# data[].attributes.body
ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม ๑๑ กลุ่ม เพื่อให้นักเรียนอ่านพระราชนิพนธ์เรื่อง เขมรสามยก แล้วสรุปความรู้ที่อ่านพร้อมแนบรูปภาพอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อยและสวยงาม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
ภาพสมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.headline
วิ่งรอบๆ จัมกามอน

# data[].attributes.subject
วิ่งรอบๆ จัมกามอน

# data[].attributes.custom_properties.oxE2NdnI
ตอนเช้าวิ่งออกกำลังกายไปรอบๆ บริเวณที่พัก 

# data[].attributes.headline
ถวายของที่ระลึกเจ้าหญิงอรุณรัศมีและพระสวามี

# data[].attributes.subject
ถวายของที่ระลึกเจ้าหญิงอรุณรัศมีและพระสวามี

# data[].attributes.body
ตอนเช้าไปถวายของที่ระลึกให้แก่เจ้าหญิงอรุณรัศมีและพระสวามี

# data[].attributes.headline
ไปเมืองอุดงค์ คุณณัฐวุฒิเป็นไกค์อธิบายเส้นทางตามเคย โดยมีท่านทูตมานั่งรถด้วยและะช่วยอธิบายอีกคนหนึ่ง ในช่วงแรกเป็นย่านอุตสาหกรรม มีโรงงานทอผ้า โรงงานสุรา โรงกลั่นน้ำมันพืช เป็นต้น ไปทางจังหวัดกันดาล สองข้างทางเป็นท้องนา อุดมสมบูรณ์  นอกจากนาข้าวมีบ่อเลี้ยงปลา ริมบ่อก็ทำสวนผัก สวนกล้วย เล้าไก่ ตากพริกแห้ง ไว้ข้างถนน มีร้านเล็ก ๆ 

# data[].attributes.subject
ไปเมืองอุดงค์ คุณณัฐวุฒิเป็นไกค์อธิบายเส้นทางตามเคย โดยมีท่านทูตมานั่งรถด้วยและะช่วยอธิบายอีกคนหนึ่ง ในช่วงแรกเป็นย่านอุตสาหกรรม มีโรงงานทอผ้า โรงงานสุรา โรงกลั่นน้ำมันพืช เป็นต้น ไปทางจังหวัดกันดาล สองข้างทางเป็นท้องนา อุดมสมบูรณ์  นอกจากนาข้าวมีบ่อเลี้ยงปลา ริมบ่อก็ทำสวนผัก สวนกล้วย เล้าไก่ ตากพริกแห้ง ไว้ข้างถนน มีร้านเล็ก ๆ 

# data[].attributes.body
อาคารอีกหลังมีพระพุทธรูป รูปพระโพธิสัตว์และของอื่น ๆ รวมทั้งของชิ้นเล็กชิ้นน้อยวางไว้อย่างเป็นระเบียบ ดูแล้วก็เห็นใจเจ้าหน้าที่ที่เขาไม่อนุญาตให้ใครถ่ายรูป

# data[].attributes.body
ดูฟาร์มจระเข้ ตัวที่แก่ที่สุดอายุ 80 ปี เพิ่งตายไป ที่เหลืออายุราว 60ปี เขาให้กินปลาอาทิตย์ละ 2 ครั้ง

# data[].attributes.headline
เดินทางไปปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.subject
เดินทางไปปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.body
ระยะทางประมาณ 50 กิโลเมตร แต่ใช้เวลาเดินทางร่วม 2 ชั่วโมง ทางผ่านไปเห็นคน ขี่จักรยาน จักรยานยนต์เป็นส่วนใหญ่

# data[].attributes.body
กรมสมเด็จพระเทพฯได้เดินทางไปเขมรอีกครั้งด้วยเครื่อง 737 ของกองทัพอากาศ เที่ยวนี้ไปแบบทางการเขาจัดงานต้อนรับ มีการขึ้นแท่นรับความเคารพดุริยางค์บบรเลงเพลงมหาชัยและเพลงSNCคนอื่น ๆ ที่รับอยู่มีเจ้าหญิงอรุณรัศมีพระธิดาสมเด็จพระสีหนุ และพระสวามี นายอากาชิคณะทูต เจ้าหญิงโมนิกพานั่งรถไปที่วังจัมกามอนมีรถจักรยานยนต์ตํารวจนํา

