# data[].attributes.body
Ik loop stage in een vve groep, dagelijks zijn we bezig met vve. We hebben verschillende thema's waar activiteiten bij horen. Bij Elk thema staan bepaalde woorden centraal. Deze woorden worden gebruikt in het voorbeeldspel en de activiteiten.  We zien dat de kinderen hierdoor nieuwe woorden leren en deze ook zelf gaan gebruiken als ze met elkaar aan het spelen zijn.

# data[].attributes.body
Dit spel kan gedaan worden om de taalontwikkeling te stimuleren. Kinderen leren  op deze manier spelenderwijs nieuwe woorden. Ook leren ze hoe ze een goede vraag moeten stellen.

# data[].attributes.body
voorlezen van prentenboeken helpt bij het stimuleren van het leren van een nieuwe taal, kinderen leren nieuwe woorden. Kijken naar de afbeeldingen in de boeken en kunnen de nieuwe woorden die ze leren koppelen aan de afbeelding die ze zien.

# data[].attributes.body
Veel ouders die hun kind tweetalig willen opvoeden, gebruiken het OPOL-systeem: ‘One Parent One Language’. Dit wordt ook wel simultaan tweetalig opvoeden genoemd en werkt als volgt. Stel jij bent Nederlands, je partner komt uit Spanje en jullie wonen met jullie kind in Nederland. Jij spreekt dan consequent Nederlands met je kind en je partner Spaans. Zelfs als jullie als stel normaalgesproken in dezelfde taal communiceren. Zo is het voor je kind duidelijk welk woord, klank of zinsbouw tot de ene taal en welke tot de andere taal behoort. Voor kinderen is het geen probleem om op deze manier van jongs af aan twee (of zelfs meer) talen te leren. De hersenen van jonge kinderen zijn flexibel en pikken verschillende talen makkelijk op.

# data[].attributes.body
Je kunt voor kiezen om je kind pas een tweede taal te leren als hij één taal goed beheerst. Als hij al wat ouder is. Dit noemen taalkundigen ‘successief’. Omdat het voor een jong kind even wennen is om opeens een tweede taal aangeboden te krijgen, kan het zijn dat hij tijdelijk even stopt met praten. In die tijd verwerkt je kind de nieuwe taalinformatie in zijn hoofd. Deze ‘stille periode’ duurt meestal zo’n half jaar, maar kan ook korter of langer duren. Dit is afhankelijk van de leeftijd en het karakter van je kind.

# data[].attributes.body
Als een kind 2 talig wordt opgevoed houd dit in dat het kind vanaf dat hij klein is 2 talen leert.  Wil je dit thuis doen, dan is het belangrijk dat een van de ouders de tweede taal goed spreekt. Een kind dat tweetalig wordt opgevoed leert namelijk door te luisteren en te doen. Hij neemt dus eventuele spellings fouten en een verkeerde uitspraak over.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© Floor Koomen

Stel dat je vader bent van een dochter. Ze is bijna twee jaar oud en begint steeds beter te praten. Tegen haar ene opa zegt ze Opa Gudu, het Surinaamse woord voor schat. Jouw vader noemt ze Büyükbaba, het Turkse woord voor grootvader. Dat vind je prima. Maar als je samen met je dochter een boekje leest, en zij naar een plaatje wijst en tavşan zegt, antwoord jij: 'Goed zo lieverd, dat is een konijn.'

Die vader, dat ben ik en ik ben er niet trots op dat ik mijn dochter verbeter als ze een Turks woordje gebruikt dat ze van mijn ouders heeft geleerd, die twee dagen per week op haar passen. Ik heb gemengde gevoelens als het aankomt op tweetaligheid bij het opvoeden. Het roept weerstand op, een weerstand die ik niet goed kan verklaren. Eigenlijk moet ik zeggen: mijn onderbuik zegt dat het beter is als mijn dochter eerst goed Nederlands leert, het Turks is ondergeschikt. Dat had ik al voor haar geboorte en het klaart nog steeds niet op. Ik heb er ook geen goede argumenten voor; ik vind het gewoon. Mijn vriendin is Surinaams-Nederlands, zij vindt dat ik onnodig moeilijk doe. Vaak zegt ze: 'Wat maakt het nou uit? Waarom doe je zo moeilijk?' Dat maakt ook dat ik haar niet meer als 'argument' kan gebruiken. Want dat deed ik: 'Straks spreekt mijn dochter een taal die haar moeder niet verstaat.'

