# data[].attributes.body
Gaur egun grafenoa zientzia eta ingeniaritza munduan bere  erabilera anitzengatik momentu onenean dago; baina arazo bat du: ez da erdieroale naturala. Karbono-atomo geruza bakar batek  indar fisikoa eta malgutasuna erakusten ditu, baita propietate elektriko paregabeak ere. Ezaugarri hauen bidez ikertzaileak edonon erabili ditzakete.

Transistore hobeak sor ditzakeen material berri bat aurkitu da, fosforenoa; grafenoarekin hainbat ezaugarri partekatzen dituen materiala. Elektronikan, eraginkortasun gutxiago duten materialak ordezkatzeko asmoz, fosforenoaren potentzialari buruzko ikusmin handia sortu da.

Presio altuaren menpean, fosforoa, fosforo beltza bihurtzen da, propietate supereroaleak duela mende bat baino gehiago sortua. Fosforo beltza erdieroale naturala da. Kontrol honek korrontearen galerak minimora murrizten ditu, eta horren bidez, transistoreen eraginkortasuna hobetzen du. Materialak beste hainbat erabilera izan dezake, adibidez, elektronika malgua.  Horrez gain, fosforoak argia igortzen du. Fosforo beltzaren erabilerak haren erabilera, mikroteknologiatik nanoteknologiara eramatea ahalbidetuko du.

# data[].attributes.body
Fulerenoak karbonoaren forma alotropikoak dira, diamante eta grafito moduan. Aurkitu zenetik gaur egunera arte ez dira fuleneroen ikerketak gelditu. Karbonoaren kimika hainbat urtez izan da ikertua  eta fulerenoak iraultza izugarria eragin du beregan.

Fulerenoa orain dela gutxi aurkitu zuten eta baloi baten itxura zuela konturatu ziren EEBB-ko zientzilari talde batek, duen itxuragatik jarri zioten "buckyballs" izena. 12 pentagonoz eta 20 hexagonoz osaturiko 60 karbonoko egitura biribil eta hutsa da, C 60 .

Fulerenoak hainbat propietate ditu : fotokimikoak, eroaleak, egiturazkoak… Propietate anitz horiei esker fulerenoentzat hainbat erabilera egon zitekeela espekulatu zen.

Egiturazko propietateei dagokienez hauek egitura txikia eta esferikoa dute, horren ondorioz, bere barnean atomo zein molekula txikiak gordetzeko gai dira. Farmakoak honela bilduta aurrerapen handiak lor ditzazkegu medikuntzan, hala nola minbizizren kontrako tratamenduetan. Honetaz aparte, duen egiturari esker mikroskopio jakin batzuetan (punta txikia duten mikroskopioetan) bertan fulerenoa paratuz lortu da grafitoaren atomoak banaka ikustea.

Propietate eroalea eta fotokimoak ahalbidetzen dute energia berriztagarrien arloan erabiltzea. Hain zuzen, eguzki energian.

Medikuntzan eta gure eguneroko bizitzan fulerenoak lagungarriak izan daitezke. Baina, oraindik ez dakigu zehatz-mehatz haren aplikazioak noraino heldu daitezkeen;izan ere, gaur egungo zientzialariak buru-belarri ari dira honetan ikertzen.  Are gehiago, gaur egun ezagutzen ditugun aplikazioak hurrengokoak dira: antioxidatzaileak egiteko, agente antibiraletan, medikamentuetan, nanoteknologian eta betaurrekoetan.

Bitxikeria gisa, kontuan hartzekoa da, fulerenoek duten propietate batzuen ondorioz toxikoak bilakatu daitezkeela.

Fulerenoaren erabilera argi bat dugu ebolaren gaixotasunaren kontrako tratamenduan. Gaixotasun honi aurre egiteko 13 fulerenoz osaturiko supermolekula bat sortu dute. Fulereno molekula hau, fulereno 60 izenekoa, ebolaren birusak eragindako infekzioa inhibitzea lortu du.

