# data[].attributes.body
1. 1000 urtetik aurrera arriskuak galtzen hasi ziren, bikingoen inbasioak adibidez. Gainera, merkataritza suspertu zen.

2. Europako klimak hobera egin zuen, eta horri esker nekazaritza edatu zen. Horrez gain, zenbait berrikuntza tekniko sartu zituzten:

Nekazaritza-tresnak hobetzea: Lurraren emankortasuna areagotu zen golde berriduna eta arnes berrien ondorioz.

Laborantza metodo berriak: Hiru urteko txandaketa sartu zuten eta lur-eremu txikiagoa uzten zuten, neguko eta udaberriko zerealak txandakatuz.

Haize eta ur-erroten erabilera orokortzea: Alea ehotzeko lanak erraztu zituzten.

Produktibitatea hobetu zen eta elikagaien ekoizpena handitu zen aurretik aipatutako guztiari esker.

3. Biztanleria hobeto elikatuta egoteak heriotza-tasa jaitxi egin egin zuen, gaixotasunen aurkako erresistentzia handituz. Horren ondorioz, biztanleria Europan asko handitu zen.

4. Jendeak abandinatutako lurrak berriz lantzeko baimena eskatu zuten eta horri esker landutako lurren azalera asko handitu zen.

5. Landa-eremuetako biztanleria hazkundeak nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zituen. Horrek, askatasun pertsonal eta bizi-baldintza hobeak eskaintzen zuen.

6. Merkatuan saltzeko nekazari. Soberakinak sortu ziren. Trukeak egiten hasi ziren.

. Produktu- truke horrek merkataritza eta artisautza- ekoizpena suspertu zituen. Merkatari, artisau eta nekazari emigratuak hiri edo burguetan ezarri ziren, hirietako biztanleei burges esanez.

# data[].attributes.body
1- Merkatuaren nekazaritzak produktuko gehiago, Horri esker, ordainketaren sistemetan berrikuntza trukea sustatu zuten.

Berrikuntzak garraioan:

Hobekuntzak egon ziren eta bebai asmatu zuten Lepokoak, Ferrak eta lemak.

Merkataritza- berrikuntzak.

Diru gehiago zuten eta zenbaitmerkataritza-teknika hobetu egin ziren. Eta salerosketak egiteko aukera izan zuten.

2- Guztiak merkataritzaren garapena bultzatu zuen. bai distantzia ertainekoa herrixketan eta hiriaren artean eta azokak garatu ziren. Azok horietan, oso urrutik etorritako merkataria biltzen ziren.

3- Berrikuntza garrantzitsuena merkataritza zen. Itsaso bidez egin zen, eta Ekialde urrunera eta Afrikara ere joaten ziren.

Xl eta Xlll mendean segurtasuna handiagoa izan zen.

Lehorreko ibilbideak.

Monarkek, merkataria eta artisauei kobratutako zergak baliatuz, autoritatea inposatu zioten nobleei, eta hiriak babestu zituzten. Horrez gain segurtasun handiagoa egon zen. Salgaiak animalien gainean garraiatzen zituzten bideak erabilgarriak baziren.

Itsas ibilbideak:

Bikingoen inbasioak amaitu zirenean, Ozeano Atlantikoa askoz seguruagoa zen. (Lur Santua konkistatzeko kanpaina militarrak, XII. eta XIII mendeetan. Leku horiek seguruak izan ziren merkataritzarako.

# data[].attributes.body
1- Hiriak eremu onetan kokatzen zituzten...

Erdi Aroko hiriak elkarren artean komunikatzeko eurengandik hurbil zeuden.

2- Bertako hirigintza irregularra zen...

Hiriak harresiz inguratuta zeuden, errazago egiteko. Asko gertatzen ziren borroketatik hiriak gehiago defendatzeko, harresia ixten zuten gauez.

Oinplanoa oso irregularrak ziren eta plazaren erdigunean zegoen. Erlijioaren araberako auzoetan aurkitzen ziren biztanleak, eta kaleak bihurriak eta estuak ziren.

Harresietatik kanpo, auzo berriak sortu ziren errebalak.

3- eta hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua.

Herrietako biztanleek beren irakasleak zituzten, finantzak eta justizia arduratzeko. Magistrauen burua burgumaisua edo alkatea zen. Udaletxeetan elkartzen ziren eta han herriko zigilua gordetzen zuten.

