularne w kibucach. Poza rdzennymi ośmioma, tradycyjnym Szerele, paroma inspirowanymi kulturą jemeńską pozostałe były przede wszystkim tańcami zapożyczonymi z innych kultur. I to właśnie dało impuls do rozkwitu twórczości - podczas drugiego festiwalu w kibucu Dalia w 1947 roku wszystkie zaprezentowane tańce były już nowo powstałymi, rdzennymi tańcami izraelskimi. Stworzono system rozpowszechniania tańców z kibuców i do miast, stały się popularne wśród młodzieży, pomagały w integrowaniu nowym imigrantom, nie mogło ich zabraknąć w czasie najważniejszych świąt, takich jak Święto Niepodległości. Jednocześnie zaczęły przekraczać granice Izraela, umożliwiając identyfikowanie się z kulturą izraelską tysiącom Żydów i nie-Żydów.

Nie można sobie wyobrazić współczesnych tańców izraelskich bez tańców jemeńskich, z których elementy włączone są w prawie każdy taniec (jak choćby „krok jemeński"). Odrzucono cechy, które nie odpowiadały ideologicznie nowemu stylowi: rozdzielenie kobiet i mężczyzn, improwizacja, ścisły związek między słowami, muzyką i tańcem, symbolizm gestów, dużą ekspresję twarzy. W szczególności ważne dla jemeńskich tancerzy były: odpowiadanie ruchem na słowa, rytm i niezwykła uważność na partnera. Klasykę tańców izraelskich inspirowanych jemeńskimi stanowią pełne subtelnych i delikatnych ruchów El ginat egoz, Iti milevanon, Dodi li.

Na współczesnych ludowych tańcach odciskały swoje piętno dwa główne typy ruchów: z północnego Jemenu - ruchy lekkie, szybkie pełne przemieszczania i bardziej ekspresyjne i duchowe, z centralnego Jemenu - ekspresja twarzy, rąk, pleców. W szczególny sposób tańce jemeńskie odpowiadały też potrzebom pierwszych Izraelczyków: ochrony dziedzictwa mimo zmian, przypomnienia o duchowości, ale bez skrępowania rytuałami.

Styl tańców izraelskich określa się jako eklektyczny. Z jednej strony - nawiązuje do wpływów w warstwie kroków i ruchów (ogromna różnorodność kroków, widoczne wpływy tańca klasycznego, słowiańskich, bałkańskich, arabskich itd.), z drugiej - do rzeczywistości izraelskiej, a jeszcze szerzej „lewantyńskiej" - mieszanki kultur, religii, języków. Ale pomimo tej eklektyczności pozostaje unikalny, w dużej mierze dzięki nastawieniu i nastrojowi tańczących, ważności grupy. Ten unikalny styl zawiera elementy orientalne i europejskie, ale przede wszystkim naznacza go „coś podstawowego - co jest silne, pełne witalności, otwarte, typowe dla Sabry" (Halprin 1960).

Jako przykład takiego tańca może służyć (Od) lo ahawti daj - „(Jeszcze) nie kochałem dosyć". Podmiot liryczny wyraża przekonanie, że wszystkie ważne doświadczenia życiowe są przed nim, bo: własnymi rękami jeszcze nie zbudował wioski, nie znalazł wody w środku pustyni, śnieg nie spadł, kiedy był dokładnie w trakcie zbioru żniw i ciągle jeszcze nie wie, dokąd poprowadzi go droga. W tekście piosenki powtarzane w każdym refrenie brzmią słowa mędrców z Talmudu: „Jeśli nie teraz, to kiedy".

Od lo ahawti daj

Muzyka: Naomi Shemer

Słowa: Naomi Shemer

Choreografia: Yankele Levy

[Nuty melodii Od lo ahawti daj]

Część A - po linii koła w lewo;

takty 1-4: 2 razy krok „shawtem majim" (krzyżujemy prawą nogę z przodu, lewa do boku, prawa z tyłu, lewa do boku);

takty 5-8: 2 razy kołysanie w miejscu twarzą do środka koła (prawa noga do przodu, lewa w miejscu, prawa do tyłu, wracamy na lewą).

Figury z taktów 1-8 powtarzamy w taktach 9-16

Część B -

takty 17-18: 4 kroki od prawej - do środka koła;

takty 19-20: 4 kroki do tyłu;

takty 21-22: 2 kroki (prawa, dostawiamy lewą) po kole w prawo (twarzą do środka koła);

takty 23-24: obrót przez prawe ramię w 4 krokach od prawej.

