# data[].attributes.body
Obejrzyj film

# data[].attributes.attachment_link.title
6 klasa - Relacje Polski z sąsiadami cz 1

# data[].attributes.body
Obejrzyj film

# data[].attributes.attachment_link.title
Cudowna planeta - SE01EP06 - Wielki las / Lektor PL

# data[].attributes.body
Obejrzyj film

# data[].attributes.headline
22-26.06.2020                              Jak powinniśmy zachowywać się w lesie ?

# data[].attributes.subject
22-26.06.2020                              Jak powinniśmy zachowywać się w lesie ?

# data[].attributes.body
Obejrzyj prezentację

# data[].attributes.attachment_link.title
Morze Bałtyckie - podstawowe informacje.

# data[].attributes.body
Wykonaj ćwiczenia ze strony 175 i 176.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem Las i wypisz warstwy lasu oraz napisz co to jest bór i puszcza.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdyby nie działalność człowieka, to niemal cała powierzchnia Polski byłaby porośnięta lasem. Jedna brzoza wytwarza co roku tyle nasion, że gdyby każde wykiełkowało, to liczba drzew wystarczyłaby do stworzenia lasów na każdym skrawku lądu. Rzeczywiście, przed wiekami teren naszego kraju porastała niezmierzona puszcza. Dzisiaj jedyną pozostałością po tym potężnym lesie jest Puszcza Białowieska.

rozpoznawać pospolite gatunki drzew i krzewów, rosnących w polskich lasach;

rozróżniać piętra lasu i opisywać panujące w nich warunki;

odróżniać wybrane rodzaje lasów Polski.

Lasy to zbiorowiska roślinne, w których dominują drzewa. Współtworzą go również krzewy i rośliny zielne. Na las składają się także żyjące w nim zwierzęta i inne organizmy. Obecność rozłożystych koron wpływa na warunki panujące poniżej. Dlatego w lesie można wyróżnić cztery główne piętra.

Najniższym piętrem lasu jest zalegająca bezpośrednio na podłożu. Składa się z odpadłych liści, igliwia i szczątków roślin oraz zwierząt. Żyją tu destruenci (bakterie, grzyby, organizmy glebowe) rozkładający szczątki i tworzący próchnicę.

Zwierzęta leśne mogą żyć na różnych piętrach lasu. Bluszcz wyrasta z runa, ale może wspinać się po pniach drzew i osiągać znaczne wysokości, sięgając nawet koron. Wiele zwierząt żyje na jednym piętrze, a żeruje na innym - np. wiewiórka, kos albo sójka żyją w koronach drzew i podszycie, ale często szukają pokarmu na ziemi.

Obecnie w Polsce rośnie kilkadziesiąt gatunków drzew. Wśród drzew iglastych w naszych lasach występują sosna, świerk, jodła i modrzew. Lasy złożone z drzew iglastych nazywamy . Rosną zwykle na ubogich glebach.

W Polsce rośnie kilka rodzajów lasów liściastych. Jeśli w lesie rosną dęby, lipy, graby i klony, jest to . Taki las potrzebuje żyznej gleby. Na średnio żyznej glebie, zwłaszcza w górach, rośnie , czyli las, w którego skład wchodzą buki. Jeśli gleba jest wilgotna, jak przy brzegach rzek, rozwija się , czyli las złożony z jesionów, wierzb i olch. Na mokradłach i bagnach rosną - lasy złożone z olchy czarnej, drzewa odpornego na podtapianie.

Zbierz liście drzew i krzewów rosnących przy domu, szkole czy ulicy. Postaraj się zidentyfikować za pomocą przewodników do oznaczania drzew. Poproś nauczyciela o sprawdzenie, czy udało ci się dobrze oznaczyć drzewa.

Czasem trudno odróżnić drzewo od krzewu. Niektóre z roślin występują zarówno w formie drzewa, jak i krzewu, np. jałowiec, cis czy głóg.

Las ma ogromne znaczenie w zapobieganiu powodziom. Runo leśne, a zwłaszcza mchy, potrafią magazynować wodę. Także drzewa odparowują wiele wody przez liście. Las porastający zbocza zmniejsza ryzyko lawin błotnych i śnieżnych. Po wycięciu lasów powodzie oraz lawiny występują częściej i stwarzają większe zagrożenie.

Spośród krzewów w polskich lasach najczęściej występują: bez czarny, jałowiec, leszczyna, jarząb oraz malina i jeżyna. Rozpoznawanie gatunków drzew i krzewów możliwe jest poprzez rozróżnianie kształtu ich korony, obserwację liści lub igieł, kory oraz kwiatów, owoców, nasion bądź szyszek.

Istnieją różne odmiany lasów, zależnie od gatunków drzew, które w nich rosną.

W warunkach klimatu umiarkowanego lasy najczęściej mają cztery piętra: ściółkę, runo, podszyt i korony drzew.

W Polsce dominującym typem lasu jest bór sosnowy.

Zdecydowana większość lasów naszego kraju została posadzona i wyhodowana przez ludzi. Ludzie przez wieki wycinali rosnące naturalne lasy liściaste i mieszane (liściasto‑iglaste). Potrzebowali drewna do budowy domów, na opał, wykorzystywali owoce, grzyby, orzechy, leśną ściółkę. Większość obszarów, uzyskanych po wyrębie lasów zagospodarowali w celach rolniczych. Miejscami posadzono nowe lasy, w których rosną głównie sosny i świerki. Lasy sadzi się po to, by po latach wyciąć drzewa i otrzymać drewno, potrzebne dla wielu gałęzi przemysłu. Gospodarkę leśną prowadzą leśnicy.

W północno‑wschodniej części Polski, na granicy z Białorusią, znajduje się Puszcza Białowieska. Jest to najstarszy zachowany naturalny las w nizinnej części Europy. Puszcza ta była chroniona przez kilkaset lat przez polskich królów, a potem także przez rosyjskich carów jako obszar, gdzie tylko oni mieli prawo polować na największe zwierzęta Europy, czyli żubry. Dzięki temu liczba wielkich zwierząt nie zmniejszała się znacząco. Powierzchnia Puszczy Białowieskiej zmniejszała się na skutek wyrębów prowadzonych na jej obrzeżach, ale główne kompleksy pozostały niezmienione. Dopiero w czasie I wojny światowej i bezpośrednio po niej wycięto bardzo dużo pięknych, starych drzew i wytępiono prawie wszystkie dziko żyjące żubry. Żubry udało się przywrócić do naturalnego środowiska, a zachowane drzewa dalej tu rosną.
Jak zbudowana jest roślina? Procesy życiowe roślin Łańcuch pokarmowy i sieć pokarmowa Obieg materii i przepływ energii
Obecnie Puszcza Białowieska ma powierzchnię około 150 tys. hektarów łącznie po obu stronach granicy. Żyje tam ponad 1300 gatunków roślin, kilka tysięcy gatunków grzybów i przynajmniej kilkanaście tysięcy gatunków zwierząt. Znaczna część Puszczy Białowieskiej objęta jest ochroną po obu stronach granicy, co daje nadzieję, że ten ostatni naturalny las przetrwa. Najcenniejsza część puszczy to Białowieski Park Narodowy, który jest najstarszym tego typu parkiem w Polsce.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdyby nie działalność człowieka, to niemal cała powierzchnia Polski byłaby porośnięta lasem. Jedna brzoza wytwarza co roku tyle nasion, że gdyby każde wykiełkowało, to liczba drzew wystarczyłaby do stworzenia lasów na każdym skrawku lądu. Rzeczywiście, przed wiekami teren naszego kraju porastała niezmierzona puszcza. Dzisiaj jedyną pozostałością po tym potężnym lesie jest Puszcza Białowieska.

# data[].attributes.body
Wykonaj w zeszycie str185 Sprawdź się.

# data[].attributes.body
Rozwiąż krzyżówkę ze strony 96

# data[].attributes.body
Powtórzenie wiadomości Środowisko przyrodnicze Polski i odpowiedz na pytania
1. Wymień nazwy państw sąsiadujących z Polską.

2.Jakie jednostki podziału administracyjnego ustanowiono w Polsce?

3. Podaj różnice w genezie Karpat i Sudetów.

4. Wymień pasy rzeźby terenu Polski w kolejności z południa ku północy.

5. Podaj przykłady kilku polodowcowych form terenu – nizinnych oraz górskich
Odpowiedzi znajdziesz poniżej.

# data[].attributes.body
01-05.06.2020
Zapoznaj się z tematem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przed 1989 rokiem Polska miała tylko trzech sąsiadów: Niemiecką Republikę Demokratyczną, Czechosłowację i Związek Radziecki. Czasy się zmieniły i sąsiedzi też - dziś mamy ich aż siedmiu i są to zupełnie inne kraje niż dawniej. Niezależnie od liczby i rodzaju sąsiadów, ze wszystkimi należy starać się utrzymywać przyjazne stosunki, jak w codziennym życiu ludzi. Oczywiście zdarzają się problemy i kwestie sporne, które mącą nasz spokój. Trzeba jednak zawsze dążyć do mądrego rozwiązywania tych problemów, aby żadna ze stron nie była pokrzywdzona i żeby można było żyć obok siebie w zgodzie jak żyją zwykli ludzie.

Niemcy to nasz zachodni sąsiad, od którego oddziela nas granica na Odrze i Nysie Łużyckiej. Są krajem nieco większym od Polski, mającym dostęp do Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. Na północy występuje tam pas nizin, w tym pojezierzy, całe centrum kraju zajmują wyżyny, a na południu wzdłuż granicy z Austrią rozciąga się mały fragment gór wysokich - Alp. Główne rzeki Niemiec to Ren, Wezera, Dunaj i Łaba. Dominuje tam klimat umiarkowany ciepły morski, a roślinnością naturalną są lasy liściaste i mieszane.

W Niemczech mieszka ponad 80 mln ludzi, w tym wielu emigrantów, m.in. z Turcji, Polski i krajów bałkańskich. Uzupełniają oni braki miejscowej siły roboczej, które są wynikiem starzenia się społeczeństwa niemieckiego. ¾ ludności mieszka w miastach, a największe z nich to stolica Berlin oraz Hamburg i Monachium. Wielką konurbacją miejską jest silnie uprzemysłowione Zagłębie Ruhry. Niemiecka gospodarka opiera się na usługach, m.in. na handlu i transporcie. Niemcy są w pierwszej czwórce największych gospodarczych potęg świata.

Republika Czeska jest małym krajem środkowoeuropejskim bez dostępu do morza. Graniczymy z nią przez Sudety. W Republice Czeskiej dominują tereny wyżynne i górskie, które zaliczają się do starego Masywu Czeskiego. Najwyższy szczyt to Śnieżka (1602 m n.p.m.) leżąca na naszej granicy w Karkonoszach. Główne rzeki to Łaba płynąca do Morza Północnego i Morawa uchodząca do Dunaju. Klimat Czech jest podobny do naszego, a na południu nawet trochę cieplejszy. 1/3 obszaru kraju zajmują lasy - głównie mieszane i liściaste.

Republika Czeska składa się z dwóch dużych krain historycznych - Czech i Moraw. W kraju mieszka ponad 10 mln ludzi, z czego 65% to Czesi. Główne mniejszości narodowe to Morawianie, Słowacy, Romowie, Niemcy, Polacy, Żydzi. Największe miasto - stolica Praga - liczy ponad 1 mln mieszkańców.
W gospodarce Republiki Czeskiej największe znaczenie ma przemysł motoryzacyjny, turystyka i browarnictwo. Wydobywa się też duże ilości węgla brunatnego i nieco mniejsze węgla kamiennego. Dobrze rozwinięty jest transport kolejowy i śródlądowy.

Słowacja to kraj śródlądowy i najmniejszy obszarowo sąsiad Polski. Graniczymy z nią poprzez Karpaty, które zajmują większą część państwa. Niewielkie płaskie tereny występują tylko na południu i są to krańce Wielkiej i Małej Niziny Węgierskiej. Prawie całe terytorium Słowacji należy do dorzecza Dunaju; wyjątek stanowi Poprad uchodzący w Polsce do Dunajca. Na Słowacji przeważa klimat górski, poza nizinami na południu, gdzie jest znacznie cieplej. Ponad 40% obszaru kraju zajmują lasy.

Na Słowacji mieszka około 5,5 mln osób, z czego prawie połowa na wsi. Ze względu na pofałdowany teren nie rozwinęły się duże miasta - największe to stolica Bratysława (430 tys. mieszk.). Na południu kraju zamieszkuje dosyć liczna mniejszość węgierska.
Słowacka gospodarka opiera się na rolnictwie, leśnictwie, przemyśle ciężkim (hutnictwo żelaza, produkcja samochodów, broni, AGD) i turystyce (Tatry Wysokie, rzeźba krasowa, gorące źródła). W kraju działają też dwie elektrownie atomowe.

Ukraina to nasz duży południowo‑wschodni sąsiad - jej powierzchnia jest prawie dwukrotnie większa od Polski. Państwo leży nad Morzem Czarnym i nad jego częścią, Morzem Azowskim. Przeważają niziny, które zajmują całą centralną część kraju. Wyżyny dominują na zachodzie, gdzie również znajdują się góry (Karpaty). Główną rzeką jest Dniepr, który uchodząc do Morza Czarnego, podobnie jak inne rzeki, tworzy limany. Na Ukrainie dominuje klimat umiarkowany ciepły lądowy, sprzyjający tworzeniu się stepów z czarnoziemami w podłożu.