# data[].attributes.body
Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren...

Hiriak txikiak izaten ziren, 15.000-30.000 biztanlekoak. Parisek eta Kordobak 200.000 biztanle ere izan zituzten.

Hiriak artisautzako eta merkataritzarako guneak ziren. Artisauak lanbideen gremioetan antolatzen ziren.

Ekoizpenaren kalitatea, kantitatea eta prezioak arautzeko gremioek arauak ezarri zituzten, beste leku batzuetako artisauen lehiak eragotziz.

Gizarte talde berriak sortu ziren herrietan

Burgesia: Beren produktoak saltzen zituzten, beren negozioetan irabaziak lortuz.

Bi mota:

Goi burgesia- Merkatari handiak eta bankariak.

Behe burgesia- Artisauak eta merkatari txikiak.

Nobleak

Klerioak

Mirabeak eta eskaleak

- Alde sozioekonomikoak handiak ziren, baina biztanleak pertsona askeak ziren.

- Hirietako biztanleak ez zeuden jaun feudal baten menpe.

# data[].attributes.body
Burgesiaren babesak monarkaren autoritatea sendotu zuen...

Feudalismoa garai batean XII mendearen aldean erdialdera arte, erregea berdinkideen arteko lehena zen, hau da, erresumako jaun feudal boteretsua, hori dela eta, bere lurrak (koroaren lurrak), hor erabateko eskumenak zuen. Erresumako beste lurraldeetan, jaun feudalei zegokien autoritatea.

Monarkek burgesiaren babesa behar zituzten beren autoritatea nobleziari inposatzeko, monarkia nazionalak eratzeko.

Burgesek babesa behar zituzten jaun feudalen kontra, itsasoetan eta hirietan merkataritzan egoteko. hirietako gobernuak kontrolatu nahi zituzten, monarken erabaki potitikoetan eragin nahi zuten ere.

Burgesiaren babesak lortzeko, errege-erreginek legeak edo hiri-gutunak sinatu zituzten. hirien pribilegioak edo foruak ematen zitzaizkien. Erresumako lege berriek, merkataritza monopoliak, merkatuak irekitzako baimenak eta erresuma osoan zirkulatzeko bermeak ere ziurtatzen zituzten.

Pribilegio horien truke, burgesek ordaintzen zituzten zergek aukera ematen zieten monarkei soldadu mertzenarioak kontratatzeko eta erresuma hobetu administratzeko funtzionarioak izateko, horrela jaun feudalak mendean har zitzaketen.

...eta gorteen edo parlamentuen sorrera bultzatu zuen

Gobernatzeko , monarkek Kuriaren laguntza zuten, kontseilu hori nobleziako eta kleroa zenbait jendek osatzen zuten, erregeak egiten zituen deialdiak. XII. mendetik aurrera, monarkek, burgeseri ere gonbidatzen zituzten, hasieran ez-ohiko bileretara eta gero ohikoetara ere.

Hiru estamentuak(noblezia, kleroa eta burgesia) monarkarekin egiten zituzten bileri gorte edo parlamentu esaten zieten. Monarkek, burgesien kexak entzuteran eta asetzearen truke, zergak edo diru-laguntzak ordaindu behar zituzten.

Burgesiaren boterea ez zen berdina erresuma guztietan , erresuma batzuetan beste batzuetan baino botere gehiago zuten.

# data[].attributes.body
XIV. mendean, Europako biztanleak zenbait zorigaitz pairatu zituen.

Izurrite Beltza Europara iritsi zen...

1348an edo, Izurri Beltza agertu eta Asiatik Europara heldu zen. Gaixotasun hilgarria zen eta jendeak ez zekien nola sendatu edo ezer. Biztanleek birusa juduek ekarri zutela uste zuten.

Izurri Beltza arkakusoek transmititzen zuten batez ere eta oso hilgarria zen. Eta hauek izaten ziren sintomarik ohikoenak: Sukarra, oxigenoa eta arnasketa arazoak, eta azala belztu ere.

Neurri asko ezarri ziren arren, pandemia ez zen gelditu eta Europan hondamena sortu zen.

... eta jada ahulduta zegoen biztanleriari eragin zion

Gaixotasun honek hedapen asko izan zituen eta Europan krisi orokorra egon zen.

XIV mendean gerra asko egon ziren eta horri esker hilda asko egon ziren eta ekonomia galdu zen.

Lurraren produktibitatearen zati handi bat oso txikia zen.

Garai hartan izotz aro txikia hasi zen.