# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samaritans have launched new, confidential support lines for health and social care workers and volunteers based in England and Wales

The support lines are run by Samaritans and all calls are answered by trained Samaritans volunteers, who provide confidential, non-judgmental support.

If you're feeling overwhelmed or frightened and you need to talk, Samaritans are there to help.

What can I talk about?

If you need to process your experiences during the coronavirus crisis, our volunteers are there for you. That's whether you've had a tough day, are feeling worried or overwhelmed, or just have a lot on your mind.

We listen without judgement, so you can talk to us about anything that's troubling you. And if you need any practical support or information about other services, such as debt advice or bereavement support, our volunteers can point you in the direction of other useful sources of support.

Why does the service exist?

The spread of coronavirus is affecting all social care workers and everyone in the NHS, from nurses, doctors and porters to care workers, personal assistants and housekeepers. For most of us, this isn't like anything anyone's ever experienced before.

Support for health and social care workers in England

Now, more than ever, it's important that we all look after ourselves and each other, which is why we've worked in partnership with the NHS in England to launch this confidential wellbeing support line for NHS, social care workers, and volunteers.

How does it work?

The confidential support line is open 7am to 11pm, 7 days a week, and is run by dedicated and trained Samaritan volunteers who are self-isolating following government guidance. You can call us for free on the numbers below.

NHS and social care workers in England

Posters

Signpost your colleagues to the service in your workplace by downloading the following posters for staff rooms or staff noticeboards.

Support for health and social care workers in Wales

Samaritans has launched a new wellbeing support line for health and social care workers in Wales, funded by the Welsh Government. Coronavirus has changed the way we all live and work, and during this challenging time, we believe that no one working or volunteering on the frontline should have to face it alone. If you are struggling to cope or want to talk, we're here for you during the coronavirus crisis in Wales. You can call us for free on the numbers below.

NHS and social care workers in Wales (English line - open every day between 7am-11pm)

NHS and social care workers in Wales (Welsh line - open every evening between 7am-11pm)

Cymorth i weithwyr iechyd a gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru

Mae'r Samariaid wedi lansio llinell gymorth llesiant newydd i weithwyr iechyd a gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru, sy'n cael ei hariannu gan Lywodraeth Cymru.

Mae'r coronafeirws wedi newid ein ffordd o fyw ac o weithio. Yn ystod y cyfnod heriol hwn, credwn na ddylai neb sy'n gweithio neu'n gwirfoddoli ar y rheng flaen orfod ei wynebu ar ei ben ei hun. Os ydych chi'n cael trafferth i ymdopi neu eisiau siarad, rydym yma ichi yn ystod argyfwng y coronafeirws yng Nghymru. Gallwch ein ffonio ni am ddim ar y rhifau isod.

Gweithwyr y GIG a gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru (Llinell Saesneg - ar agor bob dydd 7am-11pm)

Gweithwyr y GIG a gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru (Llinell Gymraeg - ar agor bob nos 7am-11pm)

# data[].attributes.attachment_link.title
Wellbeing support line for health and social care workers

# data[].attributes.attachment_link.description
Samaritans have launched new, confidential support lines for health and social care workers and volunteers based in England and Wales The support lines are run by Samaritans and all calls are answered by trained Samaritans volunteers, who provide confidential, non-judgmental support. If you're feeling overwhelmed or frightened and you need to talk, Samaritans are there to help.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gofalu am eich lles meddwl

Rydym ni'n byw drwy gyfnod anodd ac mae'n bwysicach nag erioed eich bod yn gofalu am eich iechyd a'ch lles meddwl.

Ydych chi'n berson ifanc sy'n chwilio am gyngor? Cymerwch gip olwg ar ein tudalen ar gyfer plant a phobl ifanc.

Os ydych chi'n byw gyda phroblem iechyd meddwl, neu'n cefnogi rhywun sy'n dioddef, mae Mind Cymru yma i chi.

Ewch i'n gwefan am wybodaeth ar gyflyrau iechyd meddwl, triniaeth a ble i gael cymorth: Gwasanaethau MIND

Cysylltwch â'n llinell gyfreithiol am gymorth cyffredinol ar iechyd meddwl a'r gyfraith: Llinell gyfreithiol

Ymunwch â chymuned ar-lein Elefriends am gefnogaeth gan gymheiriaid: Elefriends

Byddwch yn rhan o Amser i Newid Cymru, i ddod â stigma iechyd meddwl i ben: TTCW

Fe allwch ddod o hyd i 1500 o asiantai drwy ddefnyddio ein databas.

Gwybodaeth wedi ei yrru i'ch ffôn symudol

Mae Llinell gymorth C.A.L.L. wedi lansio gwasanaeth tecst sy'n cynnig cymorth a gwybodaeth I bobl drwy negeseuon tecst ar eu ffôn symudol.

Mae'r gwasanaeth ar gael 24 awr y dydd, 7 diwrnod yr wythnos

Oes gennych chi broblemau â dyled, â thai neu broblemau ariannol?

Ydych chi'n dioddef gan straen neu bryder oherwydd problemau ariannol? Ffoniwch ni - gallwn eich rhoi mewn cysylltiad â'r bobl gywir

Llinell Wrando a Chymorth Cymunedol

Yn cynnig gefnogaeth emosiynol a gwybodaeth/llenyddiaeth ar iechyd meddwl a materion cysylltiedig i bobl Cymru.

Mae gan unrhyw un sy'n bryderus am icechyd meddwl ei hun neu iechyd meddwl perthynas neu ffrind, mynediad i'r gwasanaeth. C.A.L.L, yn cynnig gwasanaeth gwrando a chefnogaeth cyfrinachol.

Cefnogi pobl â demensia a'u gofalwyr

Mae'r llinell gymorth yn cynnig cefnogaeth emosiynol i unrhyw un, o unrhyw oed, sy'n gofalu am rywun gyda Dementia yn ogystal ag aelodau eraill o'r teulu neu gyfeillion.

Bydd y gwasanaeth hefyd yn helpu a chefnogi'r rhai sydd wedi derbyn diagnosis o Ddementia.

Fe allwch archebu 3 taflen yn rhad ac am ddim, y mae casgliad eang ar gael ar y we.

Mae gwefan ' Staying Safe' yn adnodd achub bywyd a ddatblygwyd gan '4 Mental Health', gyda gwerthfawr o fewnbwn amhrisiadwy gan ein Grwp Cyfeirio Arbenigol o academyddion rhyngwladol, pobl â phrofiad (gan gynnwys goroesi ymgais hunanladdiad, hunan-niweidio, cefnogi ffrind neu aelod o'r teulu neu brofedigaeth trwy hunanladdiad), arbenigwyr atal hunanladdiad, ymarferwyr iechyd meddwl, ymarferwyr cyffredinol, gwneuthurwyr polisi, arbenigwyr iechyd y cyhoedd, arbenigwyr yn y sector, addysgolwyr a dinasyddion pryderus.

# data[].attributes.attachment_link.title
C.A.L.L. Mental Health Helpline For Wales

# data[].attributes.attachment_link.description
Gofalu am eich lles meddwl Rydym ni'n byw drwy gyfnod anodd ac mae'n bwysicach nag erioed eich bod yn gofalu am eich iechyd a'ch lles meddwl. Ydych chi'n berson ifanc sy'n chwilio am gyngor? Cymerwch gip olwg ar ein tudalen ar gyfer plant a phobl ifanc.

# data[].attributes.body
Cymorth i staff rheng flaen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Just 'B' offers emotional wellbeing and bereavement support to children, young people and adults across North Yorkshire, as well as supporting NHS, care sector and emergency service workers nationally through a dedicated helpline in response to the Covid-19 pandemic.

Just 'B' is one of a range of services offered by North Yorkshire Hospice Care, the registered charity helping local people to live with terminal illness and bereavement.

Rosie was able to attend the Just 'B' centre at Burton House for a couple of sessions before lockdown happened and I was impressed by the dedication, professionalism and support which is provided.

At Just 'B', our emotional wellbeing and bereavement support is tailored to the individual needs of the children, young people and adults using our services. Here, members of our community share the ways Just 'B' offered the right support at the right time.

Cookies help us to provide, protect and improve our services. By continuing to use our site, you agree to our privacy policy. Close

# data[].attributes.attachment_link.description
Support for frontline staff. The Hospice UK Just 'B' helpline sees our specially trained Just 'B' staff and volunteers offer emotional wellbeing, bereavement and trauma to NHS, care sector staff and emergency service workers. Available seven days a week, 8am-8pm, by calling 0300 303 4434.

# data[].attributes.body
Ein hadnoddau lles ar gyfer y gweithlu gofal cymdeithasol. Cysylltwch â ni ar

# data[].attributes.headline
Tudalen we lles Gofal Cymdeithasol Cymru

# data[].attributes.subject
Tudalen we lles Gofal Cymdeithasol Cymru

# data[].attributes.body
Gwybodaeth am wasanaethau ac adnoddau i gefnogi eich lles

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Skip to main content

Cefnogi eich iechyd a llesiant

Mae llesiant gweithwyr gofal wedi effeithio yn ystod coronafeirws. Bydd yr adnoddau hunan-gymorth hyn yn eich helpu i wella'ch llesiant.

Hoffswn ddiolch i weithwyr gofal cymdeithasol Cymru sy'n gweithio i gadw pobl fregus yn ddiogel yn ystod pandemig Covid-19.

Rydym yn ymwybodol y bydd gofalu am bobl a'u cefnogi yn ystod yr amseroedd heriol a digynsail hyn wedi eich gadael yn gweithio dan bwysau enfawr, mewn amgylchiadau anghyfarwydd sy'n newid yn gyflym.

Wrth i fesurau cloi cael eu llacio, mae'n bwysig eich bod chi'n gofalu amdanoch chi'ch hun. Cofiwch, nid yw teimlo eich bod wedi'ch gorlethu yn wendid nac yn adlewyrchu'n wael arnoch chi. Byddem yn annog unrhyw un sy'n teimlo'n llethol, yn bryderus neu sydd angen cefnogaeth, i ofyn am gefnogaeth gan eu rheolwr llinell a defnyddio'r adnoddau sydd ar gael ar y dudalen hon.

Rydym yn awyddus i'ch cefnogi ac rydym yn parhau i gynnal yr adnodd iechyd a lles ar-lein. Gobeithiwn y bydd yr adnodd yn ddefnyddiol i gynnal eich iechyd a'ch lles dros yr wythnosau a'r misoedd heriol sydd i ddod.

Oherwydd natur esblygol y sefyllfa bresennol, caiff yr adnoddau hyn eu diweddaru'n aml. Fodd bynnag, byddwn yn anelu at gadw'r wybodaeth mor berthnasol â phosibl.

Ydych chi angen cymorth nawr?

Ydych chi'n teimlo'n llethol, yn bryderus ac yn teimlo fel na allwch barhau? Efallai eich bod yn teimlo'ch bod yn colli rheolaeth ac yn ofnus - nid ydych ar eich pen eich hun. Mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi disgrifio'r pandemig coronafeirws fel "senario unigryw a digynsail" i lawer o weithwyr rheng flaen.

Mae cymorth ar gael i chi yn syth felly peidiwch ag oedi i ofyn am gefnogaeth gan y gwasanaethau a rhestrir isod.

Rydyn ni wedi lansio rhaglen gymorth newydd i weithwyr, yn cynnig cymorth llesiant i bobl sy'n cael eu cyflogi yn y gweithlu gofal cymdeithasol yn y sectorau preifat a gwirfoddol yng Nghymru, gan gynnwys cynorthwywyr personol. Rydyn ni wedi anfon posteri a gwybodaeth am y gwasanaeth i weithleoedd - siaradwch â'ch rheolwr neu gyflogwr i gael gwybod sut i fanteisio arno. Neu, os oes gennych unrhyw ymholiadau, ffoniwch rhif 24/7 Care first - 0333 2129 212.

Mae'r Samariaid wedi lansio llinell gymorth gyfrinachol newydd i weithwyr y GIG a gweithwyr gofal cymdeithasol.

Mae eu gwirfoddolwyr yma i'ch cefnogi pan rydych wedi cael diwrnod caled, yn teimlo'n bryderus neu wedi'ch gorlethu, neu os oes llawer o bethau'n pwyso ar eich meddwl a'ch bod eisiau siarad amdano. Weithiau, gall llais cyfeillgar, amser i feddwl a chlust i wrando wneud byd o wahaniaeth.

Mae'n bwysicach nawr nag erioed ein bod ni'n edrych ar ôl ein hunain a'n gilydd. Ffoniwch y llinell gymorth gyfrinachol ddi-dâl 0800 484 0555 (Ar agor bob dydd, 7am i 11pm) neu y llinell gymorth gyfrinachol ddi-dâl yn Gymraeg 0808 164 2777 (Ar agor bob nos, 7pm i 11pm).

Gall unrhyw un sy'n poeni am eu hiechyd meddwl galw llinell gymorth emosiynol cyfrinachol y C.A.L.L. am ddim ar 0800 132 737 neu tectsio help i 81066. Mae gwefan C.A.L.L hefyd yn cynnig gwybodaeth a llenyddiaeth ar iechyd meddwl a materion cysylltiedig.

Lein Gymorth BAME Cymru yw llinell gymorth i unrhyw un dros 18 oed sy'n byw yng Nghymru, yn enwedig os ydych chi'n nodi eich bod yn Ddu, Asiaidd neu Leiafrifoedd Ethnig. Nôd y llinell gymorth yw ymateb i effaith anghymesur y Pandemig Coronafirws ar gymunedau BAME trwy ddarparu gwybodaeth, atgyfeirio a chyfeirio at gyngor arbenigol, sefydliadau prif ffrwd a chymunedol. Mae'r llinell gymorth ar agor 10:30am i 2:30pm, dydd Llun i ddydd Gwener a gellir cysylltu â hi ar ffôn 0300 222 5720 a neges destun SMS ar 07537 432416.

Mae'r Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd wedi awdurdodi'r brechlyn COVID-19 o Oxford AstraZeneca i'w ddefnyddio yn y DU. Mae gan wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru adnoddau pwrpasol i weithwyr gofal cymdeithasol wrth ddarparu'r brechlyn.

Mae ap adfer COVID wedi'i lansio fel rhan o'r gefnogaeth ehangach a gynigir, i'r sawl y mae coronafeirws yn effeithio arnynt dros y tymor hir. Mae'r ap yn rhan o ddull gweithredu cenedlaethol yng Nghymru i gefnogi pobl â syndrom ôl-COVID. Mae ganddo fwy na 100 o fideos a dolenni at gyngor. Gall defnyddwyr yr ap nodi eu symptomau, nodi eu gwelliant a dysgu sut i drin eu cyflwr eu hun, gyda chefnogaeth. Chwiliwch ' covidrecovery' ar siopau ap GooglePlay ac Apple.