Liczba ludności Ukrainy wynosi około 45 mln i stale się zmniejsza. To wynik trudnej sytuacji polityczno‑ekonomicznej, która nie sprzyja dużej liczbie urodzeń. Znaczenie ma też wysoka umieralność, wywołana niezdrowym trybem życia, zwłaszcza mężczyzn. Duża mniejszość rosyjska jest powodem konfliktu międzynarodowego. Stolica kraju to liczący prawie 2,5 mln mieszkańców Kijów.
W gospodarce Ukrainy ważną rolę odgrywa rolnictwo, które wykorzystuje żyzne czarnoziemy pod uprawę głównie pszenicy. Przemysł opiera się na wydobyciu węgla kamiennego i rud żelaza.

Białoruś to największy kraj Europy nie mający dostępu do morza. Jest jednak trochę mniejsza od Polski. Dominują tam tereny płaskie, a niewielkie pofałdowania wyżynne i pojezierne pojawiają się tylko na północy kraju. Wyżyna Białoruska jest działem wodnym zlewisk Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Największe rzeki Białorusi to Dniepr i Niemen. Blisko 40% powierzchni kraju zajmują lasy. Sporo jest też terenów podmokłych. Na Białorusi panuje klimat umiarkowany ciepły przejściowy, ale z przewagą wpływów kontynentalnych.

Na Białorusi mieszka obecnie około 9,5 mln osób. Liczba ta stale się zmniejsza z przyczyn podobnych do tych na Ukrainie. Zła sytuacja ekonomiczna wynika tu z polityczno‑gospodarczej izolacji Białorusi, będącej konsekwencją niedemokratycznych rządów Aleksandra Łukaszenki. Gospodarka ukierunkowana jest na rynek krajowy oraz handel zagraniczny z Rosją. Produkuje się głównie żywność oraz artykuły codziennego użytku. Najważniejszym surowcem mineralnym są sole potasowe. Ponadto wydobywa się torf i ropę naftową.

Litwa to nasz północno‑wschodni sąsiad o obszarze blisko 5‑krotnie mniejszym niż Polska. Leży nad Morzem Bałtyckim, na skraju wielkiej Niziny Wschodnioeuropejskiej. Powierzchnia terenu jest lekko pofałdowana, zwłaszcza na Pojezierzu Litewskim i Wysoczyźnie Żmudzkiej. Linię brzegową urozmaica Mierzeja i Zalew Kuroński. Główne rzeki Litwy to Niemen oraz jego prawy dopływ Wilia. Panuje tam klimat umiarkowany ciepły przejściowy, w którym masy powietrza morskiego ścierają się z masami powietrza kontynentalnego.

Na Litwie mieszka tylko 3,1 mln osób, co oznacza że jest to nasz najsłabiej zaludniony sąsiad. Liczba ta jeszcze się zmniejsza, w czym duży udział ma emigracja Litwinów do Europy Zachodniej. Na Litwie mieszka ponad 200 tys. Polaków, głównie w Wilnie i okolicach. Stolica kraju (Wilno) nie jest jeszcze wielkim miastem i liczy około 550 tys. mieszkańców. Jednak stale się rozwija i rozbudowuje, nabierając coraz więcej cech metropolii usługowo‑finansowej. Drugie ważne miasto Litwy to Kłajpeda - jeden z większych portów nad Bałtykiem.

Federacja Rosyjska to największy kraj świata, leżący na dwóch kontynentach nad wodami trzech oceanów. Linia brzegowa jest silnie urozmaicona. W zachodniej części kraju dominują niziny, a w części wschodniej wyżyny i góry. Najwyższy szczyt to Elbrus (5633 m n.p.m.) w Kaukazie na granicy z Gruzją. Wielkie rzeki Rosji to Lena, Amur, Jenisej, Ob z Irtyszem w Azji i Wołga w Europie. Dominują klimaty chłodne i suche - umiarkowany lądowy oraz subpolarny i polarny. Rosyjska tajga to największy na świecie kompleks lasów iglastych.

Rosja liczy ponad 140 mln mieszkańców, z czego na część europejską przypada około 100 mln. Blisko ¾ ludności mieszka w miastach, a największe z nich to stolice - obecna Moskwa (ponad 10 mln) i dawna St. Petersburg (około 5 mln). 80% ludności to Rosjanie, a na pozostałe 20% składa się bardzo wiele narodowości i grup etnicznych, m.in. z byłych republik radzieckich.
Gospodarka Rosji opiera się na wykorzystaniu bogactw naturalnych. Największe znaczenie ma ropa naftowa i gaz ziemny, a ponadto węgiel kamienny, węgiel brunatny, rudy żelaza i innych metali, fosforyty, diamenty, lasy.

Pamiętam i rozumiem:

1. Opisz położenie geograficzne Niemiec.

2. Czym się różnią Czechy od Republiki Czeskiej?

3. Które tereny Słowacji zamieszkuje najliczniejsza tam mniejszość narodowa?

4. Jakie są silne strony ukraińskiego rolnictwa i przemysłu?

5. Wymień główne bogactwa naturalne Białorusi.

6. Wyjaśnij funkcje Kłajpedy i Kowna dla wodnego transportu Litwy.

7. Co to jest Syberia i jakie ma ona znaczenie dla Federacji Rosyjskiej?

Czytam i interpretuję:

Korzystając z map poniżej, odpowiedz na pytania dotyczące katastrofy elektrowni atomowej w Czarnobylu.

Która dawna republika radziecka w największym stopniu została skażona?

Rozwiązuję problemy:

1. Na przykładzie Niemiec wyjaśnij, w jaki sposób można przeciwdziałać starzeniu się społeczeństwa.

2. Znajdujesz się na najwyższym szczycie Republiki Czeskiej i chcesz jak najszybciej dostać się do Polski - w jaki sposób to zrobisz?

3. Jak dopłynąć kajakiem z Tatr Słowackich do Morza Bałtyckiego?

4. Podaj swój sposób na rozwiązanie konfliktu rosyjsko‑ukraińskiego.

5. Co możemy zrobić dla ludności polskiej mieszkającej na Białorusi?

6. Jesteś na Litwie i chcesz odwiedzić tamtejszych Polaków - w którą część kraju się udasz?

7. Lot samolotem między Moskwą a Władywostokiem trwa 8 godzin; różnica czasu strefowego między tymi miastami wynosi 7 godzin. Oblicz, o ile godzin należy przesunąć zegarek po wylądowaniu:

Materiały źródłowe (strony internetowe, lekcje w podręczniku)

Międzynarodowe Roczniki Statystyczne, Eurostat i inne internetowe źródła zagranicznych danych statystycznych.
Lekcje w e‑podręczniku: 56‑62.

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa

Zebrać dane statystyczne oraz inne informacje pokazujące dawny i obecny stan gospodarki oraz społeczeństwa u naszych sąsiadów, którzy przystąpili do UE w 2004 roku (Republika Czeska, Słowacja, Litwa) i tych pozostających poza Unią (Ukraina, Białoruś, ewentualnie Federacja Rosyjska).

Wyniki i wnioski z projektu badawczego Test sprawdzający Klucz testu

# data[].attributes.attachment_link.description
Przed 1989 rokiem Polska miała tylko trzech sąsiadów: Niemiecką Republikę Demokratyczną, Czechosłowację i Związek Radziecki. Czasy się zmieniły i sąsiedzi też - dziś mamy ich aż siedmiu i są to zupełnie inne kraje niż dawniej. Niezależnie od liczby i rodzaju sąsiadów, ze wszystkimi należy starać się utrzymywać przyjazne stosunki, jak w codziennym życiu ludzi.

# data[].attributes.body
01-05.06 2020
Zapoznaj się z tematem , będzie on również omówiony na Teamsie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Brzegi jezior zwykle są porośnięte gęstą roślinnością. Im dalej od brzegu, tym roślin jest mniej. Pojawiają się gatunki niemal całkowicie zanurzone w wodzie, które wystawiaja tylko liście i kwiaty nad powierzchnię. Są też miejsca, gdzie roślin w ogóle nie ma, gdyż światło tam nie dociera - mimo niewielkiej głębokości jest tam zupełnie ciemno. Jak to możliwe?

jakie są warunki życia w wodzie;

czym charakteryzują się poszczególne odcinki rzeki;

jak rośliny i zwierzęta przystosowały się do życia w rzekach.

wyróżniać w jeziorze strefy przybrzeżną, toni wodnej i denną;

opisywać warunki panujące w różnych strefach jeziora;

oceniać warunki życia w każdej ze stref jeziora;

rozpoznawać wybrane rośliny i zwierzęta żyjące w jeziorze.

Jezioro jest śródlądowym zbiornikiem wodnym, który powstaje w naturalnym zagłębieniu terenu zalewanym wodami powierzchniowymi lub podziemnymi. Niemal w całej swojej objętości jest zamieszkane przez organizmy. Wody jeziora można podzielić na trzy główne strefy: przybrzeżną, toni wodnej i denną.

jest na tyle płytka, że światło słoneczne dociera aż do dna. Dzięki temu mogą w niej rosnąć rośliny. Woda jest dobrze natleniona i stale zaopatrywana w sole mineralne spływające wraz z wodami deszczowymi. W strefie tej najsilniej odczuwane są jednak wahania poziomu wody w jeziorze, falowanie i docierające z lądu zanieczyszczenia. Występują tu duże zmiany temperatury w ciągu dnia oraz całego roku.

Jeziora nie są trwałe i stopniowo zanikają. Martwe szczątki organiczne opadające na dno powodują, że jezioro staje się coraz płytsze.

Gęsta roślinność porastająca strefę przybrzeżną jeziora może być zagrożeniem dla ludzi, którzy próbują pływać w jego wodach. W takiej roślinności łatwo się zaplątać, a muliste dno nie daje żadnego oparcia dla nóg. Dlatego należy pływać tylko na wyznaczonych kąpieliskach.

obejmuje otwartą przestrzeń wody oddaloną od brzegów, która nie ma kontaktu z dnem. Sięga tak głęboko, jak docierają promienie słoneczne, a więc jej głębokość zależy od przejrzystości wody. Wraz z głębokością szybko pogarszają się w tej strefie warunki życia organizmów, gdyż zmniejsza się ilość światła oraz zawartość tlenu i spada temperatura wody.

obejmuje obszar dna jeziora, do którego nie dociera światło słoneczne, a także wodę sąsiadującą bezpośrednio z dnem, do której także nie dociera światło. W głębokich jeziorach woda przy dnie przez cały rok ma temperaturę +4⁰C. Tlenu rozpuszczonego w wodzie jest tutaj bardzo mało, a okresowo może go nie być wcale.

W jeziorach żyje bardzo dużo roślin i zwierząt. Ich rozmieszczenie jest jednak bardzo nierównomierne. Zdecydowana większość żyje w strefie przybrzeżnej, znacznie mniej w otwartej toni wodnej i najmniej w strefie dennej.

Dowiedz się, które ze zwierząt żyjących w jeziorach są spożywane przez ludzi. Wymień te, które ty masz okazję jeść.

W zależności od warunków jeziora dzielimy na trzy strefy: przybrzeżną, toni wodnej i denną.

W strefie przybrzeżnej woda jest najcieplejsza, ma najwięcej tlenu i do samego dna dociera światło słoneczne; występuje tu najwięcej roślin i zwierząt.

W otwartej toni wodnej do wody dociera światło, ale mało jest roślin i materii organicznej; występuje tu plankton oraz nieliczne zwierzęta.

W głębiach przy dnie jest ciemno, chłodno i mało tlenu; prawie nie ma tu roślin, a zwierzęta żywią się opadającą z innych stref materią organiczną albo innymi zwierzętami.

Karp jest uważany za nieodłączny element naszej narodowej kuchni, zwłaszcza w wigilię Bożego Narodzenia. Jednak jest to gatunek obcy. Jeszcze przed II wojną światową karp nie był zbyt znany. Dopiero od kilkudziesięciu lat stał się popularną rybą na naszych stołach. Stało się tak za sprawą łatwej hodowli i zmniejszenia liczebności innych lubianych wcześniej ryb, np. szczupaka.