# data[].attributes.body
1- Zer eragin dauka erdi eroale naturala ez izatea?
2- Zer da transistore bat?

# data[].attributes.body
1- Zer esan nahi du fulerenoak forma alotropikoak izatea?
2-Zer esan nahi du fulerenoa paratzea grafitoaren atomoak ikusteko?

# data[].attributes.body
Koltan mineralari esker, gaur egun erabiltzen ditugun aparatu elektronikoak ditugu. Hala nola, sakelako telefonoak, ordenagailuak, tabletak, argazki kamerak, PlayStation-ak, Ipod-ak… Horrez gain, aparatu hauek guztiek gero eta zirkuitu elektroniko konplexuagoak dituzte, bateriek gero eta gehiago irauten dute, gutxiago pisatzen dute…

Koltana, bi osagarriz osatuta dagoen minerala da. Alde batetik, kolunbita, ezaugarri berezirik ez duenez, baztertu egiten da. Beste alde batetik, tantalioa, hainbat ezaugarri ditu eta ezaugarri horiek elektronikarako oso aproposa egiten dute. Adibidez, kobrea baino %80 eroale hobeagoa da, beroari hobeto eusten dio… Honi esker lortzen ditugu lehen aipatutako aparatu elektronikoak.

Hala ere, gauzak ez dira diruditen bezain politak. Izan ere, Kongon errealitaterik odoltsu eta krudelena dago. Nokia, Alcatel, Siemens… eta horrelako enpresek, datu mordoa ezkutatzen dituzte.

Munduko koltan gehiena Kongon dago, Ipar Krivu eta Hego Krivu lurraldeetan hain zuzen ere. Baina Koltana ateratzeak hilketa eta arazo mordoak eragiten ditu Kongoko Errepublikan, umeetan batez ere.

Azkenean, petrolioa bezala, koltana bukatu egingo da. Izan ere, horniketa arazoak egongo dira eta urte gutxi barru oso zaila izango da mineral hau aurkitzea. Alternatiba oso gutxi daude honi aurre egiteko eta orokorrean jendea ez da ezertaz enteratzen. Hala ere, azkenaldian jendea konturatzen hasi da eta “gerra” bat hasi da martxan koltana kontrolatzeko.

# data[].attributes.body
Preserbatibo hitza entzuten dugunean, latexko kondoiak etortzen zaizkigu burura. Baina beste objektu guztien antzera, urteen joan etorrian eboluzio bat jasan dute ahalik eta erosoena lortzeko asmoarekin. Esaterako, egiptoarren garaiko linozko preserbatiboak nahiz animalien erraiekin egindakoak edota txinatarren larruzkoak aurkitu ditzakegu bere aldaeran.

Gaur egun, nahiz eta metodo eraginkorrenetarikoa (%99-koa) izan, badaude erlazio sexualak gutxiago gozatzearekin erlazionatzen dutenak eta horregatik, hauen erabilera albo batera uzten dute.

Zientziak aurrera egin ahala, material berrien ezagupenak handitu egin dira. Duela denbora gutxi, grafeno izeneko material erresistentea preserbatiboak egiteko bikaina izango zela ondorioztatu zuten. Izan ere, bere ezaugarri nagusienak, malgutasuna eta arintasuna dira.

Oraindik ez dira merkaturatu bere erabilera desberdinak aztertzen ari direlako. Hala ere, kondoiez gain gure eguneroko gailu desberdinak ekoizteko erabilgarria izan daiteke. Hala nola, hegazkinetan, autoetan, mugikorretan, edota osasun arloan.

# data[].attributes.body
1- Nondik lortzen da grafenoa izeneko materiala?
2- Grafenoa orain arte erabili ez bada, nola jakinj dezakete zientzialariek alergiarik eragingo ez dituen edota gizakiaren azalarentzako kaltegarria izango den?

# data[].attributes.body
Lan honetan material berri baten garapena azalduko dugu: nanozelulosa. Izan ere, nanozelulosa materiala merkeagoa, erresistentzia handiagokoa, organikoa eta ekologikoa delakoan daude zientzialariak.

