# data[].attributes.body
Biztanleria hobeto elikatuta egoteak gaixotasunen aurkako erresisteb¡ntzia hobetu zuen eta heriotza-tasak behera egin zuen Horren ondorioz Europan 45 miloi baiztaldetik (XII. mendean) 75 miloi biztanle inguru (XIV mendean). Jende asko eskatu zuen lehen abandonatutako Lurrak berriz landuz.

# data[].attributes.body
Europako kimak hobera egin zuen. Bero izan baitzen XI. eta XIV.mendeen artean, hoori esker nekazaitza hedatu zen. Klima-baldintza hobeak izateaz zenbait berrinkuntza tekniko asmatu zuten. Adibideak:

Nekazaritza-tresnak asmatzea.

Laborantza-metodo berriak.

Haize eta ur-errotan erabilera orokortzea.

Esan dudan bezela gauza berriak egin zuten nekazaritzako adib: Lurra lantzeko errezagoa izateko.

# data[].attributes.headline
1.3 Nekazaritzako soberakin gehiago izatea hazkundea.

# data[].attributes.subject
1.3 Nekazaritzako soberakin gehiago izatea hazkundea.

# data[].attributes.body
Produktibitatea hobetzeari eta laborantza-lurren azalera handitzeari esker nekazaritza-soberakinak sortu zen. Merkatuak saltzeko, jaunek eta nekazariek beren uzten zati bat saldu ahal izan zuten eta truke, armak, luxzko objektuak... Erosi ziren.

Produkto-truke horrek merkatzritza eta artisautza-ekoizpena suspertu zituen.

# data[].attributes.headline
1.4 Nekazaritzako soberakin gehiago izaten

# data[].attributes.subject
1.4 Nekazaritzako soberakin gehiago izaten

# data[].attributes.body
Produktibitatea hobetzeari eta laborntz-lurren azalerahanditzeari esker, nekazaritza-soberakinak sortu ziren, horren truke armak, objetuak, tresnak erosi zituzten.

Produktu- truke: Horrek merkataritza eta artisautza-ekoizpen suspertu zituzten.

# data[].attributes.headline
2.1 Nola gertatu zen merkataritza-hedapena?

# data[].attributes.subject
2.1 Nola gertatu zen merkataritza-hedapena?

# data[].attributes.body
Merkatuan nekazaritzako produkto zeuden, eta landako jendeak erosahalmen handiago zuen. Horrekin batera, garraioan eta ordainketa sistema izandako zenbait berrikuntzak trukeak sustatu zituzten.

Berrikuntzak garraioan: Lepokoak eta ferrek zaldi eta mandoen trakzioa areagotzen zuten eta horri esker gurdi bidezko lehorreko garraiak hobetu zuten.

Merkataritza-berrikuntzak: Diru gehiago zegoen zirkulazioan eta zenbait merkatariitza-teknika hobetu zuten. (kanbio letra)

Gertukoa: Landa-herrixken artean, distantziaertainekoa zen.

# data[].attributes.headline
2.2 Ibilbideak  seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako.

# data[].attributes.subject
2.2 Ibilbideak  seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako.

# data[].attributes.body
XI. eta XII. mendean aretan seguratasun handiago izan zen. Horri esker hedatu zen merkataritza.

Lehorreko ibilbideak: Monarkek merkatariei eta artisauei kobratutako zergak baliatuz beren autoritatea inposatu zieten nobleei. Hiriak babestu zituzten horrri esker, bideak gero eta seguruagoak izan ziren. Salgaiak animalien gainenan edo gurdietan garraiatzen zituzten. Bideak erabilgarriak ziren. Ibaien bidez ere eramaten zituzten ibaiak behar adina emari izanez gero.