Mae cynnal deiet iach a chadw maeth da yn bwysig iawn yn ystod y pandemig COVID-19. Gall ddeiet iach a bwyta'n dda chwarae rhan bwysig wrth gefnogi lles corfforol. Mae gan gwefan The British Dietetic Association (BDA) atebion i lawer o gwestiynau a phryderon am faeth yn ystod Covid-19. Gellir defnyddio'r wybodaeth cael ei defnyddio fel rhestr gyfeirio ac mae'n cynnwys taflen ffeithiau ar gyfer bwyta'n iach. Yn ogystal, mae gweminar defnyddiol ar gynnal maeth da yn y cyfnod o straen hwn, ofn ac ansicrwydd ar gael gan This Can Happen.

Mae'r gweminar yn cynnwys pecyn sleidiau i'w lawrlwytho am ddim ar cynnal maeth da yn ystod y pandemig.

Mae Llywodraeth Cymru wedi lansio Adnodd Asesu Risg COVID-19 ar gyfer y gweithlu. Mae'r adnodd wedi'i ddatblygu i helpu pobl sy'n gweithio yn y GIG a Gofal Cymdeithasol yng Nghymru i weld os ydynt mewn mwy o berygl o ddatblygu symptomau mwy difrifol os ydynt yn dod i mewn i gyswllt â'r firws Covid-19. Gallwch gwblhau'r hunanasesiad a wedyn cael sgwrs gyda'ch rheolwr llinell. Bydd yr adnodd yn eich helpu i ddeall os ydych mewn mwy o berygl ac yn eich helpu chi a'ch rheolwr llinell i ddewis y camau cywir i chi yn seiliedig ar lefel eich risg.

Os ydych chi'n cael trafferth gyda chyhyrau a chymalau (fel poen gwddf, clun neu gefn) a hoffech gael cefnogaeth i helpu i reoli'ch cyflwr, gallwch gael mynediad cyflym at ffisiotherapyddion y GIG trwy'r Gwasanaeth Lles Drwy Waith. Mae'r gwasanaeth yn gyfrinachol ac am ddim. Nodwch fod y gwasanaeth ar gael i'r rheini sy'n gweithio mewn busnesau yn Abertawe, Castell-nedd Port Talbot a Phen-y-bont ar Ogwr yn unig.

Datganiad Ysgrifenedig Llywodraeth Cymru: Cyfarpar Diogelu Personol (CDP) i amddiffyn staff iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen sy'n gofalu am gleifion sydd dan amheuaeth neu wedi profi'n positif am COVID-19.

Mae ein ystwythder personol yn chwarae rhan allweddol yn y ffordd yr ydym yn rheoli sefyllfaoedd anodd a llawn straen. Mae'n helpu i wella ein perfformiad yn y gweithle yn ogystal â chael effaith gadarnhaol ar ein hiechyd a lles. Mae Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi datblygu cwrs deniadol, byr, ar reoli ystwythder personol. Mae'r cwrs yn cynnwys amrywiaeth o bynciau fel ffactorau ystwythder ac mae'n cynnwys dolenni i brawf ystwythder personol.

Mae ein ystwythder personol yn chwarae rhan allweddol yn y ffordd yr ydym yn rheoli sefyllfaoedd anodd a llawn straen. Mae'n helpu i wella ein perfformiad yn y gweithle yn ogystal â chael effaith gadarnhaol ar ein hiechyd a lles. Mae Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi datblygu cwrs deniadol, byr, ar reoli ystwythder personol. Mae'r cwrs yn cynnwys amrywiaeth o bynciau fel ffactorau ystwythder ac mae'n cynnwys dolenni i brawf ystwythder personol.

Fel canlyniad o'r pandemig, mae llawer ohonom yn gweithio gartref ac nid yw'r cymorth arferol yn y gweithle ar gael i ni ar hyn o bryd. Wrth i ni addasu i ffyrdd newydd o weithio, mae'n bwysig i feddwl am bethau sy'n ein cadw'n iach ac yn nodi'r hyn sy'n cael effaith ar ein lles wrth weithio gartref. Mae Mind wedi datblygu adnodd ar Sut i gefnogi eich iechyd meddwl wrth weithio gartref. Mae'n adnodd ymarferol sy'n eich helpu i ddatblygu cynllun gweithredu personol i gefnogi eich iechyd meddwl.

Mae Bywyd ACTif yn gwrs ar-lein am ddim, i helpu chi i wella eich iechyd meddwl a'ch lles. Mae'r cwrs yn seiliedig ar ddull therapi cymharol newydd - 'Therapi Derbyn ac Ymrwymiad' (ACT). Mae'r cwrs wedi'i ffilmio mewn pedair sesiwn, ac mae'r ffilmiau'n dangos technegau ymarferol ar sut i ddelio â meddyliau a theimladau.

Mae Help for Heroes wedi sicrhau bod eu Canllaw Ymarferol ar Hunanofal ar gael am ddim i unrhyw un a allai cael budd ohono, ond yn enwedig gweithwyr rheng flaen ym maes iechyd a gofal cymdeithasol. Amcan y canllaw yw eich helpu chi i ddelio â heriau emosiynol a newidiadau ymarferol, ers i'r pandemig Coronafeirws ddechrau. Mae'r canllaw ar gael yn Gymraeg a Saesneg ac wedi'i rannu'n dair rhan; Corff, Emosiwn a Meddwl a gellir gweithio drwyddo ar yr un pryd neu un ar y tro.

Gall ymwybyddiaeth ofalgar fod yn fanteisiol i iechyd meddwl. Mae'r ap am ddim Mindfulness Based Living a ddatblygwyd gan y Gymdeithas Ymwybyddiaeth Ofalgar yn cynnig pob arferion dan arweiniad ar gyfer eu cyrsiau Ymwybyddiaeth Ofalgar Lefel 1 - Lefel 3.

Gall gweithio mewn amgylchiadau heriol iawn eich gadael chi'n teimlo'n bryderus. Os ydych chi neu un o'ch cydweithwyr yn cael trafferth gyda phryder, mae podlediad pum munud wedi'i ddatblygu gan Dr Chris Williams yn egluro sut y gallwch ei reoli. Gellir hefyd dod o hyd i'r Podlediad yng nghanllawiau sain iechyd meddwl y GIG.

Mae Gweithlu SilverCloud yn rhaglen ar-lein ar gyfer iechyd meddwl a lles i helpu gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol yn benodol. Mae'r rhaglen SilverCloud yn helpu i leihau straen, cysgu'n well neu adeiladu ystwythder. Gallwch ddefnyddio unrhyw un o'r rhaglenni a gynigir - Lle ar gyfer ystwythder; Lle i ffwrdd o Straen; Lle i ffwrdd o COVID-19; Lle i Gysgu. Bydd angen cod mynediad arnoch i ddefnyddio SilverCloud, sydd ar gael trwy'r cerdyn gweithiwr gofal cymdeithasol.

Mae'r World Health Organisation wedi cyhoeddi cyngor ar gyfer staff rheng flaen ar iechyd meddwl ac ystyriaethau seicogymdeithasol yn ystod yr achos o COVID-19.

Mae elusennau iechyd meddwl arweiniol yn uno i ddarparu cefnogaeth rownd y cloc i'r rhai sy'n gweithio yn erbyn y coronafeirws. Mae Mind, Samaritans, Shout a Hospice UK, wedi lansio Our Frontline, cyfuniad o gefnogaeth un ar un ac adnoddau ar-lein ar gyfer gofalwyr rheng flaen, gwasanaethau argyfwng "Golau Glas" a gweithwyr allweddol sy'n rhoi eu hiechyd meddwl dan bwysau.

Mae Community Care wedi cyhoeddi canllaw hydwythedd emosiynol. Gallwch lawrlwytho'r canllaw am ddim i gefnogi pob ymarferydd yn ystod y pandemig ac mae'n cynnwys technegau penodol fel y gall ymarferwyr geisio datblygu "blwch offer" hydwythdedd personol.

Gan ddefnyddio animeiddiad byr, mae Dr Russ Harris yn dangos sut i ddefnyddio ACT (Therapi Derbyn ac Ymrwymiad) i'ch helpu chi i ddelio â'r argyfwng corona a'r ofn, a phryder sy'n cyd-fynd ag ef.

Mae'r Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru wedi creu adnoddau i helpu gweithwyr argyfwng i gadw'n iach, yn enwedig eu hiechyd meddwl.

Mae gan GIG DU nifer o apps i helpu cynnal eich lles meddyliol. Mae'r rhan fwyaf o'r apps ar gael i'w lawrlwytho am ddim.

Mae Carers UK wedi darparu gwybodaeth ac awgrymiadau manwl i'ch helpu chi a'r sawl rydych chi'n gofalu amdanynt i gynnal eu lles meddyliol. Mae yna hefyd wybodaeth a syniadau penodol ar sut i ddatblygu cynllun gweithredu lles.

Os ydych yn bryderus am coronafeirws, mae Hafal wedi creu awgrymiadau defnyddiol er mwyn cynnal eich lles meddyliol.

Os ydych chi'n teimlo'n bryderus neu'n poeni amdan coronafeirws, mae gwefan Mind yn ffynhonnell dda o wybodaeth ar gyfer beth allwch ei wneud i ofalu am eich iechyd meddwl a'ch lles.

Mae gan Gwelliant Cymru dudalen adnoddau iechyd meddwl, sy'n darparu adnoddau a gwybodaeth hunangymorth ddefnyddiol, gan gynnwys dolenni i apiau sydd â'r nôd o'ch helpu i ofalu am eich iechyd meddwl.

Os ydych chi'n poeni am arian yn ystod y pandemig coronafeirws, mae'r Money Advice Service cyhoeddi gwybodaeth ddefnyddiol i'ch helpu chi i ddeall sut y gallwch chi reoli'ch arian yn y ffordd gorau. Mae'r wybodaeth yn cynnwys amrywiaeth o bynciau fel sut i wneud cyllideb frys a'r ffordd orau o dalu biliau.

Mae Care Workers' Charity yn cefnogi gweithwyr gofal sydd â grantiau tlodi. Ar hyn o bryd mae dau grant ar gael y Grant Gronfa Argyfwng a Chronfa Argyfwng Covid-19. Mae'r ddwy gronfa ar agor i dderbyn ceisiadau gan weithwyr gofal cymdeithasol.

Mae yna bellach cefnogaeth ar gael i weithwyr gofal cymdeithasol sydd angen aros i ffwrdd o gwaith oherwydd COVID-19, neu oherwhydd bod rhaid iddynt hunain-ynYsu. Mae'r cynllun ychwanegiad at dâl salwch statudol ar gyfer COVID-19 yn cefnogi gweithwyr gofal cymdeithasol na allant gael tâl salwch statudol oni bai eu bod yn absennol, neu os nad ydynt yn gymwys i gael DSS. Mae'r cynllun yn rhedeg tan 31 Mawrth 2021, ac mae gwiriwr cymhwysedd ar gael gan Lywodraeth Cymru.

Efallai bydd gweithwyr gofal cymdeithasol sydd wedi talu'r Gordal Iechyd Mewnfudo yn gallu gwneud cais i gael eu harian yn ôl gan Lywodraeth Ei Mawrhydi. Gall ymgeiswyr cymwys wneud cais ar-lein i ddarganfod mwy am y cynllun. Mae cymorth dros y ffôn ar gael os ydych chi'n cael trafferth gwneud cais.

Mae cefnogaeth ariannol ar gael i weithwyr cymdeithasol ar wefan British Association of Social Workers.

Mae Coleg Brenhinol yr Obstetregwyr a Gynaecolegwyr wedi diweddaru eu canllaw ar gyfer cyflogwyr a menywod beichiog mewn datganiad ar y cyd. Mae'r canllaw gwreiddiol a ysgrifennwyd ar anterth y pandemig bellach wedi'i archifo.

Dylai menywod beichiog gadw pellter cymdeithasol yn unol â chanllawiau'r llywodraeth. Cynghorir cyflogwyr i gynnal asesiadau risg unigol ar gyfer aelodau staff beichiog sy'n ystyried amgylchiadau'r unigolyn, cyflyrau iechyd sylfaenol a risgiau ei leoliad cyflogaeth, ochr yn ochr â'r cyngor clinigol diweddaraf gan Goleg Brenhinol yr Obstetregwyr a'r Gynaecolegwyr.

Fel arweinwyr a rheolwyr gofal cymdeithasol, rydych yn gweithio'n galed i amddiffyn lles eich timau sy'n gwneud popeth posibl i sicrhau bod gwasanaethau'n parhau i'r rhai sydd eu hangen. Mae lles yn parhau i fod yn flaenoriaeth ac mae angen cefnogaeth ychwanegol yn ystod yr amser hwn.

Eich timau - gwarchod lles a lleihau'r risg o gorflinder

Gall reolwyr dod o hyd i ganllawiau ymarferol ar gynnal ystwythder tîm o Skills for Care. Mae'r canllaw yn cynnwys enghreifftiau o beth gallwch ei wneud i leihau'r risg o straen yn y gweithle, helpu gweithwyr i ddatblygu ymddygiadau cydnerth a gwneud ymddygiad gwydn yn rhywbeth safonol yn y gweithle.

Dyma restr y gallwch weithio trwyddo gadach tîm i'w helpu cefnogi nhw gyda hunan ofal. Ni fydd yn cymryd mwy na 5 munud.

Ydw i wedi bwyta prydau rheolaidd yr wythnos hon?

Ydw i wedi symud fy nghorff heddiw? A wnaeth rhywbeth gwneud i mi wenu'r wythnos hon?

Ydw i wedi cael cawod?

Ydw i'n cael digon o gwsg? Ydw i'n deffro yn y nos ac yn cael trafferth i fynd yn ôl i gysgu?

Ydw i'n bod yn hunan beirniadol neu ydw i'n meddwl meddyliau yn garedig am fy hun?

Ydw i wedi bod am dro neu wedi bod tu fas

Ydw i wedi treulio amser gyda rhywun sy'n bwysig i mi, hyd yn oed os mae galwad ffôn neu alwad fideo yw e?

Mae'r adnodd rheolwyr gan Tavistock and Portman NHS Foundation Trust yn disgrifio rhai o'r ymatebion corfforol ac emosiynol gall eich tîm eu dangos yn ystod y pandemig. Mae'n archwilio ffyrdd y gallwch gefnogi'ch tîm a'u lles.

Arweinyddiaeth dosturiol - beth yw hon a pham ydy hi'n bwysig mewn argyfwng?

Gallwch ddod o hyd i adnoddau, gan gynnwys gweminarau a blogiau sy'n egluro arweinyddiaeth dosturiol ar wefan Kings Fund, a pham mae hyn mor bwysig fel dull arweiniol yn ystod argyfwng. Gallwch ddod o hyd i adnoddau a gweminarau arall i gefnogi dull arweinyddiaeth dosturiol yn ystod COVID-19.

