# data[].attributes.body
Oświecenie (z ang. Enlightenment) – epoka w historii Europy, trwająca głównie w XVIII wieku i charakteryzująca się rozwojem myśli racjonalizmu, indywidualizmu i krytycznej postawy wobec tradycji i autorytetów. Epochę, w której upadły dotychczasowe religijne, polityczne i społeczne dogmaty, zaś na pierwsze miejsce w centrum zainteresowania wkroczyła rozumność, postęp naukowy i wolność jednostki.

Oświecenie w Polsce wiązano z takimi wydarzeniami jak reforma edukacji (powstanie Komisji Edukacji Narodowej w 1773 roku) lub działalność Stanisława Augusta Poniatowskiego.

# data[].attributes.body
Szerokość Lustrzana, czyli Okość Oświecenia, chociaż jego rozprzestrzenienie samych początków i końca może się w zależności od regionu różnić, przetrwał w ogólności w epoce XVIII wieku. Oto kilka najbardziej znaczących terminów odnoszących się do wpisującego się w epokę ten okres:

1. 1715–1789 – okres Oświecenia we Francji, który to jeden z najwybitniejszych punktów odniesienia całej historii tej ery.

2. 1721 – publikacja "Listów perskich" (Listes persanes) Monteskiusza, który był ważnym tomem krytyki ówczesnego absolutyzmu, oraz francuskich społeczeństwa.

3. 1748 – publikacja „O duchu praw" (De l'esprit des lois) Monteskiusza, w której autor przedstawił swoje teorie na temat podziału władzy oraz różnych form rządów.

4. 1751–1772 – wydanie „Encyklopedii" (Encyclopédie) pod redakcją Dennisa Diderota i Jean le Rond d'Alemberta. Była to jedna z najbardziej istotnych przedsięwzięć intelektualnych Oświecenia, którego celem była zgromadzenie i użycie wiedzy.

5. 1762 – publikacja „Umowy społecznej\" (Le Contrat social) Jeana-Jacques'a Rousseau, która wywierała gigantyczny wpływ na ewolucję politycznej myśli i rewolucje, np. na Rewolucję Francuską.

6. 1776 – opublikowanie Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych, ustalenie której było następstwem wpływów idei Oświecenia, przede wszystkim w ustaleniu praw człowieka, wolności i równości.

7. 1789 – początek Rewolucji Francuskiej, która była wyrazem idei Oświecenia i dążenia do obalenia absolutyzmu oraz ustanowienia republiki opartej na wolności, równości i braterstwie.

8. 1791 – uchwalenie pierwszej polskiej Konstytucji 3 maja, która była próbą wprowadzenia reform w duchu Oświecenia, choć okres Oświecenia w Polsce był związany także z innymi wydarzeniami, np. z powstaniem Komisji Edukacji Narodowej w 1773 roku.

# data[].attributes.body
W Polsce Oświecenie również miało swoje własne daty i sprzęgnięcia, które określały ten okres. Oto niektóre z najważniejszych dat odnoszących się do Oświecenia w Polsce:

1740 – załamanie Królów reformatorów: Stanisław August Poniatowski, który miał duży wpływ na rozwój Oświecenia w Polsce, zasiadł na tronie w 1764 roku, ale przedtem już jego reformistyczne podejście określał kierunek zmian.

1765 – powstanie w Warszawie Kolegium Nobilium, założonego przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, które miało na misji wychowywanie młodych członków wyższych warstw społecznych, zgodnie z nowoczesnymi normami edukacyjnymi.

1773 – powstanie Komisji Edukacji Narodowej (KEN), która była pierwszym ministerstwem oświaty w świecie i która miała za cele przeobrażenia szkolnictwa w Polsce, oparte na ideach oświeconych. KEN odpowiedzialna była za organizację szkolnictwa, ulepszenie poziomu wychowania oraz wprowadzenie nowoczesnych metod wychowawczych.

1776 – wydanie „Monitora", pierwszego polskiego oświeceniowego czasopisma, który był przeznaczony na cele edukacyjne oraz propagandowe upowszechnianie myśli Oświecenia w kraju.

1780 – urządzenie reformy wojskowej: Nowoczesne wojsko według ducha oświeceniowego, do narażenia którego miał stać się cel osłabienia obronności kraju i dostosowania do standardów współczesnego wojska.

3 maja 1791 – uchwalenie Konstytucji 3 maja, będącej pierwszą w Europie i drugą na świecie (po amerykańskiej) nowoczesną ustawą zasadniczą. Konstytucja była efektem idei oświeceniowych, przemawiających do reform politycznych, równości wobec prawa i rozdziału władzy.

1792 – polsko-rosyjska wojna i obalanie Konstytucji 3 maja przez Rosję i konfederację targowicką. To był moment, w którym odżyły siły antyreformacyjne, a Oświecenie zostało tymczasowo naznaczone w Polsce przez wewnętrzne i zewnętrzne sprzeczności.