# data[].attributes.headline
ชาวบ้านและนักเรียนตั้งแถวต้อนรับใกล้ๆ หมู่บ้าน

# data[].attributes.subject
ชาวบ้านและนักเรียนตั้งแถวต้อนรับใกล้ๆ หมู่บ้าน

# data[].attributes.body
ใกล้ ๆ หมู่บ้านบันทายศรี มีหน่วยทหาร UNTAC ชาติบังกลาเทศ แถวนั้นมีอนุวิทยาลัย และที่ทำงานของคณะ กรรมการประชาชนสรุก (ตำบล) บันทายศรี

ที่บริเวณตัวปราสาทชาวบ้านมารับกันเยอะแยะ ไปหมดเหมือนอยู่เมืองไทย ปราสาทบันทายศรีนี้ งามเหลือเกิน

# data[].attributes.headline
ไปโรงเรียนมัธยมพนมโดนเพ็ญ

# data[].attributes.subject
ไปโรงเรียนมัธยมพนมโดนเพ็ญ

# data[].attributes.body
ไปถึงที่วัง พักผ่อนเล็กน้อย แล้วเดินทาง

ไปโรงเรียนมัธยมพนมโดนเพ็ญเป็นแห่งแรก

รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

ผู้อํานวยการโรงเรียนต้อนรับ แนะนําอาจารย์

วิชาต่าง ๆ และเล่าประวัติโรงเรียน

# data[].attributes.headline
คุยกับท่านรองนายก

# data[].attributes.subject
คุยกับท่านรองนายก

# data[].attributes.body
กลับที่พักและรับประทานอาหาร เขียนหนังสืออยู่พักหนึ่ง รองนายก ๆ เตียบันและภรรยานำของที่ระลึกมาให้และขอบคุณทุกคน จากนั้นไปสนทนากับคนไทยที่มาค้าขายและ ทำโรงแรม ทำกิจกรรมต่าง ๆ เช่น น้ำแข็งหลอด และน้ำดื่ม

# data[].attributes.body
ผู้เล่าเดินทางไปจังหวัดเกาะกงพร้อมสภากาชาดไทย เพื่อส่งหน่วยแพทย์ไปรักษาประชาชน โดยไปเช้า–เย็นกลับ

ก่อนหน้านั้นได้เยี่ยมราษฎรที่อำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด ตรวจอาคารราชการุณย์ที่บ้านเขาล้าน และไปกิ่งอำเภอเกาะกูด

วันที่ 8 มกราคม 2536 ลงเรือเล็กไปขึ้นเรือรบหลวงกระบุรี ไปถึงพื้นที่ยุทธนาวีเกาะช้าง พลเรือเอกสันติภาพ หมู่มิ่ง อ่านคำสดุดีวีรกรรมทหารเรือไทย ผู้เล่าวางพวงมาลัยลงทะเลและยืนไว้อาลัยหนึ่งนาที

เมื่อเรือถึงเขตชายแดนเขมร เอกอัครราชทูตสุนัยและฝ่ายทูตเขมรขึ้นเรือ ยืนยันว่าแผนการไปพนมเปญและเสียมราฐ วันที่ 12–18 มกราคม จะดำเนินไปตามปกติ แม้มีการรบอยู่บ้าง แต่เป็นเรื่องภายใน ไม่ร้ายแรง