Figury z taktów 17-24 powtarzamy w taktach 25-32.

Ann Halprin, opisując taniec w Izraelu, zaczyna od opisu samego kraju:

„pełen kontrastów: między starym a nowym, można też dodać: świeckim i religijnym - jednocześnie tworzy pomost między Wschodem i Zachodem integrując przeróżne tradycje z każdego niemalże zakątka świata" (Halprin 1960).

Każdy taniec tego małego kraju, który powstał praktycznie w ciągu jednej nocy - by sparafrazować słowa Teodora Herzla - dowodzi, że państwo żydowskie istnieje.

Wszystkie cytaty z angielskiego tłumaczył Paweł Tański; dopiski w przypisach opracowała redakcja czasopisma na podstawie informacji zaczerpniętych z Encyklopedii PWN, http://encyklopedia.pwn.pl/.

Sukot- trwające siedem dni, radosne święto, upamiętniające mieszkanie w szałasach i namiotach podczas wyjścia Żydów z Egiptu i wędrówki do Kanaanu.

Talmud - komentarz do biblijnej Tory, w którym wyjaśniono, jak przestrzegać zawartego w niej prawa w warunkach po zburzeniu świątyni.

Diaspora- rozporoszenie Żydów poza Palestyną.

Purim - święto upamiętniające uchronienie Żydów od zagłady, opisane w Księdze Estery.

Chasydyzm - odłam judaizmu, żydowski ruch religijny lub pobożnościowy o charakterze mistycznym.

Baal Szem Tow - rabin, cadyk, jeden z twórców chasydyzmu na terenach dawnej Rzeczypospolitej.

Tora - Pięcioksiąg, Biblia hebrajska.

Szabat - siódmy, świąteczny dzień tygodnia (w tradycji żydowskiej jest to sobota), często nazywany Królową Szabat.

Cadyk - w judaizmie człowiek sprawiedliwy, wzór wyznawcy;w chasydyzmie charyzmatyczny przywódca religijny.

Inna nazwa tego tańca to Zemer atik.

Chaluce - pionierzy, pierwsi osadnicy Żydowscy na ziemiach palestyńskich.

Sabra - (dosłownie: kaktus) określenie urodzonych w Izraelu.

Kibuc - spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu, w którym ziemia i środki produkcji są własnością wspólną.

Moszaw - wioska, osada podobnie zorganizowana jak kibuc, z tym, że mieszkańcy moszawów posiadają własność prywatną.

Meishar Y.,Israeli Folk Dances as an Industrial Product, [online] http://www.rokdim.co.il/magazines/article.asp?a=4, dostęp dn.12.09.2011.

Ronen, D., Yemenite Jewish Elements In Israeli Folk Dances, [online] http://www.rokdim.co.il/magazines/article.asp?a=9, dostęp dn.12.09.2011.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
izraelskie tańce ludowe – historia narodu

# data[].attributes.attachment_link.title
Izraelskie tańce ludowe - historia narodu, który spełnił marzenie

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor: Monika Leszczyńska „Hora - taniec ludowy, jeden z najprostszych tańców rumuńskich, trafił do naszego kraju na przełomie wieków wraz z uchodźcami z Rumunii. Swoim charakterem świetnie pasował do pionierskiej postawy tych osadników, a zwłaszcza do społecznej struktury kibuców (spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu, w którym ziemia i środki produkcji są własnością wspólną).

# data[].attributes.body
Wiele tańców w kręgu na całym świecie ma w nazwie "koło".

# data[].attributes.body
"Bałkańskie tańce kołowe odznaczają się bogatą różnorodnością rytmu, tempa i temperamentu: niektóre są skoczne, bardzo szybkie i dynamiczne, inne spokojne, płynne i stonowane. Wariacje na temat podstawowego tańca, czyli oro, wyznaczają nie tyle granice państw, ile granice regionów, co sprzyjać ma integracji lokalnej społeczności wokół konkretnej odmiany oro."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W czasach starożytnych taniec w kręgu symbolizował bliskie przywiązanie człowieka do przyrody, której elementy postrzegano jako harmonijnie ze sobą połączone (jak tancerze trzymający się za ręce), cyklicznie się powtarzające (stąd kształt koła) oraz poddane biegowi zmieniających się pór roku, faz księżyca czy wędrówek słońca (rytm tańca). Taniec miał charakter celebracyjny i rytualny: spajał wspólnotę więzią fizyczną i emocjonalną, dodając otuchy w przełomowych momentach życia. To on dał początek tańcom ludowym, od których północna Europa stopniowo się oddalała, zastępując je tańcem w parach, a w XX wieku clubbingiem - w dyskotekach niby tańczy się razem, ale jednak osobno. Tymczasem na Bałkanach, które przez wieki znajdowały się pod panowaniem imperium osmańskiego, ludowe tańce, muzyka i śpiew przetrwały w prawie niezmienionej formie. Jest to jeden z nielicznych regionów w Europie, w którym nadal doświadczyć można żywego folkloru, takiego, który nie zna bariery wieku, płci, wyglądu czy statusu społecznego.