Woda w jeziorach ulega wymianie przez bardzo długi czas. Nawet niewielka ilość zanieczyszczeń pozostaje w wodzie jeziora przez wiele lat.

przestrzeń jeziora, do której nie dociera światło słoneczne; jej obecność odróżnia jezioro od stawu

strefa jeziora przylegająca do brzegu, w której światło słoneczne dociera do samego dna, następują tu duże zmiany temperatury wody w ciągu dnia i roku

część przestrzeni jeziora, która nie ma kontaktu ani z brzegami ani z dnem, a wraz z głębokością obniżają się w niej temperatura i zawartość tlenu oraz zmniejsza ilość światła słonecznego

Rośliny rosnące w strefie przybrzeżnej wyrastają z płytkiej wody, a czasami rosną na lądzie tuż przy brzegu w miejscach, które są zalewane przez fale. Jestto często trzcina, pałka wodna i tatarak. Żyją tu liczne zwierzęta silnie powiązane zarówno z wodą jak i z lądem, jak żaby i inne płazy, żółwie błotne, zaskrońce oraz ptaki pływające i brodzące (np. kaczki i gęsi, perkozy, czaple, bociany, kormorany i wiele innych). Trochę dalej od brzegu rosną rośliny o pływających liściach, np. grążel żółty i grzybienie białe, a jeszcze dalej rogatek i moczarka oraz unosząca się na wodzie rzęsa wodna. Wśród roślin żyją larwy owadów (np. ważek i komarów), ślimaki, pijawki, raki, małże oraz ryby (np. ciernik, płoć, lin, okoń i szczupak).

W strefie otwartej toni wodnej rośliny reprezentowane są niemal wyłącznie przez plankton roślinny. Wśród zwierząt natomiast występuje plankton zwierzęcy i nieliczne ryby, np. ukleja oraz sandacz.

W strefie dennej z powodu braku światła nie mogą żyć rośliny, a zwierzęta żywią się opadającymi z góry szczątkami organizmów lub mniejszymi zwierzętami. Żyją tu niewielkie pierścienice, larwy niektórych owadów, małże i ryby poszukujące pożywienia w mule dennym (sum, sieja, karp).

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Czy wszędzie żyje się tak samo?
Różnorodność zwierząt
Procesy życiowe zwierząt
Ryby
Jak żyje się pod wodą?
Z biegiem rzeki

# data[].attributes.attachment_link.description
Brzegi jezior zwykle są porośnięte gęstą roślinnością. Im dalej od brzegu, tym roślin jest mniej. Pojawiają się gatunki niemal całkowicie zanurzone w wodzie, które wystawiaja tylko liście i kwiaty nad powierzchnię. Są też miejsca, gdzie roślin w ogóle nie ma, gdyż światło tam nie dociera - mimo niewielkiej głębokości jest tam zupełnie ciemno.

# data[].attributes.body
Temat: Relacje Polski z sąsiadami.

Lekcja odbędzie się online na Teamsie.
Dla osób nie zarejestrowanych na Teamsie - Zapoznaj się z tematem w książce i sporządź notatkę.

# data[].attributes.body
Prace badawcze w Arktyce i na Antarktydzie. Zapoznaj się z działem 4. wykonaj prezentację na temat "Udział Polaków w badaniach terenów okołobiegunowych" Czas na wykonanie to 2 tygodnie.Ocena prac

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Koła podbiegunowe północne i południowe są granicami stref oświetlenia Ziemi, a obszary leżące za kołami polarnymi nazywa się strefami zimnymi. Obszar rozciągający się wokół bieguna północnego to Arktyka. Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego 'niedźwiedzia', gdyż kierunek północny wyznaczano, korzystając z gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy. Południową granicę Arktyki stanowi izoterma 10°C w lipcu - najcieplejszym miesiącu na półkuli północnej. Do Arktyki należy pokryty lodem Ocean Arktyczny, największa wyspa świata Grenlandia oraz liczne archipelagi leżące u północnych wybrzeży Eurazji i Ameryki Północnej. Największe z nich to: Archipelag Wysp Arktycznych, Wyspy Nowosyberyjskie, Nowa Ziemia, Svalbard. Tak wyznaczony obszar Arktyki ma powierzchnię ok. 26,5 mln kmIndeks górny 2 ², z czego 14 mln kmIndeks górny 2 ² zajmuje Ocean Arktyczny i morza przybrzeżne.

Po drugiej stronie kuli ziemskiej na półkuli południowej leży Antarktyka. Obszar ten obejmuje kontynent Antarktydy oraz południowe wody trzech Oceanów oblewające ten ląd - Atlantyckiego, Indyjskiego i Spokojnego. Nazwa Antarktyka wywodzi się od słowa antarktikos oznaczającego w języku greckim 'naprzeciw północy' ('niedźwiedzia').
Antarktyda jest najpóźniej odkrytym kontynentem. Ten leżący wokół bieguna południowego ląd o powierzchni 13,3 mln kmIndeks górny 2 ²28 stycznia 1820 roku po raz pierwszy dostrzegła rosyjska wyprawa pod dowództwem Fadieja F. Bellingshausena. Zwarty kontynent Antarktydy dzieli się na dwie jednostki: większą Antarktydę Wschodnią i mniejszą, nieco bardziej rozczłonkowaną Antarktydę Zachodnią. Linia podziału biegnie tu zwężeniem obszaru Antarktydy pomiędzy dwoma morzami - Morzem Rossa i Morzem Weddella. Północną granicę Antarktyki stanowi linia sięgająca ok. 50° szerokości geograficznej południowej (S). W tym pasie zimne wody antarktyczne mieszają się z cieplejszymi i bardziej zasolonymi wodami oceanów. Do tej szerokości geograficznej dopływają też góry lodowe oderwane od lądolodu antarktycznego.

Położenie geograficzne Arktyki i Antarktyki za kołami polarnymi powoduje, że w czasie dnia polarnego Słońce góruje na niewielkiej wysokości i do powierzchni Ziemi dociera tam niewielka ilość energii słonecznej. Podczas nocy polarnej Słońce nie pojawia się ponad horyzontem. Długość dnia polarnego i nocy polarnej zmienia się wraz z szerokością geograficzną. Strefa występowania dni i nocy polarnych zaczyna się na kołach podbiegunowych, gdzie trwają one 24 godziny. Im bliżej biegunów Ziemi, tym czas trwania dnia i nocy wydłuża się. Na samych biegunach dzień polarny i noc polarna trwają po pół roku.

Arktyka i Antarktyka to najzimniejsze obszary na Ziemi. W Arktyce najcieplejszym miesiącem jest lipiec i wówczas na wybrzeżach mórz średnie temperatury powietrza nieco przekraczają 0°C. We wnętrzu Grenlandii temperatura powietrza jest przez cały rok ujemna i nawet w lipcu spada do -20°C. W czasie nocy polarnej w styczniu temperatura powietrza na wybrzeżach spada do -30°C, a w środkowej części lądolodu grenlandzkiego nawet poniżej -50°C.

Antarktyka jest jeszcze zimniejszym obszarem. Nawet w styczniu, który jest najcieplejszym miesiącem, na wybrzeżach Antarktydy średnia temperatura powietrza nie przekracza 0°C. Najzimniejszym miesiącem jest lipiec i wówczas w środku nocy polarnej średnie temperatury miesięczne spadają do -40°C, -50°C. Najniższą temperaturę powietrza - nie tylko na Antarktydzie, ale w ogóle na Ziemi - zanotowano w stacji Wostok (78°28'S, 106°48'E) 21 lipca 1983 roku: wynosiła ona -89,2°C. Stację Wostok uznaje się za ziemski biegun zimna.

Opady w Arktyce i Antarktyce występują prawie zawsze w postaci śniegu. Deszcz to zjawisko niezwykle rzadkie. Roczna suma opadu jest niska i wynosi od kilku mm we wnętrzu lądów do 250 mm na wybrzeżach, co wynika ze skrajnie niskiej wilgotności powietrza. Określenie tych obszarów pustyniami lodowymi dobrze oddaje ich cechy - bardzo mroźno i bardzo sucho, a wiatr wieje z tak dużą prędkością jak na pustyniach gorących.
Niskie temperatury powietrza utrzymujące się przez cały rok wpływają na cechy środowiska przyrodniczego Arktyki i Antarktyki. Wielkie obszary mórz i oceanów są pokryte lodem, a tereny lądowe największej wyspy świata Grenlandii i kontynent Antarktydy pokrywają lądolody o grubości kilku kilometrów.

wielki pak polarny (lodowy) Grenlandia, największa wyspa na Ziemi, ma powierzchnię 2 mln 175,6 tys. kmIndeks górny 2 ². Poza wąskimi pasami wybrzeża w południowej części wyspy, gdzie występuje tundra, pozostały obszar zajmuje lądolód grenlandzki o powierzchni 1,7 mln kmIndeks górny 2 ². Jego maksymalna grubość wynosi 3,5 km, a średnia ok. 1,5 km. Lądolód wypełnia nieckowate zagłębienie i dociera do wybrzeży, przeciskając się obniżeniami i tworząc potężne lodowe jęzory, od których w strefie brzeżnej odłamują się góry lodowe. W porównaniu z Antarktydą grenlandzkie góry lodowe są mniejsze, ale bardziej wyniosłe.
Morską część regionu arktycznego stanowi pokryty w znacznej części lodem Ocean Arktyczny, który otacza północne brzegi Eurazji oraz Ameryki Północnej, w tym Grenlandii. Środkowa część Oceanu Arktycznego jest stale pokryta lodem o grubości ok. 6 m podczas zimy i ok. 3,5 m w czasie lata - jest to tzw. Indeks górny 2 wielki pak polarny (lodowy) . Wielkość powierzchni paku lodowego na Oceanie Arktycznym waha się między ok. 11 mln km ² w czasie zimy a ok. 8 mln kmIndeks górny 2 ² latem. W okresie letnim pak lodowy składający się z kier i brył lodu jest przemieszczany pod wpływem wiatru i prądu morskiego ze wschodu na zachód, tworząc Dryf Morza Beauforta.

Cechą odróżniającą Antarktydę od pozostałych kontynentów jest zaleganie na jej powierzchni najpotężniejszego lądolodu kontynentalnego na świecie o średniej grubości 2300 m, a maksymalnie osiągającego 4776 m. Zaledwie 4% powierzchni Antarktydy jest wolne od lodu. Lądolód antarktyczny przesuwa się od środka czaszy lodowej ku wybrzeżom ze średnią prędkością ok. 200 m rocznie na swojej powierzchni.
Linię brzegową Antarktydy kształtuje kilka typów lodowców. W wodach przybrzeżnych powstały zakończone barierą lodową. Na skutek falowania odłamują się od nich potężne, mające nawet kilkadziesiąt kilometrów długości góry lodowe. W masie lądolodu występują także strumienie lodowe płynące ku wybrzeżom z większą prędkością niż pozostała masa lodu. Strumienie kończą się jęzorami lodowymi. Tylko niewielkie skrawki wybrzeża są skaliste i wolne od lodu. Długość linii brzegowej Antarktydy wynosi ok. 27 tys. km.

Pod lądolodem znajduje się teren o bardzo urozmaiconej rzeźbie. Jednak ponad lód wznoszą się tylko nieliczne szczyty łańcuchów górskich, tzw. . Termin ten wywodzi się z języka Inuitów zamieszkujących Grenlandię i oznacza skałę sterczącą nad lodem. Nazwa nunatak nie jest jednak przypisana wyłącznie do Arktyki - stosuje się ją również w odniesieniu do Antarktyki. Najwyższym szczytem na Antarktydzie jest Masyw Vinsona (będący nunatakiem) wznoszący się do 5140 m n.p.m. Na Antarktydzie występują także czynne wulkany. Najwyższym z nich jest Erebus (3794 m n.p.m.) na wyspie Rossa.
Lądolód antarktyczny jest elementem, który istotnie wpływa na cechy środowiska tego regionu. Jeśli uwzględnić lądolód, to Antarktyda okaże się najwyższym kontynentem na Ziemi - jej średnia wysokość wynosiłaby 2263 m n.p.m.
Lód tworzący lądolody Grenlandii i Antarktydy stale utrzymuje niską temperaturą od -25°C do -40°C. Jedynie latem na powierzchni temperatura może wzrosnąć do ok. 0°C i wtedy następuje powolne topnienie lądolodu. Oba obszary lodowców kontynentalnych ze względu na swoje położenie i warunki termiczne mają wielkie znaczenie dla klimatu na Ziemi.

Warunki naturalne wpływają na florę i faunę obszarów podbiegunowych. W Arktyce tereny nieprzykryte lodem porosła tundra. Głównymi roślinami są trawy, turzyce, krzewinki, porosty i mchy porastające wieloletnią zmarzlinę. Na obszarach tych żyją duże ssaki lądowe, np. wół piżmowy, renifer karibu czy też niedźwiedź polarny, który świetnie pływa i poluje m.in. w wodach oceanu. W wodach arktycznych żyje wiele gatunków fok, liczne są też ptaki, które latem gniazdują na lądzie, ale żerują w pasie wód przybrzeżnych.
Na Antarktydzie poza nielicznymi gatunkami porostów, mchów i glonów nie ma roślinności. Natomiast fauna jest dość bogata. Najliczniejszą grupę stanowią ptaki żyjące w strefie przybrzeżnej. Są to pingwiny (kilkanaście gatunków), wydrzyki, petrele i kormorany. W przybrzeżnych wodach Antarktydy żyje bardzo dużo zwierząt żywiących się planktonem, głównie krylem. Są to wielkie oceaniczne ssaki: wieloryby (zamieszkujące też wody Arktyki), cztery gatunki antarktycznych fok, uchatki, słonie morskie i kotiki. Foki prowadzą wodno‑lądowy tryb życia i są doskonale dostosowane do warunków środowiskowych.