# data[].attributes.headline
ที่ท่าเรือ มีคนมาต้อนร

# data[].attributes.body
ที่ท่าเรือ มีคนมาต้อนรับมาก ได้แก่ ฝ่ายสถานทูตไทย (บางคน) ฝ่ายเขมรมีรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ผู้ว่าการธนาคารชาติคือคุณเจรียง ซึ่งเป็นคนเกาะกง อุปนายกสภากาชาดเขมร ผู้ว่าราชการจังหวัดเกาะกง (ท่านผู้ว่า ฯ รุ่ง พรหมเกษร) พนักงานตำแหน่งต่างๆของจังหวัดเกาะกง ผู้ว่า ฯ รุ่งพานั่งรถไปโรงพยาบาลเกาะกง คณะสภากาชาดไทยมีคุณแผน วรรณเมธีเลขาธิการสภากาชาดไทยเป็นหัวหน้าคณะ คอยรับอยู่ นายแพทย์อติเรก ณ ถลาง นำข้าพเจ้าดูตามห้อง ต่าง ๆ ที่โรงพยาบาลเกาะกงให้เป็นที่ปฏิบัติงานของสภากาชาดไทย คุณหมออติเรก เป็นผู้อำนวยการกองบรรเทาทุกข์ สถากาชาดไทย ได้ปฏิบัติงานกองบรรเทาทุกข์มาเก่าแก่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่ชาวเขมรได้หลบหนีภัยสงครามที่โหดร้ายทารุณ เข้ามาในประเทศไทยเป็นจำนวนมาก หลังจากที่เวียดนาม

# data[].attributes.headline
ได้เข้ายึดเขมรในราว พ.

# data[].attributes.body
ได้เข้ายึดเขมรในราว พ.ศ. 2521-2522

ต่อจากนั้นทางสภากาชาดไทยจำเป็นที่จะต้องเตรียมตัวให้พร้อมเสมอที่จะรับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น โดยจะไม่เกี่ยวข้อง กับการตัดสินใจด้านการเมืองใดๆจะทำก็แต่การบรรเทาทุกข์ การรักษา

พยาบาลผู้ป่วยไข้บาดเจ็บที่จะมีมาก

ถ้าเกิดการสู้รบและการอพยพ

# data[].attributes.headline
เข้าเฝ้าทูลลาเจ้าหญิงโมนิกที่พระที่นั่งเขมรินทร์

# data[].attributes.subject
เข้าเฝ้าทูลลาเจ้าหญิงโมนิกที่พระที่นั่งเขมรินทร์

# data[].attributes.custom_properties.oxE2NdnI
นั่งรถจากที่พักไปกับมาดามเขก ศรีโสดา เข้าเฝ้าเจ้าหญิงโมนิกที่วังเขมรินทร์

# data[].attributes.headline
เสด็จขึ้นเขาพระราชทรัพย์

# data[].attributes.subject
เสด็จขึ้นเขาพระราชทรัพย์

# data[].attributes.body
เขาพระราชทรัพย์

หรือเรียกว่าเขาพระอัฏฐารส ทางขึ้นมีบันไดซีเมนต์ที่เพิ่งซ่อม ปูนยังไม่ทันแห้งดี เดินขึ้นไปบนเขามีวิหารอีกหลายแห่งมีทับหลังวางเอาไว้แถวนั้น ตามวิหารจะมีอิสลามเป็นคนดูแลลช่วยจุดเทียนบูชาพระ บริเวณโบราณสถานสีต้นไม้นานาพันธุ์ มีทั้งชื่อเขมรและะชื่อทางวิทยาศาสตร์ ตอนที่พระเทพจะเดินไปที่เขาอีกลูกหนึ่งมองเห็นทุ่งมีน้ำขังจึงคิดไปว่าถ้ากั้นน้ำตรงนี้ไว้ได้ก็จะสามารถพัฒนาให้เป็นแหล่งงน้ำที่ใช้ประโยชน์ทางเกษตรกรรม

# data[].attributes.body
โรงพยาบาลเกาะกงยังขาดแคลนอุปกรณ์: ไม่มีตู้เก็บยา ต้องวางบนโต๊ะ, ห้องเอกซเรย์ถูกใช้เก็บของ และไฟฟ้ามีแค่สำหรับแสงสว่าง ใช้กับตู้เย็นไม่ได้

มีแนวคิดจะใช้ตู้เย็นน้ำมันก๊าดแบบที่เคยใช้เมื่อ 14 ปีก่อน แต่หาซื้อไม่ได้ น้ำและอุปกรณ์อื่น ๆ ต้องนำมาจัดหาเอง

คนไข้จำนวนมาก โดยเฉพาะมาลาเรีย (รวมถึงมาลาเรียขึ้นสมอง) ได้รับการรักษาด้วยยาชนิดใหม่ ทำให้หายและบอกต่อให้คนอื่นมารักษา