Mae Cronfa Kings wedi datblygu adnoddau a gweminarau i gefnogi arweinwyr yn ystod y cyfnod hwn. Mae mwy o adnoddau ar arweinyddiaeth dosturiol ar gael ar wefan Gwella gan Addysg ac Iechyd Cymru. Mae'r rhain yn cynnwys cwmpawd ymddygiad tosturiol i'n helpu i rhyngweithio ac ymgysylltu â chydweithwyr.

Arwain timau sy'n darparu gofal diwedd oes

Gallwch ddod o hyd i adnoddau, gan gynnwys gweminarau a blogiau sy'n egluro arweinyddiaeth dosturiol ar wefan Kings Fund, a pham mae hyn mor bwysig fel dull arweiniol yn ystod argyfwng. Gallwch ddod o hyd i adnoddau a gweminarau arall i gefnogi dull arweinyddiaeth dosturiol yn ystod Covid-19.

Cefnogi staff sy'n dioddef o iechyd meddwl gwael

Mae Cronfa Kings wedi datblygu adnoddau a gweminarau i gefnogi arweinwyr yn ystod y cyfnod hwn.

Mae rhai darparwyr gofal yng Nghymru yn rhoi gofal diwedd oes sy'n hynod o heriol ac emosiynol. Yma gallwch ddod o hyd i gyngor ac adnoddau ar sut i gefnogi'ch tîm trwy eu galar a'r fodel o arweinyddiaeth dosturiol.

Mae gan Mind templedau am ddim i helpu rheolwyr a'u staff i ddatblygu Cynlluniau Gweithredu Lles fel ffordd ragweithiol o gefnogi iechyd meddwl positif ac atal straen o waith a gweithio'n rhy galed.

Mae'r Intensive Care Society wedi darparu cyfres o bosteri gallwch lawrlwytho. Yr amcan yw gwella ein dealltwriaeth o les seicolegol yn y gwaith, yr effaith gall gostyngiad mewn lles ei chael a sut gallwn ymateb i hwn. Mae'n cynnwys awgrymiadau ar gyfer delio â digwyddiadau anghyffredin fel COVID-19. Gallwch ddefnyddio'r posteri i sefydlu bwrdd llesiant am staff neu gefnogi gweithgareddau lles eraill yn eich gweithle.

Mae gan wefan Chartered Institute of Personnel and Development gyngor a gwybodaeth i gyflogwyr ar ddelio â phandemig coronafeirws. Mae'r wybodaeth yn gynhwysfawr ac yn cynnwys amrywiaeth o bynciau i reolwyr a chyflogwyr ar gefnogi staff. Mae hyn yn cynnwys gwneud paratoadau, yn enwedig ar gyfer gofalu am iechyd a diogelwch gweithwyr a datblygu cynlluniau adnoddau hyblyg.

Mae pandemig Covid-19 yn parhau i ddangos y pwysau sy'n wynebu gweithwyr gofal cymdeithasol. Mae pryder hefyd am effaith tymor hir y pandemig ar iechyd meddwl gweithwyr gofal, yn ogystal â'r risg gynyddol y bydd gweithwyr gofal cymdeithasol yn datblygu symptomau anhwylder straen wedi trawma (PTSD) ac iselder. Mae gan reolwyr ran bwysig i'w chwarae wrth gydnabod y symptomau PTSD ymhlith eu staff a'u timau a'u cyfeirio at gefnogaeth briodol. Mae adnodd defnyddiol ar gael gan Fenter Gwasanaeth Straen Trawmatig Cymru Gyfan - mae'r adnodd ar gyfer unrhyw un sy'n cefnogi pobl sydd wedi cael profiadau trawmatig ac mae'n llawn gwybodaeth ymarferol a phecynnau cymorth y gall rheolwyr eu defnyddio i gefnogi eu staff.

Awgrymiadau ar gyfer rheoli timau yn ystod COVID-19

Mae Healthier Scotland wedi datblygu hyb lles ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol. Mae adnoddau ar gyfer rheolwyr ac arweinwyr sy'n cynnig cefnogaeth ar hunanofal, cefnogi gwaith tîm yn effeithiol a chefnogi aelodau unigol o'r tîm.

Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol wedi datblygu Canllaw i Gyflogwyr i helpu rheolwyr cefnogi llesiant eu staff.

Mae'n ddefnyddiol i gael awgrymiadau ymarferol ar gyfer newid sut rydych chi'n rheoli'ch timau i addasu i'r amgylchiadau presennol. Mae Forbes wedi creu eu chwe awgrym gorau ar gyfer rheoli staff yn ystod COVID-19.

1. Cydnabod yr anawsterau

2. Lleihau'r straen cyfathrebu digidol a cysylltu-o-bell

3. Gwnewch amser i wirio'ch emosiynau

4. Peidiwch â gohirio cefnogaeth ar gyfer anghenion ychwanegol

5. Sefydlu ffiniau

6. Trefnu sesiynau llesiant ar-lein

Er mwyn hyrwyddo llesiant yn y gweithle, efallai yr hoffech greu 'Pause Pod', os ydy eich sefydliad yn caniatáu. Mae Pause Pod yn ardal penodedig i dimau o staff i orffwys, bod yn llonydd, neu fyfyrio'n dawel. Gellir ei ddefnyddio cyn, yn ystod neu ar ôl y diwrnod gwaith a gellir ei diffinio yn ôl eich anghenion gweithredol. Mae'n lle tawel, lle efallai yr hoffech ddefnyddio adnoddau hunanofal, lluniaeth neu le i eistedd yn dawel. Gallwch ddefnyddio'r ystafell i gael bwrdd negeseuon positif, lle gallwch chi a'ch tîm adael negeseuon o ddiolch, edmygedd a phositifrwydd. Er mwyn sicrhau pellter cymdeithasol addas, efallai y byddwch yn penderfynu nad oes mwy na dau aelod o staff yn defnyddio'r ystafell ar yr un pryd. Gallwch hefyd ddefnyddio arwydd i dangos bod yr ystafell yn cael ei defnyddio.

Gall fod yn anodd gadw cymhelliant yn ystod cyfnod hir o straen a phwysau. Mae'r erthygl hon o Gronfa'r Kings yn esbonio pam mae ein cymhelliant yn cael ei effeithio ac yn rhoi awgrymiadau ymarferol i helpu rheolwyr ac arweinwyr i gynnal eu hegni.

Mae nifer o rwydweithiau ar-lein ar gael i chi gyfarfod â'ch cyfoedion a chael cymorth, yn Gymraeg neu yn Saesneg. Gallwch ddysgu rhagor isod.

Dod drwyddi gyda'n gilydd - rhwydwaith cymorth i bobl sy'n gweithio mewn gofal ac y mae profedigaeth a cholled wedi effeithio arnynt

Mae 'Dod drwyddi gyda'n gilydd' yn rhwydwaith sydd wedi'i anelu at unrhyw un sy'n gweithio mewn gofal ac sydd wedi cael profiad o alar, profedigaeth neu golled yn y gwaith yn ystod y pandemig. Os oes angen lle i siarad arnoch, gallwch gysylltu ag eraill sydd wedi cael profiadau tebyg, mewn man cyfrinachol.

Sut mae'n gweithio?

Bydd y rhwydwaith yn cyfarfod unwaith y mis ar Zoom. Gallwch gael at hwn rywle, ar eich ffôn, gliniadur neu lechen. Os nad ydych wedi defnyddio Zoom o'r blaen, peidiwch â phoeni; mae'n hawdd ei ddefnyddio a gallwn eich helpu gyda chanllawiau byr a hyfforddiant.

Bydd y cyfarfod yn para tuag awr. Bydd trefnydd yn cwrdd â chi i esbonio sut mae'r cyfan yn gweithio. Yna, byddwch chi'n ymuno â grŵp llai lle gallwch rannu profiadau a helpu a chefnogi'ch gilydd. Cewch gefnogaeth yn eich grŵp gan rywun sydd â phrofiad o roi cymorth yn achos profedigaeth.

I bwy mae'r rhwydwaith?

Mae'r rhwydwaith hwn i unrhyw un sy'n gweithio ym maes gofal ac sydd wedi cael profiad o alar, profedigaeth neu golled yn y gwaith yn ystod y pandemig. Os nad ydych chi'n siŵr a yw'r rhwydwaith hwn ar eich cyfer chi, rhowch alwad i ni neu anfonwch e-bost, a gallwn drafod hynny.

Os ydych wedi profi colled fwy personol ac mae arnoch angen siarad â rhywun, cysylltwch â Just B, a fydd yn gallu'ch cynorthwyo chi. Maen nhw ar gael 7 niwrnod yr wythnos, o 8 y bore tan 8 y nos, ar 0300 303 4434.

Ai cwnsela grŵp yw hwn?

Nid sesiwn gwnsela yw'r grŵp hwn; mae'n gyfle i oedi, siarad a rhannu. Os oes angen cymorth mwy dwys arnoch, fel cwnsela, gallwn eich cyfeirio at wasanaethau cymorth sy'n gallu helpu.

A yw'n gyfrinachol?

Mae'r sesiynau'n gyfrinachol ac nid ydynt yn cael eu recordio. Yn eich grwpiau, byddwn ni'n gofyn i chi gytuno ar eich disgwyliadau ohonoch eich gilydd, a bydd hyn yn cynnwys parchu'ch hawl eich gilydd i gyfrinachedd ynghylch unrhyw beth sy'n cael ei rannu yn y grŵp.

Pwy sydd ynghlwm?

Partneriaeth yw hon rhwng Gofal Cymdeithasol Cymru, Age Cymru, Fforwm Gofal Cymru a Hosbis y Cymoedd. Bydd rhywun o'r sefydliadau hyn yno i'ch croesawu chi i'r sesiwn.
A ydych chi'n cynnig sesiynau trwy gyfrwng y Gymraeg?
Mae holl wybodaeth y rhwydwaith yn gwbl ddwyieithog. Mae sesiynau ar gael mewn "Cymraeg bob dydd" neu Saesneg. Rhowch wybod i ni ymlaen llaw pa iaith y byddech chi'n ei ffafrio.

Sut ydw i'n cadw lle?

I gadw'ch lle, e-bostiwch lles@gofalcymdeithasol.cymru

Amser i Chi - Rhwydwaith cymorth cyfoedion i reolwyr gofal cartref yng Nghymru

Mae 'Amser i Chi' yn rhwydwaith cymorth cyfoedion i reolwyr gwasanaethau gofal cartref yng Nghymru.

Os ydych chi'n rheoli tîm neu'n rhedeg gwasanaeth, dewch i ymuno â rheolwyr eraill o bob cwr o Gymru.

Sut mae'n gweithio?

Bydd y rhwydwaith yn cyfarfod bob pythefnos ar Zoom. Bydd y cyfarfod yn para tuag awr. Bydd trefnydd annibynnol yn cwrdd â chi ac yn esbonio sut mae'r cyfan yn gweithio. Yna, gofynnir i chi ymuno â grwpiau llai lle gallwch rannu profiadau, awgrymiadau a syniadau, a thrafod unrhyw faterion yr hoffech gael cyngor rheolwyr eraill arnynt. Ni fydd aelodaeth y grŵp yn newid dros y 12 wythnos, felly byddwch yn dod i adnabod a meithrin perthynas â'r bobl eraill yn eich grŵp.

I bwy mae'r rhwydwaith?

Mae'r rhwydwaith hwn i bobl sy'n rhedeg gwasanaethau gofal cartref neu sy'n gyfrifol am reoli staff neu dimau. Mae wedi'i anelu at bobl â chymhwyster lefel 4 neu 5, ond cysylltwch os nad ydych yn siŵr ai dyma'r rhwydwaith i chi.

A yw'n gyfrinachol?

Nid yw'r sesiynau'n cael eu recordio. Unig ddiben 'Amser i Chi' yw creu man lle y gall rheolwyr gofal cartref ddod ynghyd. Yn eich grwpiau cymorth cymheiriaid, byddwn ni'n gofyn i chi gytuno ar eich disgwyliadau ohonoch eich gilydd, a bydd hyn yn cynnwys parchu'ch hawl eich gilydd i gyfrinachedd ynghylch unrhyw beth sy'n cael ei rannu yn y grŵp.
Sut ydw i'n cadw lle?
I gadw'ch lle, e-bostiwch lles@gofalcymdeithasol.cymru

Cwtch Cartrefi Gofal

Mae 'Cwtch Cartrefi Gofal' yn rhwydwaith dysgu a chymorth cymheiriaid rhithiol i reolwyr cartrefi gofal o bob cwr o Gymru.

Sut mae'n gweithio?

Mae'r Cwtch yn cyfarfod bob pythefnos ar Zoom. Bydd y cyfarfod yn para tuag awr. Bydd trefnydd annibynnol yn cwrdd â chi ac yn esbonio sut mae'r cyfan yn gweithio. Yna, gofynnir i chi ymuno â grwpiau llai lle gallwch rannu profiadau, awgrymiadau a syniadau, a thrafod unrhyw faterion yr hoffech gael cyngor rheolwyr eraill arnynt. Bydd sesiynau sgiliau ar wahân y gallwch ymuno â nhw hefyd.

I bwy mae'r rhwydwaith?

Mae'r rhwydwaith hwn i reolwyr cartrefi gofal.

Sut ydw i'n cadw lle?

Gallwch ddysgu rhagor drwy e-bostio lles@gofalcymdeithasol.cymru.

Gall bobl anabl nawr elwa o gymorth ariannol i weithio gartref, diolch i estyniad i'r cynllun Mynediad at Waith. Gallwch gael cyllid grant os ydych chi'n anabl ac angen cefnogaeth i weithio gartref fel canlyniad o Covid-19. Gall hyn helpu i dalu am offer arbenigol megis darllenydd sgrîn neu gyfieithu ar y pryd o bell trwy fideo, neu weithwyr cymorth. Mae'r cynllun Mynediad at Waith wedi'i gynllunio i helpu pobl sy'n anabl neu sydd â chyflwr iechyd corfforol neu feddyliol i aros mewn cyflogaeth.

Ydych chi angen cefnogaeth iechyd meddwl yn y gwaith? Gall Able Futures helpu chi i reoli eich iechyd meddwl yn y gwaith. Mae Able Futures yn cynnig Gwasanaeth Cymorth Iechyd Meddwl Access to Work ar ran yr Adran Gwaith a Phensiynau. Mae'r gwasanaeth cymorth yn hyblyg a gallwch ei ddefnyddio am ddim.

Os ydych chi'n hunanynysu ac angen help, gall eich Covid-19 Mutual Aid UK lleol (sy'n cael ei redeg gan wirfoddolwyr) eich helpu chi gael mynediad at wasanaethau lleol, fel siopau neu fferyllfeydd yn ystod y pandemig Covid-19.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi gwybodaeth, help a chefnogaeth i'r rhai sydd yn profi neu'n adnabod rhywun sy'n profi cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Mae Majella yn cydlynu cynulliadau ar-lein i weithwyr cymdeithasol o bob man i'w cysylltu â rhannu profiadau, chwerthin ac ychydig o ysgafnder i gefnogi gwaith parhaol yn ystod y pandemig COVID-19.