Zelf groeide ik op met Turkse ouders die bijna geen Nederlands spraken. Dat zorgde er weer voor dat ik zelf met een taalachterstand naar school ging.

Bij de kleuters hadden we een soort maandblad, gemaakt door de leraren. Er stonden werkjes in die opvielen, verhalen en avonturen die we hadden beleefd én grappige uitspraken. Ik stond er bijna elke maand in. Omdat ik spinaziekoek zei waar ik speculaaskoek bedoelde. Toen ik in het weekend door een glazen deur viel, vertelde ik maandag op school dat ik een hersenschudding in mijn been had, in plaats van hechtingen.

Van de eerste jaren op de basisschool herinner ik me dat ik uit de klas werd gehaald, net als de andere kinderen met Turkse ouders. Waar we behoefte aan hadden was extra aandacht voor ons Nederlands en dezelfde behandeling als ieder ander kind omdat we toch al 'anders' waren, maar we werden onderwezen in het Turks en kregen te horen hoe geweldig Turkije was. Na één les mocht ik er niet meer heen van mijn ouders en daar was ik blij mee. Wie wil er als kind van acht jaar oud nou uit de klas worden gehaald omdat hij 'anders' is? In ieder geval geen kind dat ook met zijn ouders mee moest naar de huisarts om als tolk op te treden.

De juf van Metin, het hoofdpersonage in Murat Isiks Wees onzichtbaar, komt na een les naar hem toe. '"Metin, je hebt deze test heel goed gemaakt, daar ben ik oprecht blij om, maar..." ze hield even in alsof ze me de kans wilde geven mijn schild tijdig op te trekken voor haar volgende aanval. "Maar ik wil toch dat je naar een speciaal klasje gaat waar je bijles Nederlands zult krijgen." Mijn adem stokte. "Bijles Nederlands?" "Zie het alsjeblieft niet als straf, maar een kans om van die vijf een voldoende te maken." "Maar ik heb die test toch heel goed gemaakt", zei ik. "Ik was met taal de beste leerling in jaren zei u zojuist."'

Even later overdenkt Metin de situatie. Hij heeft bewezen dat hij op het vwo thuishoort, op het onderdeel taal heeft de afgelopen jaren geen leerling zo goed gescoord als hij en toch laten ze hem niet met rust. 'En nu moest ik als een asielzoeker bijles Nederlands gaan volgen.'

In 2004 is het onderwijs in allochtone levende talen (oalt) afgeschaft. Uit een rapport van het scp: 'Sinds de jaren zeventig wordt er door de overheid beleid gevoerd ten aanzien van het onderwijs in de eigen taal en cultuur van minderheden. Het eigen-taalonderwijs voor de kinderen van migranten was van het begin af aan niet onomstreden. Door de jaren heen zijn de doelstellingen van het beleid veranderd, onder andere door nieuwe inzichten in de oorzaken van achterblijvende schoolprestaties van allochtone leerlingen en de maatschappelijke integratie van minderheden. Een belangrijk aspect van het (onderwijs)beleid ten aanzien van minderheden betreft de rol van de moedertaal. Naast een intrinsieke waarde is deze immers zowel van betekenis voor het leren van het Nederlands en het zich eigen maken van de kerndoelen van het onderwijs, als voor het behouden van een band met de eigen cultuur. Vanaf augustus 1998 is het eigen-taalonderwijs een taak geworden van gemeenten en vindt dit beleid plaats onder de naam Onderwijs in allochtone levende talen (oalt).'

'De hersenen van tweetalige kinderen worden beter getraind dan die van eentalige'

Het zegt ook iets over die tijd, de tijd van het sociaal-democratische verheffingsideaal. Er werd gedacht dat het goed was om kinderen van migranten een 'speciale' behandeling te geven, ze dingen bij te brengen waar ze misschien helemaal geen behoefte aan hadden. Er werd gedacht dat 'allochtonen' misschien toch terug zouden gaan.

De bedoelingen waren vast goed, maar we moeten toch concluderen dat het op z'n minst niet voor iedereen bevorderlijk was en misschien zelfs wel contraproductief.

Goed, en dan de theorie. Vroeger werd gedacht dat meertaligheid als ballonnen in iemands hoofd waren: als de ene ballon meer ruimte kreeg, ging dat automatisch ten koste van de andere ballon. In mijn geval zou dat betekenen dat het Turks ten koste gaat van het Nederlands. Maar uit veel onderzoeken blijkt dat verschillende talen elkaar niet in de weg zitten maar juist kunnen versterken. Kinderen die hun moedertaal goed beheersen, leren ook makkelijk een nieuwe taal zoals Nederlands of Engels.