มีกรณีผู้ป่วยคลอดบุตร สุขภาพมารดาไม่สมบูรณ์นัก

ผู้ว่าฯ รุ่ง (ชาวไทย) ดูแลงานและบรรยายสรุป เล่าว่าโรงพยาบาลเคยถูกเขมรแดงยึดใช้เป็นเรือนจำ ก่อนจะปรับปรุงกลับมาเป็นโรงพยาบาลอีกครั้ง โดยชาวเกาะกงต้องช่วยกันพัฒนาด้วยตนเอง เนื่องจากได้รับความช่วยเหลือน้อย

# data[].attributes.body
ไปรับประทานอาหารที่จวนผู้ว่าฯ เกาะกง พบลูกสาวผู้ว่าฯ เรียนชั้น ม.5 (ชั้น 11) พูดได้ทั้งไทยและอังกฤษ อยากไปเรียนต่อที่ไทย

ระหว่างอาหาร ใช้ภาษาไทยเป็นหลัก มีอังกฤษและฝรั่งเศสบ้าง มีวงมโหรีบรรเลง และผู้ว่าฯ รุ่งมอบระนาดเอก–ระนาดทุ้มเป็นของขวัญ

ผู้ว่าฯ เกาะกงและผู้ว่าฯ ตราดหารือความร่วมมือ เช่น การปราบมาลาเรีย ด่านกักสัตว์ การลงทุน อุตสาหกรรมเบา การแพทย์ พัฒนาบุคลากร การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และการท่องเที่ยว

ช่วงบ่ายไปเยี่ยมโรงเรียนประถม มอบสิ่งของและเครื่องกีฬา โรงเรียนสอนเป็นภาษาเขมร แต่อนุญาตให้มีโรงเรียนสอนภาษาไทยได้

จากนั้นนั่งรถชมเมืองกับผู้ว่าฯ รุ่ง เห็นธนาคารชาติ ไปรษณีย์ โรงไฟฟ้า ตลาด ร้านขายยา และบ้านคุณเจรียงที่ UNTAC เช่าเป็นที่ทำการ

# data[].attributes.headline
โรงเรียนเด็กกำพร้ากุหลาบ

# data[].attributes.subject
โรงเรียนเด็กกำพร้ากุหลาบ

# data[].attributes.body
เช้านี้เสด็จฯ ไปที่ โรงเรียนเด็กกำพร้ากุหลาบ เด็กๆ แสดงรำ ละคร ดนตรี และร้องเพลงต้อนรับ จากนั้นผู้อำนวยการบรรยายประวัติโรงเรียน รายงานจำนวนเด็กและกิจการต่าง ๆ โรงเรียนสอนทั้งวิชาสามัญและวิชาชีพ เช่น ช่างไฟฟ้า ช่างยนต์ ตัดเย็บเสื้อผ้า รวมถึงภาษา กีฬา ได้รับการสนับสนุนจากรัฐและองค์กรกุศล เช่น CARITAS, OXFAM อีกทั้งยังพึ่งพาตนเองด้วยการปลูกผักเลี้ยงสัตว์

# data[].attributes.headline
ชื่อของปราสาทบันทายศรี แปลว่าป้อมสตรี

# data[].attributes.subject
ชื่อของปราสาทบันทายศรี แปลว่าป้อมสตรี

# data[].attributes.body
ที่เรียกเช่นนี้เพราะว่าปราสาทสร้างด้วยหินทราย สีชมพูเนื้อละเอียดสลักลวดลายสวยงาม ปาร์มองติเอร์ เป็นผู้ขุดค้น

# data[].attributes.headline
186. วงดนตรีแสดงระหว่า

# data[].attributes.body
186. วงดนตรีแสดงระหว่างอาหารกลางวัน ที่จวนผู้ว่าราชการจังหวัด

An orchestra playing during luncheon at the residence of the Governor.

1. ﻿﻿﻿﻿﻿ท่านผู้ว่าๆ ให้ระนาด
Xylophones, gifts from the Governor.

2. ﻿﻿﻿﻿﻿นั่งรถชมเมือง
Touring of the town.