Badania geologiczne przeprowadzone pod dnem Oceanu Arktycznego wskazują, że na tym obszarze występują duże złoża gazu ziemnego i ropy naftowej. Szacuje się, że mogą one stanowić nawet 25% światowych rezerw tych paliw. Stwierdzono także występowanie złóż złota, srebra, metali ziem rzadkich i kamieni szlachetnych. Zasoby te będą zapewne eksploatowane już w najbliższej przyszłości. Obecnie państwa, których terytoria sięgają Oceanu Arktycznego, wysuwają roszczenia do obszaru Arktyki leżącego poza strefą 200 mil morskich. Tymi państwami są Stany Zjednoczone Ameryki, Federacja Rosyjska, Norwegia, Dania i Kanada. W maju 2013 roku osiem państw tworzących Radę Arktyki - oprócz pięciu wymienionych też Szwecja, Finlandia i Islandia - podpisało pierwszą umowę o współpracy przy eksploatacji zasobów Arktyki. Do dzisiaj sytuacja prawna tej części Arktyki nie jest uregulowana umową międzynarodową.

Antarktyda to jedyny niezamieszkany kontynent na Ziemi. Obecnie jest to ląd, na którym prowadzi się badania i czasowo w stacjach badawczych przebywa tam od 1 tys. osób zimą do 4 tys. osób latem. Są to przedstawiciele państw posiadających stacje badawcze, które w 1959 roku zawarły Układ Antarktyczny. Obecnie uczestnikami traktatu są 52 państwa, z czego 29, w tym Polska, to członkowie konsultanci z prawem głosowania. Prawo głosu mają kraje utrzymujące stację badawczą na południe od równoleżnika 60°S. Pozostałe 17 państw ma prawa obserwatorów. W 1991 roku układ przedłużono o 50 lat. Postanowienia układu przewidują, że Antarktyda jest kontynentem wykorzystywanym jedynie w celach naukowych i jest to obszar zdemilitaryzowany. W 1964 roku zawarto konwencję chroniącą wszelkie ssaki (z wyjątkiem wielorybów, których ochronę regulują inne konwencje) i ptaki na tym kontynencie.
W 1991 roku w protokole madryckim wprowadzono między innymi 50‑letnie moratorium i bezwzględny zakaz jakiejkolwiek eksploatacji antarktycznych zasobów mineralnych, przekształcając Antarktydę w rezerwat przyrody przeznaczony dla badań naukowych.
W 1977 roku naukowcy pracujący na Antarktydzie jako pierwsi dostrzegli zmiany w warstwie ozonowej otaczającej Ziemię. Szacuje się, że Ziemia utraciła już od 4% do 8% stratosferycznego ozonu.
W latach 1908-1959 kilkanaście państw wysunęło roszczenia terytorialne do części obszaru Antarktydy. Układ Antarktyczny nie zezwala na zgłaszanie nowych roszczeń lub rozszerzanie wcześniejszych. Obecnie roszczenia są zamrożone.
Polska posiada stałą stację im. Henryka Arctowskiego na wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych oraz czynną sporadycznie stację w Oazie Bungesa we wschodniej Antarktydzie.

Na mapie obszarów podbiegunowych można dostrzec wiele nazw geograficznych łączących się z nazwiskami lub imionami. Pochodzą one od pierwszych odkrywców tych terenów i są dowodem uznania dla ich osiągnięć. Główny okres badań obszarów polarnych przypadł na XIX wiek i początek XX.
Poniżej przedstawiony jest krótki opis zdobywania biegunów Ziemi. Ze względu na trudne warunki naturalne człowiek dotarł tam dopiero na początku XX wieku.

Za zdobywcę bieguna północnego uznaje się Amerykanina Roberta Edwina Peary'ego. Był on doświadczonym badaczem obszarów północnych. W latach 1893-1902 kilkakrotnie przeszedł północną Grenlandię, poszukując dogodnego punktu do wyjścia na biegun północny. W kolejnych latach docierał coraz dalej na północ. W 1906 roku osiągnął 87°06'N - zaledwie 322 km od bieguna północnego - ale piętrzące się lody zmusiły go do odwrotu. Po starannych przygotowaniach 1 marca 1909 roku wyruszył z przylądka Columbia na Wyspie Ellesmere'a oddalonego o 766 km od bieguna północnego. W wyprawie brało udział siedmiu Amerykanów, duża grupa Eskimosów (Inuitów), a wyposażenie rozłożone na 19 sań ciągnęły 133 psy. Poszczególne grupy pomocnicze powracały po założeniu składów z żywnością. Po osiągnięciu 87°47' - 246 km od celu - zawróciła ostatnia grupa pomocnicza. Od tego punktu Peary wędrował jedynie ze swoim służącym Matthew Hensonem, czterema Inuitami i pięcioma saniami zaprzężonymi w 40 psów. 6 kwietnia 1909 roku Peary po dokonaniu pomiarów stwierdził, że jest na biegunie północnym. Wykonano fotografie, dokonano sondowania głębokości Oceanu Arktycznego (stwierdzono, że głębokość przekracza 2750 m) i zatknięto flagę Stanów Zjednoczonych. Po powrocie do kraju i obwieszczeniu zdobycia bieguna północnego powstał spór, gdyż amerykański lekarz Frederick Albert Cook, uczestnik wielu wypraw w Arktyce i Antarktyce, ogłosił, że już rok wcześniej 21 kwietnia 1908 roku zdobył biegun północny. Do dziś nie ma absolutnej pewności, kto był pierwszym zdobywcą tego bieguna. Przyjęło się jednak przypisywać ten wyczyn R.F. Peary'emu, gdyż komisja uczonych uznała, że prawdopodobnie zbliżył się on na odległość 3 km od bieguna (F.A. Cook na pewno nie dotarł tak blisko).

Badania Antarktydy rozpoczęły się dopiero pod koniec XIX wieku. Jedną z pierwszych wypraw była belgijska ekspedycja na statku Belgica w latach 1898-1899. Wzięło w niej udział m.in. dwóch Polaków - Henryk Arctowski i Antoni Bolesław Dobrowolski. W marcu 1898 roku statek wmarzł w lody na Morzu Bellingshausena i uczestnicy wyprawy stali się pierwszymi ludźmi zimującymi na Antarktydzie. Członkiem tej wyprawy był też F.A. Cook, który w 1909 roku wszedł w spór o pierwszeństwo dotarcia do bieguna północnego. Pierwszym oficerem na Belgice był Norweg Roald Amundsen. To on w latach 1910-1912 kierował norweską wyprawą, której uczestnicy jako pierwsi 15 grudnia 1911 roku dotarli do bieguna południowego. Miesiąc później, 18 stycznia 1912 roku, do bieguna doszli uczestnicy angielskiej wyprawy dowodzonej przez Roberta Scotta. Pięciu członków tej wyprawy, w tym Scott, zginęło z wyczerpania w drodze powrotnej. Wyprawa poszukiwawcza odnalazła namiot, w którym były zamarznięte ciała trzech Anglików oraz dziennik kapitana Scotta.
Przeczytaj, jak dowódcy największego z wyścigów polarnych opisali moment dotarcia do bieguna południowego.
Rankiem 15 grudnia [1911 r.] powitała nas piękna pogoda, jakby stworzona do zdobycia bieguna.
Wtorek, 16 stycznia [1912 roku]. Obóz nr 68. Wysokość 9760 stóp. Temperatura -31°C (...). Południowy pomiar wykazał 89°42' i pełni dobrej myśli wyruszyliśmy popołudniu dalej, spodziewając się, że jutro staniemy u celu. Mniej więcej w drugiej godzinie marszu bystre oczy Bowersa odkryły coś, co wziął za kopiec; zaniepokoiło go to, zdecydował jednak, że jest to pasmo nawianego śniegu. Pół godziny później odkrył czarną plamę na linii naszego marszu, wkrótce przekonaliśmy się, że nie mogła być ona naturalnym zjawiskiem śnieżnego krajobrazu. Idąc dalej stwierdziliśmy, że była to czarna flaga przymocowana do drążka od sań; obok ślady obozu, koleiny sań i nart idące w różnych kierunkach oraz wyraźne tropy wielu psów. Wiedzieliśmy już wszystko. Norwegowie wyprzedzili nas i pierwsi doszli do Bieguna. Spotkało nas straszne rozczarowanie i jest mi niewymownie przykro za moich wiernych towarzyszy (...). Jutro musimy dojść do Bieguna i natychmiast wracać z jak największą szybkością. Wszystkie nasze marzenia prysły; powrót będzie nużący. Schodzimy w dół - zapewne Norwegowie znaleźli lepszą drogę.

Arktyka leży wokół bieguna północnego. Morską część regionu stanowi Ocean Arktyczny z zalegającym na nim wielkim pakiem polarnym, a część lądową - północne wybrzeża Eurazji i Ameryki Północnej.

Do Arktyki należy Grenlandia - największa wyspa świata (2,2 mln kmIndeks górny 2 ²) - pokryta lądolodem w 80%. Lądolód Grenlandii stanowi ok. 12% powierzchni wszystkich współczesnych lodów na Ziemi.

Naprzeciwko Arktyki, po drugiej stronie kuli ziemskiej, wokół bieguna południowego leży Antarktyka obejmująca kontynent Antarktydy (13,3 mln kmIndeks górny 2 ²) oraz wyspy i południowe części trzech Oceanów - Atlantyckiego, Indyjskiego i Spokojnego - do ok. 50°S.

Na Antarktydzie 96% powierzchni zajmuje lądolód kontynentalny o średniej grubości 2300 m. Jest w nim zmagazynowane ok. 70% zasobów ziemskiej wody słodkiej.

Oba obszary podbiegunowe obejmuje klimat polarny wybitnie chłodny z niskimi temperaturami powietrza przez cały rok. W stacji Wostok na Antarktydzie zanotowano rekordowo niską temperaturę -89,2°C. Opady prawie zawsze występują w postaci śniegu. Charakterystyczną cechą w obu regionach są silne wiatry.

Fauna, a także flora Arktyki są bogatsze niż w Antarktyce. W Arktyce występują duże ssaki lądowe, np. niedźwiedź polarny, wół piżmowy, renifer. Fauna w wodach polarnych obu regionów jest bardzo bogata.

Sytuacja prawna na Oceanie Arktycznym poza przybrzeżną strefą 200 mil morskich nie jest w pełni uregulowana. Obszar na południe od 60°S objęty jest Układem Antarktycznym, w którym wyrażona jest konieczność ochrony zasobów przyrodniczych i wykorzystania Antarktydy jedynie dla celów naukowych i pokojowych. Na Antarktydzie działa wiele stacji naukowych i badawczych.

(...) O trzeciej popołudniu ze wszystkich sanek zabrzmiało jednocześnie:
- Stój! - jak wykazywały nasze koła pomiarowe, staliśmy na biegunie. Cel został osiągnięty.
(...) Z naszych dotychczasowych pomiarów wynikało, że obóz znajduje się pod 89°54'30''S. Ponieważ jednak pogoda wyglądała na trwałą, a zapas żywności całkiem obfity, postanowiliśmy przebyć jeszcze pozostałe dziesięć kilometrów, by ustalić położenie geograficzne punktu możliwie najbliższego biegunowi (...).
(...) Pogoda utrzymywała się nadal wspaniała, choć niebo nie było zawsze zupełnie czyste. Od czasu do czasu pojawiała się nagle lekka mglista zasłona, by za chwilę znów zniknąć. Nie była jednak dość gęsta, aby przesłonić zupełnie Słońce. Świeciło ono przez cały czas, zachodziły jednak przy tym dziwne zjawiska. Zdarzało się, że przez szereg godzin Słońce nie zmieniało swej odległości od horyzontu, następnie zaś robiło nagle jak gdyby skok. Przez cały dzień powtarzaliśmy obserwacje co godzinę. Było to bardzo osobliwe wrażenie, gdy człowiek - idąc spać o szóstej wieczorem, a wstając o dwunastej w nocy - widział Słońce wciąż na tej samej na pozór wysokości. O szóstej rano, gdy znów kładł się spać, wysokość Słońca pozostawała w dalszym ciągu bez zmian. Oczywiście ulegała ona pewnym wahaniom, ale zmiany były tak nieznaczne, że bez przyrządów nie dałoby się ich wykryć. Na oko wyglądało to tak, jak gdyby Słońce krążyło dookoła nieba wciąż w tej samej odległości od widnokręgu.
(...) Po zakończeniu uroczystego posiłku na biegunie zaczęły się przygotowania do powrotu. Ustawiliśmy mały jedwabny namiot (...). Wewnątrz pozostawiłem w małej sakiewce list do króla Norwegii, zawierający wiadomość o tym, co zostało dokonane. Droga do domu była daleka, mogły jeszcze zajść okoliczności uniemożliwiające nam osobiste przekazanie wiadomości o naszej wyprawie.
Oprócz tego pozostawiłem krótki list do kapitana Scotta, który według wszelkiego prawdopodobieństwa pierwszy odnajdzie ten namiot.
17 stycznia 1912 roku kapitan Scott wraz z czterema współtowarzyszami dotarł do bieguna południowego. Oto zapis z jego dziennika.