Onderwijskundigen in de Verenigde Staten onderzochten onderwijsprogramma's van kinderen wier moedertaal Spaans was. En wat bleek? De kinderen bij wie ook Spaans werd gebruikt tijdens de schoollessen scoorden beter op onderdelen als Engelse taal en literatuur. Belangrijk is wel dat kinderen beide talen goed krijgen aangeleerd.

Volgens de 'threshold-hypothese' van Jim Cummins zijn er voor tweetalige kinderen drie 'stappen' op een ladder die elk voor een niveau staan. Kinderen die in beide talen een laag niveau hebben, staan op de eerste tree. De kinderen die één stap hoger staan, hebben in een van de twee talen een optimaal niveau bereikt. Deze kinderen verschillen volgens Cummins niet van eentalige leeftijdsgenoten. En dan heb je de laatste groep: kinderen die in beide talen het schoolcurriculum zouden kunnen voltooien. Zij kunnen cognitieve voordelen hebben omdat ze in twee talen kunnen denken en schakelen.

In het boek Meertaligheid en onderwijs lees ik dat de positieve visie op meertaligheid en meertalig onderwijs is gebaseerd op belangrijke wetenschappelijke inzichten. Zo beargumenteren de meeste taalkundigen dat concepten en vaardigheden die ontwikkeld worden in één taal overgedragen worden naar een tweede taal door middel van een zogenaamde 'gemeenschappelijke onderliggende vaardigheid'. Meertalig onderwijs zou daarom het aanleren van het Nederlands niet verhinderen, maar juist stimuleren. 'Vanuit een neurologisch perspectief stelt men dat tweetalige kinderen cognitieve mechanismen ontwikkelen waarmee ze voortdurend controleren welke taal ze spreken. Deze cognitieve controle vindt in de hersenen plaats. Hoe eerder een kind begint met het trainen van dit cognitieve controlemechanisme, doordat er meerdere talen gebruikt worden, hoe beter de hersenen zich ontwikkelen. De hersenen van tweetalige kinderen worden daarom beter getraind dan die van eentalige kinderen. Het verschil is ook meetbaar wanneer mensen oud worden: tweetalige mensen zouden gemiddeld genomen veel later last hebben van alzheimer.'

Hoewel mijn hoofd zegt dat de rapporten voor zich spreken, zegt mijn onderbuik nog steeds iets anders: waarom ook Turks? Wat heeft ze er nou aan? Daarom ga ik in gesprek met experts en die zeggen eigenlijk allemaal hetzelfde: meertaligheid kan een enorme verrijking zijn. En het is ook het recht van een ouder om zijn of haar kind de eigen taal te leren.

Dat vindt ook Ellen-Rose Kambel, met wie ik in een koffiezaakje op het Waterlooplein in Amsterdam afspreek. Zij is directeur van de Rutu Foundation voor intercultureel en meertalig onderwijs. Zij begint te lachen als ik mijn 'zorgen' uit. 'In eerste instantie moet je vooral doen waar je je goed bij voelt, maar in de wetenschap is consensus over meertaligheid. Er zijn tal van onderzoeken, zoals die van de Amerikanen Wayne Thomas en Virginia Collier.'

Strafregels met 'op deze school praten wij Nederlands' zijn nog altijd aan de orde

Dat echtpaar, zo vertelt Kambel, deed ruim dertig jaar lang onderzoek, uitgevoerd in 36 schooldistricten in zestien Amerikaanse staten, waarbij meer dan 7,5 miljoen studentendossiers zijn geanalyseerd en waarbij Engelse cursisten (van alle taalachtergronden) werden gevolgd. Uit dat onderzoek blijkt dat meertalige kinderen die gedurende een periode van ten minste zes jaar ook hun eerste taal gebruiken, in het onderwijs succesvoller zijn dan leeftijdsgenoten die in één taal worden onderwezen.