Na Bałkanach tańczą dosłownie wszyscy - dzieci i emeryci, kobiety i mężczyźni, grubi i chudzi, mieszkańcy wsi i nowoczesnych metropolii. Taniec ludowy nieodzownie towarzyszy świętowaniu ważnych wydarzeń jak ślub czy narodziny, ale pląsa się równie dobrze na ulicznych festynach, koncertach czy... bez jakiejkolwiek okazji.
Radość, energia, wspólnota
Na czym zatem polega ów bałkański fenomen? Podobnie jak w starożytnych tańcach rytualnych, tańce bałkańskie przybierają zazwyczaj kształt okręgu, który czasami się urywa, tworząc fantazyjny korowód. Stąd nazwa najpopularniejszego bałkańskiego tańca kolo (albo oro), pochodzącego z Serbii, ale wykonywanego w przeróżnych kombinacjach na całym półwyspie, a także w Bułgarii ( horo), Rumunii i Izraelu ( hora). Dlaczego w kręgu? Krąg symbolizuje równość wszystkich uczestników, daje poczucie bezpieczeństwa i wspólnotowości, a jego inkluzywność (w każdym momencie możemy do niego dołączyć) zachęca do pielęgnowania starych i budowania nowych relacji. Nauka tańca w kole towarzyszy bałkańskim dzieciom od przedszkola i dalej, przez wszystkie etapy edukacji. Nie chodzi w niej jedynie o przetrwanie kultury ludowej, lecz raczej o naukę współdziałania, solidarności i otwartości na innych.

Dołączając do bałkańskich zabaw, nie musimy się martwić o partnera do tańca, ponieważ tańczymy wszyscy razem, trzymając się za dłonie lub obejmując ramionami, a w niektórych wersjach chwytając jeden koniec chusteczki (zwyczaj ów pochodzi z czasów, gdy kobiety i mężczyźni nie mogli się w tańcu dotykać). Zapomnijmy też o kłopotach z koordynacją - ręce są z reguły zajęte, więc taniec koncentruje się przede wszystkim na ruchu nóg, nieskomplikowanych przeplatankach czy rytmicznym podskakiwaniu.
Prostota i ekspresja
Kroki są zazwyczaj tak proste,że już po kilku minutach możemy beztrosko czerpać przyjemność z ruchu. Tańczony powszechnie na całym półwyspie bałkańskim taniec prawo oro powtarza w nieskończoność następującą sekwencję kroków: trzy w prawo, jeden w lewo. Czy można się pomylić? A jeśli nawet, to i tak łańcuch tancerzy pociągnie nas dalej. Taniec nie musi być idealny, ma umożliwiać niczym nieskrępowaną ekspresję twórczą. Najczęściej do tańca przygrywa głośna i dynamiczna muzyka (koniecznie akordeony, czasami flety, skrzypce czy bębny), jednak mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego potrafią sobie świetnie bawić się i bez niej, spontanicznie akompaniując sobie kojącym i relaksującym bałkańskim wielogłosem.
Wariacje na temat kręgu
Bałkańskie tańce kołowe odznaczają się bogatą różnorodnością rytmu, tempa i temperamentu: niektóre są skoczne, bardzo szybkie i dynamiczne, inne spokojne, płynne i stonowane. Wariacje na temat podstawowego tańca, czyli oro, wyznaczają nie tyle granice państw, ile granice regionów, co sprzyjać ma integracji lokalnej społeczności wokół konkretnej odmiany oro. Jednak niemal wszyscy Serbowie potrafią zatańczyć uzicko kolo - wymagający nieco kondycji fizycznej, niezwykle dynamiczny i skoczny krąg tańczony do znanego folkowego utworu o tej samej nazwie - oraz moravac - krąg o wolniejszym tempie wykonywany zwykle na weselach, bardziej chodzony niż skakany. W Albanii i Kosowie prym wiedzie vallja e tropojës - spokojniejszy, trochę słowiański, a trochę orientalny w charakterze taniec z chusteczką. W Kosowie, Serbii i Macedonii dużą popularnością cieszy się czoczek, spuścizna po tureckim panowaniu, tańczony pierwotnie jako taniec brzucha, a następnie poddany licznym aranżacjom przez mniejszość romską.

