# data[].attributes.body
Upplýsingabæklingur frá Landspítala
https://www.landspitali.is/library/Sameiginlegar-skrar/Gagnasafn/Klinisk-svid-og-deildir/Gedsvid-/-Deildir-og-teymi/Ferli--og-bradthjonusta/B%C3%A6klingur%20BPD%20lei%C3%B0r.pdf

DSM-5

Áttavitinn
https://attavitinn.is/heilsa/gedheilsa/jadarpersonuleikaroskun/
Case study ritgerð / dæmisaga
file:///C:/Users/sjofn/Downloads/CasestudyonSevereBorderlinePersonalityDisorder.pdf

Vísindavefurinn
https://www.visindavefur.is/svar.php?id=279

Psychiatry.org
https://www.psychiatry.org/patients-families/personality-disorders/what-are-personality-disorders

# data[].attributes.body
Maður að nafni Jón var ný útskrifaður úr lögfræði háskóla með sóma og byrjaði að vinna hjá lögmannsstofu. Hann þurfti að flytja burt frá móður sinni sem var ekkja til þess að geta unnið í þessu nýja starfi. Hann var nýbyrjaður að hitta sálfræðing vegna þess að hann hafði glímt við svenleysi (insomniu) í 5 ár. Hann hafði einnig upplifað mikinn kvíða og samviskubit en það virtust ekki vera neinar ástæður á bak við þessar tilfinningar.
Innan við 2 mánuði hafði ástand hans versnað gríðarlega. Hann var lagður strax inn á spítala og var þar í 3 mánuði. Ástæðan á bak við þetta var að Jón var orðinn sífellt þunglyndari, stundaði sjálfsskaðandi hegðun með rakvélablaði og reyndi að fremja sjálfsvíg. Eftir þetta var hann greindur með alvarlegt þunglyndi og jaðarpersónuleikaröskun.
Í æsku Jóns hafði móðir hans verið afar fjarlæg honum og kenndi honum um öll mistökin sem hún gerði. Einnig hafði hann lent í áfalli þar sem eini vinur hans, sem var 2 árum eldri, hafði nauðgað honum

# data[].attributes.body
Miðað er við greiningu ef 5 eða fleiri af þessum einkennum eru til staðar:

1. Ýktar tilraunir til að forðast raunverulega eða ímyndaða höfnun

2. Endurtekið, óstöðugt og tilfinningaþrungið samband sem einkennist af sveiflum öfganna á milli, frá dýrkun til haturs.

3. Truflun á sjálfsmynd: merkjanlega og sífellt óstöðug sjálfsímynd eða sjálfsmynd

4. Hvatvísi á minnst 2 sviðum sem eru mögulega sjálfskaðandi (t.d. eyðsla, fjölbreytilegt kynlíf, efnamisnotkun, glæfralegur akstur, lotugræðgi)

5. Endurtekin sjálfsvígshegðun, tilburðir eða hótanir eða sjálfsskaðahegðun.

6. Stöðug geðhrif og sterkar geðsveiflur (t.d sterkt tímabundið þunglyndi, pirringur eða kvíði) sem varir venjulega aðeins í nokkrar klukkustundir og einstaka sinnum í meira en nokkra daga

7. Sífelld tómleikatilfinning

8. Óviðeigandi, snögg reiði eða erfiðleika við að stjórna reiði (t.d. reiðiköst, stöðug reiði, endurtekin slagsmál)

9. Flöktandi, streitutengd ofsóknar hugsun eða alvarleg hugrofseinkenni.

# data[].attributes.body
Talið er að umhverfisþættir geti haft áhrif á þróun jaðarpersónuleikaraskana. Má þar nefna fjölskylduaðstæður svo sem skilnaður, fjárhagslegir erfiðleikar, tíðir flutningar eða aðrir álagsþættir á fjölskylduna.

# data[].attributes.body
Tveir þriðju þeirra sem greinast með jaðarpersónuleikaröskun greina frá áföllum í æsku þar sem um tilfinningalegt, líkamlegt, eða kynferðislegt ofbeldi var að ræða.
Vanræksla hefur áhrif á að einstaklingur þrói með sér persónuleikaröskun og getur meira að segja verið sterkari áhrifaþáttur heldur en kynferðislegt ofbeldi.
Þegar börn verða fyrir áfalli, sérstaklega í frumbernsku nota þau frumstæða varnarhætti eins og að aðskilja tilfinningar og reynslu frá meðvitund. Þetta er þekkt sem hugrof. Afleiðingar þess seinna á ævinni geta verið óraunveruleikatilfinning eða tengslaröskun.
Um það bil 30% einstaklinga sem hafa verið greindir með jaðarpersónuleikaröskun hafa í bernsku orðið fyrir missi foreldra eða aðskilnaði frá þeim í langan tíma.

# data[].attributes.body
Persónubundnir þættir eða skapgerð sem er arfbundin getur valdið aukinni hættu á persónuleikaröskun.
Erfðir eru taldar áhrifaþáttur í 68% tilfella, sem er svipað og erfðaþáttur geðhvarfasýki.

# data[].attributes.body
Nokkrar ólíkar kenningar eru um orsakir jaðarpersónuleikaraskana og eru þær líklegast fjölþætt samspil erfða og umhverfisáhrifa, þar með talið reynsla í æsku.