Met Kambel praat ik verder. Ze geeft het voorbeeld van een advocaat die ze eens sprak en die ook wordt opgevoerd in het boek Meertaligheid en onderwijs, Akin Alan. Thuis sprak hij Nederlands en Turks, maar op jonge leeftijd moest hij van zijn ouders na school extra lessen volgen om Turks te leren lezen en schrijven. Na zijn studie rechten ging hij als advocaat werken en na enige tijd kon hij aan de slag bij een internationaal bedrijf waar zijn Turks goed van pas kwam, want ze deden veel zaken met Turkije. 'Sinds 2013 heb ik samen met twee partners een advocatenkantoor in Utrecht. Wij bedienen vooral Nederlandse cliënten. Op basis van mijn afkomst en ervaringen in het verleden hebben wij besloten ook ondernemingen uit Turkije te bedienen die in Nederland zaken willen doen of problemen ervaren met het zaken doen. Daartoe hebben wij een website gecreëerd die in de Turkse taal uitlegt hoe zaken doen in Nederland werkt en hoe het Nederlandse rechtssysteem functioneert. Deze website heet "Hollanda Hukuku", hetgeen Nederlands Recht betekent. Hollanda Hukuku werd een succes. Waarom? Turkije is al meer dan vierhonderd jaar handelspartner van Nederland. De afgelopen tien jaar is de Turkse economie snel gegroeid. Nederlandse bedrijven investeerden al fors in Turkije, maar nu zien we een enorme toename van investeringen door Turkse bedrijven in de Nederlandse economie. Er is dus een grote vraag naar Nederlandse juridische diensten voor Turkse bedrijven.'

Alan en zijn partners hebben gezocht naar Nederlandse juristen die goed Turks spreken. Dat is een onhaalbare klus gebleken. 'Zoals ik al eerder zei, er is veel vraag dus we kunnen zaken doen. Maar om aan de vraag te voldoen lieten we Turkse juristen overkomen. Dat moesten we doen omdat de meeste Turks-Nederlandse studenten die rechten hebben gestudeerd in Nederland, het Turks niet goed beheersen. En dat is zonde, want in plaats van de Nederlandse economie te helpen, investeren we in de Turkse economie.'

Kambel vindt het een goed voorbeeld, van de advocaat die voordeel haalt uit zijn tweetaligheid. Maar ze is geen voorstander van het oude oalt-systeem, waarbij meertalige kinderen uit de klas worden gehaald om in een apart lokaal les te krijgen in de moedertaal. Ze is juist een pleitbezorger van meertalig onderwijs in de 'gewone' klas door de reguliere leerkracht, omdat het onderwijs daarmee inclusiever wordt. 'En omdat uit onderzoeken blijkt dat het ook nog "werkt" zou je zeggen dat niemand ertegen is, maar in de praktijk blijkt het toch niet zo simpel te zijn. Een goede eerste aanzet is om bijvoorbeeld niet meer te verbieden dat kinderen op het schoolplein een andere taal dan Nederlands spreken.'

Het gekke is dat we in Nederland niet tegen meertalig onderwijs zijn. Iedereen leert Engels, talen als Duits en Frans zijn verplicht. Er zijn steeds meer scholen in het basis- en middelbaar onderwijs waar je niet alleen Engels leert, maar waar bijvoorbeeld ook aardrijkskunde en wiskunde in die taal worden onderwezen.

'Dat is een voorbeeld van hoe het zou moeten, maar dat zijn allemaal "witte talen", zoals ik dat noem', aldus onderwijssocioloog Orhan Agirdag, die professor is aan de universiteit in Leuven en ook doceert aan de uva, aan de telefoon. Want als het aankomt op talen als Turks en Arabisch, zegt Agirdag, is er binnen het Nederlands taalgebied een heel andere opvatting. En hij kan het weten, want hij deed veel onderzoek naar meertaligheid. Agirdag geeft een voorbeeld: hij raakte op een schoolplein van een basisschool waar hij onderzoek deed in gesprek met wat kinderen. Toen hij ontkennend reageerde op de vraag of hij een nieuwe meester was zei een meisje plotseling: 'Ben jij dan een kindje?' Alle kinderen moesten lachen, op een Turks meisje na. Die kon namelijk niet lachen, omdat haar mond zat dichtgeplakt met een pleister. De school had een strikt 'hier spreekt men alleen Nederlands'-beleid. Het meisje kon inderdaad geen Turks meer spreken; ze kon door de pleister helemaal niet meer praten.

Dit soort praktijken komt steeds minder voor, het voorbeeld van Agirdag is van acht jaar geleden, maar strafregels met 'op deze school praten wij Nederlands' zijn nog altijd aan de orde. 'Je straft kinderen terwijl ze niks verkeerds doen. Want uit onderzoek blijkt dat kinderen vaak in hun eigen taal spreken om iets uit te leggen aan een klasgenoot, dus om het leren te bevorderen. Het heeft enorme gevolgen als ze daarvoor een sanctie krijgen.' Agirdag heeft het wel eens omschreven als psychologische mishandeling. Het zorgt bij bijna de helft van de meertalige kinderen voor schaamte om hun thuistaal te spreken, terwijl het iets kan zijn om trots op te zijn, blijkt uit onderzoek.