Material hau lortzeko bi metodo desberdin egon daitezke. Alde batetik, Texas-eko Unibertsitateko zientzialariek kokozko nata ekoizten duten bakterioaz (Acetobacter xylinum) baliatzen dira algak nanozelulosan bihurtzeko. Beste alde batetik, Argentinako instituzio bateko ikertzaileek talde bateko ikertzaile talde bat zelulosazko nanozuntzen garapenean lan egiten ari dira, pinua eta eukaliptoa bezalako espezieen hondakinak erabiliz. Bestelako zuhaitzak ere erabil daitezke, moringa zuhaitza esate baterako. Zuhaitz hauen enborrak prozesu kimiko eta mekanikoen bitartez nanozelulosan eraldatzen dira. Horren bitartez, zuntzak desegituratu egiten dira eskala nanometrikora heldu arte; hau da, begi bistaz ikusi ezin ditzakegun egiturak sortzen dira. Emaitza hidrogel bat da, zeinek nanozuntzak dituen.

Sortutako hidrogelak hainbat propietate ditu: ultraxurgatzailea, indartsua eta arina da. Horri esker, hainbat erabilera izan ditzake. Adibidez, ordenagailu, mugikor eta telebisten pantailak egiteko, edo edozein material filtratu dezaketen iragazkiak sortzeko.

# data[].attributes.body
Upsalita, orain dela 8 urte sortutako magnesio karbonatoz osatutako mineral bat da.  Egitura poroduna dauka, eta ura xurgatzeko gaitasun handia ere. Hainbat gauzatarako erabil daiteke, adibidez airearen hezetasuna murrizteko, energia murrizteko, itsasoko hondakin toxikoak xurgatzeko...

Baina, Upsalita sortzea planeatuta zegoen? Ez, nahi gabe gertatu zen zerbait da. Zientzialari talde batek, beste zerbaitekin lanean ari ziren momentuan sortu zen, parametroak aldatu zizkioten substantzia denbora batez laborategian utzi ondoren.

Upsalita aurkitzeak, hainbat gauza aldatu zituen: funtzio bera baina garestiagoak ziren materialak erabiltzeari utzi zaio, izan ere upsalita lortzea errazagoa eta merkeagoa da eta honen propietateak askoz ere erabilgarriagoak dira honelako propietateak dituzten beste material batzuekin alderatuta.

# data[].attributes.body
-Zer prozesu ematen da edo zer gertatzen da algak nanozelulosa bihurtzeko?
-Zer prozesu pairatzen du hidrogelak pantaila bihurtzeko?

# data[].attributes.body
-Non aurki daiteke fosforo beltza?
-Zeintzuk dira bere osagaiak?

# data[].attributes.body
-Materialak xurgatu edo murrizteko, material horiek berezitasunen bat eduki behar dute?
-Upsalitaren zer osagaik bultzatzen du materiala xurgatzera?

# data[].attributes.body
-Zer eragin dute propietate hauek materiarengan?(fotokimikoa, eroalea, egiturazkoa)
-Fulereno moldatuak zer egiten du ebolaren infekzioa inhibitzeko?

# data[].attributes.body
-Zer propietate ditu?
-Ze beste alternatiba dago traba hau gainditzeko?

# data[].attributes.body
-Zertzuk dira nanozuntzak?
-Zertan datza eskala nanometrikoa?

# data[].attributes.body
-Zer esan nahi du erdieroale izateak?
-Zein da mikroteknologia eta nanoteknologiaren arteko desberdintasuna?

# data[].attributes.body
-Ze material ordezkatu ditu merkeago izateagatik?
-Ze itxura edo objektutan aurkitu dezakegu airearen hezetasuna murrizteko?

# data[].attributes.body
-Zertarako erabiltzen da energia berriztagarrietan?
-Zeintzuk dira toxikoak egiten dituzten propietateak,hau da, zergatik izan daiteke toxikoa?

