# data[].attributes.body
Aanmeldingen voor WO met 1% gestegen in 2015 na invoering van leenstelsel.

# data[].attributes.body
Beantwoording kamervragen omtrent de psychologische klachten van studenten door het leenstelsel.

# data[].attributes.body
Lage inkomens loste bij de basisbeurs al niet af en zullen dat ook niet doen bij het leenstelsel. Hoge inkomens ervaren slechts een kleine inkomstenverandering.

# data[].attributes.body
Gemiddelde studieschuld valt door invoering van leenstelsel hoger uit.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel | CPB.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze CPB Notitie rapporteert de gemiddelde aflossing en de inkomenseffecten die van deze varianten uitgaan. Met het inkomenseffect wordt bedoeld hoeveel een afgestudeerde kwijt is aan (extra) aflossing als percentage van zijn belastbaar huishoudinkomen uit werk en woning (Box 1). In deze CPB Notitie worden inkomenseffecten via Box 3 (inkomsten uit sparen en beleggen) buiten beschouwing gelaten.

# data[].attributes.body
7% minder aanmeldingen voor hogeronderwijs

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoger onderwijs: minder eerstejaars sinds invoering leenstelsel

# data[].attributes.attachment_link.description
Het aantal nieuwe studenten in het hoger onderwijs is in 2015 met bijna 7 procent gezakt. Dat komt vooral doordat zich in het hbo ruim 9 procent minder studenten aanmeldden.

# data[].attributes.body
Zie kopje kwaliteitsafspraken, staat heeft zich niet aan de bestedingsafspraken gehouden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Drie jaar na de afschaffing van de basisbeurs en de invoering van het leenstelsel staan nieuwe wijzigingen in de studiefinanciering voor de deur. Maar wat zijn nou eigenlijk de consequenties van al deze veranderingen voor de studenten en misschien nog wel belangrijker: komen ze de kwaliteit van het onderwijs wel ten goede?
Alle eerstejaars studenten in het hoger onderwijs (en aan lerarenopleidingen ook tweedejaars) mogen vanaf aankomend studiejaar de helft van hun collegegeld aftrekken. Deze wet scheelt nieuwe studenten op deze manier 1030 euro (en pabo-studenten 2060 euro).

De halvering van het collegegeld zou volgens de regering de instroom van studenten moeten verbeteren. Dit is met name nodig aan de pabo, waar de instroom is gehalveerd - van 11.366 studenten in 2006 tot 5496 in 2015. De tekorten aan leraren in het basisonderwijs lopen de komende jaren zelfs verder op, omdat er veel met pensioen gaan en er niet genoeg jonge leraren bijkomen. Als deze trend doorzet, verwacht het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) in 2025 een tekort van 10.537 fte.

De @RaadvanState is vernietigend over wetsvoorstel van @MinOCW voor halvering collegegeld eerstejaars. Effect van deze maatregel is niet aangetoond. pic.twitter.com/AXmi61DekL

- Frans van Heest (@fcvheest) March 19, 2018

De maatregel is echter niet geheel onomstreden. De Raad van State (RvS) bracht op 8 maart al negatief advies uit over het wetsvoorstel. De 'korting' valt volgens het adviesorgaan in het niet bij de 58.500 euro die uitwonende studenten gemiddeld kwijt zijn aan een opleiding. Bovendien vraagt de RvS zich af, waarom het collegegeld voor álle studenten wordt verlaagd. De studiekosten vormen immers alleen een drempel voor jongeren met een krappe beurs - een groep die door deze maatregel niet over de streep getrokken zal worden.

'Kortingen' en 'vouchers'

Nu zullen de studenten die de afgelopen drie jaar zijn begonnen met studeren misschien denken: "Vóór mij kreeg iedereen de basisbeurs en na mij krijgen ze een korting van meer dan duizend euro... En ik?" Ook voor deze (oud-)studenten heeft DUO wat bedacht, omdat zij nog niet hebben kunnen profiteren van de aankomende investeringen in het onderwijs. Bij het behalen van het diploma kunnen zij een studievoucher voor na- of bijscholing krijgen. Deze 'tegoedbon' is rond de 2000 euro waard. Let op de kleine lettertjes: je kunt het tegoed pas na vijf jaar en niet later dan tien jaar na je afstuderen inwisselen.

Dat klinkt aardig, kortingen en tegoedbonnen, maar er zit toch een addertje onder het gras. Op 24 mei kwam er een ander wetsvoorstel als maatregel uit het Regeerakkoord naar boven drijven: een wijziging van het rentepercentage voor leningen in het hoger onderwijs, per 1 januari 2020. Momenteel is dit gekoppeld aan de zogenaamde vijfjaarsrente, waardoor het rentepercentage praktisch nul is. Het plan is om het studievoorschot aan te laten sluiten op de tienjaarsrente.

De renteverhoging kan je zomaar 153 euro per jaar extra gaan kosten.

Deze tienjaarsrente is dagelijks wisselend en schommelde het afgelopen jaar tussen de 0,38 en 0,80 procent. Als we dus voor het gemak uitgaan van een gemiddelde rente van 0,59 procent, kan dit aankomende studenten met een gemiddelde studieschuld van 26.000 euro zomaar 153 euro per jaar extra gaan kosten. Zo ben je binnen zeven jaar je eerdere 'korting' van 1030 euro op het collegegeld alweer kwijt. Het is afwachten hoe de RvS hierover zal oordelen: het voorstel is namelijk nog in behandeling.

Kwaliteitsafspraken

Misschien gaan we met al deze bedragen en berekeningen wel aan de belangrijkste vraag voorbij: zijn al deze maatregelen uiteindelijk wel ten goede van de kwaliteit van het onderwijs, waar de studiefinanciering immers voor is?

Om de onderwijskwaliteit te verbeteren, zou het vrijgekomen geld van de afschaffing van de basisbeurs direct terug het onderwijs in worden gepompt. Begin dit jaar bleek echter uit een rapport van de Algemene Rekenkamer dat deze voorinvesteringen waarschijnlijk niet volledig zijn gerealiseerd. Van de 860 miljoen euro die aan het onderwijs besteed had moeten worden, is van slechts een derde duidelijk dat dit daadwerkelijk gebeurd is. Ongeveer 250 miljoen euro voldeed niet aan de criteria en van 330 miljoen euro is dit volgens de Rekenkamer niet te achterhalen.