Dat van die schaamte herken ik. Buitenshuis sprak ik nooit uit mezelf Turks. Soms ontkwam ik er niet aan, als ik met mijn ouders was. Mijn blik was dan naar de grond gericht. Uiteindelijk antwoordde ik als we niet thuis waren gewoon in het Nederlands op Turkse vragen van mijn ouders. Eerst omdat ik me schaamde, maar nu ook omdat ik me niet helemaal goed kan uiten. Wil ik mijn dochter die schaamte besparen, hoewel ik weet dat onze situaties totaal verschillend zijn? Zorgen dat zij niet opgroeit met een taalachterstand?

Aan de andere kant: ontneem ik mijn ouders niet het recht om later goed met hun kleindochter te kunnen communiceren? Neemt zij het me later kwalijk, als ze door mij geen Turks leert? Natuurlijk wil ik dat allemaal niet. En ik weet ook dat het voor haar taalontwikkeling niet uitmaakt, dat wijzen al die onderzoeken wel uit. Maar toch, die onderbuik zorgt ervoor dat bij ons thuis een tavşan vooralsnog 'gewoon' een konijn is.

Op 9 november om 12 uur spreekt dr. Joana Duarte over meertaligheid in het onderwijs, om 13 uur dr. Sabine Little over het behoud van thuistalen. Op 10 november spreekt dr. Sabine Little over thuistaal en identiteit in gezinnen. Op 9 en 10 november: doorlopend activiteiten rond meertaligheid op 't talenplein.

Rasit Elibol (1984) is redacteur bij De Groene Amsterdammer. Meer

# data[].attributes.attachment_link.title
Wil ik niet dat mijn dochter Turks leert?

# data[].attributes.attachment_link.description
Stel dat je vader bent van een dochter. Ze is bijna twee jaar oud en begint steeds beter te praten. Tegen haar ene opa zegt ze Opa Gudu, het Surinaamse woord voor schat. Jouw vader noemt ze Büyükbaba, het Turkse woord voor grootvader. Dat vind je prima.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tweetalig opvoeden - Manuela Pinto en Ivana Brasilero vertellen over de workshop

# data[].attributes.attachment_link.title
Flyer Meertaligheid voor pedagogisch medewerkers

# data[].attributes.body
De kinderen maken een verhaal met behulp van Lego/Duplo waarbij het materiaal ter ondersteuning dient voor het spreken van de Nederlandse taal.

# data[].attributes.body
1. Tweetalige kinderen zijn taalgevoeliger, ze leren later sneller een derde, vierde of vijfde taal.

2. Meertalige kinderen hebben een groter  werkgeheugen.

3. Meertalige kinderen kunnen zich makkelijker focussen en concentreren, omdat ze van jongs  af aan gewend zijn om te schakelen tussen  verschillende talen.

4. Meertalige kinderen leren sneller technisch lezen.

5. Mensen die meerdere talen spreken, zijn in het voordeel bij het zoeken naar een baan.

6. Mensen die hun leven lang regelmatig twee of meer talen gebruiken, krijgen later minder snel last van dementie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De hersenen van tweetaligen zitten de hele dag op de sportschool. Daardoor presteren ze beter dan de hersenen van mensen die hoofdzakelijk één taal spreken. Ook op oudere leeftijd kan dit voordelen bieden. Zoals bij mensen met Alzheimer, waarbij de hersenen slechter gaan functioneren. Uit onderzoek blijkt dat deze ziekte zich later aandient bij tweetaligen dan bij ééntaligen. Maar kun je het leren van een tweede taal ook inzetten om Alzheimer te vertragen, of om depressie tegen te gaan? Dat zijn enkele vragen die taalwetenschapper Merel Keijzer wil beantwoorden. Daarvoor werkt ze samen met onderzoekers uit verschillende wetenschapsdisciplines.