1795 – trzeci rozbiór Polski przez Rosję, Prusy i Austrię, który zakończył existence Rzeczypospolitej Obojga Narodów. I choć nie przetrwało istnienie Rzeczypospolitej, idee Oświecenia ostały się, a wielu Polaków, np. Tadeusz Kościuszko, postanowiło nawet po tych zawirowaniach dalej walczyć o wolność i równość

# data[].attributes.body
Racjonalizm (łac. ratio „rozum”; rationalis „rozumny, rozsądny”) – ogólna nazwa różnych stanowisk, podkreślających znaczenie rozumu lub ewentualnie racjonalności. Najbardziej ogólne i istotne są racjonalizm filozoficzny i światopoglądowy.

# data[].attributes.body
Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – „doświadczenie”) – kierunek filozoficzny głoszący, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, natomiast wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich (bodźców zmysłowych) wtórne. Empiryzm stoi w ostrej sprzeczności z racjonalizmem filozoficznym[1], który głosi, iż źródłem poznania są właśnie idee, zaś bodźce zmysłowe mają znaczenie drugorzędne.

# data[].attributes.body
Deizm – nurt religijno-filozoficzny, którego cechą wspólną jest przekonanie, że racjonalnie można uzasadnić istnienie jedynie Boga bezosobowego, będącego konstruktorem świata rozumianego jako mechanizm oraz źródłem praw, według których ten mechanizm świata działa. Tak rozumiany Bóg nie ingeruje w stworzony świat[1]. Deizm nie jest zwartym systemem ani szkołą filozoficzną. Rozpowszechnił się głównie w Europie, a także w Ameryce Północnej[2].

# data[].attributes.body
Ateizm (z gr. ἄθεος „bezbożny” – ἀ- a-, „bez” oraz θεός, theos, „bóg”) – brak wiary w istnienie jednego bądź wielu bogów czy też odrzucający wiarę w stwórcę[1][2]; ewentualnie odrzucenie teizmu[a]. Może uznawać religię za sprzeczną z nauką, sprzeczną z rozumem lub niepotrzebną[5][6].

# data[].attributes.body
Sensualizm (z łac. sensus – zmysł) – pogląd filozoficzny oraz psychologiczny głoszący, że wszelka wiedza pochodzi od wrażeń zmysłowych (poznanie odbywa się poprzez przeprowadzanie logicznych doświadczeń)[1] i jest tylko bardziej lub mniej złożonym kompleksem spostrzeżeń. Jest odmianą empiryzmu[2]. W starożytności sensualizm głosili Arystoteles, sofiści, epikurejczycy, cynicy i stoicy. W czasach nowożytnych między innymi Étienne de Condillac, David Hume, Herbert Spencer. Echa sensualizmu, choć w mocno przetworzonej postaci są też obecnie w fenomenologii.

# data[].attributes.body
Satyry Ignacego Krasickiego to:

1. "Satyry" – zbiór, który zawiera utwory różnej tematyki, społecznej, moralnej i politycznej. Krasicki w satyrach ukazał wady ówczesnego społeczeństwa, zwracając uwagę na problemy takie jak chciwość, obłuda, próżność czy głupota. Ludzi często przedstawia karykaturalnie, co podkreśla komiczny, a zarazem krytyczny charakter jego twórczości.

2. "Do króla" – jedno z najpopularniejszych dzieł Krasickiego. Jest to satyra skierowana do władcy, krytykująca królewski styl sprawowania władzy i wskazująca na liczne nadużycia w rządzeniu krajem.

3. "Pijaństwo" – jest jedną z najlepiej znanych książek autora, w której oskarży o piciu alkoholu i jest z jednym ze źródeł oświeceniowej krytyki obyczajów, którym miał doczepić czytelników do dobrej myśli i nawyku moralności.

4. "O miłości ojczyzny" – to jedno z jego bardziej znaczących dzieł, w którym krytykuje nieprawdziwą, powierzchowną miłość do ojczyzny w społeczeństwie osiemnastego wieku, który ukazuje problem udawanego patriotyzmu, wzywając do prawdziwej miłości do ojczyzny poprzez konkretne czyny, a nie tylko słowa.

Krasicki używał satyry jako narzędzia do przedstawienia swoich poglądów na temat moralności, etyki, polityki, a także sposobu życia współczesnych mu ludzi. Jego satyry pełne są dowcipu, ale też trafnej krytyki rzeczywistości, co sprawia, że do dziś są aktualne i cieszą się uznaniem. W jego utworach widać również wpływy klasycyzmu, zarówno pod względem formy, jak i treści.

# data[].attributes.body
„Hymn Polski", czyli „Mazurek Dąbrowskiego", jest narodowym hymnem Polski, którego autorem jest Józef Wybicki. Powstanie jego nastąpiło w 1797 roku w Reggio Emilia we Włoszech, kiedy to Polacy walczyli o niepodległość w obronie Legionów Polskich powołanych do istnienia przez Jana Henryka Dąbrowskiego. Miał pierwszą nazwę p.t: "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech"

Najważniejsze informacje o hymnie:

1. Autor: Tekst do hymnu pisał Józef Wybicki, natomiast autor melodii skomponowanej jest nieznana.

2. Okoliczności powstania: Piosenka została napisana na tle powstawania Legionów Polskich we Włoszech, które walczyły razem z Napoleonem Bonapartem. Pochodziła z utworu, którego celem było podniesienie morale wojska i wyrażenie oczekiwań co do odzyskania niepodległości przez Polskę.