# data[].attributes.headline
ก่อนกลับนั่งเรือเที่ยว

# data[].attributes.body
ก่อนกลับนั่งเรือเที่ยวแม่น้ำ แม่น้ำสายนี้คนไทยเรียกแม่น้ำครางคืน (ไม่ทราบแปลว่าอะไร) เขมรเรียกสติงแม่ติ๊ก (แปลว่าคลองแม่น้ำ) เขาเล่าว่า ถ้ามีเวลาแล่นต่อขึ้นไปเหนือน้ำสวยงามมาก มีน้ำตก ป่าไม้ยังไม่ถูกทำลาย มีเกาะแก่ง แล่นเรือไปได้ถึงเมืองโพธิสัตว์

# data[].attributes.headline
ขากลับ กลับทางเฮลิคอปเ

# data[].attributes.body
ขากลับ กลับทางเฮลิคอปเตอร์ มองเห็น บ้านหาดเล็ก ซึ่งเคยเป็นสนามรบที่รบกันดุเดือดแต่ขณะนี้กลายเป็นตลาดค้าขาย (สินค้าญวนเข้ามามาก) ไม่แพ้หาดใหญ่แล้ว

# data[].attributes.headline
ปราสาทบันทายศรี ศิลปะขอมแบบบันทายศรี พ.ศ. 1500-1550

# data[].attributes.subject
ปราสาทบันทายศรี ศิลปะขอมแบบบันทายศรี พ.ศ. 1500-1550

# data[].attributes.body
ก่อสร้างด้วยหินทรายสีชมพู เนื้อละเอียด การสลักลวดลายดูอ่อนช้อย ลายคมชัด ดูมีชีวิตชีวา

# data[].attributes.headline
ทรงเยี่ยมโรงเรียนมัธยมวัดพนม

# data[].attributes.subject
ทรงเยี่ยมโรงเรียนมัธยมวัดพนม

# data[].attributes.body
จากโรงเรียนเด็กกำพร้าไปที่โรงเรียนมัธยม

วัดพนม เวลานี้เป็นช่วงโรงเรียนปิดจึงไม่มีเด็กนักเรียนนอกจากที่มาต้อนรับ เราไปดูแต่ที่ห้องสมุด (ภาษาเขมรเรียกว่าบรรณาลัย) เพื่อดูหนังสือและอุปกรณ์การศึกษาเขาจัดให้ข้าพเจ้าชุดหนึ่งด้วย ครูใหญ่โรงเรียนนี้มีประสบการณ์มาก เป็นครูมา 30 ปีแล้ว

# data[].attributes.headline
ปราสาทบันทายศรีหลังกลาง

# data[].attributes.subject
ปราสาทบันทายศรีหลังกลาง

# data[].attributes.body
ศูนย์กลางแห่งเทพเจ้าปราสาทหลังกลางสร้างขึ้นเพื่ออุทิศถวายแด่ พระศิวะ ในฐานะ "ตรีภูวนมเหศวร" หรือผู้เป็นใหญ่แห่งโลกทั้งสาม ซึ่งสอดคล้องกับจุดประสงค์ของปราสาทที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดู

# data[].attributes.headline
ประทับเครื่องบินพระที่นั่ง สายการบินกัมพูชา จากท่าอากาศยานโปเชงตง กรุงพนมเปญไปท่าอากาศยานเสียมราฐ

# data[].attributes.subject
ประทับเครื่องบินพระที่นั่ง สายการบินกัมพูชา จากท่าอากาศยานโปเชงตง กรุงพนมเปญไปท่าอากาศยานเสียมราฐ

# data[].attributes.custom_properties.oxE2NdnI
กรมสมเด็จพระเทพฯ นั่งเครื่องบินไปลงสนามสนามบินเสียมราฐ มีรองรองนายกคอยรับ มีคนไทยและชาวบ้านเขมรรับ 