Mae Age Cymru yn cynnig gwasanaeth sgwrsio dros y ffon ar gyfer pobl dros 70 oed yng Nghymru sy'n byw ar ben ei hun. Gall y fenter hon roi sicrwydd i bobl hŷn, ymateb ymholiadau sylfaenol a chysylltu pobl â gwasanaethau a chefnogaeth leol.

Mae tudalen Trydar swyddogol Social Work Network yn darparu diweddariadau, awgrymiadau ac adnoddau dyddiol ar coronafeirws ar gyfer gweithwyr cymdeithasol.

Mae undebau llafur yn gweithio mewn partneriaeth â Gofal Cymdeithasol Cymru i rannu eu hadnoddau lles a'u cefnogaeth i weithwyr gofal mor eang â phosibl. Mae tudalen pwrpasol ar gyfer iechyd a lles gan yr undebau yn cynnwys gwybodaeth am gyrsiau, adnoddau a dulliau gweithredu y gallwch ddefnyddio am ddim. Ewch i wefan ddarganfod mwy.

Mae gwefan TUC Cymru yn cynnal cyfres o ddysgu bach ar y thema Ymdopi â Covid. Bydd y dysgu'n rhoi offer a thechnegau i chi i'ch helpu chi i edrych ar ôl eich hun yn ystod argyfwng coronafirws.

Mae Ymchwil y Senedd yn darparu gwybodaeth ddefnyddiol ynglŷn â hawliau cyflogaeth, buddiannau, cymorth i fusnesau, teithio, bwyd, manwerth, canslo, addysg a llawer mwy yn ystod y coronafeirws.

Mae Pecyn Cymorth Arfer Da Gweithiwr Cymdeithasol ar les ac amodau gweithio (Saesneg yn unig) wedi'i anelu at weithwyr cymdeithasol yn ymarferol, goruchwylwyr gwaith cymdeithasol, arweinwyr datblygu'r gweithlu, rheolwyr ac arweinwyr. Ar gyfer gweithwyr cymdeithasol yn ymarferol, dylai'r pecyn cymorth eich helpu i fod yn fwy gwybodus a grymus i edrych ar ôl eich hun yn well yn y gwaith; cydnabod pryd mae angen cefnogaeth arnoch a sut i gael gafael arno; datblygu gwybodaeth a sgiliau i ddylanwadu ar eich sefydliad; a gwybod eich hawliau a'r hyn y dylech ei ddisgwyl gan eich cyflogwr.

Mae gan Gomisiynydd Plant Cymru hwb gwybodaeth coronafeirws i deuluoedd a phlant.

Mae gan Social Worker Toolbox ganllawiau defnyddiol, dulliau gweithredu ac adnoddau ar gyfer rhieni er mwyn siarad â phlant am coronafeirws.

Mae'r Social Care Institute for Excellence (SCIE) wedi rhannu cyngor penodol am coronafeirws ar gyfer gofal cymdeithasol.

Mae Plant yng Nghymru wedi datblygu adnodd i helpu rheoli lles yn ystod coronafeirws. Gellir lawrlwytho'r adnodd; mae'n cynnwys awgrymiadau ar ymwybyddiaeth ofalgar, awgrymiadau ar sut i ymlacio a gofalu amdan eich hunain yn ystod yr amser cynhyrfus hwn.

Os oes gennych gwestiwn neu os na allwch ddod o hyd i'r hyn yr ydych yn edrych amdano, cysylltwch â ni.

# data[].attributes.attachment_link.title
Adnoddau i gefnogi eich iechyd a llesiant yn ystod y pandemig coronafeirws (COVID-19) | Gofal Cymdeithasol Cymru

# data[].attributes.attachment_link.description
Skip to main content Cefnogi eich iechyd a llesiant Mae llesiant gweithwyr gofal wedi effeithio yn ystod coronafeirws. Bydd yr adnoddau hunan-gymorth hyn yn eich helpu i wella'ch llesiant. Hoffswn ddiolch i weithwyr gofal cymdeithasol Cymru sy'n gweithio i gadw pobl fregus yn ddiogel yn ystod pandemig Covid-19.

# data[].attributes.body
Fideos byr ar-lein i'ch helpu chi ymdopi â covid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Home life is different too. We may be missing family and friends or perhaps feeling trapped, isolated or afraid and as these uncertain times go on, we may be worrying about our job security and our finances. There's a lot to worry about and our mental health is under strain.

As trade unionists many of us will be supporting our communities and still be representing our members but we have to remember to look after ourselves too. These Coping with Covid sessions will help you do just that.

We spoke to Pam Heneberry from the Professional Development Centre about how we can look after our wellbeing during 2021.

In this session Pam talks about:

How to cope with changes during the pandemic

How to the winter weather can impact your wellbeing

How to use mindfulness to reduce anxiety

If you have any questions you would like to ask the trainers after watching the videos please contact Marion Burke on wtuc@tuc.org.uk.

Original Coping with Covid sessions

In 2020 we worked with the Professional Development Centre to produce these bite-sized wellbeing sessions:

We hope these sessions will give you tools and techniques to help you look after yourself and cope with the challenges of this pandemic. Each lesson includes a short video to watch as well as resources to read and think about.

So, take some time to look after yourself and join and enjoy these Coping with Covid sessions.

Pam Heneberry from the Professional Development Centre shows us how being self-aware can help us make educated and informed decisions.

Spending time and becoming more self-aware is a useful tool in self-development, especially thinking and being aware of:

our ideas

our thoughts

our feelings

how we behave in certain situations

what our strengths are

what our weaknesses are

what our talents are

You can also download Pam's slides accompanying this video.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Dr Arthur Turner from the Professional Development Centre shares how using self-coaching techniques help us deal with issues, anxieties and challenges in our lives.

Asking questions of ourselves is an important part of self-coaching:

* What have I been successful at in the past?
* What made me successful?
* How do other people describe me?
* What gives me energy? (Make a list)
* What drains my energy? (Make a list)
* What do I need to let go of?

You can find some more great questions in the practice pack, and Arthur's slides.
If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Pam Heneberry from the Professional Development Centre talks about Resilience; what is it and how can we get more of it?

Pam talks about the 4 C's that make up Resilience:

You can find some activities to help you become more resilient in the practice pack and in the slides accompanying this talk.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

David Pardey from the Professional Development Centre shows us how to organise our workspace using the '5S' method:

Set In order

Standardise

And to these 5, David adds number 6 - Safety

Watch our video and use this handout to organise your home office.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Sally Crompton from the Professional Development Centre helps us identify the Values we hold most dearly.

Sally talks about the interplay between our:

Beliefs (Things that we know to be true even if we lack proof),

Values (The basis of our ethical decision making - what's right and what's wrong),

Attitudes (How our beliefs and values lead us to assess others and events),

and how, together, they affect our wellbeing and personal development.

Download this session's slides. The second part of this session looking at nature will be available next week.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Reflection

What is it?

Why is it important?

How do you do it?

Sally Crompton from the Professional Development Centre explains how using the skills of critical reflection can help you to achieve better outcomes for yourself, your colleagues and your organisation.

Download the Reflection and Reflexive practice slides.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Suddenly, and for many of us for the first time, we are reliant on technology to 'intermediate' our conversations with others. David will help us understand how we can ensure our conversations remain as effective as possible in lockdown.

You can download a handout accompanying David's video with more information on the Shannon-Weaver model of communication.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Pam introduces you to the Circle of Influence, a practical tool to help you feel more in control. This tactic will help you use your energies wisely and think proactively, rather than reactively, to fight any feelings of being overwhelmed.

Download our Coping with Covid - Circle of Influence resource accompanying this video. We've also included a link to The 7 Habits Of Highly Effective People by Stephen Covey, as recommended by Pam.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Walking is not only great exercise but can also help improve mental and physical wellbeing. Arthur explains how regular walking is a good tool for both reflection and stress reduction. He shares some great tips such as noticing your environment during your walk and using facetime to share your walk with a friend or family member.

Download our Coping with Covid - Self Talk resource to find out how to identify and counter negative thoughts. We've also uploaded Sally's PowerPoint presentation. You can also find a link to a recording of Sue Knight's Ted Talk, 'The Words I Tell Myself', mentioned by Sally in her presentation.

If you have any questions about this session email us on wtuc@tuc.org.uk

Significant changes in our lives can cause anxiety and stress. This session looks at how emotions shape our thinking and behaviour. It will also teach you to recognise your emotional state, using this knowledge to take back some control in your life.

# data[].attributes.attachment_link.title
Coping with Covid - bite-size wellbeing sessions

# data[].attributes.attachment_link.description
Home life is different too. We may be missing family and friends or perhaps feeling trapped, isolated or afraid and as these uncertain times go on, we may be worrying about our job security and our finances. There's a lot to worry about and our mental health is under strain.

# data[].attributes.body
Cwrs byr gwydnwch personol ar-lein

# data[].attributes.body
Os ydych chi'n rheoli lleoliad gofal ac wedi profi galar a cholled trwy gydol y pandemig, cysylltwch â ni i weld pa gefnogaeth y gallwn ei chynnig i chi a'ch staff ar lles@gofalcymdeithasol.cymru

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Skip to main content

Cefnogi gofal diwedd oes mewn lleoliadau gofal cymdeithasol yn ystod Covid-19

Mae lleoliadau gofal cymdeithasol yn darparu gofal diwedd oes a chymorth mewn profedigaeth a hynny mewn amgylchiadau sydd yn aml yn anodd. Mae eu gwaith yn fwy cymhleth o lawer nawr oherwydd y cyfyngiadau a'r heriau sy'n codi o ganlyniad i Covid-19. Yn yr adnoddau isod, rydym yn cynnig cymorth a chyngor ymarferol ar agweddau ar ddarparu gofal diwedd oes ac ar gynnig cymorth mewn profedigaeth. Dewiswyd yr adnoddau hyn gan Gofal Cymdeithasol Cymru gyda chymorth pobl o bob rhan o'r DU*.

Bydd pob un ohonom yn ymateb yn wahanol wrth ddod i ddiwedd ein hoes. Felly y mae yn achos y bobl rydych chi'n gofalu amdanynt. Bydd rhai ohonynt yn deall beth sy'n digwydd, bydd rhai heb ddeall, bydd rhai pobl yn teimlo ofn, bydd eraill yn cael ymdeimlad o heddwch. Siaradwch â'r person rydych yn gofalu amdano neu'r bobl sy'n ei adnabod yn dda, i gael gwybod beth sydd fwyaf pwysig i'r person. Gallwch ddefnyddio'r wybodaeth hon i ddarparu cysur yn eiliadau olaf y person, gan gydnabod y bywyd a gafodd a beth sy'n gwneud y person yr hyn ydyw. Rydych chi'n gwneud un o'r pethau pwysicaf a allwch chi dros fod dynol arall.

Cysylltiad

Beth sy'n ei helpu i deimlo cysylltiad â'r bobl y mae'n eu caru?

A oes lluniau, cerddoriaeth, persawr cyfarwydd, gwrthrych neu rywbeth i gofio y gall y person ei ddal i'w atgoffa am ei anwyliaid?

A yw'n gallu cyfathrebu â ffrindiau neu aelodau o'r teulu dros y ffôn neu drwy gyswllt fideo?

A oes ffordd i gofnodi atgofion neu anfon negeseuon at y person, recordiad sain efallai neu lythyr y gallwch ei ddarllen yn uchel?

Meddyliwch am ffyrdd i sicrhau bod anwyliaid y person yn gwybod beth rydych yn ei wneud i helpu'r person sy'n marw i aros mewn cysylltiad â nhw. Bydd hyn yn cynnig cysur ac ymdeimlad o gysylltiad.

Cysur

Beth sy'n gwneud i'r person deimlo ei fod yn ddiogel ac yn cael gofal?

A yw ei gorff yn gyfforddus? A yw'n lân? A yw ei wallt wedi cael ei frwsio? A yw ei urddas yn cael ei ddiogelu? Os ydych yn meddwl ei fod mewn poen neu anghysur, cysylltwch â'i feddyg teulu neu weithiwr gofal iechyd proffesiynol penodol

A allwch chwarae cerddoriaeth gyfarwydd neu ddarparu ei hoff fwydydd neu ddanteithion?

A oes ffyrdd i sicrhau cysur corfforol drwy afael yn ei law, darparu hoff flanced, clustog neu ddilledyn?

A oes unrhyw bethau crefyddol neu ysbrydol sy'n dod â chysur i'r person e.e. hoff ddarlleniad neu weddi, emyn neu alwad fideo gan ei arweinydd ffydd/ysbrydol?

Sut y gallwch gadw'r amgylchedd yn dawel drwy osgoi sŵn uchel a golau tanbaid, gan sicrhau bod yr holl ofalwyr yn teimlo'n hyderus wrth ddarparu cymorth hyd yn oed os ydynt mewn sefyllfa anghyfarwydd?

A oes pethau y mae'n mwynhau eu gwneud fel arfer fel gwrando ar gerddoriaeth, gwylio'r teledu neu arddio - a oes ffyrdd creadigol i chi ei helpu i wneud y gweithgareddau hyn yn y sefyllfa bresennol? A allwch ddod â blodau o'r ardd i'w rhoi yn ei ystafell? Neu eistedd gyda'r person a gwrando ar ei hoff gerddoriaeth? Neu ddarllen un o'i hoff lyfrau iddo?

Cyfathrebu

Beth sy'n helpu'r person a'i anwyliaid i ddeall y pethau sy'n digwydd a'r dewisiadau y gallent orfod eu gwneud?

Meddyliwch am beth mae'r person yn ei wybod neu ei ddeall yn barod

Meddyliwch am sefyllfa'r person. Efallai ei fod yn gwybod beth sydd ei eisiau arno: os felly, parchwch ei benderfyniadau. Neu efallai ei fod yn ddryslyd neu'n ei chael yn anodd cofio pethau. Efallai y bydd yn parhau'n ofnus hyd yn oed os nad yw'n gallu mynegi ei ofnau neu ddymuniadau. Arhoswch gyda'r person a chynigiwch gysur gan ddefnyddio rhai o'r syniadau sydd wedi'u hawgrymu.