A zatem, jeśli tylko będziecie mieli okazję dołączyć do jakiegoś bałkańskiego „kola", nie zastanawiajcie się długo - zobaczycie, że dusza wypełni się pozytywną energią. W tym kręgu tkwi bowiem niespotykana moc, nawiązująca wprost do natury i zapomnianych źródeł wspólnotowości.

Zdjęcie główne: serbskie tancerki w orientalnych strojach, fot. Dmitry Boyarin, Wikimedia Commons,

# data[].attributes.attachment_link.description
Na Bałkanach tańczą dosłownie wszyscy - dzieci i emeryci, kobiety i mężczyźni, grubi i chudzi, mieszkańcy wsi i nowoczesnych metropolii. Taniec ludowy nieodzownie towarzyszy świętowaniu ważnych wydarzeń jak ślub czy narodziny, ale pląsa się równie dobrze na ulicznych festynach, koncertach czy... bez j

# data[].attributes.body
"Symbolika koła przedstawiana jest jako figura doskonała. Dawne słowiańskie wierzenia przypisywały figurze koła funkcję magiczną – odciągało złe moce i ochraniało, zabezpieczało wzrost i płodność (zarówno ludzi, jak i przyrody). Sam taniec natomiast pełnił różne funkcje, zarówno magiczną, jak i społeczną, która związana była z różnymi obrzędami, np. pogrzebem, małżeństwem czy tańcem zimowym lub letnim, które miały przynieść szczęście w nadchodzącej porze roku."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na Bałkanach przez wieki mieszały się ze sobą różne tradycje i kultury, co wpływało na elementy życia codziennego. Jednym z bałkańskich obyczajów i elementem kultury ludowej jest właśnie kolo - czyli taniec , który jest swoistym elementem tożsamości narodowej.

Symbolika koła przedstawia na jest jako figura doskonała. Dawne słowiańskie wierzenia przypisywały figurze koł a funkcję magiczną - odciągało złe moce i ochraniało, zabezpieczało wzrost i płodność (zarówno ludzi, jak i przyrody). Sam taniec natomiast pełnił różne funkcje, zarówno magiczną, jak i społeczną, która związana była z różnymi obrzędami, np. p ogrzebem, małżeństwem czy tańcem zimowym lub letnim, które miały przynieść szczęście w n adchodzącej porze roku .

Kolo jako forma tańca ludowego jest szeroko znane w dużej ilości krajów, ale głównie zakorzenił o się i rozpowszechnił o u Słowian południowych. Historia tego tańca sięga aż do czas u Ilir ów (epoka brązu i żelaza), gdzie na nagrobkach tych plemion można zauważyć motywy przedstawiające tańce, które odbywają się w kręgu. Podobne wzory na nagrobkach można zauważyć także w okresie średniowiecza.

Istnieją różne formy tego tańca ludowego. Krąg może być zamknięty lub otwarty, z nieograniczoną liczbą tancerzy lub zaledwie jednym czy dwoma . Kolo otwarte jest zdecydowanie bardziej popularną formą, głównie ze względu na fakt, że wiadomo, gdzie jest jego początek, a gd zie koniec. Dodatkowo jest to bardziej swobodna forma tego tańca, ponieważ moż na poruszać się po linii prostej, można w trakcie tańca utworzyć okrąg, l ub połączyć się z innym półokręgiem, co umożliwia większą różnorodność. Tancerze trzymają się za ręce na różne sposoby, może to być trzymanie się pod rękę, z rękami na ramionach , ze skrzyżowanymi ramionami lub w uścisku. Ruch odbywa się zazwyczaj od lewej do prawej, a następnie od prawej do lewej, ale zasadniczo i tutaj występuje dowolność. Zazwyczaj kolo odbywa się przy akompaniamencie muzyki, choć w niektórych regionach znane są też formy, które wykonuje się w ciszy (co można powiązać z tradycją obrzędów pogrzebowych). Na styl wykonywania tańca ogromny wpływ ma oczywiście położenie geograficzne, ponieważ w każdym regionie na przestrzeni czasu wprowadzano do kola różne zmiany, co współcześnie skutkuje różnymi stylami tańca, ale także innymi strojami czy pieśniami.