# data[].attributes.body
-Zeintzuk dira tantalioa elektronikarako aproposa egiten dituzten ezaugarriak?
-Nola erauzten edo lortzen dute koltana Kongon?

# data[].attributes.body
- Zelan konturatu dira grafenoa preserbatiboak egiteko material bikaina dela?
- Alergiak eragiteko nork ditu probabilitate gehiago, latexak edo grafenoak?

# data[].attributes.body
- Zertan da hobea nanozelulosa orain erabiltzen diren materialekin alderatuta?
- Nanozelulosa eraikuntzan erabil ahalko litzateke?

# data[].attributes.body
- Zergatik ahalbidetzen du fulerenoak grafitoaren atomoak ikustea?
- Zer dira propietate fotokimoak?

# data[].attributes.body
- Koltana bukatzen denean, zein alternatiba egongo dira hau ordezkatzeko?
- Zer egin daiteke Kongoko ustiapenari aurre egiteko?

# data[].attributes.body
- Zer erabilera eduki ditzake fosforenoak gure eguneroko bizitzan?
- Zer da elektronika malgua eta zer motatako erabilerak ditu fosforenoak arlo horretan?

# data[].attributes.body
1-Koltana amaitzean zein materialak ordezkatuko dio edo badago beste konponbiderik aurreikusita?
2-Zergatik gertatzen dira hilketak material hau eraustean?

# data[].attributes.body
1-Zerk egiten du nanozelulosa hain erresistentea?
2-Nolakoa da algak nanozelulosa bihurtzeko prozesua?

# data[].attributes.body
Ze abantail ditu grafenozko kondoia latexko kondoiekin konparatuz?
Alergiarik eragin dezake

# data[].attributes.body
Zerk egiten du fosforenoa grafenoa baino hobeagoa izatea?
Erabilera gehiago eduki ditzazke?

# data[].attributes.body
Nola lortu zen upsalita?
Ze propietate ditu

# data[].attributes.body
Ze abantail ematen dizkio tantalioaren ezaugarriak aparatu elektronikoei?
Nola lortzen da koltana?
Arazoaren aurrean zer egingo dute?

# data[].attributes.body
Hidrogelak erabilera gehiago ditu?
Zer da nanozeluloza?
Ze prozezuren bidez lortu dute nanozeluloza?

# data[].attributes.body
-Nola murrizten da aire hezetasuna?
-Ze material ordezkatzen du?

# data[].attributes.body
- Zer dira nanozuntzak?

- Nanozelulosa ez den zein beste material erabil daiteke?

# data[].attributes.body
- Zer dira forma alotropikoak?

- Fulerenoak dituen zein propietateren ondorioz bilaka daitezke toxiko?

# data[].attributes.body
- Zergatik upsalitaren propietateak erabilgarriagoak dira beste mineral batzuekin alderatuta?

- Zein beste material erabil dateke erabilera berdinak dituena?

# data[].attributes.body
zer dira transistoreak?

zergatik bihurtzen da beltza tenperatura handiaren eraginpean?

# data[].attributes.body
zer da alotropikoa izatea?

Eguneroko bizitzan zertan izan daiteke lagungarria?

# data[].attributes.body
zer nahi du esan parametroak aldatzea?

non aurkitu dezakegu?

# data[].attributes.body
pinu edo eukaliptotik nola ateratzen da?

zer da hidrogela

# data[].attributes.body
zertarako erabil daiteke?

ze diferentzia dago beraien artean

# data[].attributes.body
-Zerekin zeuden lanean zientzialariak upsalita nahigabe sortzeko?
-Zer mineralekin alderatu daitezke upsalitaren ezaugarriak?

# data[].attributes.body
- Zer esan nahi du fulerenoak karbonoaren forma alotropikoak direla?
- Fulerenoaren ze propietategatik bilakatu daitezke toxiko?

# data[].attributes.body
Zer funtzio du transistore batek?

Zergatik ahalbidetzen du material honekmikroteknologiatik nanoteknologiarako pausua?