Vanmorgen is het sectorakkoord voor het hoger onderwijs getekend. In dit akkoord zijn afspraken gemaakt over de besteding van het geld dat is vrijgekomen uit de studievoorschotregeling. Lees hier het persbericht: https://t.co/Y4kbYLLtUS #kwaliteitsafspraken pic.twitter.com/F2ZfRKhQw0

- Ministerie van OCW (@MinOCW) April 9, 2018

Als reactie op dit rapport, waar sommigen 'een trauma aan hebben overgehouden', is de rol van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) flink verstevigd. Hiertoe is besloten bij de nieuwe kwaliteitsafspraken. Misschien nog meer vernieuwend is waar deze onderwijsdoelstellingen nu vandaan komen. Voorheen werd dit namelijk in Den Haag bepaald, bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Voortaan komen de hogescholen en universiteiten zelf met een plan, op basis van onderhandelingen tussen bestuursleden en medezeggenschapsraden. Het idee is dat de studenten, die de basisbeurs moesten inleveren om de investeringen mogelijk te maken, zelf mogen meebeslissen over waar het geld aan wordt uitgegeven.

Bureaucratie en bezuinigingen

Afgelopen maand stelde de Onderwijsraad dat universiteiten en hogescholen zelf moeten kunnen bepalen hoe ze 'hun geld' besteden, zolang ze dit maar duidelijk maken. De NVAO moet heldere normen meekrijgen, zodat ze weten waar ze op moeten toezien. Ook wil de Onderwijsraad de medezeggenschap niet aan haar lot overlaten: er zou een instantie moeten komen die medezeggenschapsraden helpt de financiën van hun onderwijsinstelling te doorgronden, naar analogie van de lokale rekenkamers.

Daar is lang niet iedereen het mee eens. Volgens Jeroen Smeets, onderwijsbestuurder aan de faculteit Gedrags- en Bewegingswetenschappen van de Vrij Universiteit (VU), getuigt het van "wantrouwen jegens de universiteiten." Hij maakt zich zorgen over de extra bureaucratie en kosten die een nieuwe instantie met zich mee zou brengen. "Dat geld kun je niet uitgeven aan het verbeteren van je onderwijs. Het onderwijs moet onafhankelijk blijven van de overheid, we willen geen Turkse of Russische toestanden krijgen."

Het is een goede zaak dat medezeggenschapsraden de besteding van de extra onderwijsmiddelen bepalen, aldus Smeets. Volgens hem komen de kwaliteitsafspraken echter veel te laat en is het vooral een doekje voor het bloeden. "De afgelopen dertig tot veertig jaar is het bedrag per student steeds afgenomen," zegt de onderwijsbestuurder. "Effectief is er per student nu nog maar de helft van het geld over, vergeleken met toen ik zelf nog student was."

"De kwaliteitsafspraken komen veel te laat.
Het is een doekje voor het bloeden."

Met de voorinvesteringen konden volgens Smeets alleen de ergste bezuinigingen worden teruggedraaid. Door de aanstaande investeringen kan het onderwijs echt weer worden verbeterd. Zo zullen op de VU meer werkgroepen komen om persoonlijker onderwijs te kunnen geven. "Uit de reguliere financiering was dat niet te betalen, maar nu wel." Daarnaast wil de VU investeren in het professionaliseren van het tentamineren, meer keuzemogelijkheden tussen vakken, betere doorstroming naar masters en het onderwijs meer evidence-based maken. Ook zullen studenten in de toekomst beter moeten worden begeleid bij het schrijven van scripties en afstudeeronderzoeken.

Community building, digitalisering en 'handen aan het bord'

Voortaan moeten we voor een verbetering van de onderwijskwaliteit dus niet vertrouwen op de plannen van de overheid, maar die van de medezeggenschapsraden. Hoe die eruitzien, hoeveel inspraak ze hebben en hoe een akkoord tot stand komt, is per instelling verschillend. De enige 'eis' is dat alle investeringen binnen de zes pijlers moeten vallen, die zijn vastgelegd in de kwaliteitsafspraken: intensiever en kleinschalig onderwijs, onderwijsdifferentiatie (waaronder talentontwikkeling), docentenkwaliteit, passende en goede onderwijsfaciliteiten, meer en betere begeleiding van studenten en studiesucces (inclusief doorstroom, toegankelijkheid en gelijke kansen).

Bij in elk geval één onderwijsinstelling ligt er al een volledige overeenkomst tussen het college van bestuur en de medezeggenschapsraad: de Hogeschool Utrecht (HU). In de Domstad zijn de bestuursleden van de hogeschool het eens geworden met de studenten en docenten over de verdeling van de gelden. Zo wordt er achttien miljoen euro geïnvesteerd in 'handen aan het bord' voor meer docenten, komt er vier miljoen euro beschikbaar voor community building en wordt twee miljoen euro in digitalisering gestoken.

Thomas Kroes, voorzitter van de studentengeleding in de Hogeschoolraad van de HU, is blij met de vormgeving van de kwaliteitsafspraken. "Maar het is jammer dat het zo lang heeft geduurd," zegt Kroes. "Er werd beloofd dat de voorinvesteringen direct voelbaar zouden zijn, maar dat was niet zo. De afgelopen drie jaar zijn nieuwe studenten er daardoor niet op vooruit gegaan. Nu is er veel meer ruimte voor studenten om iets te organiseren. Er is eindelijk weer geld beschikbaar."

Aan de Universiteit Wageningen (WUR) ging het bij de voorinvesteringen eigenlijk al goed, zegt studentenraadslid Jaap Kerr. Hij is het niet eens met het beeld van de Rekenkamer en is van mening dat de WUR al nuttige investeringen heeft kunnen doen. Zo is er een wekelijks inloopspreekuur bij de studentenpsycholoog gefinancierd. Toch is meer geld welkom, daarmee wil de universiteit namelijk de groei gaan opvangen: het aantal studenten in Wageningen is in acht jaar namelijk verdubbeld. "De kwaliteit van de docenten is prima, alleen het aantal begint krap te worden. De groei mag niet leiden tot een vermindering van de onderwijskwaliteit."