Współcześnie kolo jako taniec utraciło swe funkcje magiczne. Traktowane jest teraz jako forma rozrywki i ciekawe widowisko, które zazwyczaj wykonywane jest przez profesjonalistów.

źródło zdjęcia wyróżniającego: https://hr.wikipedia.org/wiki/Ansambl_narodnih_plesova_i_pjesama_Hrvatske_LADO

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolo - tradycyjny taniec ludowy - Yugolski

# data[].attributes.attachment_link.description
Na Bałkanach przez wieki mieszały się ze sobą różne tradycje i kultury, co wpływało na elementy życia codziennego. Jednym z bałkańskich obyczajów i elementem kultury ludowej jest właśnie kolo - czyli taniec, który jest swoistym elementem tożsamości narodowej. Symbolika koła przedstawiana jest jako figura doskonała.

# data[].attributes.headline
Milan Kundera, Księga śmiechu i zapomnienia

# data[].attributes.subject
Milan Kundera, Księga śmiechu i zapomnienia

# data[].attributes.body
"Ja także tańczyłem w kręgu (...) - Była wiosna 1948 roku (...), a ja trzymałem za ręce albo za ramiona innych komunistycznych studentów, robiliśmy dwa kroki w miejscu, jeden do przodu, potem wyrzucaliśmy w górę najpierw jedną, później drugą nogę...
Wtedy zrozumiałem magiczne znaczenie kręgu. Jeśli oddalimy się z szeregu, to możemy zawsze łatwo do niego powrócić. Szereg jest formą otwartą. Lecz koło zamyka się i nie ma do niego powrotu. To nie przypadek, że planety poruszają się po okręgach, a kiedy oderwie się od nich kamień, siła odśrodkowa odrzuca go daleko na zewnątrz. Jak oderwany meteoryt ja leż wyleciałem z koła i lecę do dziś. Są ludzie, którym dane jest umrzeć pośród krążenia i są tacy, którzy rozbijają się padając. Ci drudzy (do których ja należę) odczuwają stale cichutką tęsknotę do zagubionego tańca w kole, bo przecież każdy z nas jest obywatelem Wszechświata, w którym wszystko krąży po okręgach. "

# data[].attributes.body
Nazwa oberek wywodzi się od słów obertanie, obwyrtanie, które w gwarze znaczą obracanie się, ruch kolisty.

# data[].attributes.body
Oberek dla początkujących. Jak zatańczyć oberka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oberek lekcja tańca nr 1 - odnalezienie rytmu oberka w muzyce

# data[].attributes.body
"Piotr Zgorzelski, wybitny nauczyciel tańców tradycyjnych, powiada:
Kiedyś tańczyło się na zabój. Na wsi kończyło się pracę, robiło obrządek i tańczyło do rana, a potem z zabawy wracało się do pracy. Nie ma drugiego takiego tańca jak oberek. Tak szybkiego, zakręconego i ekstatycznego. Chodzi tu o rodzaj wspólnego przeżycia i zapamiętania się w tańcu. Nie jestem sam dla siebie. Jestem dla swojej partnerki i dla innych uczestników, a oni z kolei są dla mnie. To jest taniec szalony, nie ma czegoś takiego w Europie."

# data[].attributes.body
- Nigun to pieśń bez słów, gdyż po to, by zbliżyć się do Boga, słowa nie wystarczą – wyjaśnia muzykolog. - Można to osiągnąć tylko za pomocą języka uniwersalnego, jakim dla chasydów jest muzyka. Muzyka i śpiew stoją wyżej niż słowa.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Centrum Zdrowego i Aktywnego Seniora, Łódź

# data[].attributes.body
Film dokumentalny z 2021 roku, w reżyserii Roberty Grossman.
„Hava nagila" to nie tylko pieśń o wielowiekowej historii, ale i legenda.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hava Nagila: The Movie Official Trailer #1 (2012) Jewish Documentary Movie HD

# data[].attributes.body
Musical z muzyką Jerry’ego Bocka, tekstem Sheldona Harnicka i librettem Josepha Steina.

# data[].attributes.attachment_link.title
Fiddler on the Roof (10/10) Movie CLIP - The Bottle Dance (1971) HD

# data[].attributes.body
Książka napisana w rytmie oberka.
"Kiedy grał który Wicher, cały świat wirował. Bo Wichrowie od Maciejowych czasów potrafili ze swoimi skrzypcami rozmawiać, potrafili je uwieść i szeptać im ciepłe słowa. I rzeczywiście, gdy grali, cały świat zaczynał wirować i wszyscy milkli, i nawet myśli cichły zasłuchane. A kiedy nie było już nawet myśli, to świat musiał wypełnić się tańcem, to świat tańczył i ludzie tańczyli, bo co innego mieli do roboty, skoro nie mogli rozmawiać ani myśleć?"