# data[].attributes.body
Hérlendis eru bæði samtök og sjálfshjálparhópar sem komið hefur verið á fót fyrir einstaklinga með geðræn vandamál. Samtök þar sem fagaðilar og notendur vinna með einstaklingum sem eiga við geðræn vandamál að stríða. Þar má nefna Hugarafl, Geðhjálp, Geysi, Björgina, Vin og fleiri. Sjálfshjálparhópar AA eru fyrir fólk sem misnotað hefur áfengi og vímuefni. Einnig má nefna Stígamót, sem eru félagasamtök fyrir einstaklinga sem orðið hafa fyrir kynferðislegu ofbeldi.

# data[].attributes.body
Innlögn á spítala getur verið mjög gagnlegt ef einstaklingur er í mikilli hættu á því að skaða sjálfan sig alvarlega. Markmið með innlögn er fyrst og fremst að meta ástand einstaklingsins, fyrirbyggja sjálfsskaða og ef til vill gera lyfjabreytingar. Heppilegt þykir í dag að hafa þessar innlagnir sem stystar. Löng sjúkrahúsvist er talin geta valdið því að einstaklingar með jaðarpersónuleikaröskun verði háðir stofnuninni og hætta er á að vistin verði flóttaleið sem reynist ekki hjálpleg til lengri tíma litið.

# data[].attributes.body
Langvarandi hegðunarmynstur í samskiptum við aðra, sjálfsmynd og geðhrifum og merkjanleg hvatvísi frá upphafi fullorðinsára, sem sjá má á ólíkum sviðum.

# data[].attributes.body
Markmið meðferðarinnar er að einstaklingurinn öðlist hæfni til að bera kennsl á tilfinningar sínar, viðurkenna þær og takast á við þær. Einnig miðar meðferðin að því að draga úr sjálfsskaðandi atferli. Stór þáttur díalektískrar atferlismeðferðar er árvekni. Einstaklingnum er kennt að upplifa aðstæður, upplifanir og tilfinningar sem eru á þeirri stund sem hann er staddur í hverju sinni. Færniþjálfun er ein meginundirstaða meðferðarinnar og inniber fjóra þætti: Sjálfstraust og samskipti, árvekni, tilfinningastjórnun og streituþolsfærni. Þessi meðferðarnálgun hefur öðlast fastan sess í meðferð á geðsviði Landspítalans, Hvítabandi, en einnig veita sumir sjálfstætt starfandi fagaðilar þessa meðferð.

# data[].attributes.body
Í hugrænni atferlismeðferð er skoðað tengsl á milli hugsana, hegðunar og tilfinningar.
Meðferðin er skammtímameðferð sem kennir einstaklingum aðferðir og færir honum verkfæri sem hann getur notfært sér áfram eftir að meðferðinni er lokið.
Þessi meðferð byggir á sterku sambandi meðferðaraðila og skjólstæðings, þar sem meðferðarsambandið er nýtt sem tilraunastofa til þess að byggja upp framtíðartengsl við aðra einstaklinga.

# data[].attributes.body
Jaðarpersónuleikaröskun fellur undir, eins og nafnið gefur til kynna, persónuleikaraskanir.

Persónuleikaraskanir eru Langvarandi hegðunarmynstur. Þar að segja þegar persónleiki eða hegðun einstaklings fer að hafa neikvæð áhrif og trufla daglegt líf þá tölum við um persónuleikaröskun. Þessar raskanir fela í sér mjög svart-hvítt og óhollt mynstur í hugsunarhætti, hegðun og virkni.
Einstaklingur með persónuleikaröskun á í erfiðleikum með að skynja og tengjast aðstæðum og fólki. Þetta veldur verulegum vandamálum og takmörkunum í samböndum, félagsstarfi, vinnu og skóla.

Erfitt getur verið að greina á milli hvenær hegðun einstaklings er bara afbrigðileg eða hvort viðkomandi sé með persónuleikaröskun.

# data[].attributes.body
-Óljós sjálfsmynd

-Lítil stjórn á tilfinningum

-Erfiðleikar í mannlegu samskiptum

-Hvatvísi

-Sjálfskaðandi hegðun

-Sjálfsvígstilraunir eða hótanir um sjálfsvíg

-Svarthvít hugsun

-Lamandi ótti um að verða hafnað
-Ýktar tilraunir til að forðast raunverulega eða ímyndaða höfnun

# data[].attributes.body
Oftast er heilsugæslan fyrsta skrefið til þess að leita sér hjálpar. Einnig er hægt að leita til bráðamóttöku geðdeildar Landspítalans. Á bráðamóttökuna er hægt að koma beint og ekki þarf að panta tíma. Þaðan er einstaklingum oft

vísað á göngudeild geðdeildar í viðtalsmeðferð hjá geðlækni, sálfræðingi, geðhjúkrunarfræðingi og/eða félagsráðgjafa. Ef um jaðarpersónuleikaröskun er að ræða þarf oft á tíðum teymi fagfólks til þess að sinna einstaklingnum, sem þýðir að fleiri en einn meðferðaraðili veitir meðferðina.