Kerr is blij over de opzet van de kwaliteitsafspraken, maar is bang dat er niet goed over de verantwoordelijkheid is nagedacht. "Het is duidelijk wie er allemaal inspraak hebben, maar wie is er verantwoordelijk als de NVAO of de Rekenkamer weer van alles afkeurt? Er is geen blauwdruk, dus ik hoop dat het bij alle veertien universiteiten goed gaat met de uitvoering. Bij ons in het kleine Wageningen gaat dat meestal wel goed, wij zijn down-to-earth. Maar op de grotere universiteit, zoals de UvA, is er volgens mij meer onenigheid."

Grote problemen in Amsterdam

Hoe zit het inderdaad eigenlijk in onze hoofdstad? In tegenstelling tot onderwijsbestuurder Smeets wilden de studenten van de medezeggenschapsraad aan de VU inhoudelijk nog geen uitspraken doen over de investeringen.

Aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) moet er nog op de zeven faculteiten worden gekeken waar het geld heengaat. Wel is al zeker dat ze centraal meer dan een miljoen euro gaan investeren in de HvA-brede investeringen, laat een woordvoerder ons weten. Die zullen, net als bij de HU, voor een groot deel liggen in de community building. Daarnaast zal er worden geïnvesteerd in de onderwijslogistiek, de eerste honderd dagen en "alles, wat met diversiteit en inclusie te maken heeft."

Aan de 'grote UvA' zijn de problemen misschien wel het grootst. Tot 2020 worden er nog altijd bezuinigingen doorgevoerd, terwijl men er vorig jaar al colleges moest geven in tenten. Het belangrijkste is dan ook dat er kleinere werkgroepen komen, zegt commissievoorzitter Onderwijs en Financiën Mitchel Sluis van de FSR Maatschappij en Gedragswetenschappen. "Het zou al mooi zijn als je met een maximum van twintig studenten per groep gaat werken. Daar is onder studenten veel vraag naar."

Sluis is zelf vooral geïnteresseerd in flex-studeren, zodat je per vak kunt betalen als je niet je volledige studie kunt volgen door commissies of werk. "Nu moet je het volledige instellingstarief betalen en dat is voor sommigen onbetaalbaar." Het belangrijkste, vindt hij, is dat het geld goed terecht moet komen. "Tot voor kort was dat niet zo, daarom ben ik nu blij met de horizontale dialoog. Het is alleen nog even afwachten of de uitwerking ook goed gaat en de stem van de student daarin doorklinkt."

Financiële noodsituatie

Waar de stem van de student zonder enige twijfel doorklinkt, is bij belangenbehartiger ISO. Zij stonden het hardst te juichen bij het akkoord over de kwaliteitsafspraken, waarvoor ze ook veel lof kregen. Op dit moment zijn ze bezig met het opzetten van een loket om vragen van de medezeggenschapsraden te beantwoorden. Twee medewerkers, één van het ISO en één van de LSVb, zijn hiervoor beschikbaar gesteld. De website met het loket wordt in oktober gelanceerd.

ISO-voorzitter Tom van den Brink is tevreden over de kwaliteitsafspraken en het loket, maar is nog altijd verbitterd over de halvering van het collegegeld en de aankomende renteverhoging. "Het is een omslachtige manier om studenten een sigaar uit eigen doos aan te reiken." Hij sluit zich aan bij de uitspraak van Raad van State, als het om de toegankelijkheid van het onderwijs gaat. Hij hoopt dan ook dat de Raad zich eveneens negatief zal uitlaten over de renteverhoging. "De voltallige oppositie in de Eerste Kamer heeft al gezegd: die tienjaarsrente, daar gaan we voor liggen. Wij gaan daar nu ook alles tegen doen."

"Studenten voelen het niet meer alleen in hun portemonnee, maar hebben ook steeds vaker mentale en fysieke klachten."

De financiële positie van de student is momenteel het grootste hoofdpijndossier van het ISO. Dat op 1 januari 2019 het lage btw-tarief wordt verhoogd van zes naar negenprocent, helpt niet bepaald mee. "Studenten hebben niet echt een belastbaar inkomen, dus die gaan er alleen maar op achteruit," legt Van den Brink uit. "Daarnaast lopen ook nog eens de huren op. En studenten voelen de maatregelen niet meer alleen in hun portemonnee, maar hebben ook steeds vaker mentale en fysieke klachten. Dit zou allemaal best wel eens kunnen uitlopen op een noodsituatie. Dat vraagt ook om een noodsignaal."

De andere belangenbehartiger die bij het ondertekenen van de kwaliteitsafspraken aan tafel zat, de LSVb, staat hier een stuk kritischer tegenover. Penningmeester Maarten Heinemann legt uit waarom: "De massa's stromen toe, er is minder aandacht voor de studenten en er is een groeiende prestatiedruk. Als je de rijksbijdrage per student tot 2025 doorberekent, gaat die nog altijd omlaag. Door de afschaffing van de basisbeurs zouden er middelen vrijkomen, maar die investeringen hebben helemaal niet plaatsgevonden omdat de geldstromen elders afnamen door bezuinigingen." Als de renteverhoging doorgaat, is de verlaging van het collegegeld volgens hem niets meer dan een schijninvestering.

Studieschulden lopen op, terwijl de rijksbijdrage per student blijft dalen.

Financieel gezien gaan studenten er dus niet bepaald op vooruit, in tegendeel zelfs. Studeren wordt op de lange termijn alsmaar duurder, zowel in het onderwijs zelf als in het leven eromheen. Studieschulden lopen op terwijl de rijksbijdrage per student blijft dalen. Als dit de toegankelijkheid en kwaliteit van het onderwijs zou bevorderen, is dit het misschien nog wel waard. Met de kwaliteitsafspraken hebben we weer een beetje hoop op beter onderwijs, maar de toegankelijkheid gaat er zeker niet op vooruit. Werk aan de winkel dus, of beter gezegd: werk aan de studie(financiering).

Dit is het zesde artikel in onze serie over studentenschulden. Lees ook over:
1. De geschiedenis van de studiefinanciering
2.Studenten met een 'creatieve lening'3. De consequenties van een lening voor je hypotheek
4. De psychologie achter lenen: steun of stress?
5. De financiële druk op de lengte van je studietijd
6. De top-vijf landen om te gaan studeren

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe het onderwijs mogelijk beter (maar studeren vooral duurder) wordt

# data[].attributes.attachment_link.description
Drie jaar na de afschaffing van de basisbeurs en de invoering van het leenstelsel staan nieuwe wijzigingen in de studiefinanciering voor de deur. Maar wat zijn nou eigenlijk de consequenties van al deze veranderingen voor de studenten en misschien nog wel belangrijker: komen ze de kwaliteit van het onderwijs wel ten goede?