# data[].attributes.body
"I znowu tańczyć. I już nie kujawiaka, nie walca, a oberka! Ach, oberek, oberek! Ty i przytupujesz, i kręcisz się coraz szybciej. W lewo, w prawo. Hej! I dziewczynę od ziemi oderwałeś. Już ona w twoich rękach, zdyszana, zaczerwieniona. Już sama ciebie obejmuje. Już u niej diabliki w oczach...."

# data[].attributes.body
" - Umiesz tańczyć? - spytał gwałtownie. - Umiesz tańczyć?
- Nie.
- Nie?!
Opuścił ręce zdumiony.
- Dobrze - powiedział po chwili - więc ja zatańczę, szefie. Usiądź trochę dalej żebym cię nie potrącił. Hej! Hej!
Podskoczył, wyskoczył z baraku, zrzucił buty, marynarkę, kamizelkę, podkasał nogawki spodni aż do kolan i zaczął tańczyć. W umazanej jeszcze węglem czarnej twarzy błyszczały białka oczu.
Rzucił się do tańca - klaskał w dłonie, podskakiwał, wywijał w powietrzu piruety, opadał na ugiętych kolanach i znów nogi wyrzucały go w górę. Wzlatywał wysoko, jakby był z gumy. Nagle wzbił się tak wysoko, jakby chciał przezwyciężyć prawa natury i ulecieć. W tym strudzonym, starym ciele wyczuwało się duszę walczącą o ty, by porwać je i wraz z nim jak meteor rzucić się w ciemności. Dusza podrywała ciało, a ono spadało, nie mogąc zbyt długo utrzymać się w powietrzu, dusza bez litości podrywała je znowu, jeszcze wyżej, lecz ono nieszczęsne, opadało bez tchu..."

# data[].attributes.body
Sirtaki (właściwie Sirtáki, lub Syrtáki, grec. συρτάκι) – popularny grecki taniec pseudoludowy, stworzony w 1964 na potrzeby filmu Grek Zorba. Taniec nazywany jest też tańcem Zorby lub po prostu Zorbą. Klimatem i choreografią zbliżony do autentycznych greckich tańców ludowych.
Muzykę filmową napisał Mikis Theodorakis. Łączy ona szybką i wolną wersję tańca chasapiko (grec. Hasápikos, Chasápikos). Początkowe metrum na 4/4 wraz z przyspieszeniem muzyki zmienia się na 2/4.
Sirtaki jest zdrobnieniem od sirtós, nazwy najbardziej tradycyjnego rodzaju ludowego tańca greckiego z akompaniamentem buzuki. Sirtaki, "mały sirtós", jest przeważnie tańczony przez niewielką liczbę tancerzy[potrzebny przypis] i w przeciwieństwie do stałych kroków sirtósa i innych tańców ludowych, dopuszczalna jest improwizacja i kombinacja figur i kroków.

# data[].attributes.headline
Teresa Mirga, Kocham śpiewać samej sobie

# data[].attributes.subject
Teresa Mirga, Kocham śpiewać samej sobie

# data[].attributes.body
To wszystko zależało od sytuacji, natchnienia. Te pieśni rodziły się w którymś momencie same z człowieka. Tak samo było z tańcem. [...] Nie ma u Cyganów tańca obrzędowego, po prostu jest taniec i on wynika, wypływa ze środka, z wewnątrz mnie.

# data[].attributes.headline
Martin Šmaus, Dziewczynko roznieć ogieniek

# data[].attributes.subject
Martin Šmaus, Dziewczynko roznieć ogieniek

# data[].attributes.body
"Dunkowie tańczyli tak, jak im w duszy grało i jak z tej duszy się wylewało - jeden siedział w kącie i ocierał oczy, drugi przytupywał w rytm muzyki albo snuł się po pokoju jak pijany niedźwiedź, ale wszyscy tańczyli tak, jakby to była ostatnia godzina i minuta ich życia - z rękoma uniesionymi nad głową i rozjarzonymi oczami. Kobiety wirowały w rozwianych sutych spódnicach, a mężczyźni szarpali na sobie koszule, te odświętne białe i te stare, ogniście czerwone, z bufiastymi rękawami, bo mieli chorą, zbolałą, rozbitą duszę."