# data[].attributes.attachment_link.title
Arktyka i Antarktyka - środowisko przyrodnicze obszarów podbiegunowych

# data[].attributes.attachment_link.description
Koła podbiegunowe północne i południowe są granicami stref oświetlenia Ziemi, a obszary leżące za kołami polarnymi nazywa się strefami zimnymi. Obszar rozciągający się wokół bieguna północnego to Arktyka. Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego 'niedźwiedzia', gdyż kierunek północny wyznaczano, korzystając z gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy.

# data[].attributes.headline
01.06 -05.06                     Temat: Podsumowanie wiadomości  krajobrazy świata.                                                                  Lekcja odbędzie się online na Teamsie.  

# data[].attributes.subject
01.06 -05.06                     Temat: Podsumowanie wiadomości  krajobrazy świata.                                                                  Lekcja odbędzie się online na Teamsie.  

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kontynent to duży obszar lądowy otoczony morzami i oceanami. Do kontynentu należą także przybrzeżne wyspy. Wyspa to mniejszy od kontynentu obszar oblany ze wszystkich stron wodami. Archipelag to grupa wysp leżących blisko siebie. Kontynenty na Ziemi to Azja, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Antarktyda, Europa, Australia. Europa i Azja tworzą jeden zwarty obszar - Eurazję.

Lasy równikowe są najbogatsze w gatunki roślin i zwierząt ze względu na dużą ilość opadów oraz wysoką temperaturę powietrza przez cały rok. Las jest wiecznie zielony, a rośliny mogą kwitnąć i owocować bez przerwy. Nie występują pory roku. Wahania temperatury są niewielkie - zarówno w ciągu doby, jak i w roku. Z roślin występują tu m.in. figowce, palmy, paprocie drzewiaste, liany, bananowce, kakaowce, storczyki. Zwierzęta to m.in. liczne owady, płazy, gady i ptaki o kolorowym upierzeniu.

Sawanna to obszar trawiasty z pojedynczymi drzewami i krzewami, na którym panują dwie pory roku: sucha i deszczowa. Rośliny rosnące na sawannie są odporne na brak wody podczas pory suchej. Rośliny sawanny porastają rozległe trawiaste równiny, na których występują pojedyncze drzewa: baobaby i akacje. Wśród zwierząt spotyka się duże stada dużych roślinożerców, jak antylopy, zebry, żyrafy, słonie. Z drapieżników występują na przykład lew, lampart, gepard, likaon; w Ameryce Południowej - jaguar.

Pustynia gorąca to obszar ubogi w roślinność lub jej pozbawiony ze względu na bardzo małą ilość opadów. Żyjące tu organizmy są przystosowane do oszczędnego gospodarowania wodą. Na pustyni występują oazy - obszary, w których gromadzi się woda, co umożliwia rozwój roślin. Roślinność tworzą gatunki odporne na suszę. Mogą wykorzystać wodę z rosy lub mgły, która powstaje nocą. Po opadach rośliny szybko wytwarzają kwiaty, a potem owoce i nasiona. Ze zwierząt spotykane są owady, pająki, skorpiony, gady oraz nieliczne ptaki (np. sępy) i ssaki (szczuroskoczek, fenek).

Step to obszar porośnięty głównie trawami i innymi roślinami zielnymi. Spośród zwierząt spotykane są głównie takie o niewielkich rozmiarach (owady, gryzonie, jaszczurki, węże, susły, pieski preriowe). Duże ssaki roślinożerne są nieliczne, są to na przykład suhak, bizon. Spotykane są też ptaki - gniazdowniki zdolne szybko opuścić gniazdo.

Step jest położony w strefie umiarkowanej, gdzie niska ilość opadów uniemożliwia rozwój drzew i krzewów. Lata są gorące, a zimy chłodne. Obecnie większość stepów została przekształcona w pastwiska i pola uprawne.

Klimat śródziemnomorski powstaje w klimacie ciepłym w miejscach położonych nad morzami. Występują tu dwie pory roku: ciepła i wilgotna oraz chłodna i sucha. Roślinność w basenie Morza Śródziemnego jest przystosowana do gorącego, suchego lata. Liście roślin są twarde, skórzaste i pokryte grubą skórką, co ogranicza parowanie. Rosną tu mirty, wrzosy, cedr, dąb korkowy i eukaliptusy. Charakterystyczne są też brzoskwinie, pomarańcze, mandarynki, cytryny, oliwki oraz figi. Ze zwierząt występują liczne owady i pająki, z kręgowców lądowych często spotykane są gady.

Przykładem pierwotnego lasu liściastego w Polsce jest Puszcza Białowieska. Występują tu cztery pory roku.

W lesie liściastym strefy umiarkowanej jesienią liście drzew zmieniają kolory i przed nadejściem zimy opadają. Większość dawnych lasów liściastych została przez człowieka przeznaczona pod pola uprawne, miasta i wsie. Pierwotną roślinność tworzą lasy, w których rosną drzewa liściaste zrzucające liście na zimę. Są to m.in. dęby, buki, graby, brzozy, jesiony i olchy. Ze zwierząt zaznacza się niewielka liczba gatunków płazów i gadów. Liczne są ptaki, z których część to gatunki odlatujące na zimę. Spotyka się tu m.in. dzięcioły, sikory, płochacze. Typowymi ssakami są sarny, dziki, jelenie, wilki, lisy, borsuki.

Tajga to lasy iglaste zimnego klimatu umiarkowanego. Lato jest tu ciepłe i suche, a zima mroźna. W wielu miejscach wiosną, gdy odmarznie wierzchnia warstwa ziemi, tworzą się bagna i rozlewiska. Na roślinność składają się głównie lasy złożone z drzew iglastych, jak sosna, świerk, modrzew. Występują tu również nieliczne gatunki drzew liściastych. Latem pojawia się wiele owadów. Rzadko spotykane są gady i płazy. Występują tu liczne ptaki przybywające tu na okres lęgowy. Przez cały rok żyją tu ssaki roślinożerne (np. łoś, jeleń, zając) i drapieżne (np. lis, niedźwiedź, soból, tygrys, gronostaj, kuna).

Tundra to bezleśny obszar na północnych krańcach Ameryki Północnej, Europy i Azji za kołem podbiegunowym północnym. Występuje tu zjawisko dni i nocy polarnych, trwa tu wieczna zmarzlina. Podczas kalendarzowego lata, gdy roztopi się śnieg, tworzą się liczne rozlewiska. Lato jest krótkie i chłodne, a zima długa i mroźna. Roślinność tworzą głównie mchy, prosty, trawy i inne rośliny zielne, krzewinki, brzozy i wierzby karłowate, większość to rośliny wieloletnie. Rośliny mają niewielkie rozmiary, co zapobiega uszkodzeniu przez wiatr. Ze zwierząt spotyka się głównie ptaki (pardwa, sowa śnieżna) i ssaki (renifer w Eurazji, karibu, wół piżmowy w Ameryce Północnej, piesiec, zając bielak, leming).

Pustynia lodowa to obszar w na Arktyce i Antarktydzie, z wyjątkiem fragmentów wybrzeży i wysp całkowicie pozbawiony roślinności. Arktyka to obszar okołobiegunowy na półkuli północnej. Obejmuje pokryte lodem wody oceanu oraz nieliczne wyspy. Antarktyda to kontynent leżący wokół bieguna południowego. Przez cały rok panuje ujemna temperatura, z wyjątkiem obszarów przybrzeżnych, gdzie zdarza się podczas dnia polarnego temperatura dodatnia. Przez cały czas wieją tu silne wiatry. Opady są małe, występują głównie w postaci śniegu. Z roślinności spotyka się głównie mchy i porosty. Największym lądowym drapieżnikiem Arktyki jest niedźwiedź polarny, a w wodach żyją ryby, ssaki wodne (morsy, foki, wieloryby). Charakterystycznymi ptakami Antarktydy są pingwiny.

# data[].attributes.attachment_link.title
Podsumowanie działu IV "Na lądzie - krajobrazy świata"

# data[].attributes.attachment_link.description
Kontynent to duży obszar lądowy otoczony morzami i oceanami. Do kontynentu należą także przybrzeżne wyspy. Wyspa to mniejszy od kontynentu obszar oblany ze wszystkich stron wodami. Archipelag to grupa wysp leżących blisko siebie. Kontynenty na Ziemi to Azja, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Antarktyda, Europa, Australia.

# data[].attributes.body
Temat:Region w którym mieszkam
Przygotuj prezentację na temat Region w którym mieszkam. Na przygotowanie prezentacji masz 2 tygodnie. Ocena prac

# data[].attributes.body
Temat: Warunki życia w wodzie
Zapoznaj się z tematem. Jeżeli chcesz się sprawdzić odpowiedz na pytania na końcu lekcji. Na spotkaniu online podsumujemy wiadomości.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdy ktoś ci powie, że ryby głosu nie mają, to możesz stanowczo zaprzeczyć. W rzeczywistości wiele ryb wydaje odgłosy. Przeważnie jednak ludzie nie są w stanie ich usłyszeć. Poza tym dźwięk w wodzie przenosi się znacznie szybciej niż w powietrzu, za to światło przenika wodę tylko do niewielkiej głębokości.

Woda jest ośrodkiem o znacznie większej gęstości niż powietrze. Bardzo małe organizmy mogą się w niej swobodnie unosić. Natomiast duże zwierzęta muszą wykonać znaczny wysiłek, by pokonać opór wody. Aby go zmniejszyć, przybierają wrzecionowaty kształt, a ich skóra często pokryta jest śliskim śluzem.

Temperatura wody zmienia się w znacznie mniejszym stopniu i zdecydowanie wolniej niż na lądzie, co jest korzystne dla organizmów. Woda przewodzi ciepło lepiej niż powietrze. W związku z tym organizmy żyjące w wodzie są narażone na szybszą utratę ciepła niż te, które występują na lądzie. Zwierzęta stałocieplne (ssaki i ptaki) żyjące w wodzie mają grubą warstwę tłuszczu pod skórą, a niektóre dodatkowo powłokę z gęstej sierści lub piór, aby powstrzymać utratę ciepła.

Ilość tlenu w wodzie zależy od jej temperatury. W zimnej wodzie jest więcej tlenu niż w ciepłej. Ponadto w sąsiedztwie roślin wodnych i przy powierzchni jest go znacznie więcej niż w głębszych warstwach.

Ogromne ciśnienie wody i niewielka ilość tlenu na dużych głębokościach uniemożliwiają zwierzętom osiąganie dużych rozmiarów. Chociaż ryby głębinowe na zdjęciach przypominają legendarne potwory, rzadko osiągają długość powyżej kilkudziesięciu centymetrów.

Warunki życia w wodzie zmieniają się w zależności od głębokości. Wraz ze wzrostem głębokości rośnie ciśnienie wywierane przez wodę i spada ilość dostępnego światła. Na głębokości kilkuset metrów jest już zbyt ciemno dla roślin, a głębiej panują właściwie całkowite ciemności.

Niektóre ryby głębinowe wykształciły specjalne narządy, które świecąc w ciemnościach, przyciągają zaciekawione ofiary tuż przed ich paszcze.

Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na życie w wodzie jest zasolenie. W wodach morskich jest średnio 3,5% soli. Z kolei w wodach słodkich soli jest bardzo mało, poniżej 0,1%. Dlatego organizmy żyjące w wodach słodkich rzadko mogą przeżyć w słonych i odwrotnie. Do nielicznych wyjątków należą ryby takie jak węgorz czy łosoś, które w ciągu życia zmieniają środowisko.

Woda stawia większy opór niż powietrze poruszającym się w niej ciałom.

Woda zmienia temperaturę wolniej niż powietrze i w mniejszym zakresie.

W wodzie jest znacznie mniej tlenu niż w powietrzu.

Rośliny mogą żyć tylko w przypowierzchniowej warstwie mórz i oceanów.

Większość organizmów morskich nie może żyć w wodach słodkich, zaś słodkowodne unikają wód słonych.

Zobacz także.

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Różnorodność zwierząt
Procesy życiowe zwierząt
Ryby

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdy ktoś ci powie, że ryby głosu nie mają, to możesz stanowczo zaprzeczyć. W rzeczywistości wiele ryb wydaje odgłosy. Przeważnie jednak ludzie nie są w stanie ich usłyszeć. Poza tym dźwięk w wodzie przenosi się znacznie szybciej niż w powietrzu, za to światło przenika wodę tylko do niewielkiej głębokości.

# data[].attributes.headline
04.-09.05                             Temat: Środowisko przyrodnicze i gospodarka Ukrainy

# data[].attributes.subject
04.-09.05                             Temat: Środowisko przyrodnicze i gospodarka Ukrainy

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem, wykonaj ćwiczenia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Polskę i Ukrainę wiążą burzliwe losy historyczne. Przez wieki ziemie dzisiejszej Ukrainy należały do Polski. Ale znajdowały się one też pod panowaniem Rosji Carskiej czy ZSRR. Obecnie Ukraina targana jest konfliktem zbrojnym z Rosją. Sytuacja na wschodzie kraju i na Krymie zmienia się dosyć dynamicznie. Unia Europejska, w tym Polska, nie uznaje aktów zaborczych ze strony Rosji i traktuje Ukrainę jako niepodległe państwo funkcjonujące w granicach z 1991 roku.

określać położenie Ukrainy na mapie Europy;

omawiać aktualną sytuację polityczną na Ukrainie;

opisywać podział administracyjny Ukrainy;

charakteryzować środowisko przyrodnicze Ukrainy;

omawiać rozmieszczenie i cechy ukraińskiej ludności;

wymieniać główne gałęzie ukraińskiej gospodarki.