Itsas Ibilbideak: Bikingoek inbasioak amaitu ondoren Ozeano Atlantikoa seguruago izan zen. Mediterranio gurutzadak tarteko ( Lur santua konkistatzeko kanpaina militarra, XII . mendeetan)

# data[].attributes.headline
2.3 Europako merkataritza XII. eta XV. mendeen artean. 

# data[].attributes.subject
2.3 Europako merkataritza XII. eta XV. mendeen artean. 

# data[].attributes.body
Mediterraneoko ibilbideak Europa Bizantzariar inperioarekin eta Ekialde Hurbilarekin lortzen zituzten.

Atlantiko eta Baltikoko ibilbideak Lisbotik eta Kantauriko portu gazteluetatik Hansako hirietaraino hartzen.

Diru-trukatzaileak: Txanpon batzuk eta besten balioaren berri zuten.

Kanbio-letrak: Ordainketak errazagoa egiteko dokumentuak batzuk sortu ziren.

Merkatzritza-maileguak: Ematen zituzten interes baten truke.

# data[].attributes.body
Erdi Aroko hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren. Biztanleen behar garrantzisuenak asetzeko tmoduko ezaugarrak zituen lurralde batean: Laborantzarako eta artzainzarako lur onak, zura lortzeko basoak...

# data[].attributes.body
Hiri-nukleoa harresiz inguratuta egoten zen, Honako hauek errazago egiteko, hiriak defendatzeko... sarritan izaten ziren. Harresiak gauez itxi egoteko kanpotik etorritakoei zergak kobratzen zuten eta merkataritza produktuak kontrolatzea.

Oinplanoa oso irregularra izaten zen eta ardigunean kokatutako plaza batean inguruan antolatzen zen. Plazan, Katedralan, udaletxean eta lonja egoten ziren.

Harresiatik kanpo, auzo berrri batzuk sortu ziren, errebalak. Auzo horier¡tan hirko jendea pobreena biziz zen.

# data[].attributes.headline
3.3 Hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua.

# data[].attributes.subject
3.3 Hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua.

# data[].attributes.body
Biztanleek beren magristatuak hautatzen zituzten finantzez, ordenez eta justiziaz arduratzeko. Magristatuen burua burgumaisua edo alkatea zen. Udaletxean biltzen ziren

Apurka-apurka, merkatari eta bankari-familia aberatsenek hirietako gobernua bereganatu zuten. Familia horiek, hirietako nobleziarekin batera talde pribilegiatuek bat osatu zuen hiriko patrizioak.

# data[].attributes.headline
4.1 Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren.

# data[].attributes.subject
4.1 Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren.

# data[].attributes.body
Hirietan ekoizten gehienak eta egiten ziren merkataritza-truke gehienak. Hiriak txkiek izaten ziren eta 15000 biztaletik 30000 biztanlera zituzten nahiz eta gutxi batzuek 2000000 biztanle ere izan zituzten.

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren. Gremioek beren arauak ezartzen zituzten beste leku batzuetako artisauen lehia eragozteko eta beren ekoizpenaren kalitatez.

# data[].attributes.headline
4.2 Gizarte-talde berriak sortu ziren haietan.

# data[].attributes.subject
4.2 Gizarte-talde berriak sortu ziren haietan.

# data[].attributes.body
Burgu edo hirietan, gizarte-talde berri bat sortu zen. Burgesia talde hori ez zen lurra lantzeagatik aberastuak baizik irabaziak lortzeagatik. Aniztasun handiko gizarte-taldea zen.

Burgesiaz gain, Erdi Aroko hirietan nobleak,klerikoak, eta herri xeheko jende asko bizi zen, hala nola mirabieak eta eskeleak.

Alde sozioukonomikoak handiak izan arrren, hirirtako biztanleek pertsonak askeak ziren, ez baitzeuden jaun feudal baten menpe.

# data[].attributes.body
Lantegi txikiak izaten ziren maitasun artisau baten jabetzakoak maisuaren etxeak etxebizitza lantegi bat eta denda bat zituen. Maisuak bere lanbidea ondo ezagutzen zuen eta tresnen eta ikastuen laguntza izaten zuen.