# data[].attributes.body
Jongeren met een hoge studieschuld kampen vaker met depressies dan jongeren zonder studieschuld. Dit onderzoek is gedaan door onderzoeker Katrina Walsemann van de University of South Carolina. Zij geeft aan dat dit mogelijk te maken heeft met de hoeveelheid stress die een dergelijke lening met zich meebrengt.

# data[].attributes.body
In dit artikel worden de risico's en gevolgen van het lenen bij DUO opgesomd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De één ziet een lening als gratis geld, de ander slaat alleen al bij de gedachte van een studieschuld doodsangsten uit. Want hoe zit het nou precies met het terugbetalen? Kan je nog wel een hypotheek krijgen met een studieschuld? Omdat er heel veel mensen zijn die er niets van snappen, vroegen wij na bij DUO voor antwoorden. Zodat we het jou uit kunnen uitleggen, zonder lastige financiële woordjes die het ene oor in, en het andere oor weer uitgaan.

In april werd al bekend dat steeds meer oud-studenten problemen hebben met het aflossen van hun studieschuld. Door de afschaffing van de basisbeurs zijn zelfs meer studenten gaan lenen. De gemiddelde schuld per student zal daarom nog verder oplopen tot 21.000 euro. Dat is helemaal kut als je weet dat het geld van de afgeschafte basisbeurs niet naar het onderwijs gaat. Volgens studentenorganisaties ISO en LSVB geeft de overheid zelfs nu nog minder uit aan onderwijs dan toen. 20.000 euro in 2000, tegenover 14.300 straks in 2025. Gelukkig is zo'n lening bij DUO voor ons studenten tenminste voordelig. Toch?

Staat een DUO-lening écht gelijk aan gratis geld?

De rente van een DUO-lening staat momenteel op 0% (denk er maar wat uitroeptekens bij, ja). Dit betekent, hoe bizar het ook is, dat de studenten die dit jaar afstuderen geen rente hoeven te betalen en kunnen zeggen dat het geleende geld, ' gratis geld ', is. Hoera! Tijd voor een vreugdedansje!

Of toch niet. Een rentepercentage wordt elk jaar voor vijf jaar vastgesteld, en geldt voor iedereen die dat jaar afgestudeerd is (meer hierover lees je een paar alinea's verderop). Maar ook voor de mensen die alweer vijf jaar verder zijn. Dit kan dus betekenen jij na deze periode bijvoorbeeld 8% aan rente over je resterende lening moet betalen.. Maar hier gaan we natuurlijk niet vanuit, want het rentebedrag is sinds 2002 alleen maar gedaald. Lenen bij DUO klinkt daarom hartstikke fancy en lekker goedkoop, maar we wonen in Nederland. In Nederland is niets gratis, wat betekent dat lenen sowieso gevolgen heeft voor later.

Studieschuld versus hypotheek aanvragen

Plannen om later een dikke villa te kopen? Ik help nu in één klap alle geruchten de wereld uit, want een studieschuld heeft zeker weten gevolgen voor je hypotheek, maar deze lening telt wel minder zwaar mee dan andere 'gewone' leningen.

Oke, kan je dat alsjeblieft even verduidelijken?

Ik zal het uitleggen met behulp van wat bedragen. Het zit zo: de bank berekent over een lening altijd maandlasten. Dit zijn bedragen die je maandelijks moet betalen om je lening af te lossen. Normaal berekenen ze als maandlast altijd 2% van een lening, maar bij een lening van DUO is dit minder. Zit je in het oude leenstelsel, hanteren ze een maandlast van 0,75%, bij het nieuwe leenstelsel 0,45%.

Een voorbeeld: je hebt een studieschuld van €15.000 (want dit is het gemiddelde bedrag dat een student aan studieschulden heeft aan het einde van de rit). In het nieuwe leenstelsel berekenen ze hier dus een maandlast van 0,45% over, dat komt neer op €67,50 per maand. Deze bedragen zijn niet 'echt', maar dit hebben hoge piefen bedacht als maatstaaf voor een bank om een hypotheek te verstrekken. Je lost in het echt namelijk een ander bedrag af, afhankelijk van jouw inkomen. Als je met jouw inkomen maandelijks een hypotheek van €600,- kunt betalen, wordt dit bedrag dus verminderd naar €532,50 (€600 - €67,50). Je kan hierdoor dus een minder hoge hypotheek afsluiten. Let op: dit verschil lijkt misschien 'weinig', maar bij het kopen van een huis kan dit in totaal makkelijk €20.000 euro schelen. Er is dus kans dat je jouw droomhuis wel gedag kan zeggen.

Maar dan zeg ik toch gewoon dat ik geen studieschuld heb?

Je studieschuld staat niet BKR-geregistreerd (Bureau Krediet Registratie). Dit betekent dat je hypotheekadviseur en banken geen inzicht hebben in studieschulden. Je bent wettelijk verplicht dit zelf te zeggen. Het zal je misschien verbazen, maar 39% van de mensen geeft hun studieschuld niet door aan de hypotheekadviseur. Daardoor kunnen ze dus een hogere hypotheek krijgen en vertoeven in bijvoorbeeld die dikke villa. Maar dit is natuurlijk niet helemaal de bedoeling en heeft natuurlijk gevolgen - duh, want we wonen in Nederland.

Als jij bijvoorbeeld met je liefje een huis koopt en vervolgens besluit te gaan scheiden en apart te gaan wonen, staat de NHG (Nationale Hypotheek Garantie) voor jou klaar. Ze kunnen bijvoorbeeld eventuele kosten dekken. Maar als je hebt gelogen over je maandlasten (dus je studieschuld niet doorgegeven hebt), doen ze dit niet meer voor je. Dan zit je dus zwaar in de penarie en moet je alles zelf gaan dokken. Het is bovendien niet chill om over tien jaar nog stééds je studielening af te moeten lossen, want dan heb je hoogstwaarschijnlijk wel weer andere zorgen aan je kop.

Allemaal leuk en aardig, maar ik koop nog lang geen huis en maak me meer zorgen over het afbetalen: hoe zit dat precies?