Ukraina jest dużym państwem w Europie Wschodniej - drugim największym na naszym kontynencie, po Federacji Rosyjskiej. Jej powierzchnia wynosi ponad 603 tys. kmIndeks górny 2 ², czyli jest prawie dwukrotnie większa niż obszar Polski. Stolica Ukrainy to Kijów.

Ukraina leży w południowej części Niziny Wschodnioeuropejskiej, nad Morzem Czarnym. Na wschodzie i północy sąsiaduje z Federacją Rosyjską, z którą ma ponad 1,5 tys. km granicy lądowej. Z pozostałymi sąsiadami - Białorusią, Polską, Słowacją, Węgrami, Rumunią i Mołdawią - granice są już znacznie krótsze, np. nasza ma długość 535 km.

Linia brzegowa nad Morzem Czarnym i będącym jego częścią Morzem Azowskim jest silnie urozmaicona. Największy jej element to Półwysep Krymski, który oddziela Morze Azowskie od Morza Czarnego - oba morza łączy Cieśnina Kerczeńska. Półwysep ten jest jednym z ważniejszych obiektów sporu między Ukrainą i Rosją.

Ukraina uzyskała niepodległość w 1991 roku po rozpadzie Związku Radzieckiego. Jednak wojska rosyjskie jeszcze długo potem stacjonowały na Ukrainie (podobnie jak w Polsce). Szczególnie dużo ich było na Krymie, gdzie swoją bazę miała rosyjska flota czarnomorska. Kwestia ta była uregulowana specjalnym porozumieniem między Kijowem a Moskwą. Jednak wiosną 2014 roku Rosjanie całkowicie zajęli Krym i ogłosili przyłączenie go do swojego państwa. Potwierdzeniem tego miało być referendum, w którym mieszkańcy półwyspu - w znacznej części Rosjanie - opowiedzieli się za odłączeniem od Ukrainy. Wyników tego referendum nie uznała społeczność międzynarodowa, gdyż wiele wskazywało na to, że zostało ono przeprowadzone w sposób niedemokratyczny.
Następnie na wschodzie Ukrainy wybuchł konflikt zbrojny, którego podłożem były rzekome dążenia tamtejszych mieszkańców do przyłączenia się do Rosji. Pewna część ludności faktycznie chciała takiej zmiany, ale był to głównie wynik tajnych działań rosyjskiej propagandy. We wrześniu 2014 roku uzyskano kompromis, na mocy którego obwody doniecki i ługański uzyskały pewien status specjalny oznaczający w praktyce odłączenie ich od Ukrainy.

Na mapach Europy wskaż Ukrainę i opisz jej położenie geograficzne

Korzystając z mapy podziału administracyjnego Ukrainy, wskaż obwody mające granicę z Polską i z Rosją.

Podział administracyjny Ukrainy wyróżnia 23 obwody oraz dwa miasta wydzielone (Kijów i Sewastopol), a także autonomiczną republikę Krymu. Obwody (ukr. obłasti), będące odpowiednikami naszych województw, obejmują obszary wokół większych miast, które są ich stolicami.

Ukraina to kraj nizinno‑wyżynny z niewielkim udziałem gór. Tymi górami jest m.in. wąski łańcuch Karpat Wschodnich przecinający południowo‑zachodnią część kraju na długości około 200 km. Znajduje się tam najwyższy szczyt Ukrainy - Howerla o wysokości 2061 m n.p.m. Inny obszar górski na Ukrainie to nadbrzeżne Góry Krymskie. Pod względem geologicznym są one podobne do Karpat - też powstały w orogenezie alpejskiej i też budują je głównie piaskowce, łupki oraz wapienie. Z uwagi na nadmorskie położenie występują tam duże wysokości względne. Najwyższy szczyt to Romankosz (1545 m n.p.m.).

główne regiony geograficzne Ukrainy;

wysokości maksymalne obszarów górskich i wyżynnych;

główne elementy ukraińskiej linii brzegowej.

Po wschodniej stronie ukraińskich Karpat rozciągają się rozległe, pofałdowane obszary wyżynne - Podole i Wołyń oraz Wyżyna Naddnieprzańska (na prawym brzegu Dniepru). Środkową część Ukrainy zajmują wielkie Niziny - Naddnieprzańska (na lewym brzegu Dniepru) i Czarnomorska (wzdłuż wybrzeża morskiego). Ponadto niziną jest Polesie rozciągające się na północnym zachodzie Ukrainy wzdłuż granicy z Białorusią. Z kolei na wschodzie kraju znajduje się niewielka i niewysoka Wyżyna Doniecka.

Wiele ukraińskich rzek - m.in. Dniepr i Dniestr - uchodzi do Morza Czarnego poprzez , czyli zatoki powstałe w wyniku wdarcia się wód morskich do ujściowych odcinków rzek. Z czasem zatoki te są odcinane od morza przez piaszczyste wały zwane kosami lub mierzejami. Nagromadzenie limanów sprawia, że w danym miejscu występuje limanowy typ wybrzeża morskiego - tak jest na północy Morza Czarnego.

Na mapie hipsometrycznej (powyżej) wskaż największe rzeki Ukrainy. Wskaż miejsca ich ujścia oraz rozróżnij rzeki główne i dopływy.

Na mapie hipsometrycznej (powyżej) wskaż:

Największą rzeką Ukrainy jest Dniepr - czwarta najdłuższa rzeka Europy. Przepływa ona przez środek kraju z północy na południe, uchodząc do Morza Czarnego. W granicach Ukrainy ma długość 981 km, jednak przedtem płynie przez Białoruś oraz Rosję (gdzie są jej źródła) i całkowita długość Dniepru wynosi 2200 km. Niemal cały obszar Ukrainy należy do zlewiska Morza Czarnego i Azowskiego. W jego skład, oprócz dorzecza Dniepru, wchodzą też dorzecza Dniestru, Bohu, Donu oraz Cisy na Zakarpaciu, a także mniejszych rzek przymorskich. Do zlewiska Morza Bałtyckiego zalicza się jedynie źródłowa część dorzecza Bugu oraz fragment prawego dorzecza Sanu.

Na Ukrainie panuje klimat umiarkowany ciepły kontynentalny. Charakteryzuje się on najmniejszą liczbą opadów spośród innych klimatów umiarkowanych, a także największymi rocznymi amplitudami temperatur. W praktyce oznacza to, że lata są na ogół upalne i suche, a zimy mroźne i też bez opadów. W zachodniej części Ukrainy, przy granicach Polski, występuje nieco łagodniejszy typ klimatu, podobny do naszego przejściowego. Są to jednak tereny położone wyżej, przez co i tam klimat pozostaje ostry, zwłaszcza w zimie. Najcieplej jest na południu, na wybrzeżu Morza Czarnego, gdzie klimat ma cechy śródziemnomorskie.

Gleby Ukrainy zaliczają się do najbardziej urodzajnych na świecie. Przede wszystkim są to czarnoziemy, które pokrywają niemal całą wschodnią część kraju. Wykształciły się one na bazie roślinności stepowej będącej typową dla klimatu umiarkowanego ciepłego kontynentalnego; w podłożu zaś występują skały wapienne i lessy. Ukraińskie czarnoziemy są częścią wielkiego, zwartego pasa tych gleb, który ciągnie się daleko na wschód do Azji. Na obrzeżach czarnoziemów rozwinęły się nieco mniej urodzajne gleby kasztanowe i szaroziemy (szare gleby leśne).
W zachodniej części Ukrainy występują gleby brunatne, bielicowe i płowe. Powstały one w podłożu lasów iglastych, liściastych i mieszanych. Na Polesiu dominują lasy iglaste i gleby bielicowe. Sporo jest tam też terenów podmokłych i związanych z nimi gleb bagiennych. W Karpatach i na Zakarpaciu dominują lasy liściaste oraz mieszane z glebami brunatnymi i płowymi w podłożu. Pozostałe obszary kraju są niemal bezleśne. Ukraina, spośród wszystkich naszych sąsiadów, ma zdecydowanie najniższy stopień zalesienia - wynosi on tylko 16%.

Korzystając z mapy powyżej oraz z danych w tabeli (załącznik), omów warunki naturalne Ukrainy. Wybrane informacje porównaj z danymi dla Polski.

Na Ukrainie mieszka obecnie około 45 mln osób, a zatem nieco więcej niż w Polsce. Jednak liczba ludności naszych wschodnich sąsiadów od lat systematycznie zmniejsza się - po uzyskaniu niepodległości w 1991 roku Ukraina liczyła ponad 52 mln mieszkańców. Ten spadek liczby ludności spowodowany jest głównie niestabilną sytuacją ekonomiczną i słabym rozwojem gospodarczym państwa. Niepewna przyszłość zniechęca ludzi młodych do zakładania rodzin i decydowania się na potomstwo, a często też zmusza ich do emigracji. Ponadto Ukraińcy przeciętnie żyją znacznie krócej (68 lat) niż inni Europejczycy, co skutkuje większą liczbą zgonów. Wszystko to składa się na duży ujemny przyrost naturalny i tym samym ujemny przyrost rzeczywisty - saldo migracji zewnętrznych waha się w okolicach 0.

2/3 ludności Ukrainy mieszka w miastach i są to przeważnie miasta duże. W kraju jest aż pięć aglomeracji liczących ponad 1 mln mieszkańców - Kijów (2,4 mln), Charków (1,4 mln) oraz Dniepropietrowsk, Odessa i Donieck (po około 1 mln). W Zagłębiu Donieckim, zwanym też Donbasem, stosunkowo blisko siebie znajduje się kilkadziesiąt miast o różnej wielkości, które tworzą gęsto zaludniony obszar liczący około 5 mln mieszkańców.

Średnia gęstość zaludnienia na Ukrainie wynosi tylko 75 osób na 1 kmIndeks górny 2 ² - to tyle, ile u nas w najbardziej zalesionym województwie lubuskim. Ale na Ukrainie, poza Polesiem, to nie lasy wpływają na słabe zaludnienie. Wielkie obszary kraju zajęte są przez pola uprawne powstałe na żyznych czarnoziemach. Pomiędzy tymi polami najczęściej znajdują się wsie, a miasta występują sporadycznie.

Ponad 80% mieszkańców kraju deklaruje narodowość ukraińską. Około 17% uważa się za Rosjan - mieszkają oni głównie na Krymie oraz na wschodzie w obwodach donieckim i ługańskim. Każda z pozostałych mniejszości narodowych - Polacy, Białorusini, Mołdawianie i inni - stanowi mniej niż 1% ogólnej liczby ludności Ukrainy. Jednak w liczbach bezwzględnych są to niemałe wartości, np. Polaków jest około 150 tys. Mieszkają oni głównie w trzech obwodach - lwowskim, tarnopolskim i iwano‑frankowskim (stanisławowskim).

1. Korzystając z mapy powyżej oraz z danych w tabeli (załącznik), scharakteryzuj cechy ludności Ukrainy. Wybrane informacje porównaj z danymi dla Polski.

2. Wyjaśnij, dlaczego na Ukrainie (a także w innych krajach Europy Wschodniej) występuje bardzo wysoki wskaźnik feminizacji - 117 kobiet na 100 mężczyzn. Jeśli nie pamiętasz, zajrzyj do rozdziału 2.3. Biologiczna struktura ludności Polski 2.3. Biologiczna struktura ludności Polski .

Ukraina to kraj rolniczo‑przemysłowy. Występowanie urodzajnych czarnoziemów na wielkich obszarach wręcz wymusiło ich zagospodarowanie pod uprawy. Uzyskuje się duże zbiory, które sprzedawane są za granicę - Ukraina jest dziś znaczącym eksporterem pszenicy, kukurydzy i słonecznika. Ponadto uprawia się tam buraki cukrowe, jęczmień i inne zboża, a także warzywa i owoce. Na południu kraju występuje najcieplejszy klimat, który pozwala rosnąć m.in. winorośli, a nawet owocom cytrusowym.
Hodowla zwierząt na Ukrainie też jest silnie rozwinięta. Dominuje trzoda chlewna, bydło i drób, wśród którego duże znaczenie eksportowe mają kaczki.

Ukraiński przemysł rozwinął się na bazie surowców mineralnych. W Zagłębiu Donieckim eksploatowany jest węgiel kamienny (dawniej też brunatny), a w rejonie Krzywego Rogu - rudy żelaza. W wydobyciu tych dwóch surowców Ukraina zalicza się do światowej czołówki. Ponadto pozyskiwane są rudy manganu i uranu oraz niewielkie ilości ropy naftowej i gazu ziemnego. Ukraina, podobnie jak Polska, uzależniona jest od dostaw rosyjskiej ropy i gazu.