Wat versta jij onder moedertaal? Kun je eigenlijk meerdere moedertalen hebben? "Het is eigenlijk best lastig om moedertaal te definiëren, want het is geen statisch begrip. Je moedertaal kan veranderen door je levensloop. Omdat je in een andere omgeving terechtkomt bijvoorbeeld, waar een andere taal wordt gesproken dan je moedertaal. Ik heb in het verleden veel gekeken naar taalverlies bij migranten. Daarbij lijkt je moedertaal eigenlijk een andere taal te worden. En dan is ook de vraag wat je verstaat onder moedertaal: is het je dominante taal, dus de taal die je het meest gebruikt, of is het je eerste taal. Maar er zijn ook mensen die meerdere eerste talen hebben, die tweetalig opgroeien. Dus ook dat begrip is niet transparant. En voor geadopteerde kinderen ligt het nog weer ingewikkelder, want voor hen houdt hun 'eerste taal' echt op. Het is een mooi woord, moedertaal, maar eigenlijk is het voor iedereen iets anders."

Is het een voordeel om tweetalig te zijn? En hoe werkt dat door als je ouder wordt? "Taal werkt door op allerlei niveaus. Tweetaligen hebben in allerlei studies cognitieve voordelen laten zien. Dat komt doordat hun hersenen constant aan het jongleren zijn met twee talen. Er zijn ook onderzoeken die laten zien dat bij tweetaligen de ziekte van Alzheimer zich later aandient dan bij eentaligen. Maar ik kijk niet alleen wat taal doet op cognitief niveau. Veroudering is geen eendimensionaal proces. Je hebt biologische veroudering, cognitieve veroudering, maar ook sociale veroudering. Oudere mensen laten bijvoorbeeld vaak leeftijdsgerelateerde depressie zien. Wat we nog willen onderzoeken is of tweetalige ouderen ook relatief gelukkiger worden. Zijn ze misschien minder geneigd om depressief te worden, omdat ze een diverser sociaal netwerk hebben doordat ze meerdere talen spreken?"

"Bij dit soort onderzoek is het wel belangrijk dat je tweetaligheid goed definieert. In eerder onderzoek werd tweetaligheid nogal eens afgeleid uit een enkele vraag: kun je meerdere talen spreken, ja of nee. Maar je vraagt toch ook niet: kun je zwemmen ja of nee, als je een relatie aan wilt tonen met hart- en vaatziekten. Of je regelmatig zwemt, dat is interessant. Ik denk dat dat bij tweetaligheid niet anders is. Dus we stellen vragen als: gebruik je allebei de talen elke dag, en in welke context? Switch je regelmatig in allebei de talen of doe je dat helemaal niet, hou je ze heel erg gescheiden? Daarin verschillen tweetaligen enorm van elkaar. En er zijn allerlei variabelen die ook kunnen leiden tot een hoger cognitief functioneren, zoals het bespelen van een muziekinstrument, sporten of het spelen van computerspelletjes. Dus daar moet je ook rekening mee houden."

Heeft het ook voordeel om op latere leeftijd een tweede taal erbij te leren? "Vroege tweetaligheid laat het meeste effect zien, maar late tweetaligheid heeft zeker ook effect op de hersenen. Binnen de verleden jaar opgerichte Young Academy of Groningen werk ik samen met onderzoekers uit andere disciplines. Zoals nu met een neuropsycholoog die voor het Universitair Medisch Centrum Groningen onderzoek doet naar depressie. Ze legt mensen in de scanner, doet een cognitieve therapie van acht sessies, en dan scant ze opnieuw om te kijken of de therapie effect heeft gehad. Toen ik voor het eerst met haar aan de praat raakte, kwamen we erachter dat het switchen tussen twee talen veel parallellen vertoont met wat zij probeert te bewerkstelligen in de therapie. Daarom gaan we nu kijken of het aanbieden van een vreemde taal als mensen ouder zijn dan 75 jaar, gebruikt kan worden als cognitieve therapie."

Maar is het niet moeilijk om op die leeftijd nog een taal te leren? "Ouderen leren anders, vrij laagdrempelig, dus daar moet je wel rekening mee houden. Maar dat zou moeten lukken. We denken nu aan het aanbieden van Fries, omdat de universiteit daar een mooie MOOC (online college) voor heeft gemaakt. Maar de vraag is nog wel of onze Groningse proefpersonen er voor open staan om Fries te leren. We willen deze therapie aanbieden aan gezonde ouderen, aan mensen met een depressie, maar ook aan een groep mensen die in het beginstadium van Alzheimer zit."