Gremio guztiek oso prestakuntza-sistema zurruna zuten: artisauak izateko, lehenbizi ikastuna izan behar zuen urte batzuez. Gero ofiziala eta azkenean proba bat gainditu ondoren.

Gremioek kofradiak ere eratzen zituzte kofradia.

# data[].attributes.body
Feudalismoaren gara-batean, XII. mendearen erdialdera arete erregea zen hau da, erresumako jaun feudal boteretsuena.

Monarkek: Burgesiaren babesa behar zuten beren autritatea nobleziari inposatzeko.

Burgesek: babesa behar zuten jaun feudalen kontra, erresuma guztiko bideetan, itsasoetan eta hirietan.

Gutunak: Horien bidez, hiriei pribilegioak edo foruak ematen zitziaizkien.

# data[].attributes.headline
5.2  Gorteen edo parlamentuen sarrera bultzatu zuen.

# data[].attributes.subject
5.2  Gorteen edo parlamentuen sarrera bultzatu zuen.

# data[].attributes.body
Gobernatzeko monarkek Curiaren laguntza zuten. Kontseilu hori nobleziako eta kleroko zenbait handikik osatzen zuten eta erregeak egiten zituen erakunde hori biltzeko deialdiak baina XII. mendetik aurrera monarkek burgesak ere gonbidatu zituzten.

Hiru estamentuek noblezia, kleroa eta burgesia monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien. Burgesei sartzen uztean monarkak estamentu hori gizartean.

Burgesiaren boterea handiagoa zen erresuma batzuetan beste batzuetan baino, eta monarkak haien eskaerak onartu ondoren baino ez zituzten diru-laguntzak ematearen aldeko botoa ematen burgesek.

# data[].attributes.headline
6.1 Zer eragin izan zuen Izurrite Beltzak Eurpako gizartean?

# data[].attributes.subject
6.1 Zer eragin izan zuen Izurrite Beltzak Eurpako gizartean?

# data[].attributes.body
XIV. mendean, Europako biztanlerik zenbait zorigaitz pairat zituen, hala nola gosea, gerra eta izurritea. Horiek guztiak bereziki larriak izan ziren eta behe Erdi Aroko krisia eragin zuten.

# data[].attributes.headline
6.2 Izurrite Beltza Europako iritsi zen.

# data[].attributes.subject
6.2 Izurrite Beltza Europako iritsi zen.

# data[].attributes.body
Izurrite Beltza 1348. urtearen inguruan iritsi zen Europara. Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen, eta ez zekiten zerk eragin zuen eta nola hedatzen zen: beraz, hipotesi zentzugabeak ere adierazi zituzten.

Gaizotasun hori arkakusoen ziztaden bidez trasmititzen zen batez ere, eta oso hilkorra zen. Hauek ziren sintomak nagusiak: sukarra, arnasketa eta zirkulazio-arazoak eta azalak kolore beltzaxka hartzea. Horregatik esaten zitzaion Izurrite Beltz.

Zenabit neurri partzial aplikatu arren, hala nola gaixoak isolatzea, pandemia ez zen gelditu eta hondamen handia sortu zuen Europan, zenbait boladatan. Bolada horiek gero eta intentsitate txikiagokoak izan ziren.

# data[].attributes.headline
6.3 Jada ahulduta zegoen biztanleriari  eragin zion. 

# data[].attributes.subject
6.3 Jada ahulduta zegoen biztanleriari  eragin zion. 

# data[].attributes.body
Gixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak izan zituen gizartean eta krisi orokorra eragin zuen Europan, beste hiru faktorerekin batera:

XIV. mendean, gerra ugari gertatu ziren eta horren ondorioz hildako asko eta ekonomia-galera handia izan zen.

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak lugorritu baitzituzten, demografia-hazkunde handiak behartatu.

Aldi horretan, Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi,txingor eta euri ugari izan ziren eta horren ondorioz, uztak galdi ziren eta goseteak gertatu ziren.