3. Treść: W hymnie przedstawiono wiarę w odzyskanie niepodległości, gloryfikując postać generała Dąbrowskiego, który dowodził legionistami, oraz nazywając Polaków na walkę o wolność. W utworze pojawiło się również nawiązanie do historii Polski i jej heroicznych tradycji.

4. Pierwsze słowa hymnu:

„Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy"

Co nam obca przemoc wzięła, szablą odbierzemy…""

5. Status: „Mazurek Dąbrowskiego" stał się narodowym hymnem Polski w 1918 r., kiedy to otrzymała niepodległość. Wpisany do ustawy - od 1927 r. został oficjalnie ustanowiony hymnem.

6. Symbolika: Hymn wyraża ducha walki o niepodległość i zjednoczenie narodu. Jest przełącznikiem patriotyzmu i siły narodu polskiego.

Hymn jest grany podczas istotnych narodowych i międzynarodowych imprez oraz z okazji sportowego udziału Polaków na arenach międzynarodowych. Jego melodia słyszana jest na każdym kółku niepodległych planety oraz wywołuje bardzo silne emocje patriotyczne wśród Polaków.

# data[].attributes.body
Rokoko – nurt stylistyczny, obecny zwłaszcza w architekturze wnętrz, ornamentyce, rzemiośle artystycznym i malarstwie, występujący w sztuce europejskiej w latach ok. 1720–1780[1]. Nurt rokokowy wyróżnia się także w dziejach literatury.

Uważane czasem za końcową fazę baroku, w rzeczywistości zajęło wobec niego pozycję przeciwstawną. Sprzeciwiło się pompatycznemu ceremoniałowi, monumentalizmowi i oficjalnemu charakterowi stylu Ludwika XIV, skłaniając się ku większej kameralności, zmysłowości, wyrafinowaniu i pewnej sentymentalności. Odznaczało się lekkością i dekoracyjnością form, swobodną kompozycją, asymetrią i płynnością linii oraz motywami egzotycznymi (np. chińskimi). Styl rokokowy najsilniej rozwinął się we Francji i związany był głównie z życiem dworskim.

Wstępem do rokoka był okres regencji Filipa Orleańskiego we Francji (1715–1723), podczas której powstawały dzieła charakteryzujące się większą swobodą i dekoracyjnością. Jego rozkwit nastąpił za Ludwika XV. Wówczas też rokoko rozpowszechniło się w Europie, zwłaszcza w Bawarii, Prusach, Austrii, Czechach, Saksonii, na Śląsku, w Polsce i w Rosji.

Cechy:

1. Dekoracyjność
2. Lekkość i elegancja
3. Kolorystyka
4. Motywy
5. Meble i architektura

# data[].attributes.body
Sentymentalizm – kierunek umysłowy i literacki w Europie, który trwał od lat 70. XVIII wieku do początku wieku XIX, był okresem pomiędzy oświeceniem a romantyzmem. Jego twórcami byli Jean Jacques Rousseau (we Francji) i Laurence Sterne (w Anglii). Nazwa nurtu pochodzi od dzieła Laurence'a Sterne'a Podróż sentymentalna przez Francję i Włochy.

Sentymentaliści w centrum zainteresowania stawiali człowieka i jego uczucia, skupiali się na indywidualizmie, wnętrzu. Uważali, że człowiek w procesie cywilizacji utracił podstawowe wartości, dlatego propagowali powrót do natury. Metody poznawania świata według nich to: empiryzm i sensualizm. Dzieło sztuki, zgodnie z zasadami kierunku, powinno mówić o uczuciach, psychice człowieka i przeżywanych przez niego emocjach. Dla nurtu typowe były gatunki: sielanka, powieść sentymentalna. Główni przedstawiciele w Europie to Jean Jacques Rousseau, Laurence Sterne; w Polsce: Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin.

Cechy stylu sentymentalnego:

nasilenie pierwiastka uczuciowego,

poszerzenie tematyki literatury i wzbogacenie jej o treści społeczne,

w literaturze podkreślanie indywidualizmu bohaterów,

stylowi retoryczno-oratorskiemu przeciwstawienie intymności i czułości,

nastroje religijne, smutek i melancholia,

wprowadzenie uczuć litości i empatii,

wprowadzenie folkloru,

naśladowanie natury, ale nie ucywilizowanej, lecz prostej, a nawet dzikiej.

Charakterystyka człowieka sentymentalnego:

czuły,

patrzy na świat przez pryzmat miłości,

powinien analizować własne przeżycia,

powinien kochać przyrodę,

powinien bywać na łonie natury.