"Medische wetenschappers zijn al jaren op zoek naar een soort pil waardoor Alzheimer uitgesteld kan worden, of om het te vertragen. Maar dat is nog niet gelukt. Daarom richt men zich nu meer op cognitieve therapieën. We willen onderzoeken of het leren van een vreemde taal zo'n therapie kan zijn. Kun je de kwaliteit van leven verbeteren door een vreemde taal aan te bieden? We hebben daarbij ook een controlegroep ingebouwd van ouderen die wiskundige puzzeltjes maken. Dan kun je zien of het taal is of überhaupt de cognitieve uitdaging."

Is er nog meer interdisciplinaire samenwerking denkbaar? "Ja met genetica-wetenschappers bijvoorbeeld. Er zijn interessante onderzoeken, waaruit bijvoorbeeld blijkt dat bepaalde groepen tweetaligen vaker drager zijn van een bepaald dopamine-receptor-gen. Door een toename van dopamine zou je beter kunnen worden in cognitieve taken. Dus de vraag is dan: wat is de rol van dat gen? Of heeft het meer met omgevingsfactoren te maken? Er zijn ook mensen die al heel lang in een meertalige omgeving wonen. Dus misschien dat genetica daar ook op inspeelt."

"We zijn ook bezig om een Language and Aging Lab op te richten, waarin we dit soort samenwerkingsverbanden kunnen uitbuiten. We waren altijd een beetje een ondergeschoven kindje. Tot nu toe deed letteren bijna nooit mee in het ouderdomsonderzoek. Maar nu komt wel het besef dat taal een heel belangrijke rol speelt. Het heeft invloed op sociale netwerken; met wie je welke taal spreekt als je tweetalig bent. Om zoiets als veroudering goed te begrijpen moet je gewoon meerdere disciplines bij elkaar brengen."

# data[].attributes.attachment_link.description
21 februari is de Dag van de Moedertaal. Maar wat is eigenlijk een moedertaal? En hoe heeft taal invloed op het ouder worden? NEMO Kennislink interviewt taalwetenschapper Merel Keijzer. Zij onderzoekt aan de Rijksuniversiteit Groningen onder meer of het leren van een tweede taal Alzheimer kan uitstellen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hebben meertalige kinderen een slechter rapport?

# data[].attributes.body
Hallo Collega's,
In deze padlet vinden jullie informatie over het thema meertalig opvoeden. Elke week voeg ik nieuwe theorie, tips, activiteiten, en video's toe.

# data[].attributes.body
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/meertalige-omgeving-verruimt-je-blikveld/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het overgrote deel van de wereld is meertalig. In landen als India, Suriname en Zuid-Afrika spreken inwoners minstens drie talen. Maar ook in Europa is het steeds normaler dat kinderen met meerdere talen opgroeien. Vandaar dat de laatste decennia veel onderzoek gedaan wordt naar de effecten van meertaligheid op de ontwikkeling. Die zijn veelal positief: zo beschikken meertaligen over goede taalvaardigheden in beide talen, en hebben ze allerlei cognitieve voordelen boven eentaligen. Maar nieuw is de uitkomst van het onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Samantha Fan en haar collega's: daaruit blijkt dat kinderen die regelmatig één of meer andere talen om zich heen horen, ook beter communiceren.

Nieuwe invalshoek

Fan is masterstudent ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Chicago. Haar onderzoek wordt gedreven uit een opvatting dat cultuur van grote invloed is op onze persoonlijke ontwikkeling, zo blijkt uit haar profiel op de universiteitswebsite. Samen met medestudent Zoe Liberman, universitair docent Katherine Kinzler en hoogleraar Boaz Keysar deed ze onderzoek naar de effecten van meertaligheid op communicatieve vaardigheden. Het is een relatief nieuwe invalshoek met verrassende resultaten.

Aan het onderzoek deden 72 Amerikaanse kinderen mee in de leeftijd vier tot zes jaar, gelijk verdeeld over drie groepen: eentaligen, tweetaligen, en tot slot een groep kinderen die regelmatig blootgesteld werden aan een andere taal dan het Amerikaans-Engels. Maar niet zodanig dat ze die andere taal ook konden spreken en/of verstaan. Hierin verschilden ze van de tweetaligen. Met name de uitkomsten van deze groep waren interessant.

Ik zie, ik zie...

Dit onderzoek draaide om de sociale communicatietaak waarin proefpersonen moesten samenwerken met een onderzoeksassistent. Daarbij stonden de proefpersoon en de assistent allebei aan een andere kant van een open kast, die verdeeld was in vakken. In de vakken lagen voorwerpen: een bal, een lepel, een borstel, een paar speelgoedauto's. Sommige vakken waren aan de achterkant gesloten zodat de assistent niet zag wat erin lag.