# data[].attributes.body
Preserbatibo berri hauek merkaturatzea lortuz gero, ekonomikoki jasangarriak izango dira?

Nola bermatuko dute material berri honek insatisfakzio sexuala eragoztea?

# data[].attributes.body
Ze material ordezkatu ditu Upsalitak?

Nola lortu daiteke energia murriztea?

# data[].attributes.body
Toxikoa bihurtu ahal bada, ba al dago medikuntza arloan erabiltzerakoan arriskurik?

Zer erabilera du betaurrekoetan?

# data[].attributes.body
Ba al dago koltana erreziklatzeko posibilitaterik?

Ez dago koltanaren antzerako egitura duen material bat laborategian egiterik?

# data[].attributes.body
- Nola eragiten du Aceobacter xylium bakterioak alga arrunt bat nanozelulosan bihurtzea?
- Zergatik da horren erresistentea nanozelulosa?

# data[].attributes.body
- Fosforenoak erdieroalea izateaz gain, zer beste propietate erabilgarri ditu?
- Beste erdieroale on batzuk egonda, zergatik da hain baliotsua fosforenoa?

# data[].attributes.body
- Nola eratu zen upsalita parametroak aldatzean?
- Nola ekoizten da upsalita?

# data[].attributes.body
- Zer esan nahi du fulerenoa karbonoaren forma alotropikoa izateak?
- Zergatikl da erabilgarria mikroskopio bidez grafitoaren atomoak ikustea?

# data[].attributes.body
- Kolunbita ez bada erabilgarria, zergatik ez dute konbinatzen tantalioa beste elementu erabilgarriago batekin?
- Zergatik aurkitzen da koltana Kongo inguruan soilik?

# data[].attributes.body
Latexko kondoiak bezain eraginkorrak izango dira?
Zer lortu nahi dute material aldaketa honekin?

# data[].attributes.body
Zer material edo substantziekin ari ziren lanean upsalita sortzeko?
Upsalita sortu aurretik zer material erabiltzen ziren funtzio hori betetzeko?

# data[].attributes.body
Zer material baino  merkeagoa, erresistentzia handiagokoa, organikoa eta ekologikoa?
Hidrogelaren prpietateak zer abantaila eta desabantaila ditu lehen erabiltzen zenarekin alderatuta?

# data[].attributes.body
Zein beste material erabili daiteke koltana ordezkatzeko?
Ze funtzio betetzen du koltanak gailu elektronikoetan?

# data[].attributes.body
Zeintzuk dirafluorenoa toxikoa izatearen ondorioak?
Zer esan nahi du karbonoaren forma alotropikoa izatea?

# data[].attributes.body
- Zeintzuk dira fulerenoa toxiko bihur dezaketen propietateak eta zer ondorio izan dezakete?
- Fulerenoaren zein propietatek ahalbidetzen du grafitoaren atomoak banaka ikustea?

# data[].attributes.body
- Nola sortzen da upsalita zehazki?
- Zeintzuk dira ordezka ditzakeen materialak?

# data[].attributes.body
- Ba al du grafenoaren erabilerak ondorio negatiborik? (adibidez, ingurunea kutsatu dezake?)
- Nondik lortzen da grafenoa?

# data[].attributes.body
- Zein beste arlotan erabili daiteke fosforenoa?
- Noizbait agortzeko arriskua dago?

# data[].attributes.body
- Ez al dago koltana bezalako propietateak dituen beste materialik?
- Zergatik ezin daiteke kotana munduko beste toki batetan aurkitu?

# data[].attributes.body
-Latexkoak baino erresistenteagoak dira?
-Grafenoa garestia da?

# data[].attributes.body
-Nola bihurtzen dituzte algak nanozelulosan?
-Zer da nanozelulosa?

# data[].attributes.body
-Zer esan nahi du erdieroale naturala?
-Zertarako balio du fosforo beltzak?

# data[].attributes.body
-Zer gertatuko da koltana bukatzen denean?
-Ze alternatiba daude?

# data[].attributes.body
-Duen egitura txikia eta esferikoa aldatzen bada erabilerak aldatuko ziren?
-Zeren ondorioz bilakatu daitezke toxiko?