# data[].attributes.body
Doroty Kędzierzawskiej z 1991 r.

# data[].attributes.attachment_link.title
Diabły, diabły / The Devils, the Devils - Poland 1991[English subtitles]

# data[].attributes.body
Polski film z roku 2013 w reżyserii Joanny Kos-Krauze.

# data[].attributes.headline
Tradycyjny angielski "barn dance" - taniec "stodolany".

# data[].attributes.subject
Tradycyjny angielski "barn dance" - taniec "stodolany".

# data[].attributes.headline
Pieter Brueghel Młodszy, „The wedding dance in a barn”

# data[].attributes.subject
Pieter Brueghel Młodszy, „The wedding dance in a barn”

# data[].attributes.body
1616,

# data[].attributes.body
Brytyjski film z 1998 roku w reżyserii Iana Sharpa.
Taniec majowy dziewcząt w 4 minucie filmu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie.
Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?
CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych.
W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo. Wówczas odbiór może być zakłócony, a plik wideo może ładować się dłużej niż zwykle.

W opcji CDA Premium gwarantujemy, iż przepustowości i transferu nie braknie dla żadnego użytkownika. Zarejestruj swoje konto premium już teraz!

# data[].attributes.attachment_link.description
Opowieść o młodej dziewczynie z biednego domu (Gemma Arterton), której rodzice odkrywają iż pochodzą ze starej szlacheckiej rodziny. Wymuszają na Tess by poszła do ich dalekich krewnych i spróbowała się im przypodobać. Dziewczyna nie spodziewa się jednak, że poszukiwanie pracy zmieni jej życie na zawsze.

# data[].attributes.body
Film w reżyserii Romana Polańskiego z 1970 roku.
Taniec majowy dziewcząt - od 7 minuty filmu.
Scena tańców stodolanych w 31 minucie filmu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie.
Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?
CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych.
W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo. Wówczas odbiór może być zakłócony, a plik wideo może ładować się dłużej niż zwykle.

W opcji CDA Premium gwarantujemy, iż przepustowości i transferu nie braknie dla żadnego użytkownika. Zarejestruj swoje konto premium już teraz!

# data[].attributes.attachment_link.description
Załóż konto CDA Premium i nie trać czasu na wczytywanie. Aktywuj teraz, a 14 dni otrzymasz gratis!Aktywuj konto premium Dlaczego widzę ten komunikat?CDA nie limituje przepustowości oraz transferu danych. W godzinach wieczornych może zdarzyć się jednak, iż ilość użytkowników przekracza możliwości naszych serwerów wideo.

# data[].attributes.body
1878, własność prywatna

# data[].attributes.body
reż. W. Lesiewicz / PWSFTviT 1950

# data[].attributes.attachment_link.title
"Oberek" reż. W. Lesiewicz / PWSFTviT 1950

# data[].attributes.headline
Andrzej Stasiuk, "Oberek" w Nie ma ekspresów przy żółtych drogach

# data[].attributes.subject
Andrzej Stasiuk, "Oberek" w Nie ma ekspresów przy żółtych drogach

# data[].attributes.body
"Oberek jest tańcem obsesyjnym. Jego  kolista, powtarzalna struktura pogrąża umysły tańczących i grających w hipnozie (...)
Tak, obsesyjny, wirtuozowski oberek grany przez dziwaka mieszkającego na skraju wsi to najbardziej polski ze wszystkich polskich tańców."