W przemyśle przetwórczym Ukrainy obecnie najlepiej rozwinięta jest branża spożywcza, która wykorzystuje wielką produkcję rolną. Dawniej wyraźnie dominował przemysł ciężki - elektromaszynowy (w tym samochodowy i AGD), chemiczny, energetyczny. Jednak po uzyskaniu niepodległości Ukraina nie poszła ścieżką szybkich zmian w gospodarce, co do dziś skutkuje znacznym opóźnieniem w rozwoju kraju. Przede wszystkim nie sprywatyzowano wielu zakładów przemysłowych, które pozostają w państwowych rękach i często działają w oparciu o przestarzałe technologie. W związku z tym nie mogą one konkurować na rynkach zagranicznych, a państwo musi do nich dopłacać. Produkcja przemysłowa znajduje zbyt niemal wyłącznie na rynku krajowym. Eksport ukraińskich towarów przetworzonych jest znikomy. Bilans handlu zagranicznego, który i tak od zawsze jest ujemny, ratują surowce mineralne i zboża. Sytuację pogarsza słabość ukraińskiej waluty (hrywny), która często traci na wartości.

Ukraina jest krajem dużym, toteż trudno przeprowadzić w nim reformy gospodarcze prowadzące do lepszego rozwoju i większej stabilizacji ekonomicznej. Po uzyskaniu niepodległości władze kraju zmieniały się wielokrotnie i często były posądzane o nadużycia gospodarcze oraz powiązania z nieuczciwymi biznesmenami. Zmieniały się też wizje przyszłości Ukrainy - jedni widzieli ją w silnych związkach z Federacją Rosyjską, a inni dążyli do integracji z Unią Europejską.
We wrześniu 2014 roku Ukraina podpisała umowę stowarzyszeniową z Unią Europejską, która jednak weszła w życie tylko częściowo. Wszelkie kwestie gospodarcze zostały odłożone do 2016 roku, by Ukraina miała czas na przeprowadzenie koniecznych reform.

Ważnym działem ukraińskiego przemysłu pozostaje energetyka. W kraju działa m.in. kilka elektrowni atomowych wytwarzających blisko połowę całej produkcji energii elektrycznej. Spore znaczenie mają też duże elektrownie wodne znajdujące się przy sztucznych zbiornikach wodnych na Dnieprze.

Korzystając z map powyżej oraz z danych w tabeli (załącznik), scharakteryzuj gospodarkę Ukrainy. Wybrane informacje porównaj z danymi dla Polski.

Ukraina jest dużym krajem na południu Europy Wschodniej, nad Morzem Czarnym i Azowskim.

Ukraina uzyskała niepodległość w 1991 roku po rozpadzie Związku Radzieckiego.

Ukraina to kraj nizinno‑wyżynny ze stosunkowo niewielkimi obszarami górskimi w Karpatach i na Krymie.

Prawie cały obszar Ukrainy należy do zlewiska Morza Czarnego i Azowskiego. Największe rzeki to Dniepr, Prypeć, Dniestr, Boh, Desna.

Na Ukrainie panuje klimat umiarkowany ciepły kontynentalny.

Całą wschodnią część Ukrainy pokrywają bardzo urodzajne gleby czarnoziemne, które wytworzyły się na roślinności stepowej oraz skałach wapiennych i lessowych.

Na Ukrainie jest bardzo mało lasów, gdyż na wschodzie roślinnością naturalną były trawiaste stepy, a na zachodzie większość lasów wykarczowano, by uzyskać ziemię rolną.

Liczba ludności Ukrainy (obecnie około 45 mln) stale zmniejsza się ze względu na duży ujemny przyrost naturalny wynikający głównie z niskiego poziomu urodzeń, na co wpływa niestabilna sytuacja ekonomiczna.

Ludność miejska stanowi 2/3 ogółu mieszkańców Ukrainy. Największe miasta to stolica Kijów (2,4 mln) i Charków (1,4 mln). Zagłębie Donieckie jest obszarem najgęściej zaludnionym.

Około 80% ludności kraju to Ukraińcy, 17% stanowią Rosjanie, a wśród innych mniejszości narodowych jest około 150 tys. Polaków skupionych w okolicach Lwowa.

Rolnictwo Ukrainy to przede wszystkim uprawa roślin - pszenicy, kukurydzy, jęczmienia, słonecznika, buraków cukrowych - na urodzajnych czarnoziemach. Ponadto hoduje się trzodę chlewną, bydło i drób.

Węgiel kamienny w Zagłębiu Donieckim i rudy żelaza z rejonu Krzywego Rogu to główne bogactwa mineralne Ukrainy. Duże znaczenie mają też rudy manganu i uranu.

Najważniejsze towary eksportowe Ukrainy to żywność nieprzetworzona oraz surowce mineralne.

Prawie połowa energii elektrycznej wytwarzanej na Ukrainie pochodzi z elektrowni atomowych. W 1986 r. w Czarnobylu miała miejsce największa w dziejach ludzkości katastrofa elektrowni atomowej, w wyniku której do środowiska przedostały się olbrzymie ilości szkodliwych substancji radioaktywnych.

Gospodarka Ukrainy nie rozwija się w szybkim tempie, ponieważ nie zostały tam przeprowadzone w odpowiedni sposób reformy gospodarcze, w tym prywatyzacja.

Na złą sytuację Ukrainy wpływają głównie podziały i spory wewnętrzne oraz agresywne działania Rosji i niewystarczająca pomoc z Unii Europejskiej.

Energetyka atomowa może być bardzo niebezpieczna. Przekonali się o tym mieszkańcy Ukrainy i innych krajów Europy (a nawet Azji, Ameryki Północnej i Afryki) w 1986 roku po awarii w elektrowni w Czarnobylu przy granicy ukraińsko‑białoruskiej. Była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej. Przegrzany reaktor jądrowy radzieckiej produkcji przyczynił się do silnego wybuchu, który spowodował śmierć kilkudziesięciu osób. Do środowiska natychmiast przedostały się olbrzymie ilości substancji radioaktywnych, które prawdopodobnie zaszkodziły zdrowiu setek tysięcy ludzi. Radioaktywne chmury rozprzestrzeniły się na znaczne obszary półkuli północnej i do dziś dokładnie nie wiadomo, ilu ludzi faktycznie ucierpiało z powodu napromieniowania.

Usługi na Ukrainie nie rozwinęły się w sposób dynamiczny. Pozostawanie na uboczu wysokorozwiniętej, zachodnioeuropejskiej gospodarki skutkuje niskimi poziomem zamożności społeczeństwa, a to właśnie ta zamożność decyduje o rozwoju usług - PKB na 1 mieszkańca Ukrainy wynosi 1/3 tego, co w Polsce.

Ukraina ma korzystne położenie tranzytowe na szlakach łączących Rosję z resztą Europy. Czerpie więc pewne zyski z transportu drogowego, kolejowego, lotniczego i rurociągowego. Nieźle jest też rozwinięta żegluga śródlądowa na Dnieprze i na innych większych rzekach. Z kolei Odessa zalicza się do największych portów Morza Czarnego.
W ostatnich kilkunastu latach na ukraińskie wybrzeże Morza Czarnego, a zwłaszcza na Krym przyjeżdżało coraz więcej turystów zagranicznych. Jednak konflikt z Rosją zatrzymał i niemal zniweczył rozwój tego działu usług.

Zobacz także

Położenie Polski na świecie i w Europie Biologiczna struktura ludności Polski Zmiany w przemyśle Polski Karpaty Zewnętrzne - Beskidy i Pogórze Karpackie Położenie Polski na świecie i w Europie
Biologiczna struktura ludności Polski
Zmiany w przemyśle Polski
Karpaty Zewnętrzne - Beskidy i Pogórze Karpackie

zatoka morska o wydłużonym kształcie powstała poprzez wdarcie się wód morskich do ujściowego odcinka rzeki; z czasem zatoka ta odcinana jest od morza przez mierzeję (kosę)

# data[].attributes.attachment_link.title
Środowisko przyrodnicze i gospodarka Ukrainy

# data[].attributes.attachment_link.description
Polskę i Ukrainę wiążą burzliwe losy historyczne. Przez wieki ziemie dzisiejszej Ukrainy należały do Polski. Ale znajdowały się one też pod panowaniem Rosji Carskiej czy ZSRR. Obecnie Ukraina targana jest konfliktem zbrojnym z Rosją. Sytuacja na wschodzie kraju i na Krymie zmienia się dosyć dynamicznie.

# data[].attributes.headline
04-09.05 Temat:             Obszary okołobiegunowe Ziemi.

# data[].attributes.subject
04-09.05 Temat:             Obszary okołobiegunowe Ziemi.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem, wykonaj ćwiczenia. Odpowiedzi odeślij.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem, jeżeli chcesz odpowiedz na pytania

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Istnieją takie obszary na Ziemi, gdzie możesz chodzić po wierzchołkach drzew i nawet tego nie zauważyć. Karłowate brzozy i wierzby ścielą się tuż nad poziomem gruntu, sięgając człowiekowi do kostek, a najwyżej do połowy łydki. Takie są najwyższe drzewa tundry.

jaki jest związek między klimatem a florą i fauną regionu;

jaka jest zależność między szerokością geograficzną, oświetleniem i klimatem;

jak zmieniają się szata roślinna i świat zwierzęcy w strefach krajobrazowych leżących bliżej równika.

opisywać warunki klimatyczne, w jakich powstaje tundra;

wykazywać istnienie związku między klimatem a krajobrazem tundry;

wskazywać na mapie świata obszary, na których występuje tundra;

opowiadać, jak mieszkańcy tundry przystosowują się do panującego tam klimatu.

Obszary pokryte tundrą leżą na tyle blisko bieguna, że zimą można tam oglądać niezwykłe zjawisko zorzy polarnej. Powstaje ona, gdy naładowane elektrycznie cząstki ze Słońca dotrą do atmosfery ziemskiej.

Tundra ma swój odpowiednik w piętrach górskich - jest nim piętro kosodrzewiny i hale. Kosodrzewina odpowiada tym obszarom tundry, które są porośnięte niskimi drzewami, zaś hale - wysuniętym na północ obszarom bezdrzewnej tundry. Dzieje się tak, gdyż na wysokich piętrach roślinności panują warunki jak w tundrze: temperatury są niskie, a wiatr - silny.

Na północ od tajgi rozciąga się strefa krajobrazu nazwanego tundrą. Klimat tundry jest jeszcze bardziej surowy niż tajgi. Obszary tundry w większości leżą poza kołem podbiegunowym, a więc przez kilka dni albo nawet przez wiele tygodni występuje tu zjawisko nocy polarnej, podczas której Słońce nie pojawia się nad horyzontem ani na chwilę. Zimy są bardzo mroźne i długie. Latem co prawda występuje zjawisko dnia polarnego, ale nawet wówczas Słońce znajduje się nisko nad horyzontem, dając niewiele ciepła. Lata są krótkie (trwają ok. 6-8 tygodni), pochmurne i chłodne - temperatura powietrza nie przekracza 15°C. Wiatr wieje przez cały rok z prędkością 30 m/s lub więcej.

Warunki klimatyczne są zbyt surowe nawet dla wytrzymałych na zimno iglastych drzew. Tak daleko na północy występują drzewa zrzucające liście, przy czym są one zupełnie inne od naszych drzew. Najwyższą warstwę roślin tworzą karłowate brzozy i wierzby, które nie osiągają wysokości większej niż 30 cm. Ich gałęzie rosną poziomo i mogą mieć kilka metrów długości. Dzięki temu wiatr nie jest w stanie ich połamać, a zimę spędzają przykryte warstwą śniegu, co chroni je przed mrozem. Na całym obszarze tundry występują mchy, porosty i nieliczne rośliny kwiatowe. Są one jedynymi roślinami występującymi na obszarach tundry znajdujących się najbliżej biegunów. Na całym terenie tundry znajduje się wieczna zmarzlina: grunt jest zamarznięty od samej powierzchni do setek metrów w głąb. W krótkim okresie lata, które trwa 2-3 miesięce, odmarza jedynie powierzchniowa warstwa do głębokości nie większej niż 1 metr. Kwitną wtedy karłowate drzewa, krzewinki i rośliny kwiatowe, aby wydać owoce i rozsiać przed zimą nasiona.

Korzystając z Internetu, dowiedz się, jakie przystosowania do życia w zimnym klimacie charakteryzują Inuitów.

W tundrze można zaobserwować zjawisko dnia polarnego i nocy polarnej.

Lato w tundrze jest krótkie, chłodne i pochmurne, zaś zima - długa, wietrzna i mroźna.

Roślinność tundry to głównie mchy, porosty i nieliczne rośliny zielne, a także karłowate drzewa.

Mieszkańcy tundry tradycyjnie zajmują się połowami ryb, polowaniami na ssaki morskie, wypasem reniferów.

Inuici są wynalazcami kajaków - wąskich, szybkich i lekkich łodzi, które w razie potrzeby można transportować lądem lub po lodzie. Mimo niewielkich rozmiarów i lekkiej konstrukcji kajak ma duży udźwig, a dzięki wąskiemu kadłubowi można za jego pomocą poruszać się między wystającymi z wody skałami lub pływającymi kawałkami lodu.