De kinderen kregen opdrachten van de assistent. Zoals: "Ik zie een kleine auto, Kun jij de kleine auto in het vak onder de lepel leggen?" Op de foto kun je zien dat de kleinste auto verborgen was achter een gesloten vak, die dus niet zichtbaar was voor de assistent. Dit was de afleider in het experiment. De proefpersoon moest in dit geval niet de kleinste auto, maar de een-na-kleinste auto verplaatsen. Om de opdracht correct uit te voeren, dienden de kinderen zich dus te verplaatsen in het perspectief van de assistent.

Fouten herstellen

De resultaten van de verschillende groepen liepen bij dit experiment enorm uiteen. Terwijl de eentalige kinderen in 50 procent van de gevallen het juiste object verplaatsten, scoorden de meertalige kinderen gemiddeld veel hoger. Tweetaligen deden het in 77 procent van de gevallen goed. Kinderen die regelmatig blootgesteld worden aan meer talen, scoorden vergelijkbaar met 76 procent. Factoren als opleiding en inkomen van de ouders waren niet van invloed op de scores.

Tijdens het experiment werden ook de oogbewegingen van de kinderen gefilmd. Uit de analyses blijkt dat de meerderheid van de eentalige kinderen eerst naar het afleidende object kijkt, terwijl de meerderheid van de meertalige kinderen onmiddelijk zijn blik werpt op het correcte object. Van de meertalige kinderen die eerst naar het verkeerde object kijkt, weet de meerderheid de fout op tijd te herstellen.

Perspectief van de ander

Kinderen die opgroeien met meerdere talen om zich heen, lijken zich dus makkelijker te verplaatsen in het perspectief van de ander. Volgens de onderzoekers heeft dit alles te maken met de meertalige omgeving: het besef dat er mensen zijn met een andere moedertaal, helpt kinderen te realiseren dat mensen niet allemaal op dezelfde manier kijken naar de wereld om hen heen. En door rekening te houden met het perspectief van de ander, communiceren ze effectiever.

Net als in veel andere onderzoeken naar meertaligheid, werden in dit onderzoek ook cognitieve taakjes afgenomen. En net als in veel andere onderzoeken, scoren kinderen met een tweetalige opvoeding hierop hoger dan eentaligen. Het zijn testjes waaruit blijkt dat meertalige kinderen beter zijn in het negeren van overbodige informatie.

Op dit onderdeel scoren de kinderen die wel meerdere talen om zich heen horen, maar geen tweetalige opvoeding krijgen, opeens even hoog als de eentalige kinderen. Dat bewijst volgens de onderzoekers dat de communicatieve voordelen in dit experiment niet verklaard kunnen worden uit een cognitieve voorsprong. Alleen al het horen van meerdere talen verruimt je blikveld en verbetert de communicatie.

Bron:

S.P. Fan, Zoet Liberman, Boaz Keysar & Katherine D. Kinzler: The Exposure Advantage: Early Exposure to a Multilingual Environment Promotes Effective Communication. In: Psychological Science 1-8. DOI: 10.1177/0956797615574699

Lees verder over meertaligheid

# data[].attributes.attachment_link.title
Bekijk: Meertalige omgeving verruimt je blikveld

# data[].attributes.attachment_link.description
Kinderen die opgroeien in een meertalige omgeving, hebben betere communicatieve vaardigheden dan kinderen die maar één taal om zich heen horen. Dat komt doordat ze zich beter in de ander kunnen verplaatsen. Dat beweren onderzoekers van de Universiteit van Chicago, in een artikel dat onlangs werd gepubliceerd in _Psychological Science_.

# data[].attributes.body
https://youtu.be/KRnkGPY3kHE

# data[].attributes.body
Zorg dat je ontspannen blijft. Ook als je moeite aan het doen om bent jezelf duidelijk te maken of de ouder te begrijpen. ontspan je gezicht, je ogen, je mond en je stem. Dit werkt ook ontspannend voor de ouder.

# data[].attributes.body
Wereldwijd groeien er meer kinderen meertalig op dan eentalig. In Nederland zou ongeveer 20% van de kinderen meertalig opgroeien. Een kind is meertalig als hij afwisselend één of meerdere talen gebruikt in de communicatie met anderen. Het  gaat het niet om de beheersing van de taal maar om het gebruik ervan.