# data[].attributes.body
"To i z nagła huknęli w instrumenty obertasa, że mróz przeszedł kości, a Boryna do Jagny skoczył, przygarnął ją krzepko i z miejsca rymnął takiego oberka, aż dyle zaskowyczały, a on wiał po izbie, zawracał, podkówkami trzaskał, a przyklękaniem z nagła zawijał, to trząchający po izbie się nosił szeroko, od ściany do ściany, to przed muzyką piosneczki śpiewał, że mu po muzycku odkrzykali, i dalej hulał siarczyście i tan wiódł zapamiętale, bo za nim drugie pary jęły się z kup wyrywać i przytupywać, śpiewać, tańcować i co ten największy pęd brać, że jakby sto wrzecion, pełnych różnobarwnej wełny, wiło się po izbie z turkotem i okręcało tak szybko, że już żadne oko nie rozeznało, gdzie chłop, gdzie kobieta; nic, ino jakby kto tęczę rozsypał i bił w nią wichurą, że grała kolorami, mieniła się i wiła coraz prędzej, wścieklej, zapamiętalej, aż światła chwilami gasły od pędu, noc ogarniała taneczników, a tylko oknami lała się miesięczna poświata rozpierzchłą, świetlistą smugą, iskrzyła się wrzącym srebrem wskróś ciemności i wskróś wirującej gęstwy ludzkiej, co nadpływała spienioną rozśpiewaną falą, migotała i kłębiła się w tych brzaskach jako w sennym widzeniu i przepadała w ćmie nieprzeniknionej, by się znowu wynurzyć i zamajaczyć na mgnienie przed drugą ścianą, na której tknięte światłem szkła obrazów pryskały i mżyły ogniami, i przewalić się, i stoczyć w noc, że tylko ciężkie dychanie, tupoty, krzyki rwały się, plątały i huczały głucho w oślepłej izbie.

A ciągnęły się już te tany łańcuchem jednym, bez przerwy ni przestanku… bo co muzyka zaczynała rznąć nowego, naród się podnosił z nagła, prostował jak bór i szedł z miejsca pędem takiej mocy jak huragan; trzask hołubców rozlegał się jak bicie piorunów, krzyk ochotny trząsł całym domem i rzucali się w tan z zapamiętaniem, z szaleństwem, jakoby w burzę i bój, na śmierć i życie.

I tańcowali!"

Serial telewizyjny w reżyserii Jana Rybkowskiego (1971-1972)

# data[].attributes.attachment_link.title
Chłopi odc 6 - Ogień (fragm: karczma - Stanisław Klejnas)

# data[].attributes.body
W polskim filmie w reżyserii Pawła Pawlikowskiego możemy zobaczyć sceniczną wersję oberka opoczyńskiego w wykonaniu zespołu Mazowsze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zimna Wojna (Paweł Pawlikowski) - zwiastun

# data[].attributes.body
Serial z 2008 roku, reżyseria David Blair.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tess of the D'Urbervilles (2008) - dance scene - HD

# data[].attributes.body
Film z 1964 roku, reżyseria: Mihalis Kakogiannis.

# data[].attributes.body
Izraelski taniec w choreografii Yankele Leviego, tańczony do muzyki z musicalu Shnei Kuni Lemel.

# data[].attributes.body
Izraelski musical z 1966 roku w reżyserii Izraela Beckera. Historia oparta jest na sztuce jidysz z 1880r. autorstwa  Abrahama Goldfadena. W filmie możemy zobaczyć zbiorowe sceny tańca chasydzkiego.

# data[].attributes.attachment_link.title
קוני למל ריקוד חסידי kuni lemel chasidic dance

# data[].attributes.body
1910, w Ermitażu w Sankt Petersburgu

# data[].attributes.body
1910, w Muzeum Narodowym w Warszawie

# data[].attributes.body
1900,

# data[].attributes.body
1892,

# data[].attributes.body
1827, w

# data[].attributes.body
2010

# data[].attributes.body
1965, Barcelona

# data[].attributes.body
lata 1950., Park Śląski w Chorzowie

# data[].attributes.attachment_link.title
1200px-Фонтан_«Детский_хоровод»

# data[].attributes.headline
Berthold Dietz Fontanna "Bawiące się dzieci"

# data[].attributes.subject
Berthold Dietz Fontanna "Bawiące się dzieci"

# data[].attributes.body
1968, Zwickau

# data[].attributes.body
Flm francuski z 2018 roku, na podstawie książki fińskiego pisarza Arto Paasiliinny "wyjący młynarz".
W filmie występuje scena zbiorowego tańca - mieszkańcy wioski tańczą farandolę, którą można tańczyć całą noc. Nawet główny bohater ulega czarowi i daje się porwać w tany.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cornelius, wyjący młynarz (2018) #1 zwiastun

# data[].attributes.body
Powieść rumuńskiego autora Liviu Rebreanu napisana w 1927 roku.

# data[].attributes.body
Melodramat rumuński z 1985 roku w reżyserii Sergiu Nicolaescu, będący ekranizacją powieści Liviu Rebreanu pod tym samym tytułem.