Postęp techniczny i cywilizacyjny powoduje, że coraz mniejsze grupy ludzi należących do narodów zamieszkujących tundrę zajmują się tradycyjnymi zajęciami i żyją w tradycyjny sposób. Zanikają także ich ojczyste języki.

Tundra ma niewielu mieszkańców. Jakakolwiek działalność rolnicza poza pasterstwem jest tu niemożliwa - gleby są zbyt ubogie, temperatury za niskie, a wiatr - zbyt silny. Tutejsi mieszkańcy żyją głównie z rybołówstwa, polowania na inne zwierzęta morskie (w tym foki i wieloryby), a także na zwierzęta lądowe.

Pierwotnymi mieszkańcami tundry w Ameryce Północnej są Inuici (nazywani także Eskimosami). Północne obszary Norwegii, Szwecji, Finlandii i europejskiej części Rosji zamieszkują Lapończycy, którzy poza polowaniem i rybołówstwem trudnią się głównie hodowlą reniferów. Podobne zajęcia wykonują członkowie licznych, ale niewielkich narodów zamieszkujących rozległe obszary tundry syberyjskiej, np. Czukcze.

Na obszarze tundry występują liczne surowce, np. złoża kamieni szlachetnych na Syberii czy ropa naftowa na Alasce. W zakładach przemysłowych pracują Rosjanie, Norwegowie, Amerykanie, Kanadyjczycy i inni. Niektórzy mieszkają na obszarze tundry na stałe, inni przyjeżdżają tylko na pewien czas.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Kontynenty na Ziemi.
Jak pogoda wpływa na przyrodę?
Cztery pory roku.
Strefy oświetlenia Ziemi
Strefy krajobrazowe Ziemi Tajga

# data[].attributes.attachment_link.description
Istnieją takie obszary na Ziemi, gdzie możesz chodzić po wierzchołkach drzew i nawet tego nie zauważyć. Karłowate brzozy i wierzby ścielą się tuż nad poziomem gruntu, sięgając człowiekowi do kostek, a najwyżej do połowy łydki. Takie są najwyższe drzewa tundry.

# data[].attributes.body
Temat: Podsumowanie wiadomości

Lekcja odbędzie się online na Teamsie.

# data[].attributes.headline
04-09.05 Temat: Obszary i obiekty chronione

# data[].attributes.subject
04-09.05 Temat: Obszary i obiekty chronione

# data[].attributes.body
Przeczytaj temat w książce uzupełnij kartę pracy i odeślij na adres jarekswieboda6@gmail.com

# data[].attributes.headline
04-09.05 Temat: Struktura etniczna, narodowościowa i wyznaniowa

# data[].attributes.subject
04-09.05 Temat: Struktura etniczna, narodowościowa i wyznaniowa

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem, wykonaj ćwiczenia. Odpowiedzi odeślij.

# data[].attributes.body
Temat: Dziedzictwo kulturowe Litwy i Białorusi.
1. Przeczytaj temat od str. 147 -151
2. Sporządź notatkę

# data[].attributes.body
1. Zapoznaj się z tematem i przepisz podsumowanie do zeszytu - zrób zdjęcie i odeślij
2. Jeżeli masz ochotę odpowiedz na pytania na końcu lekcji.

https://epodreczniki.pl/a/australia---srodowisko-przyrodnicze-cechy-gospodarki/Dz9x43ZOy

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem pod linkiem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tajga kojarzy się z bezkresnymi lasami iglastymi. Istotnie, typowymi roślinami tajgi są świerki, modrzewie i sosny. Ich liście mają postać igieł. Mała powierzchnia zapobiega nadmiernej utracie wody. Igły pokryte są warstwą nieprzepuszczalnego wosku. Chroni je to przed niszczącym działaniem silnego mrozu i utratą wody podczas długiej zimy. Drzewa iglaste mają drewno nasączone żywicą, która nie zamarza na mrozie, co zabezpiecza pnie i gałęzie przed niskimi temperaturami. Drzewa są zwykle wysokie, strzeliste i mają zwarte, korony z krótkimi gałęziami. Taki „choinkowy" kształt zabezpiecza drzewa przed połamaniem gałęzi po obfitych opadach śniegu, który się po nich zsuwa. Ponadto wysokie drzewa z wąskimi koronami przechwytują więcej światła słonecznego, gdy Słońce jest nisko nad horyzontem.

Krzewów w tajdze jest niewiele i najczęściej są to iglaste jałowce, a czasem niskie krzewy odpornych na mróz leśnych malin lub porzeczek. Bardzo bogate jest natomiast piętro runa leśnego, które ma doskonały dostęp do światła wśród rzadkich drzew i stały dostęp do wody, której latem w podłożu jest aż nadto. Powszechnie występują mchy i wrzosy, częste są borówki i żurawina. Ważnym składnikiem runa leśnego są grzyby, które znakomicie rosną na wilgotnym podłożu.

Tajgę porastają głównie rośliny zimozielone - są nimi nawet liściaste krzewy. Wiele roślin wytwarza owoce, które przez całą zimę utrzymują się na pędach. Dzięki temu zwierzęta roślinożerne przez cały rok mają dostęp do pokarmu. Oprócz owoców zjadają liście, nasiona oraz przysypane śniegiem mchy i porosty. Latem cała roślinność gwałtownie zieleni się, kwitnie i owocuje. Wtedy pokarmu roślinnego jest pod dostatkiem.

Na wiosnę wylęgają się chmary owadów, których rozwojowi sprzyjają rozległe mokradła. Bezkręgowce są pokarmem dla licznych ryb oraz innych zwierząt. Na południu tajgi spotykamy nieliczne płazy i węże, w tym żmije i zaskrońce. Są one aktywne tylko przez kilka miesięcy, a potem zapadają w bardzo długi, zimowy sen. Liczne są za to ptaki, gdyż lasy zapewniają im dobre warunki do zdobywania pokarmu, schronienie i bezpieczne miejsca do zakładania gniazd. Spośród licznych gatunków wymienić należy głuszce, cietrzewie, sowy, sikorki i jemiołuszki. Polują na nie na przykład jastrzębie i krogulce. Licznie występują tu także ssaki, w tym gatunki duże, jak łosie, jelenie i renifery, mniejsze - jak zając bielak, wiewiórka oraz wiele gryzoni. W tajdze żyją także drapieżniki: tygrysy i niedźwiedzie, mniejsze od nich wilki, rysie, lisy, rosomaki i borsuki, a także niewielkie łasice i gronostaje.

W tajdze występuje mniej gatunków roślin i zwierząt niż w dotychczas poznanych strefach.

W tajdze rosną głównie wysokie drzewa iglaste, nieliczne krzewy i bardzo wiele roślin runa.

Latem w tajdze pojawia się bardzo dużo owadów i innych bezkręgowców.

W tajdze żyją liczne gatunki ptaków i ssaków, za to niewiele jest płazów i gadów.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Jak pogoda wpływa na przyrodę?
Strefy oświetlenia Ziemi
Strefy krajobrazowe Ziemi
Rośliny i zwierzęta lasów równikowych
Przyroda sawanny
Przyroda pustyni
Przyroda stepu
Przyroda w klimacie śródziemnomorskim
Lasy liściaste
Tajga

# data[].attributes.attachment_link.description
Tajga kojarzy się z bezkresnymi lasami iglastymi. Istotnie, typowymi roślinami tajgi są świerki, modrzewie i sosny. Ich liście mają postać igieł. Mała powierzchnia zapobiega nadmiernej utracie wody. Igły pokryte są warstwą nieprzepuszczalnego wosku. Chroni je to przed niszczącym działaniem silnego mrozu i utratą wody podczas długiej zimy.

# data[].attributes.body
jarekswieboda6@gmail.com
bardzo ważne w temacie wpisz
1. Imię i Nazwisko i klasę

# data[].attributes.body
jarekswieboda6@gmail.com
bardzo ważne w temacie wpisz
1. Imię i Nazwisko i klasę
Jeżeli nie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania wyślij te na które umiesz odpowiedzieć

# data[].attributes.headline
jarekswieboda6@gmail.com bardzo ważne w temacie wpisz:  Imię i Nazwisko i klasę

# data[].attributes.subject
jarekswieboda6@gmail.com bardzo ważne w temacie wpisz:  Imię i Nazwisko i klasę

# data[].attributes.body
Jeżeli nie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania wyślij te na które umiesz odpowiedzieć
W czasie zajęć z geografii będę obecny na Teamsie online. Odpowiem na Wasze pytania.

# data[].attributes.headline
27-30 kwietnia                  Temat: Wody słodkie i słone

# data[].attributes.subject
27-30 kwietnia                  Temat: Wody słodkie i słone

# data[].attributes.body
Obejrzyj  lekcję :
https://www.youtube.com/watch?v=xZEbMs3jCAk

Następnie przepisz notatkę do zeszytu

# data[].attributes.headline
27 -30 kwiecień                                

# data[].attributes.subject
27 -30 kwiecień                                

# data[].attributes.body
Temat: Krajobraz wysokogórski himalajów
1. Przeczytaj temat w książce
2. Przepisz notatkę dopisując w punkcie 9 zwierzęta zamieszkujące himalaje

# data[].attributes.body
1. Przepisz z załącznika przyczyny migracji
2. Odpowiedz na pytania

# data[].attributes.body
Temat : Czy wszystkie skały są twarde
Przeczytaj uważnie treści w podręczniku do przyrody, zawarte na stronach 144 – 146 . Następnie przepisz podaną niżej notatkę

# data[].attributes.body
1. Gdzie występuje klimat śródziemnomorski ?
2. Co to jest maki a ?
3. Wymień roślinność śródziemnomorską.
4. Jakie zwierzęta występują w strefie klimatu śródziemnomorskiego.
5. Ile jest pór roku w tej strefie - wypisz je.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z tematem w podręczniku ze strony 145.
Zapamiętaj liczbę ludności oraz stolicę. Zlokalizuj Litwę w Europie

# data[].attributes.headline
Temat: Rozwój dużych miast a zmiany w strefach podmiejskich

# data[].attributes.subject
Temat: Rozwój dużych miast a zmiany w strefach podmiejskich

# data[].attributes.body
20- 27 kwietnia
Odpowiedz na pytania z karty pracy zrób zdjęcie i odeślij

# data[].attributes.headline
Archiwalne 15 - 17.04 Odpowiedzi wyślij na adres

# data[].attributes.subject
Archiwalne 15 - 17.04 Odpowiedzi wyślij na adres

# data[].attributes.body
jarekswieboda6@gmail.com
bardzo ważne w temacie wpisz
1. Imię i Nazwisko i klasę
Jeżeli nie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania wyślij te na które umiesz odpowiedzieć

# data[].attributes.body
0d 15 - 17 kwietna - archiwalne

Przeczytaj w podręczniku temat
1. Wymień formy terenu
2. Krótko opisz ukształtowanie terenu w Twojej okolicy
W czasie zajęć z przyrody będę obecny na Teamsie online. Odpowiem na Wasze pytania.

# data[].attributes.body
Od 15- 17 kwietnia
Obejrzyj prezentację i odpowiedz na pytania.
Jeżeli nie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania wyślij te na które umiesz odpowiedzieć.
W czasie zajęć będę online na Teamsie. Odpowiem na Wasze pytania.

# data[].attributes.headline
Temat: Turystyczne atrakcje Czech i Słowacji

# data[].attributes.subject
Temat: Turystyczne atrakcje Czech i Słowacji

# data[].attributes.body
Przeczytaj tekst i zaznacz na mapie pod tekstem atrakcje turystyczne Czech i Słowacji.

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/zrodla-energii-w-polsce/DZ9m3Dvd0
Jeżeli potrafisz wypełnij tabelę na końcu.

# data[].attributes.headline
jarekswieboda6@gmail.com bardzo ważne w temacie wpisz:  Imię i Nazwisko i klasę

# data[].attributes.subject
jarekswieboda6@gmail.com bardzo ważne w temacie wpisz:  Imię i Nazwisko i klasę

# data[].attributes.body
Jeżeli nie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania wyślij te na które umiesz odpowiedzieć
W czasie zajęć z geografii będę obecny na Teamsie online. Odpowiem na Wasze pytania.

# data[].attributes.headline
Temat: Środowisko przyrodnicze Australii i Oceanii

# data[].attributes.subject
Temat: Środowisko przyrodnicze Australii i Oceanii

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z filmem.
Co to są endemity? Wymień je i odeślij.

# data[].attributes.attachment_link.title
AUSTRALIA cały film | film dokumentalny | dokument PL

# data[].attributes.headline
Archiwalne 15-17.04       Temat: Ludność Ameryki

# data[].attributes.subject
Archiwalne 15-17.04       Temat: Ludność Ameryki

# data[].attributes.body
1. Wypisz odmiany ludzi zamieszkujące Amerykę.
2. Wypisz skutki zanikania kultur pierwotnych.
i odeślij
https://www.youtube.com/watch?time_continue=958&v=laI4R8f4z3Y&feature=emb_logo

# data[].attributes.headline
Archiwalne 15-17.04         Temat : Warunki produkcji energii z różnych źródeł energii.

# data[].attributes.subject
Archiwalne 15-17.04         Temat : Warunki produkcji energii z różnych źródeł energii.