Meddyliwch am adlewyrchu'r iaith a'r geiriau y mae'r person yn eu defnyddio wrth sôn am ei iechyd: mae hyn yn golygu defnyddio'r un math o eiriau ag y mae'r person yn eu defnyddio

Meddyliwch am ddefnyddio geiriau clir a diamwys i osgoi dryswch hyd yn oed os nad ydych yn teimlo'n gyfforddus wrth ddefnyddio'r geiriau hynny, er enghraifft, marw

Meddyliwch am adael iddo fod yn ddistaw neu grio os yw newydd glywed newyddion drwg neu os yw'n synhwyro bod ei fywyd yn dod i ben - y cwbl sydd ei angen weithiau yw bod yno gyda'r person

Meddyliwch am bwy y gallwch ofyn cwestiynau iddynt os bydd y person yn gofyn cwestiynau a chithau'n teimlo na allwch eu hateb. Fel tîm, ewch ati i wneud rhestr o weithwyr gofal iechyd proffesiynol sy'n gysylltiedig â'i ofal fel y gallwch gysylltu â nhw os bydd angen cael cyngor.

Dyluniwyd siart cyfathrebu Critical Care Covid-19 Communication Chart yn benodol i gefnogi cyfathrebu yn ystod pandemig Covid-19 ar gael i'w lawrlwytho am ddim mewn sawl iaith.

Un o'r heriau mwyaf wrth gynorthwyo pobl sy'n marw â Covid-19 yw gorfod gwisgo Cyfarpar Diogelu Personol (PPE).

Bydd nifer mawr o bobl yn ei chael yn anodd eich clywed neu'ch deall os bydd eich ceg wedi'i chuddio oddi wrthynt pan fyddwch yn gwisgo masgiau a feisorau. Dyma rai syniadau i'ch helpu i sicrhau eich bod yn cyfathrebu'n glir a'ch bod yn gallu darparu gofal tosturiol wrth wisgo PPE.

Cyfathrebu'n glir

Gofynnwch a oes rhywbeth y gallwch ei wneud er mwyn ei gwneud yn haws i'r person eich clywed

Holwch a oes cymorth clyw ganddo (ac a yw'n gweithio)

A yw'r person yn ei chael yn haws clywed drwy un glust?

Gofalwch fod lefel y sŵn cefndir mor isel â phosibl

Siaradwch yn glir ac yn araf - mae'n bosibl na fydd siarad yn uwch yn ddigon ar ei ben ei hun

Gofalwch am eich llais - ceisiwch beidio â gweiddi a chymerwch saib weithiau, yfwch ddigon o ddŵr

Siaradwch mewn brawddegau byr a gwiriwch fod y person yn eu deall

Os bydd angen, defnyddiwch bad ysgrifennu, cyfrifiadur llechen, bwrdd gwyn neu fflachgardiau i'ch helpu.

Cyfathrebu'n ofalgar

Byddwn yn dangos bod gofalu am y person yn bwysig i ni ac yn helpu'r person i ymddiried ynom drwy'r edrychiad ar ein hwyneb, tôn ein llais a'r geiriau a ddefnyddiwn yn ogystal ag iaith y corff. Gall hyn fod yn fwy cyfyngedig wrth wisgo PPE, a gall rhai pobl fynd yn fwy pryderus.

Eisteddwch ar yr un lefel â'r person lle bynnag y bo modd

Defnyddiwch eich llygaid i greu cysylltiad a dangos eich gwên a'ch pryder

Meddyliwch am dôn y llais a ddefnyddiwch - ceisiwch dawelu meddwl y person ac aros yn ddigyffro

Ystyriwch ddod â llun ohonoch chi'ch hun heb fasg i'w helpu i ddod i'ch adnabod neu roi'r llun yn sownd yn eich gwisg swyddogol. Gofalwch fod eich llun a'ch enw yn ddigon mawr a'u bod wedi'u gosod lle mae'n hawdd i'r person eu gweld

Defnyddiwch arwyddion llaw i danlinellu'r pethau rydych yn eu dweud.

Beth allaf ei ddweud?

Byddwch yn naturiol - siaradwch am bethau pob dydd, peidiwch â gadael i'r masg wneud i chi anghofio'r sgiliau cyfathrebu gwych sydd gennych yn barod!

Dylech gydnabod bod y masg yn gwneud i sgwrsio fod braidd yn chwithig, a'ch bod chi'n deall sut y gallai'r person deimlo am hynny. Holwch y person i weld sut mae'n teimlo am hyn.

Meddyliwch am yr emosiynau neu ffyrdd o ymateb y gallech eu dangos yn eich wyneb a cheisiwch gyfleu'r rhain mewn geiriau "Rwy'n falch eich bod chi wedi dweud hynny", "Rwy'n teimlo'n drist bod hyn wedi digwydd i chi"

Dangoswch i'r person eich bod yn gwrando arno. Byddwch yn amyneddgar, gwnewch grynodeb o beth rydych yn ei glywed a gwiriwch eich bod wedi'i ddeall

Peidiwch ag ofni aros yn ddistaw gyda'r person, peidiwch â rhuthro i ffwrdd wedi i chi orffen siarad - weithiau mae bod yn bresennol gyda rhywun yn gallu dangos yn fwy na dim arall eich bod yn gofalu amdano.

Siarad â phlant am Gyfarpar Diogelu Personol (PPE)

Mae PPE yn gallu edrych yn arswydus i blant ac os byddant yn gweld staff yn gwisgo cyfarpar diogelu i'w diogelu nhw neu rywun annwyl, gall hyn beri i'r plant fod yn ofnus neu bryderus. Gallant hyd yn oed ofyn cwestiynau am beth maent yn ei weld ar deledu. Dyma ychydig o gyngor ar sut i egluro:

"Pan fyddwn ni'n gweithio gyda rhywbeth sy'n gallu ein brifo neu fod yn beryglus i ni, mae angen i bobl wisgo eitemau i'w diogelu fel y gallan nhw ymladd yn ei erbyn. Bydd diffoddwyr tân yn gwisgo feisorau i ddiogelu eu hwynebau rhag y tân; bydd plismyn yn gwisgo bres corff i ddiogelu eu cyrff; bydd deintyddion yn gwisgo gogls i atal dŵr wedi'i chwistrellu rhag mynd i'w llygaid; bydd arwyr fel Superman yn gwisgo mantell i'w cysgodi! Mae angen i nyrsys a meddygon aros yn ddiogel rhag y coronafeirws er mwyn gallu ymladd yn ei erbyn, felly weithiau mae angen iddyn nhw wisgo masgiau, gogls a ffedogau - dyma'u mantell nhw!"

Mae'n ddigon posibl mai chi fydd y gofalwr y mae rhywun yn dewis ymddiried ynddo i ofyn cwestiynau anodd. Gall hon fod yn sefyllfa anodd. Weithiau byddwch yn teimlo mai rhywun arall a ddylai ateb y cwestiynau, ond bod y person wedi'ch dewis chi am reswm penodol. Y rheswm am hyn fel arfer yw ei fod yn ymddiried ynoch neu ei fod wedi sefydlu perthynas â chi ac felly mai chi yw'r 'person gorau' i sgwrsio ag ef hyd yn oed os nad ydych yn dymuno gwneud hynny.

Gellir cael adegau, oherwydd amgylchiadau personol er enghraifft, pan fyddwch yn gwybod nad ydych yn y lle iawn, yn emosiynol, i gynnal sgwrs anodd ac mae'n bwysig cydnabod hyn:

"Rwy'n ei deimlo'n beth mawr eich bod chi'n ymddiried ynof i ofyn y cwestiwn anodd hwn, rwy'n gwybod bod hyn yn siŵr o fod yn anodd. Dydw i ddim yn credu mai fi yw'r un iawn ar y funud i gael y sgwrs hon ond rwy'n gallu gweld ei bod yn bwysig i chi - a oes rhywun arall fyddech chi'n hapus siarad ag ef?"

Enghreifftiau o gwestiynau anodd yw 'ydw i'n mynd i farw?' 'fydda i'n gwella?' 'fydd rhywun gyda mi?' neu 'alla i fynd i'r ysbyty i gael triniaeth?'. Peidiwch ag anwybyddu'r sgyrsiau pwysig hyn. Gallech deimlo ei bod yn anodd delio â nhw ond meddyliwch beth fyddai'ch dymuniadau chi os mai chi oedd yn gofyn y cwestiwn. Peidiwch â brwsio'r cwestiynau hyn ymaith drwy wneud sylwadau fel ' does dim angen i chi boeni am hynny' neu gynnig cysur di-sail ' wrth gwrs y byddwch chi'n gwella'. Mae pobl yn ceisio cysur a thosturi a gallwch roi hyn heb wneud addewidion gwag neu roi atebion i gwestiynau sydd y tu allan i gwmpas ein hymarfer.

Ceisiwch gael ychydig o eiliadau i ymdawelu - drwy gyfri i 3 efallai neu ddweud rhywbeth fel 'mae hwnnw'n swnio'n gwestiwn pwysig, gadewch i mi fynd i nôl cadair fel y gallwn ni eistedd a siarad amdano'. Mae hyd yn oed yr ychydig eiliadau y mae'n ei gymryd i nôl cadair yn gallu rhoi cyfle i chi anadlu'n ddwfn a meddwl am sut y byddwch yn ateb cwestiwn anodd.

Yn aml, bydd ateb cwestiwn anodd drwy ofyn cwestiwn arall yn helpu i ddangos beth yw achos y pryder. Er enghraifft, gellid ateb y cwestiwn 'ydw i'n mynd i farw?' drwy ddweud ' mae hwnnw'n gwestiwn mawr, beth sydd wedi gwneud i chi ofyn hynny?".

Yn aml, nid chwilio am ateb y bydd rhywun wrth ofyn cwestiynau anodd fel hyn: maent yn codi'n aml o'r dymuniad i siarad am bryderon, felly dylech wrando'n fwy na siarad a gadael ambell saib i adael i'r person wybod bod hyn yn anodd. Os yw'n bosibl ac yn cael ei ganiatáu, defnyddiwch ychydig o gyswllt corfforol drwy ddal llaw y person neu bwyso'ch llaw ar ei fraich. Yn bwysicaf oll, cadwch gyswllt llygad da - mae hyn yn neilltuol o bwysig os ydych yn gwisgo mwgwd.

Os oes ar bobl angen gwybodaeth neu gysur penodol, er enghraifft, am feddyginiaeth neu leddfu symptomau, dylech ddweud yn hyderus na allwch ateb y cwestiwn hwnnw ond y byddwch yn dod o hyd i rywun sy'n gallu ei ateb. Gofalwch eich bod yn cadw at hynny.

Mae amgylchiadau'n newid yn aml. Gallwch gael y wybodaeth ddiweddaraf ar ganiatáu ymweliadau ar wefan Arolygiaeth Gofal Cymru ag ar wefan Llywodraeth Cymru.

Bydd teuluoedd a ffrindiau'n gofidio nad oeddent yn gallu bod gyda'u perthnasau pan oeddent yn wael neu pan oeddent wedi marw nad oeddent yn gallu bod gyda nhw mewn ffordd ffafriol. Treuliwch ddigon o amser ar sgyrsiau o'r fath a meddwl beth fyddai'n eich helpu chi os oeddech chi yn eu lle nhw.

Bod yn barod

Cymerwch amser i baratoi bob tro. Mae angen i chi fod yn y lle gorau posibl yn emosiynol. Efallai na fyddwch wedi cael ond ychydig bach o amser i wneud hyn ond gellir ei wneud yn dda er hynny. Meddyliwch am beth fyddech chi am ei gael yn yr un sefyllfa ac am y ffordd orau i ddangos caredigrwydd a thosturi.

Gofalwch fod gennych le distaw i wneud yr alwad. Ceisiwch sicrhau na fydd ffonau eraill yn canu ac yn tarfu arnoch chi ac na fydd pobl yn mynd i mewn ac allan o'r ystafell

Gofalwch eich bod yn gwybod enwau'r bobl berthnasol - y person rydych yn siarad amdano, y person rydych yn ei ffonio ac efallai unrhyw aelod pwysig arall o'r teulu. Bydd hyn yn eich helpu i wneud yr alwad yn un bersonol.

Os gallwch siarad ag aelodau'r teulu wyneb yn wyneb, ystyriwch sut i wneud yr amgylchedd deimlo'n gyffyrddus a diogel. Dewch o hyd i rywle lle na fydd ymyrraeth â chi a lle gall y ddau ohonoch eistedd yn gyffyrddus. Sicrhewch fod gennych ddigon o gyda'r aelod o'r teulu. Os yw'r lle tu allan neu'n agos at ardal gymunedol, ystyriwch gyfrinachedd. Sicrhewch fod aelod y teulu'n hapus i siarad yn yr amgylchedd rydych chi wedi'i ddewis. Gwnewch yn siŵr fod gennych bethau y gall yr aelod teulu ei hangen, er enghraifft, hancesi sy'n hawdd eu cael. Cadwch at unrhyw gyfyngiadau presennol fel pellter cymdeithasol, edrychwch ar wefan Arolygiaeth Gofal Cymru i gael yr arweiniad presennol.

Byddwch â'r wybodaeth berthnasol wrth law - meddyliwch am y cwestiynau y mae pobl yn debygol o'u gofyn a byddwch yn barod â'r ymateb neu'r wybodaeth i'w cyfeirio ymlaen. Rhai o'r cwestiynau y gellid eu gofyn yw beth fydd yn digwydd nesaf mewn perthynas â'r person sydd wedi marw, i ble fydd yn cael ei gludo, pwy fydd yn trefnu i gael cyfarwyddwr angladdau, sut y gallant gael gafael ar gymorth i rai mewn profedigaeth, â phwy y gallant gysylltu os bydd ganddynt gwestiynau i'w gofyn.

Meddyliwch am sut byddwch yn dechrau'r sgwrs - rhaid cadw'r cydbwysedd rhwng ychydig o eiriau o gyflwyniad a dod at y pwynt. Bydd pobl yn gwybod bod gennych reswm dros yr alwad/ymweliad.

Byddwn yn tueddu i siarad yn gyflymach os byddwn yn bryderus felly ceisiwch arafu a rhoi digon o amser i glywed beth fyddwch yn ei ddweud. Mae cyfri i 3 yn eich pen rhwng brawddegau yn gallu helpu i arafu pethau.

Defnyddiwch iaith uniongyrchol ond mewn ffordd sensitif. Peidiwch â defnyddio disgrifiadau amhendant am 'golli rhywun' neu ddweud 'ei fod mewn lle gwell' neu 'dyw ei iechyd ddim yn dda iawn' - mae'n hawdd camddehongli ymadroddion o'r fath.

Peidiwch â cheisio osgoi'r wybodaeth allweddol drwy siarad yn hir cyn dod at y datganiad terfynol. Dechreuwch drwy ddweud beth mae angen i chi ei ddweud wrth y person ond gwnewch hynny mewn ffordd garedig a thyner:

Ni ddylech bryderu am adael seibiau yn y sgwrs:

"Helô, fy enw i yw xxxx. Rydw i'n un o'r tîm sy'n gofalu am xxxx. Mae angen i mi siarad â chi am xxxx. Ga i ofyn a ydych chi'n gallu siarad â mi am ychydig funudau? Oes angen i chi ddod o hyd i rywle tawel?"