Als je bent afgestudeerd, hoef je niet meteen je studieschuld af te lossen. Dat is logisch, want het is natuurlijk niet honderd procent zeker dat jij gelijk die vette droombaan hebt. De tijd dat je niet hoeft af te betalen, noemen ze de aanloopfase. Deze periode start de eerste van januari nádat je bent afgestudeerd (of gestopt bent met je studie). Dit duurt twee jaar, hierna begint je aflosfase - waarin je, logisch, dus gaat aflossen. Dit bedrag is afhankelijk van de rente en je inkomen. Dit verschilt dus per persoon. Een jaar vóór je moet beginnen met betalen, krijg je hier bericht over. Je lost je studieschuld in 15 jaar af wanneer je in het oude leenstelsel zit. Wanneer je in het nieuwe leenstelsel zit, mag je kiezen of je het in 15 jaar of 35 jaar aflost.

Kan ik ook eerder aflossen?

Hoe eerder, hoe beter. Je kan eerder aflossen, of het bedrag in één keer aflosssen. Dit is allemaal geen probleem. Hiervoor moet je wel even de website van DUO raadplegen, want daar staan alle rekeningnummers waar je het geld naar kan overmaken. Dit is eigenlijk best gemakkelijk te vinden, dus dat scheelt weer een hoop ellende.

"Oké, lekker boeiend. Als je het niet redt, wordt het toch wel kwijtgescholden"

Hier zit het fout. Er is een mogelijkheid dat het kwijtgescholden wordt, maar dan kijkt de DUO wel eerst even goed in jouw portemonnee. Als jij bijvoorbeeld besluit al vanaf je 27e lekker twee daagjes in de week te gaan werken om verder op je kids te passen, wordt het niet kwijtgescholden. Dat liefje van je mag het dan mooi gaan betalen. En als je een tijdje geen baan hebt, waardoor je niet kunt aflossen? Dan wordt je aflosfase verlengd, met het aantal maanden dat je tijdelijk niet aflost. Je moet al met al dus wel diep in de shit zitten wanneer het wordt kwijtgescholden, dus dat is niet iets waar je in de eerste instantie van moet uitgaan.

Kortom...

Zorg ervoor dat je goed nadenkt over je eventuele lening, en onthoud dat in Nederland niets gratis is. Een studieschuld hebben is absoluut niet het einde van de wereld (want soms kan je ook helemaal niet anders), maar denk wel goed na of je geen tijd hebt voor een eventueel bijbaantje. Kan je ook nog eens lekker je CV opkrikken. En met een gerust hart op het terras een drankje drinken.

Bron: ondertussen.nl

# data[].attributes.attachment_link.title
Een torenhoge studieschuld bij DUO: wat zijn nou écht de gevolgen? | Jongeren Informatie Punt

# data[].attributes.attachment_link.description
De één ziet een lening als gratis geld, de ander slaat alleen al bij de gedachte van een studieschuld doodsangsten uit. Want hoe zit het nou precies met het terugbetalen? Kan je nog wel een hypotheek krijgen met een studieschuld? Omdat er heel veel mensen zijn die er niets van snappen, vroegen wij na bij DUO voor antwoorden.

# data[].attributes.body
Opbouwbeurt: Robert
Verweerbeurt: Joost
Slot: Fons

# data[].attributes.body
In dit onderzoek worden de verhoudingen tussen de opleiding en het salaris van ouders bekeken: De meting laat ook zien dat de kans op studiesucces bij de afzonderlijke vooropleidingen
verschilt naar ouderlijk inkomen.

# data[].attributes.body
Naast jongeren die het geleende bedrag nodig hebben voor hun studie, zijn er velen die dit voor andere doeleinden gebruiken. Studenten moeten daarom beter geïnformeerd worden over de consequenties van het leenstelsel. Het blijkt dat 46 procent van de studenten deze leningen aangaat voor de bekostiging van hun studie en overige niet-studiegerelateerde activiteiten. Daarnaast gebruikt 54 procent van de studenten deze lening om te sparen, volgens het Nibud.

# data[].attributes.body
“Er is een opeenstapeling van beloftes gedaan bij de invoering van het leenstelsel die nooit zijn nagekomen. Zo zou het geld dat vrijkwam door het afschaffen van de basisbeurs worden geïnvesteerd in het onderwijs – niet gebeurd. De studieschuld zou geen invloed hebben op het verkrijgen van een hypotheek – wel gebeurd.
https://www.trouw.nl/democratie/coalitiepartijen-botsen-met-hun-eigen-jongeren-over-duurdere-studielening~a0aa333a/

# data[].attributes.body
Studieschuld verkleint kans op hypotheek

# data[].attributes.body
Door een leenstelsel hebben studenten een hogere studieschuld en minder kans op een hypotheek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Landelijke Studentenvakbond (LSVb) vindt de maatregel onacceptabel en wil die snel van tafel hebben. Volgens de bond wordt het hoger onderwijs zo alleen bereikbaar voor een kleine groep in het land.

Het plan van minister Van Engelshoven van Hoger Onderwijs moet de overheid 226 miljoen euro gaan opleveren en is bedoeld om het leenstelsel betaalbaar te houden. Vanaf 2020 wordt de rente van studieleningen gekoppeld aan de 10-jaarsrente. Nu is dat nog de 5-jaarsrente. Door het langer vastzetten van rentes, worden deze hoger.

Bij een gemiddelde studieschuld van 21.000 euro is het maandbedrag dat oud-studenten momenteel terugbetalen aan rente en aflossing 70 euro. Dat stijgt tot zo'n 82 euro. Volgens de LSVb loopt dit op tot duizenden euro's bij een lening die 35 jaar duurt, terwijl bij het afschaffen van de basisbeurs sociale leenvoorwaarden waren beloofd.

'Op deze manier verliezen studenten het vertrouwen in de politiek', aldus voorzitter Geertje Hulzebos. 'Zij bouwen meer schulden op door het afschaffen van de basisbeurs en nu ook nog eens door het verhogen van de rente op die schuld'. Ook het Interstedelijk Studentenoverleg wijst het plan af. ' Het is niet sociaal om mensen bij aanvang van hun werkende leven al meteen met een forse schuld te laten beginnen', aldus voorzitter Tom Brink in Trouw.