# data[].attributes.body
-Erdieroale naturala ez izateak zertan du eragina?
-Transistore hobeak sortzeko bakarrik bilatu dute material hau?

# data[].attributes.body
-Zertan oinarritu ziren grafenoa hautatzeko?
-Latexa baino merkeagoa da?

# data[].attributes.body
-Kokozko nata ekoizten duen bakterioa bakarrik erabiltzen da algak monozelulozan bihurtzeko?
-Nanozelulosa lortzeko zerbait eraldatu behar da beti

# data[].attributes.body
-Tantalioa bakarrik ager daiteke?
-Koltanaren funtzio bera duen beste materialik aurkitu da

# data[].attributes.body
Koltanak zer funtzio dauka aparatu elektroniko baten barruan?

Kotanaren kolunbita mineraletik kanporatu egiten da edo barruan gelditzen da? Zer erabilera izan ditzake?

# data[].attributes.body
Nola murrizten du aire hezetasuna edo energia?

Nola sortu zuten upsalita laborategian?

# data[].attributes.body
Fosforenoak zer material elektroniko ordezka ditzake?

Zer da elektronika malgua?

# data[].attributes.body
Algak zertarako bihurtuko dituzte nanozelulosan?

Zergatik desegituratzen dira eskala nanometrikoan?

# data[].attributes.body
Grafenoarekiko alergikoa izan zaitezke(Latexaren kasuan bai dago jende alergikoa)?

Grafenoak baditu alde txarrak?Izatekotan zeinek?

# data[].attributes.body
-Nola lortzen da grafeoa?Zerez dago osatuta?

-Ba al ditu desabantailarik grafenoak, preserbatiboek ez dituztenak?

# data[].attributes.body
-Zer dira zelulosazko nanozuntzak?

-Zer material erabiltzen zen nanozelulosa eratu baino lehen?

# data[].attributes.body
-Zer ezaugarri dituzte grafenoak eta fosforenoak aman komunean?

-Zergatik grafenoa ez da erdieroale naturala eta fosforo beltza, aldiz, bai?

# data[].attributes.body
- Nondik lortzen da grafenoa
- Ze prozesu jasan behar du erabilgarria izan dadin?
- Zertan oinarritu ziren grafenoa material bezala aukeratzeko orduan?

# data[].attributes.body
- Nola erauzten da koltana, hau da, zein da prozesua?
- Ze ondorio ditu gure hirietako teknologiaren gehiegizko erabilerak herrialde txiro horietan

# data[].attributes.body
- Zergatik bihurtu daitezke toxiko medikamentuak?
- Nola laguntzen du fulerenoak minbiziaren tratamenduan?
-Energia berriztagarrien arloan ze aplikazio ditu

# data[].attributes.body
- Zein dira upsalitaren osagaiak?
- Zein dira gainerako materialengan dituen abantailak?

# data[].attributes.body
- Zein dira grafenoarekin partekatutako ezaugarriak?
- Non aurkitu dezakegu?
- Nola aurkitu zuten fosforenoa

# data[].attributes.body
-  Nola lortzen da grafenoa?
- Zeintzuk dira grafenoaren abantaila eta desabantantailak?

# data[].attributes.body
- Badago koltana ordezkatu dezakeen materialik?
- Zein arrisku dakar koltanak?

# data[].attributes.body
- Zeintzuk dira grafenozko preserbatiboen desabantailak?
- Zein desberdintasun ditu latexko preserbatiboekiko?

# data[].attributes.body
- Zein metodo da bietatik eraginkorragoa?
- Zer da hidrogela?

# data[].attributes.body
- Zeintzuk dira upsalitaren bezalako propietateak dituen beste materialak

# data[].attributes.body
- Zer eragiten du minbizia duten pertsonengan?
- Noiz bilakatzen da toxikoa?

# data[].attributes.body
- Zein da koltanaren funtzioa aparatu elektronikoetan?
- Nolakoa da koltana ateratzen duten langileen egoera?