Yn ystod y sgwrs

Byddwn yn tueddu i siarad yn gyflymach os byddwn yn bryderus felly ceisiwch arafu a rhoi digon o amser i glywed beth fyddwch yn ei ddweud. Mae cyfri i 3 yn eich pen rhwng brawddegau yn gallu helpu i arafu pethau.

Defnyddiwch iaith uniongyrchol ond mewn ffordd sensitif. Peidiwch â defnyddio disgrifiadau amhendant am 'golli rhywun' neu ddweud 'ei fod mewn lle gwell' neu 'dyw ei iechyd ddim yn dda iawn' - mae'n hawdd camddehongli ymadroddion o'r fath.

Peidiwch â cheisio osgoi'r wybodaeth allweddol drwy siarad yn hir cyn dod at y datganiad terfynol. Dechreuwch drwy ddweud beth mae angen i chi ei ddweud wrth y person ond gwnewch hynny mewn ffordd garedig a thyner:

"Mae'n ddrwg iawn gen i fy mod yn gorfod dweud hyn wrthych chi ond, gwaetha'r modd, mae xxxx wedi marw y bore/ prynhawn/ noson yma. Rydw i am i chi wybod ei bod wedi digwydd yn dawel iawn ac roeddwn i/roedd xxxx gydag ef."

"Mae'n ddrwg iawn gen i orfod dweud hyn wrthych chi ond, gwaetha'r modd, mae xxxx wedi mynd yn wael iawn ac rydyn ni'n poeni'n fawr amdano. Mae'n wael iawn ar hyn o bryd a dydyn ni ddim yn sicr y bydd yn gallu ymadfer"

"Rwy'n deall ei bod yn anodd iawn clywed hyn. Cymerwch ychydig o eiliadau......"

Geiriau y gallwch eu dweud

Dylech gydnabod bod y sefyllfa hon yn un anodd iawn a'ch bod yn deall ei bod yn peri gofid:

"Alla i ddim dychmygu pa mor anodd yw hyn i chi. Rwy'n gwybod, pe byddai'r amgylchiadau'n wahanol, y byddech chi am ddod yma i ffarwelio ac mae'n ddrwg gen i nad yw hynny'n bosibl"

"Ni allaf ddychmygu pa mor anodd yw hyn i chi. Rydyn ni'n gwybod fod amgylchiadau gyda Covid yn gwneud hyn fwy anodd ac mae'n ddrwg gen i na hyn yw'r sefyllfa"

"A oes unrhyw beth hoffech ei wneud / ddweud wrth xxxx cyn iddyn nhw adael ni?"
Neu os nad yw hynny'n bosibl

"A oes rhywbeth fyddech chi'n hoffi i mi wneud/ddweud wrth xxxx cyn iddo ein gadael ni?"

Dylech gydnabod y gall pobl deimlo'n ddig yn ogystal â bod mewn gofid:

"Rwy'n deall bod hyn yn anodd iawn a'ch bod chi'n teimlo'n ddig am y sefyllfa. Oes rhywbeth y galla i ei wneud/ddweud wrthych chi i'ch helpu i deimlo'n fwy agos i xxxx"

Gofynnwch a oes gan y person unrhyw gwestiynau a byddwch yn barod i ateb cwestiynau am y munudau/oriau olaf ym mywyd yr ymadawedig a phwy oedd gydag ef. Atebwch y cwestiynau mor onest ond mor garedig ag y gallwch:

"Gwnaethon ni bopeth a allen ni i sicrhau nad oedd mewn poen/yn teimlo ofn ac roedd rhywun gydag ef. Rydyn ni'n gwybod y byddai ei deulu gydag ef mewn sefyllfa ddelfrydol ond gallwch fod yn dawel eich meddwl ein bod ni wedi sicrhau ei fod yn gwybod ei fod yn cael ei garu a'i barchu"

"Rydyn ni'n gwneud popeth a allwn ni i'w wneud yn gyfforddus ac i sicrhau ei fod yn cael y gofal iawn; rydw i'n gwybod ei bod yn anodd i chi glywed hyn gan wybod na allwch chi ddod i'w weld ond a oes rhywbeth y byddech yn hoffi i ni ei ddweud wrtho?"

Os gallant weld eu perthynas efallai bydd y cyfyngiadau sydd mewn lle yn eu gadael yn rhwystredig tu hwnt. Gadewch iddyn nhw gyfleu eu rhwystredigaeth a gwrando'n astud. Ceisiwch beidio torri ar draws, eu tawelu neu roi rhesymau. Cydnabyddwch eu rhwystredigaeth "Ni allaf ddychmygu pa mor anodd yw hyn i chi a'ch teulu. Mae'n ddrwg gen i". Ystyriwch a oes cyfaddawd y gallwch ei gynnig yn ddiogel.

Peidiwch â chael eich temtio i roi llawer o fanylion os nad yw'r person wedi gofyn amdanynt. Bydd digon o amser ar gyfer hynny pan fydd pobl yn barod i ofyn eu cwestiynau. Atebwch y cwestiynau a ofynnir i chi a rhowch ddigon o amser i bobl ddeall beth a ddywedwyd wrthynt ond peidiwch â theimlo'ch bod yn gorfod llenwi'r bylchau.

Wedi i chi ateb unrhyw gwestiynau, holwch i sicrhau'ch bod wedi dweud popeth y mae angen i'r person ei wybod. Gall hyn gynnwys beth fydd yn digwydd nesaf, unrhyw wybodaeth sydd ei hangen am gofrestru'r farwolaeth neu gysylltu â'r cyfarwyddwr angladdau.

Holwch i sicrhau bod y person wedi deall y newyddion ac unrhyw wybodaeth rydych wedi'i rhoi:

"Rwy'n sylweddoli bod y newyddion hyn yn rhai anodd eu clywed. Mae'n llawer i'w gymryd i mewn ond a oes gennych chi unrhyw gwestiynau, a oes rhywbeth y byddech chi'n hoffi i mi fynd drwyddo eto?"

Os oedd rhaid i chi siarad â nhw dros y ffôn, gallech holi a oes unrhyw wybodaeth y mae am ei chael drwy neges testun neu e-bost er mwyn ei chael mewn ysgrifen (gwiriwch fod modd i chi wneud hyn cyn ei gynnig).

Syniadau y gallwch eu cynnig

Ar ôl y sgwrs

Gofalwch amdanoch chi'ch hun. Mae'r sefyllfaoedd hyn yn dreth ar y corff a'r emosiynau. Cymerwch seibiant bach, ewch i nôl cwpanaid o de neu siarad â chydweithiwr neu ffrind cyn mynd yn ôl at eich dyletswyddau arferol. Gadewch i'ch cydweithwyr wybod eich bod wedi cael y sgwrs anodd hon fel y gallan nhw eich cefnogi hefyd.

Rhoi cymorth wrth wneud dewisiadau

Efallai bydd gan oedolion ifanc, rhwng oedran 18-40 anghenion gwahanol sy'n benodol i'w hamgylchiadau unigol. Bydd angen addasu'r gofal rydych chi'n darparu yn ôl eu hoedran, eu dealltwriaeth a'u hoffterau. Y peth pwysicaf boed hynny, fel gyda phob math o ofal, yw eu trin fel unigolion gan ddeall yr hyn sy'n bwysig iddynt.

Yn gyfreithlon, mae gan unrhyw oedolyn sydd â galluedd meddyliol yr hawl i gael cymorth i wneud dewisiadau ei hun am eu gofal. Os yw rhywun wedi cael ei asesu nad oes ganddo alluedd, nid yw hyn yn golygu na allant fod yn rhan o wneud penderfyniadau. Ystyriwch eu galluoedd a'r ffordd orau i'w cynnwys. Darganfyddwch beth sy'n bwysig iddyn nhw. Mae penderfyniadau ynglŷn yr hyn sydd yn bwysig iddynt a'r pethau sy'n cysuro'r un mor bwysig. Os yw rhywun yn ddi-eiriau, edrychwch ar eu ciwiau corfforol i ddeall eu dymuniadau. Gofynnwch i'r rhai sy'n eu hadnabod yn dda eich helpu chi, gan gynnwys ffrindiau agos ac aelodau'r teulu. Yn yr un modd, mae ganddyn nhw'r hawl i ddewis peidio â gwneud penderfyniadau.

Bydd rhaid i feddyg teulu neu weithiwr gofal iechyd proffesiynol a enwir fod yn rhan o'r trafodaethau hyn os yw'n ymwneud â'u gofal clinigol.

Gallwch ddod o hyd i fwy o wybodaeth am y Ddeddf Galluedd Meddyliol a chynllunio gofal ymlaen llaw yn yr adnodd Gofal Cymdeithasol Cymru hwn.

Sicrhewch fod gan yr unigolyn y wybodaeth lawn fydd ei hangen arno i wneud penderfyniad, a'i gyflwyno mewn ffordd y gallant ei deall. Dyma rai adnoddau gan y Sefydliad Rhagoriaeth Gofal Cymdeithasol a Marie Curie a all helpu gyda hyn. Gweler ein hadnodd manwl ar gynllunio gofal ymlaen llaw hefyd.

Gallwch ddod o hyd i wybodaeth fwy manwl ar ddarparu gofal diwedd oes i rywun ag anabledd dysgu yn yr adnoddau hyn a gynhyrchwyd gan Marie Curie a PCPLD.

Dyma rai adnoddau sy'n 'hawdd eu darllen' a gynhyrchwyd gan Marie Curie i helpu cefnogi'r rheini ag anghenion dysgu ychwanegol.

Gall fod yn ddefnyddiol iddynt ystyru'r wybodaeth a'u hoffterau gyda ffrind agos neu aelod o'r teulu. Darganfyddwch pwy all eu cefnogi os oes ganddyn nhw benderfyniadau i'w gwneud. Ystyriwch ddefnyddio galwadau fideo neu ddulliau eraill i helpu.

Cofiwch fod gwneud dewisiadau yn llawer mwy na gofal clinigol. Efallai bydd yr unigolyn eisiau rhannu eu dewisiadau a'r penderfyniadau ynglŷn eu materion personol gyda chi, neu efallai eu bod am adael negeseuon i'w haelodau teulu ar ôl marwolaeth. Dyma dempled a all helpu i gefnogi rhywun i feddwl am yr hyn yr hoffent ei ddweud.

Os yw rhywun yn defnyddio cymhorthion cyfathrebu neu dechnoleg gynorthwyol, gwnewch yn siŵr bod yr aelod staff sy'n eu cefnogi yn hyderus i'w defnyddio.

I rai oedolion ifanc, bydd mynediad i'w rhwydwaith cymdeithasol ar-lein yn bwysig iawn, dewch o hyd i ffyrdd y gallwch barhau i wneud hyn yn hygyrch iddynt

Gall bod mewn sefyllfa ingol neu deimlo emosiynau cryf gael effaith ar oedolion ifanc wrth wneud penderfyniadau. Ystyriwch benderfyniadau pan nad yw'r person yn teimlo dan bwysau neu deimlo'n ofidus.

Ar gyfer pobl sydd ddim yn gallu cyfleu eu hanghenion pan yn sâl neu teimlo'n ofidus

Sicrhewch fod pob gofalwr yn gwybod sut y gall y person penodol hwn fynegi ei thrallod. Er enghraifft: newidiadau yn eu mynegiant wynebol, gwneud seiniau gwahanol, gwelwedd, chwysu, symudiadau anarferol neu anystwyther.

Sicrhewch fod pob gofalwr yn gwybod ffyrdd o ddarparu cysur i'r unigolyn hwn.

Yma mae dolen i siart cyfathrebu fe'i datblygwyd yn benodol i gefnogi cyfathrebu yn ystod pandemig Covid-19 ac mae'n ar gael mewn mwy nag un iaith.

Nodwch bethau sy'n achosi trallod iddynt ar adegau. Edrychwch allan am rwymedd, peswch neu anhawster anadlu, poen, pryder, anhawster gyda phorthiant, ysgogiad synhwyraidd anghyfforddus.

Chwiliwch am bethau ymarferol a allai lliniaru symptomau gwahanol: Gallai hyn gynnwys newid eu safle i liniaru poen neu ddiffyg anadl, rhoi meddyginiaeth, sicrhewch eu hamgylchoedd yn dawel a cysurlon, neu dynnu eu sylw â gweithgaredd cyfarwydd. Os oes gennych unrhyw bryderon, siarad â'u tîm clinigol.

Sicrhewch eich bod chi'n gwybod ble i gael help os ydych chi'n poeni am drallod yr unigolyn. Cadwch restr o bobl i alw am gyngor. Dylai gynnwys meddyg yr unigolyn, ond gallai hefyd cynnwys aelod o'r teulu neu'n ofalwr sy'n deall ei anghenion yn dda.

Gofalu am ffrindiau a theulu

Mae gan lawer o oedolion ifanc rwydwaith fawr o ffrindiau a theulu gan gynnwys grwpiau cyfeillgarwch ar-lein a chymheiriaid sy'n rhannu sefyllfa debyg gyda'u hiechyd neu ofal. Gall y bobl hyn fod yn rhwydwaith gymorth i'r unigolyn sydd yn eich gofal, ond efallai bydd angen cefnogaeth arnynt hwythau hefyd.

Byddai'n syniad da i greu cynllun gyda'r unigolyn yn eich gofal am bwy i gysylltu ar gyfer pob sefyllfa a faint o wybodaeth i'w rhannu.

Peidiwch â chymryd yn ganiataol bydd ffrindiau ac aelodau'r teulu yn deall neu'n parchu pwysigrwydd ei gilydd ym mywyd yr unigolyn.

Cymerwch ofal i barchu cyfrinachedd pawb wrth ofalu am bobl sy'n efallai yn ei chael hi'n anodd. Os ydych chi'n poeni am unrhyw un, awgrymwch iddynt gysylltu â'u meddyg, eu tîm gofal lliniarol lleol neu dîm brofedigaeth.

Gadael yn y ffordd orau

Os yn bosib, mae'n bwysig caniatáu amser i bobl baratoi ar gyfer marwolaeth yn ffordd eu hunain. Gall hyn hefyd roi sicrwydd ac atgofion i'r bobl maen nhw'n adael. Efallai yr hoffent ystyried:

sut maen nhw am ffarwelio â rhywun agos

materion y bydd angen iddynt roi sylw iddo (gan gynnwys ysgrifennu ewyllys, paratoi ar gyfer proffiliau cyfryngau cymdeithasol ar ôl marwolaeth, prynu anrhegion)

nodau olaf hoffent nhw eu cyflawni

y ffyrdd maen nhw eisiau helpu pobl eu cofio (celf, negeseuon wedi'u recordio, cerddoriaeth, cynllunio'r angladd). Ystyriwch eu gallu i gyflawni hyn. Os oes ganddynt anghenion dysgu neu gorfforol ychwanegol, meddyliwch yn greadigol am sut gallwch chi eu cefnogi.