Kans op hypotheek

Sinds de invoering van het zogenoemde 'sociaal leenstelsel' in 2015 is de gemiddelde studielening gestegen van 14.000 naar 21.000 euro. Vorige maand waarschuwde het studentenoverleg voor de gevolgen van deze hogere lening na het afstuderen.

Zo is de hoge studieschuld funest voor de kans op een hypotheek, waarschuwde Van den Brink. 'Lenen in het 'sociale' leenstelsel ontneemt starters de kans op een woning', aldus Van den Brink.

Een oud-student met zo'n schuld die jaarlijks bruto 40.000 euro verdient (iets meer dan een modaal inkomen), kan hierdoor ruim 25.000 euro minder lenen voor een huis. Dit bleek uit een onderzoek van de studentenorganisatie onder de vijf grootste Nederlandse hypotheekverstrekkers.

# data[].attributes.attachment_link.title
Student veel meer geld kwijt aan studielening door kabinetsplan

# data[].attributes.attachment_link.description
De Landelijke Studentenvakbond (LSVb) vindt de maatregel onacceptabel en wil die snel van tafel hebben. Volgens de bond wordt het hoger onderwijs zo alleen bereikbaar voor een kleine groep in het land. Het plan van minister Van Engelshoven van Hoger Onderwijs moet de overheid 226 miljoen euro gaan opleveren en is bedoeld om het leenstelsel betaalbaar te houden.

# data[].attributes.body
Allereerst is de keuze om te gaan studeren een keuze om in jezelf te investeren. Meer financiële verantwoordelijkheid voor deze keuze kan ervoor zorgen dat een student een grotere prioriteit aan zijn of haar opleiding geeft en een grotere inzet toont. Dat het leenstelsel sociaal is, zorgt ervoor dat die financiële prikkel het voor niemand, onmogelijk maakt om deze keuze te maken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In een buitengewoon tendentieus opiniestuk geven Pascal ten Have en János Betkó van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) een oneigenlijk en vooral onvolledig beeld van de redenen om voor het hervormen van de studiefinanciering te pleiten. Door uitsluitend te focussen op het argument dat door middel van studiefinanciering mensen met een laag inkomen de studie subsidiëren van studenten die zelf in de toekomst mogelijk dankzij deze studie goed gaan verdienen, doen zij geen recht aan de werkelijkheid. Wij denken dat deze discussie meer verdient dan stemmingmakerij en zetten graag uiteen waarom wij van mening zijn dat het invoeren van een sociaal leenstelsel een goede ontwikkeling binnen het Nederlandse onderwijs zou zijn.

Allereerst vergeet de LSVb gemakshalve te vermelden dat er een alternatief is. Mensen die het niet met de LSVb eens zijn, worden weggezet als mensen die 'bezuinigen op studenten', zonder te erkennen dat de échte inhoudelijke discussie niet zo zwart wit is, en over alternatieven gaat. Een sociaal leenstelsel is het beste alternatief: studenten lenen geld in plaats van dat ze het zomaar krijgen, maar dan wel op een eerlijke, sociale manier die voorkomt dat de toegankelijkheid van studeren in het geding komt.

Dat is waar Ten Have en Betkó aan voorbijgaan: de lening die wordt aangegaan voor het volgen van een studie wordt terugbetaald naar draagkracht. Wanneer een studie een minder hoog economisch rendement heeft, mag iemand er langer over doen om deze terug te betalen en kan een eventuele restschuld in het ergste geval uiteindelijk worden kwijtgescholden.

Daarnaast wordt het sociale aspect bekrachtigd door het feit dat er bij de Staat wordt geleend en niet bij een particulier of een bank. Hier vloeit uit voort dat de afbetalingstermijn en het rentepercentage buitengewoon schappelijk zijn in verhouding tot die van een particulier of een bank. Ook kan de lener in het geval van problemen met betrekking tot de aflossing veel makkelijker tot een oplossing komen met de financier zonder in een sneltreinvaart in allerlei financiële problemen te raken, hetgeen regelmatig voorkomt bij mensen die zich committeren aan leningen bij banken of particulieren.

Waarom is het sociale leenstelsel beter dan het huidige systeem van studiefinanciering? Om twee redenen: allereerst is de keuze om te gaan studeren een keuze om in jezelf te investeren. Meer financiële verantwoordelijkheid voor deze keuze kan ervoor zorgen dat een student een grotere prioriteit aan zijn of haar opleiding geeft en een grotere inzet toont. Dat het leenstelsel sociaal is, zorgt ervoor dat die financiële prikkel het voor niemand, die over de juiste kwaliteiten beschikt en aan de gestelde opleidingseisen voldoet, onmogelijk maakt om deze keuze te maken.

Daarnaast is er nog een ander 'detail' dat de LSVb gemakshalve is vergeten. Geld kun je maar één keer uitgeven en elke euro die je aan onderwijs uitgeeft moet dan ook zo goed mogelijk worden besteed. Wanneer we de manier waarop studies in Nederland worden gefinancierd omvormen tot een sociaal leenstelsel, komt er 800 miljoen euro vrij, wat aan de kwaliteit van onderwijs ten goede zou kunnen, en naar onze mening ook zou moeten, komen. Een bedrag dat broodnodig is, maar gezien de huidige economische situatie niet eenvoudig op een andere manier kan worden vrijgemaakt.

Tenslotte negeren Ten Have en Betkó ook dat de Nederlandse staat ook bij invoering van een sociaal leenstelsel nog het grootste deel van het onderwijs van de student betaalt via het gesubsidieerde collegegeld.

Kortom: wanneer er een sociaal leenstelsel wordt ingevoerd, wordt niemand opgezadeld met een ondraaglijke schuldenlast, heeft iedereen die aan de ingangseisen van een studie voldoet de mogelijkheid om ook die studie te gaan doen zonder financiële drempels en kan ook in deze zware economische tijden geïnvesteerd worden in de kwaliteit van ons onderwijs. Een schoolvoorbeeld van een goede hervormingsmaatregel. Ten Have en Betkó zouden er goed aan doen hem te steunen, maar zouden het voorgestelde sociale leenstelsel op zijn minst eerlijk kunnen weergeven.

Bram Dirkx is voorzitter van de JOVD
Nikie van Thiel is voorzitter van de Jonge Democraten

Allereerst is de keuze om te gaan studeren een keuze om in jezelf te investeren.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Er zijn 2 redenen waarom het sociale leenstelsel beter is dan het huidige systeem van studiefinanciering'

# data[].attributes.attachment_link.description
In een buitengewoon tendentieus opiniestuk geven Pascal ten Have en János Betkó van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) een oneigenlijk en vooral onvolledig beeld van de redenen om voor het hervormen van de studiefinanciering te pleiten.

# data[].attributes.body
Opsomming van de voor- en tegenargumenten.

# data[].attributes.attachment_link.description
BN DeStem deelt de informatie die zij verkrijgt middels het gebruik van cookies en vergelijkbare technieken, waaronder ook persoonsgegevens, in een samenwerkingsverband genaamd NLProfiel van Buymedia Nederland met Sanoma en Telegraaf Media Groep om gezamenlijke groepsprofielen op te stellen.

# data[].attributes.body
door het leenstelsel hebben veel jongeren ervan afgezien om te gaan studeren. met name jongeren  met ouders die niet gestudeerd hebben, met een migratieachtergrond, en met een functiebeperking.
de belangrijkste reden is leenangst: jongeren zijn bang dat ze hun schulden niet kunnen terugbetalen. Dat is oneerlijk, omdat iedereen die de capaciteit heeft, de kans moet krijgen om te studeren.
De jongeren die wel gaan studeren, komen flink in de schulden: de gemiddelde studieschuld per student is €26000 en ze zijn tot hun pensioen bezig met afbetalen.
naast de psychologische druk die een schuld met zich meebrengt, beperkt het ook de mogelijkheid van het kopen van een huis.

Caroline van Breugel, voorzitter LSVb

# data[].attributes.body
Door het leenstelsel kan er max. 1 miljard euro in de kwaliteit van het onderwijs geïnvesteerd worden. Echter is dit al in 2014 gebeurt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
GroenLinks, D66, VVD en PvdA hebben een akkoord bereikt over het studievoorschot. Hierdoor wordt er de komende jaren tot maximaal 1 miljard euro geïnvesteerd in de kwaliteit van onderwijs. Daarnaast zijn er scherpe afspraken gemaakt waardoor het onderwijs toegankelijk blijft voor iedere student. In de eerste plaats wordt de aanvullende beurs voor kinderen van minder draagkrachtige ouders verhoogd. Naast het behouden van de Ov-kaart voor studenten wordt deze ook voor minderjarige mbo-studenten ingevoerd. Daarmee kunnen alle jongeren kosteloos naar hun studie of stage reizen. Tot slot gelden gunstige terugbetalingsregelingen voor afgestudeerden.

Het omzetten van de basisbeurs in een sociaal leenstelsel maakt investeringen mogelijk in bijvoorbeeld kleinere klassen, meer contacturen en betere docenten. Kortom, het studievoorschot borgt de toegankelijkheid en bevordert de kwaliteit van het onderwijs.

Wat betekent het studievoorschot concreet voor studenten?

Nieuwe bachelor- of masterstudenten krijgen vanaf het studiejaar 2015-2016 geen basisbeurs meer (€ 100 voor een thuiswonende student, € 279 voor een uitwonende student). Zij kunnen geld lenen om hun studie te bekostigen, middels het studievoorschot. Waarbij ze tegen sociale voorwaarden geld lenen.

Voor studenten met ouders met tot een modaal inkomen blijft de aanvullende beurs bestaan. Dit is geen lening maar een gift. Deze aanvullende beurs wordt verhoogd met maximaal 100 euro per maand om het hoger onderwijs voor iedereen toegankelijk te houden.

De Ov-jaarkaart voor studenten blijft behouden in de huidige vorm. Minderjarige mbo-studenten krijgen straks ook een Ov-kaart, zodat ook zij kosteloos naar school of stage kunnen reizen. Deze groep had tot nu toe nog geen Ov-kaart en de PvdA maakt zich al jaren sterk voor deze jongeren.

Jongeren die hun ouder niet kennen of om een andere reden geen beroep kunnen doen (de onvindbare en weigerachtige ouders) behouden ook hun aanvullende beurs. Dit was voor de PvdA een harde eis.

Door het studievoorschot kan een student vanaf 2015-2016 tegen gunstige, sociale voorwaarden geld lenen. Na het behalen van hun diploma hebben studenten maximaal 35 jaar doen over het afbetalen, terugbetalen mag sneller en na 35 jaar wordt de restschuld kwijtgescholden.

Afgestudeerden betalen pas terug wanneer zij een inkomen hebben dat hoger is dan het wettelijk minimumloon. Dus dat betekent dat afgestudeerden zonder baan niets hoeven af te lossen. Terugbetalen gaat ook naar draagkracht, hoe meer iemand verdient hoe meer hoger het aflosbedrag. Afgestudeerden betalen nooit meer dan 4% van hun inkomen af en gemiddeld komt het aflosbedrag uit op slechts 1% van hun jaarinkomen;

Afgestudeerden krijgen vijf 'jokerjaren' waarin niet terugbetaald hoeft te worden. Ze hebben recht op een terugbetaalpauze, zij kunnen deze jaren zelf inzetten als dat nodig is.

Waarom heeft de PvdA dit akkoord gesloten?

Door het omzetten van de basisbeurs in een sociaal leenstelsel wordt er tot maximaal 1 miljard euro geïnvesteerd in de kwaliteit van ons onderwijs. Dat betekent dat iedere euro die het nieuwe stelsel oplevert direct ten goede komt aan de studenten. Er wordt geïnvesteerd in meer contacturen, de beste docenten en betere begeleiding;

Met het studievoorschot zorgen we er voor dat de de kosten van ons onderwijs eerlijker worden verdeeld. Niet langer maken alle jongeren aanspraak op een beurs, maar we reserveren deze specifiek voor kinderen van ouders die modaal of minder dan modaal verdienen. Aan de overige studenten vragen we om bewust te investeren in hun studie, omdat deze investering zich dubbel en dwars terug betaalt. Met een universitair diploma verdien je namelijk 1,5 tot 2 keer meer dan een mbo-afgestudeerde;

We zorgen voor een eerlijkere en socialere aflossing van de schuld dan in de huidige situatie, afgestudeerden mogen 35 jaar doen over hun aflossing. Gemiddeld betalen zij 1% van hun jaarinkomen af en maximaal betalen zij 4% van hun jaarinkomen af;

Wie krijgt er te maken met het studievoorschot?