Fel un sy'n gweithio fel gweithiwr gofal cymdeithasol proffesiynol yn ystod yr argyfwng Covid-19, mae'n bosibl y byddwch yn cynorthwyo plant a phobl ifanc sydd mewn profedigaeth neu'n cynnig cyngor i deuluoedd sydd wedi cael profedigaeth yn ddiweddar ac yn gorfod egluro i'w plant beth sydd wedi digwydd. Mae'r adnodd isod yn cynnig gwybodaeth ac awgrymiadau ymarferol i'ch helpu.

Fel oedolion, rydym yn aml yn ei chael yn anodd siarad am farwolaeth. Mae'n bwnc sy'n cael ei osgoi ac mae ein pryderon ein hunain yn gallu ein gwneud yn anghyfforddus wrth sôn amdano. Os byddwn yn siarad â phlant am farwolaeth, gall hynny wneud i ni deimlo'n amddiffynnol, gan ddymuno eu gwarchod rhag gwybod am farwolaeth. Fodd bynnag, y gwir yw bod hyn yn gallu gwneud y plant yn fwy pryderus am yr anhysbys. Mae plant yn sensitif iawn i emosiynau oedolion ac yn aml bydd yr anhysbys yn codi mwy o ofn ar blentyn na'r gwirionedd. Gellir ymdrin â'r gwirionedd ac mae'n bwysig iawn bod plant yn deall bod marwolaeth yn rhan o fywyd a bod unrhyw emosiynau y maent yn eu teimlo yn rhai naturiol.

Siarad â phlant - awgrymiadau

Peidiwch ag ofni 'dweud y peth anghywir' neu 'wneud pethau'n waeth' - mae hyn wedi digwydd eisoes. Bydd eich sgwrs yn sicr o helpu'r plentyn neu berson ifanc.

Byddwch yn naturiol, defnyddiwch eich geiriau'ch hun.

Byddwch yn ymwybodol o'ch diwylliant eich hun/eich credoau am farwolaeth.

Peidiwch â chymryd bod y plentyn yn gwybod bod y person yn marw neu wedi marw.

Ceisiwch siarad â phlant/pobl ifanc mor fuan ag y gallwch. Os ydynt yn ymwybodol bod y coronafeirws gan rywun, mae'n bosibl eu bod yn aros am newyddion.

Meddyliwch am y lle rydych am gynnal y sgwrs. Dewch o hyd i le tawel lle gallwch roi'ch holl sylw i'r plentyn.

Ystyriwch a fyddwch yn siarad â'r holl frodyr a chwiorydd yr un pryd, neu â'r plant hŷn yn gyntaf. Bydd hyn yn dibynnu ar oed y plant ac amgylchiadau'r teulu

Byddwch yn onest - mae plant yn gwybod pan fyddwn yn cuddio pethau a gall hyn wneud iddynt deimlo na allant ymddiried ynom.

Cyfeiriwch at y person sydd wedi marw wrth ei enw bob tro.

Byddwch yn sensitif a gwrandewch ar y plentyn.

Rhannwch eich profiadau'ch hun.

Holwch am eu hatgofion a'u profiadau o'r person sydd wedi marw. Pa fath o berson oedd ef? Beth yw eu hoff atgofion? Gadewch i'r plant siarad amdanynt.

Peidiwch byth â defnyddio geiriau teg fel 'wedi mynd i ffwrdd', 'wedi mynd i gysgu', neu 'i fyny yn y nef'. Mae'r rhain yn syniadau hyfryd ond gallant ddrysu plentyn a pheidio â chyfleu iddo fod yn sefyllfa'n un barhaol. Defnyddiwch y termau cywir fel 'wedi marw', 'marwolaeth' neu 'marw'.

Peidiwch â rhoi taw ar blentyn oherwydd gallai hyn wneud iddo deimlo na ddylai ofyn cwestiynau

Gadewch i blant ofyn cwestiynau ac atebwch nhw mor onest ag y gallwch. Rhai o'r cwestiynau y bydd plant yn eu gofyn yn aml yw: Pam roedd hi wedi marw? Sut roedd hi wedi marw? Pam mae pobl yn marw? Fydda i'n marw? Fydd mam yn marw hefyd? Beth sy'n digwydd pan ydych chi'n marw?

Dyma rai ymatebion i'ch helpu i egluro marwolaeth i blant:

"Mae marwolaeth yn rhan o fywyd ac mae pob peth yn marw, ond dyw hynny ond yn digwydd pan fydd rhywun yn sâl iawn ac nad yw'r meddygon yn gallu ei wella."

"Dyw ein cyrff ni ddim yn gweithio bellach"

"Dyw pobl sy'n iach ddim yn marw fel'na, a does dim rheswm i feddwl y byddan nhw'n marw."

"Beth wyt ti'n meddwl sy'n digwydd pan fydd rhywun yn marw?"

Bydd gan rai teuluoedd gredoau crefyddol am beth sy'n digwydd pan fydd rhywun yn marw, ond dylech gymryd y gallai'r plentyn weld hyn yn ei ffordd ei hun.

Peidiwch ag ofni sôn am beth fydd yn digwydd nesaf, am bethau fel cyfarwyddwr angladdau a chladdu/amlosgi. Eglurwch y bydd yn gallu ffarwelio yn ei ffordd ei hun. Oherwydd y cyfyngiadau presennol ar angladdau, gofynnwch sut byddai'n hoffi i'r angladd fod ac anogwch y plentyn i gymryd rhan i greu ffordd ystyrlon i ffarwelio.

Peidiwch â chymryd y bydd y plentyn yn drist am y farwolaeth. Yn ôl eu hoed, bydd plant yn aml yn derbyn y ffaith ac yn parhau â'u gweithgareddau pob dydd. Mae plant yn byw yn y presennol. Mae'r tabl isod yn rhoi rhyw syniad o'r ffordd y byddai eu dealltwriaeth yn gallu amrywio yn ôl oed.

Gadewch i'r plentyn alaru yn y ffordd y mae'n ei dymuno. Bydd pob person yn galaru mewn ffordd wahanol, ac mae unrhyw fath o emosiwn i'w ganiatáu.

Enwch yr emosiwn rydych yn ei weld yn y plentyn er mwyn ei helpu i ddeall ei deimladau.

Gofynnwch i'r plentyn a fyddai'n hoffi gwneud gweithgareddau cofio, ond derbyniwch na fydd am wneud hynny o bosibl ar yr adeg hon. Gellir ailedrych ar hyn pan fydd yn barod.

Gofynnwch a oes rhywun penodol y byddai'n hoffi siarad ag ef i gael cefnogaeth. Efallai fod rhywun y mae'n ymddiried ynddo ac yn teimlo ei fod yn cael cefnogaeth ganddo.

Syniadau i ffurfio atgofion

Gwneud bocs atgofion - gellir defnyddio bocs esgidiau, neu unrhyw fath o focs yn y cartref, i wneud hyn. Gall y plentyn roi eitemau yn y bocs sy'n ei atgoffa am y person sydd wedi marw, er enghraifft, lluniau, storïau neu ddarluniau. Gall y plentyn addurno'r bocs i wneud iddo deimlo ei fod yn berchen arno.

Goleuwch gannwyll arbennig er cof am y person.

Efallai y bydd y plentyn am roi eitem o'i eiddo ei hun (e.e. tedi) i fod gyda'r person.

Crëwch jar pryderon, jar atgofion, neu freichledi atgofion.

Deall marwolaeth: oedran a chyfnod

Mae'r adnodd hwn yn dangos sut mae plant yn deall marwolaeth ac ar ba gam yn eu bywydau.

Helpu i egluro coronafirws i blant

Mae'r adnoddau hyn wedi'u cynllunio i helpu i egluro coronafirws i blant:

Mae'r gwefannau hyn yn darparu cyngor pellach ar gynnig cymorth profedigaeth:

Gofynnir i nifer mawr o weithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru ddarparu gofal diwedd oes tosturiol mewn lleoliadau gofal cymdeithasol. Mae hyn yn her emosiynol fawr i nifer mawr o staff. Mae timau a'u harweinwyr yn gallu eu helpu.

Arweinwyr tîm yn modelu arweinyddiaeth dosturiol:

Rhoi sylw: rhoi sylw i aelodau'r tîm - 'gwrando gyda diddordeb mawr'

Deall: cyd-ddealltwriaeth o beth mae aelodau eu tîm yn ei wynebu

Dangos empathi: cydymdeimlo â nhw yn eu poen, eu hofn, eu pryder, eu rhwystredigaeth, eu dicter, eu galar

Helpu: cymryd camau deallus i wasanaethu neu helpu aelodau'r tîm i ddarparu'r gofal tosturiol o ansawdd da y maent yn dymuno ei ddarparu a gofalu am eu lles

Beth arall y gall arweinwyr tîm ei wneud?

Sicrhau bod datganiad clir o'r pwrpas uwch sydd i waith y tîm a'i fod wedi'i ddeall gan bawb ac yn cael ei gadarnhau'n aml - fel galluogi cleifion, defnyddwyr gwasanaethau, cleientiaid i fyw a marw gan deimlo'n ddiogel a'u bod mewn man lle mae pobl yn eu caru ac yn gofalu amdanynt

Annog aelodau'r tîm i fodelu cymorth tosturiol i'w gilydd yn ystod y cyfnod anodd hwn - gwrando, deall, helpu a dangos empathi. Gallant helpu drwy ddangos caredigrwydd a thosturi a mewngofnodi gyda'i gilydd.

Lleihau'r hierarchaeth a'r ffiniau o fewn y tîm ac, os yw'n bosibl, eu hannog i fwyta gyda'i gilydd, cael cwpanaid o goffi gyda'i gilydd etc.

Annog aelodau'r tîm i gydnabod, er ein bod yn tueddu i ganolbwyntio ar hyfforddiant technegol, y dylid canolbwyntio i'r un graddau (os nad yn fwy) ar sut rydym yn cydweithio fel aelodau cefnogol, tosturiol o'r tîm

Annog aelodau'r tîm i helpu ei gilydd drwy gydnabod a dilysu teimladau ei gilydd.

Sicrhau bod y tîm yn cael amser yn rheolaidd i fyfyrio a rhannu ac i gynllunio ac adolygu gyda'i gilydd. Yn y cyfnod tyngedfennol hwn, dylid gwneud hyn bob dydd, er enghraifft, ar ddechrau neu ddiwedd sifft, ac amserlennu rhai adolygiadau hirach pryd bynnag y gellir

Mae ymddiriedaeth yn allweddol - ymddiried yn naioni cynhenid ein gilydd ac ymddiried yng ngalluoedd/sgiliau pobl eraill.

Yn enwedig ar yr adeg hon, rhaid i arweinwyr gyfleu eu:

Diffuantrwydd

Gonestrwydd a pharodrwydd i fod yn agored

Optimistiaeth

Gwerthfawrogiad

ac, wrth gwrs, tosturi.

Dyma rai dolenni sy'n cynnig cefnogaeth a meddyliau pellach ar arweinyddiaeth dosturiol yn ystod pandemig Covid-19:

Mae pob bywyd yn werthfawr, ac efallai hoffech wneud rhai atgofion gyda neu ar gyfer teuluoedd, yn dibynnu ar yr amgylchiadau. Efallai hoffech gydnabod y golled a thalu teyrnged fel tîm.

Rhai syniadau syml:

Creu bocs cof a gosod eitemau pwysig i'r unigolyn ynddo. Gall hwn fod yn anrheg amhrisiadwy i'r teulu.

Creu llyfr cof. Rhoi lluniau a gofyn i aelodau staff i ysgrifennu eu hoff gof o'r person sydd wedi marw. Bydd teuluoedd yn trysori'r atgofion hyn ac yn gwerthfawrogi bod y person yn cael ei werthfawrogi gan eraill.

Trefnwch adlewyrchiad tîm. Dylai hyn gymryd 15 munud yn unig. Trefnwch amser a lle. Gallwch ddod at eich gilydd i gynnau cannwyll er cof am y rhai sydd wedi marw. Chwarae eu hoff gân neu rannu atgofion melys.

Creu coeden neu wal cof i'r tîm lle gallwch arddangos enwau'r rhai sydd wedi marw a lle gall aelodau staff ychwanegu negeseuon. Gellir adnewyddu hyn pob mis a gellir rhoi negeseuon o'r misoedd blaenorol mewn albwm lluniau mawr. Dylai gadw'n ddiogel mewn bocs ar gyfer atgofion blynyddol neu eu rhoi i'r teulu.

Mae Cymdeithas Gweithwyr Cymdeithasol Prydain (BASW) a Association of Palliative Care Social Workers wedi datblygu adnoddau i gynorthwyo gweithwyr cymdeithasol yn ystod y pandemig Covid-19. Mae cyngor yn y dolenni isod am agweddau ar ymarfer, defnyddio PPE a darparu gofal diwedd oes.

Gall sgyrsiau am ddymuniadau diwedd oes fod yn anghyfforddus ac achosi cryn ofid. Mae'n bwysig parchu hawl yr unigolyn i fynegi ei ddymuniadau wrthoch chi ac i beidio ag osgoi'r sgwrs.

Mae Marie Curie, elusen sy'n cefnogi pobl drwy salwch angheuol, wedi cynhyrchu adnoddau i'ch cefnogi. Mae'r adnoddau'n cynnig cyngor ar sut i gael y sgwrs mewn ffordd sensitif, empathig a moesegol.

Mae Cyngor Gofal Cymdeithasol Gogledd Iwerddon wedi cynhyrchu'r ffilm 10 munud hwn i'ch tywys drwy'r sgyrsiau anodd am ddymuniadau diwedd oes. Mae'n gofyn rhai o'r cwestiynau y bydd y person sydd yn eich gofal, o bosib, eisiau meddwl amdanyn nhw.