Studenten die vanaf het collegejaar 2015/2016 een bachelor of master gaan volgen krijgen te maken met het studievoorschot. Iedere student die in 2014 is begonnen aan zijn bachelor- of masteropleiding ontvangt dus gewoon de basisbeurs gedurende zijn studie.

Blijft de overheid studenten in de toekomst nog financieel steunen?

Ja, de overheid blijft ook met het studievoorschot stevig bijdragen aan de studie van de Nederlandse student. De staat betaalt gemiddeld 6.000 euro per student per jaar. Daarnaast blijft de aanvullende beurs voor jongeren waarvan de ouders minder draagkrachtig zijn bestaan. Het studievoorschot betekent enkel dat we studenten (minder) tegemoet komen in de kosten van hun levensonderhoud, het verschil kan een student lenen of via bijverdienste aanvullen. De bijverdiengrens komt dan ook te vervallen, ook voor studenten met aanvullende beurs.

Maar wat nu als er minder mensen gaan studeren vanwege het studievoorschot?

Dat zal niet gebeuren, want met dit voorstel garanderen we de toegankelijkheid van ons onderwijs. We willen namelijk dat iedereen zijn of haar talent kan ontplooien. Onderzoeken van het Centraal Planbureau en Sociaal en Cultureel Planbureau laten zien dat bijna geen enkele scholier af zou zien van een studie. Enkel sommige mbo-studenten twijfelen over verder studeren, maar voor deze groep jongeren stellen we extra geld beschikbaar. Om ze te stimuleren om een hbo-opleiding te volgen wanneer dit bij hen past. Ook maken we het stapelen van mbo naar hbo of hbo naar universiteit betaalbaarder.

Blijft de aanvullende beurs bestaan?

Ja, die blijft bestaan! Sterker nog, deze wordt behoorlijk verhoogd om jongeren waarvan ouders minder verdienen te stimuleren om vooral te gaan studeren. Concreet betekent dit: iedere jongere waarvan de ouders € 46.000 of minder verdient, heeft recht op een aanvullende beurs. Maximaal is dit € 365 euro per maand. Dit is geen lening maar een gift. Zo zorgen we ervoor dat deze groep jongeren kan blijven studeren. De aanvullende beurs zorgt ervoor dat het hoger onderwijs toegankelijk blijft voor iedereen.

Blijft de Ov-studentenkaart bestaan?

Ja! Studenten houden recht op hun Ov-kaart. Daarnaast geven we minderjarige mbo-studenten straks ook recht op een Ov-kaart. Dat is goed nieuws voor deze groep, zij moesten immers tot nu toe zelf hun reiskosten betalen. De PvdA probeert al jaren om deze groep van een Ov-kaart te voorzien.

Is het wenselijk om jongeren met meer schuld op te zadelen?

Lenen voor een studie is echt iets anders dan lenen voor een vakantie of een auto. Een studie levert meer op dan dat hij kost. Daar heeft een student in principe zijn of haar hele leven voordeel van. Zo blijkt uit onderzoek van het CBS dat iemand met een bachelor- of masterdiploma ongeveer anderhalf à twee keer zoveel verdient dan iemand die een mbo-diploma heeft. Over een hele loopbaan weegt dat ruimschoots op tegen een beperkte studieschuld die tegen sociale voorwaarden afgelost kan worden.

Profiteren studenten al direct van het studievoorschot?

Ja, ook de huidige studenten en de scholieren die vanaf 2015 aan een opleiding beginnen zullen profiteren van de extra investeringen in het onderwijs. Hoewel het studievoorschot pas over enkele jaren geld oplevert hebben we met hogescholen en universiteiten afgesproken dat zij nu al extra investeren in de kwaliteit van het onderwijs. Zij maken 200 miljoen euro beschikbaar voor meer contacturen, de beste docenten en betere begeleiding. Daarnaast krijgen studenten die in 2015 beginnen met een studie een voucher ter waarde van 2.000 euro, deze kunnen zij later gebruiken om onderwijs te volgen. Zo zorgen we er voor dat iedere student profiteert van de invoering van het studievoorschot en de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Ook geven we afgestudeerden toegang tot het collegegeldkrediet, waardoor ook zij tegen gunstige voorwaarden bij de overheid geld kunnen lenen om bij- of nascholing te volgen.

Wat betekent de studieschuld voor de afgestudeerden die een huis willen kopen?

Het hebben van een studieschuld hoeft geen rol te spelen wanneer je een hypotheek wilt aanvragen. Je studieschuld wordt dan ook niet geregistreerd bij het Bureau Kredietregistratie (BKR). Als banken er wel voor kiezen om te kijken naar de hoogte van je studieschuld dan wegen banken de studieschuld lang niet zo zwaar mee als een normale lening. Sterker nog, de wegingsfactor van studieschulden wordt voor studenten die onder het studievoorschot vallen verlaagd van 0,75% naar 0,45%*. Het bedrag dat je na je studie kunt lenen voor een huis wordt dus hoger. Dit doen banken omdat ook zij inzien dat door de lange aflossingstermijn die we invoeren en het feit dat slechts een kleine percentage (gemiddeld 1%)van het inkomen dat een afgestudeerde verdient hoeft te worden afgelost je ook met een studieschuld genoeg geld over zult houden voor het kopen van een huis. Het krijgen van een hypotheek en kopen van een huis blijft dus voor iedere afgestudeerde mogelijk.

* Hierdoor wordt bij een studieschuld van €10.000 dus verondersteld dat de oud-student een maandlast van €45 heeft in plaats van €75 en wordt de leencapaciteit groter (bron: http://www.nvb.nl/).

Wordt een studieschuld geregistreerd bij het BKR (Bureau Kreditietregistratie)?

Nee. Nu is dat ook niet het geval.

# data[].attributes.attachment_link.description
GroenLinks, D66, VVD en PvdA hebben een akkoord bereikt over het studievoorschot. Hierdoor wordt er de komende jaren tot maximaal 1 miljard euro geïnvesteerd in de kwaliteit van onderwijs. Daarnaast zijn er scherpe afspraken gemaakt waardoor het onderwijs toegankelijk blijft voor iedere student.

# data[].attributes.body
In dit artikel worden veel argumenten tegen genoemd, maar het zijn meer weerleggingen.

# data[].attributes.body
Toegankelijkheid van het onderwijs gaat achteruit. Alleen de VVD en D66 staan nog achter het leenstelsel.