Bydd y pwyntiau canlynol, a ddatblygwyd gan Hosbis y Cymoedd, yn helpu i gefnogi trafodaethau ynglŷn â dymuniadau diwedd oes:

Gall trafodaethau am gynllunio ymlaen llaw helpu i rwystro derbyniadau diangen a digroeso mewn ysbytai, drwy ddeall beth sy'n bwysig i'r person

Efallai y byddan nhw eisiau trafod pa driniaeth neu ofal nad ydyn nhw eisiau, mae mwy o wybodaeth isod ar wneud Penderfyniad i Wrthod Triniaeth Ymlaen Llaw

Efallai yr hoffent drafod penodi Atwrneiaeth Arhosol a phenderfynu pwy fydd yn gwneud penderfyniadau os ydyn nhw'n colli'r gallu i wneud hynny. (Mae gwybodaeth yn yr adran isod ar gyfer y rheini sy'n cael eu hasesu fel rhai sydd heb y gallu)

Gall fod yn gyfle i berson reoli materion ac ystyried gwneud ewyllys, neu dweud wrth rywun lle mae eu hewyllys

Gall gynnwys trafod eu dewis o le gofal a/neu dewis lle'r unigolyn i farw

Gallai gynnwys darparu cymorth emosiynol i'r person i'w alluogi i drafod ei ddymuniadau gyda'r teulu neu ffrind agos. Yn yr amgylchiadau presennol efallai y bydd angen i chi gefnogi'r defnydd o alwadau fideo i helpu i hwyluso hyn

Efallai y bydd angen i chi roi cymorth emosiynol i aelodau'r teulu sy'n ei chael hi'n anodd trafod dymuniadau eu hanwyliaid

Gallai trafodaethau gynnwys cynllunio ariannol, er enghraifft, gwireddu yswiriant bywyd neu salwch difrifol, cael mynediad at gyfrifon banc, rhestru polisïau/pensiynau, gwneud ceisiadau am fudd-daliadau, y mae pob un ohonynt yn galluogi'r unigolyn â'r salwch i farw gan wybod bod eu teulu'n cael eu cefnogi

Efallai y bydd y person am drafod pwy fydd yn gofalu am eu hanifeiliaid anwes ar ôl iddynt farw

Efallai y byddent am gael cyfle i roi eiddo i anwyliaid, neu drefnu i'r eitemau hyn gael eu trosglwyddo

Efallai y bydd rhywun eisiau cynllunio ei angladd. Gallant wneud hynny drwy rannu eu syniadau a'u dymuniadau neu drwy weithio'n uniongyrchol gyda threfnydd angladdau i drefnu ac i dalu ymlaen llaw am yr angladd. Mae cyfyngiadau ar hyn o bryd ynglŷn â'r hyn sy'n bosib a cheir mwy o wybodaeth ar ofal ar ôl marwolaeth a threfniadau angladd

Efallai yr hoffent wneud penderfyniadau am eu hetifeddiaeth ddigidol

Efallai y byddan nhw'n trafod eu credoau ysbrydol/crefyddol gyda chi a sut maen nhw am i'r rhain gael eu cynnwys os bydd eu hiechyd yn dirywio neu adeg marwolaeth

Efallai bod ganddyn nhw syniadau am bethau maen nhw eisiau eu gwneud a sut i dreulio'r amser sy'n weddill. Mae'r amgylchiadau presennol yn caethiwo pethau ond gall hyd yn oed y pethau bychain a phrofiadau bach fod yn arwyddocaol. Efallai y byddan nhw eisiau gwylio eu hoff ffilm, bwyta eu hoff ddanteithion, edrych ar ffotograffau neu rannu atgofion. Mwy o wybodaeth ar gynnig cysur i berthnasau nad ydynt yn gallu bod gyda'u hanwyliaid a rhannu newyddion trist â nhw

Efallai y byddan nhw eisiau sicrwydd y bydd eu teulu'n cael eu cefnogi drwy eu galar

Efallai y byddan nhw eisiau trafod ac archwilio gyda chi beth mae bywyd wedi'i olygu, beth mae gobaith yn ei olygu neu pa werthoedd sy'n bwysig

Efallai y byddan nhw eisiau rhannu atgofion melys

Efallai y bydd y person eisiau cynllunio negeseuon arhosol i'w hanwyliaid.

Mae'n bwysig sicrhau bod gan y person yr holl wybodaeth angenrheidiol i wneud penderfyniadau gwybodus, a'i bod yn cael ei chyflwyno mewn ffordd ddealladwy.

Dyma ychydig o adnoddau'r Sefydliad Gofal Cymdeithasol er Rhagoriaeth (SCIE) a Marie Curie sy'n gallu eich helpu gyda hyn:

Mae Compassion in Dying wedi cynhyrchu adnoddau i gefnogi trafodaethau cynllunio ymlaen llaw yn ystod Covid-19. Gallwch hefyd ddod o hyd i dempled ar gyfer datganiad ymlaen llaw. Nid yw hon yn ddogfen sy'n gyfreithiol rwymol ond mae'n dempled y gall rhywun gofnodi ei ddewisiadau a'i ddymuniadau.

Mae gan Byw Nawr sianel YouTube gydag amrywiaeth o ffilmiau byrion yn egluro gwahanol agweddau ar gynllunio gofal ymlaen llaw a allai fod yn ddefnyddiol i chi.

Bellach mae'n gyffredin i bobl o bob oed gael mynediad i'r rhyngrwyd a/neu i wybodaeth amdanynt fod ar gael ar y rhyngrwyd. Gelwir y wybodaeth ar-lein hwn yn 'etifeddiaeth ddigidol'. Gweler diffiniad y Gymdeithas Llythrennedd Ddigidol isod:

'Etifeddiaeth ddigidol yw'r wybodaeth ddigidol sydd ar gael am rywun yn dilyn eu marwolaeth. Mae etifeddiaeth ddigidol rhywun yn aml yn cael ei lywio gan y rhyngweithio a wnaeth y person a'r wybodaeth a grëwyd cyn iddynt farw. Gallai hyn gynnwys eu proffiliau cyfryngau cymdeithasol, sgyrsiau ar-lein, ffotograffau, fideos, proffiliau gemau a'u gwefan neu flog.

Gall etifeddiaeth ddigidol rhywun hefyd gael ei llywio gan gynnwys sy'n cael ei greu neu ei gyd-greu gan eraill. Gall hyn gynnwys rhyngweithio sydd wedi digwydd ar wal neu edefyn cyfryngau cymdeithasol rhywun arall. Efallai y bydd etifeddiaeth ddigidol rhywun hefyd yn cael ei llywio gan yr hyn y mae eraill wedi'i bostio ar-lein am yr unigolyn mewn papur newydd, blog neu wefan allanol.'

Gall dymuniadau diwedd oes archwilio beth yw'r opsiynau o ran sut hoffent i'w hetifeddiaeth ddigidol gael ei rheoli. Dyma a dnoddau i gefnogi pobl i wneud penderfyniadau am eu hetifeddiaeth ddigidol.

Mae gan rai unigolion ddymuniadau clir iawn ynglŷn â'r driniaeth nad ydyn nhw eisiau ei gael os ydyn nhw'n ddifrifol wael. Gellir cofnodi'r penderfyniadau hyn mewn dogfen sy'n gyfreithiol rwymol o'r enw 'Penderfyniad i Wrthod Triniaeth Ymlaen Llaw'. Yma ceir rhagor o wybodaeth a chopïau o'r templedi. Mae angen llofnod meddyg teulu neu feddyg sy'n cael ei enwi ar y dogfennau hyn.

Mae canllawiau penodol ynglŷn â Na Cheisier Dadebru Cardio-anadlol (DNACPR) mewn perthynas â Covid-19 wedi'u cyhoeddi.

Gellir dod ar draws mythau am adfywio cardio-pwlmonaidd (CPR) a'i effeithiolrwydd. Mae gan TalkCPR adnoddau hygyrch sy'n esbonio'r broses a sut mae penderfyniadau'n cael eu gwneud o ran eu defnyddio.

Nid oes unrhyw bolisïau cyffredinol o ran defnyddio CPR a thriniaeth cynnal bywyd i unigolion sy'n agored i niwed. Dylid gwneud penderfyniadau ar sail unigol, er eu lles gorau a lle bynnag y bo hynny'n bosibl, ar y cyd â'r unigolyn sy'n sâl. Gwnaeth Prif Swyddog Meddygol Llywodraeth Cymru, Dr Frank Atherton, a'r Prif Swyddog Nyrsio, yr Athro Jean White, y datganiad canlynol yn ddiweddar:

"Ni ddylai oedran, anabledd na chyflwr hirdymor ar eu pennau eu hunain byth fod yn rheswm dros gyflwyno gorchymyn DNACPR yn erbyn dymuniadau'r unigolyn. Mae'n parhau i fod yn hanfodol gwneud penderfyniadau ar sail sefyllfaoedd unigol a thrwy ymgynghori ag unigolion. Nid yw'n dderbyniol i gynlluniau gofal o flaen llaw, pa un a ydynt yn cynnwys ffurflen DNACPR wedi'i chwblhau ai peidio, gael eu defnyddio gyda grwpiau o bobl o unrhyw fath. Rhaid parhau i wneud y penderfyniadau hyn ar sail sefyllfaoedd unigol ac ar sail anghenion a dymuniadau'r unigolyn."

Gallwch ddarllen eu datganiad llawn yma Decisions on do not attempt cardiopulmonary resuscitation (DNACPR): age, disability and long term conditions

Mae Arolygiaeth Gofal Cymru (AGC) ac Arolygiaeth Iechyd Cymru hefyd wedi cyhoeddi datganiad ar y cyd ar advanced care planning in Wales.

Mae Gofal Cymdeithasol Cymru wedi creu adnoddau ar ddarparu gofal i'r rheini â dementia yn ystod Covid-19.

Hefyd mae yna adnodd i gefnogi rhywun â dementia i fynegi ei dymuniadau.

Mae Social Care Institute for Excellence (SCIE) wedi creu'r adnoddau hyn ar ddarparu gofal diwedd oes i bobl â Dementia. Nid yw'r adnoddau hyn yn benodol i Covid-19 ond maen nhw'n cynnwys llawer o wybodaeth ddefnyddiol sy'n dal yn berthnasol.

Mae Hosbis y Cymoedd yn cynnig gwasanaeth 'Cariad' i bobl sy'n byw â Dementia. Gweler isod awgrymiadau ar ddarparu gofal diwedd oes i bobl â dementia:

Model CGADGD ar gyfer Gofal dementia Lliniarol a Gofal Diwedd Oes

Cysylltu - Mae'r pwysigrwydd o deimlo'n gysylltiedig â rhywun yn bwysig iawn. Mae'n hollbwysig bod teuluoedd a phobl sy'n byw â dementia yn cael amser gyda gweithwyr proffesiynol i archwilio teimladau a phryderon.

Mae'n bwysig hefyd cael cefnogaeth gan gymheiriaid i'r gofalwr. Gall bod â'r hyder i fynd i'r afael yn benodol â galar rhagweladwy ac amwys a'r cysyniad o golli person i ddementia gael effaith gadarnhaol ar leihau teimladau o golled a gall hyd yn oed atal materion galar a phrofedigaeth gymhleth.

Gofynnwch - mae gan aelodau o'r teulu a ffrindiau wybodaeth allweddol am orffennol rhywun a gall hyn ddarparu gwybodaeth hanfodol wrth alluogi gweithwyr proffesiynol i gysylltu â'r person a deall y byd trwy eu lens.

Atgof, dylid defnyddio pŵer yr ymenydd a'i allu i gludo pobl i adegau eraill yn y bywyd gyda phobl sy'n byw gyda diagnosis dementia. Os caiff ei ddefnyddio'n gywir a'i gysylltu â gwybodaeth a ddarperir gan aelodau'r teulu, gall hyn fod yn ffordd wych o dawelu a thynnu sylw pobl pan fyddant yn teimlo'n ofidus neu'n cynhyrfu.

Dechrau sgyrsiau - gall cynllunio gofal ymlaen llaw fod yn bwysig i rywun sydd â diagnosis dementia. Mae cychwyn sgyrsiau ynghylch y man gofal a ffafrir, anghenion cymorth a phryderon yn y dyfodol yn caniatáu amser i deuluoedd ystyried sut yr hoffent i'w dyfodol edrych. Dylid egluro a chwblhau gwaith papur pŵer atwrnai parhaus lle bo hynny'n bosibl. Mae hyn yn lleihau teimladau o euogrwydd a phryder pan fydd yr unigolyn â dementia yn dirywio ac mae ei anghenion gofal yn newid. Gellir delio â hyn o safbwynt yr unigolyn yn hytrach nag aelodau'r teulu a gweithwyr proffesiynol yn gorfod gwneud penderfyniadau.

Gwerthfawrogi - mae angen gwerthfawrogi profiad byd y person â dementia. Mae profiad byd y person a dementia yn newid o achos ei diagnosis. Gall synhwyrau fel blas a chyffyrddiad newid. Felly, efallai na fydd y person yn hoffi'r un pethau neu fod yn fwy sensitif i gyffyrddiad. Mae'n gallu effeithio ar edrychiad hefyd, felly dylai fod yn ofalus wrth fynd at y person i sicrhau nad ydych yn eu dychryn.

Dangos trugaredd- wrth weithio gyda phobl sydd â diagnosis dementia ac aelodau o'u teulu.

*Cafodd yr adnoddau hyn eu curadu a'u cynhyrchu gan Hannah Williams, Rheolwr Gwella Datblygu yn Gofal Cymdeithasol Cymru, gyda chymorth parod a mewnbwn gan:

Dr Megumi Baba, Meddyg Ymgynghorol ar Feddyginiaeth Liniarol Pontio Pediatrig, Hosbis Tŷ Hafan a Bwrdd Iechyd Caerdydd a'r Fro

Anna Bowyer, Therapydd Chwarae, Hosbis Tŷ Hafan

Dr Jo Elverson, Meddyg Ymgynghorol ar Feddyginiaeth Liniarol, Hosbis St Oswald's

Sarah Harries, Gweithiwr Cymdeithasol Gofal Lliniarol, Hosbis y Cymoedd

Tracy Jones, Gweithiwr Cymdeithasol a Phennaeth Gwasanaethau Cymunedol a Phartneriaethau, Hosbis Tŷ Hafan

Dr Julie Latchem-Hastings, Cymrodor Ôl-ddoethurol, Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru, Canolfan Ymchwil Treialon, Coleg Biomeddygol a Gwyddorau Bywyd, Prifysgol Caerdydd

Jonathan Pearce, Gweithiwr Cymdeithasol ac Arweinydd Cymorth Teuluol, Hosbis y Cymoedd

Lynne Phelps, Therapydd Chwarae, Hosbis Tŷ Hafan

Yr Athro Michael West, Uwch-gymrodor Gwadd, The King's Fund, Athro Seicoleg Trefniadaeth, Prifysgol Caerhirfryn.

Os oes gennych gwestiwn neu os na allwch ddod o hyd i'r hyn yr ydych yn edrych amdano, cysylltwch â ni.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cefnogi gofal diwedd oes mewn lleoliadau gofal cymdeithasol yn ystod Covid-19

# data[].attributes.attachment_link.description
Skip to main content Cefnogi gofal diwedd oes mewn lleoliadau gofal cymdeithasol yn ystod Covid-19 Mae lleoliadau gofal cymdeithasol yn darparu gofal diwedd oes a chymorth mewn profedigaeth a hynny mewn amgylchiadau sydd yn aml yn anodd. Mae eu gwaith yn fwy cymhleth o lawer nawr oherwydd y cyfyngiadau a'r heriau sy'n codi o ganlyniad i Covid-19.