# data[].attributes.headline
ผู้คนสองข้างทางเดินทางไปบันทายศรี

# data[].attributes.subject
ผู้คนสองข้างทางเดินทางไปบันทายศรี

# data[].attributes.headline
วันพุธ ที่๑๓ มกราคม ๒๕๓๖-เสด็จไปจังหวัดกันดาลและจังหวัดตาแก้ว

# data[].attributes.subject
วันพุธ ที่๑๓ มกราคม ๒๕๓๖-เสด็จไปจังหวัดกันดาลและจังหวัดตาแก้ว

# data[].attributes.body
วันที่ ๑๓ มกราคม ๒๕๓๖ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศกัมพูชาเป็นครั้งที่ ๓ ซึ่งเป็นที่มาของพระราชนิพนธ์ "เขมรสามยก" โดยในวันนี้ พระองค์ได้ทรงเยี่ยมชมสถานที่สำคัญต่าง ๆ และทรงบันทึกเรื่องราวไว้ในพระราชนิพนธ์

​เสด็จฯ ไปจังหวัดกันดาลและจังหวัดตาแก้ว: พระองค์ได้ทรงเดินทางไปเยี่ยมชมโบราณสถานต่าง ๆ ในจังหวัดกันดาล และจังหวัดตาแก้ว ซึ่งในขณะนั้นยังไม่เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป

# data[].attributes.headline
หอสมุดแห่งชาติเขมร

# data[].attributes.subject
หอสมุดแห่งชาติเขมร

# data[].attributes.body
ห้องสมุดมีหนังสือกว่าแสนเล่ม ทั้งพจนานุกรม หนังสืออ้างอิง และเอกสารโบราณ เช่น ใบลาน สมุดข่อย 38 เล่ม ได้รับความช่วยเหลือจากมหาวิทยาลัยคอร์แนลในการอนุรักษ์ มีพระไตรปิฎกภาษาเขมรครบ 110 เล่ม หนังสือภาษาไทยหายาก 51 เล่ม หนังสือลาว 200 กว่าเล่ม ภาษาอังกฤษ 18,000 เล่ม และภาษาฝรั่งเศสหายาก กำลังคนยังไม่พอทำให้การจัดหมวดหมู่ไม่เสร็จ หนังสือบางส่วนยังห่อเก็บไว้ เอกสารที่น่าสนใจ เช่น วารสาร “กัมพูชาสุริยา” หนังสือพิมพ์สมัยพระสีหนุ และวารสารการเมืองฝรั่งเศส “Le Sankhum”

# data[].attributes.headline
ภาพสลักคชลักษมี บนหน้าบันปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.subject
ภาพสลักคชลักษมี บนหน้าบันปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.body
ภาพสลัก คชลักษมี บนหน้าบันปราสาทบันทายศรี เป็นหนึ่งในผลงานแกะสลักที่งดงามและมีชื่อเสียงที่สุดในบรรดาศิลปะขอม ภาพนี้ปรากฏอยู่บนหน้าบันของปราสาทองค์กลางด้านทิศตะวันออก

# data[].attributes.headline
ทิศตะวันออก (ด้านหลัง) ของบรรณาลัย (หอสมุด) ปราสาทบันทายศรีทิศเหนือ

# data[].attributes.subject
ทิศตะวันออก (ด้านหลัง) ของบรรณาลัย (หอสมุด) ปราสาทบันทายศรีทิศเหนือ

# data[].attributes.body
มีภาพสลักที่โดดเด่นมาก นั่นคือฉาก ท้าวอินทร์ทรงช้างเอราวัณปราบอสูรตรีปุระ ซึ่งเป็นหนึ่งในภาพแกะสลักที่ละเอียดอ่อนและงดงามที่สุดของปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.headline
ทอดพระเนตรวัดพนม

# data[].attributes.subject
ทอดพระเนตรวัดพนม

# data[].attributes.body
ก่อนไปรับประทานอาหารกลางวันไปวัดพนม ซึ่งตั้งอยู่บนเนินเขากลางเมืองพนมเปญ คุณพิชแก้วเป็นผู้นำชมตามเคย แต่ก็ไม่ได้ดูอะไรมากนัก วัดพนมนี้เป็นวัดเก่าแก่ประมาณ 600 กว่าปีม่าแล้ว เล่ากันว่าหญิงชราชื่อยายเพ็ญพบพระพุทธรูปลอยน้ำมา มีศาลพระภูมิเรียกว่าเนียกตาเจ้า ซึ่งเชื่อกันว่าศักดิ์สิทธิ์

# data[].attributes.headline
ทรงเยี่ยมโรงเรียนฝึกอาชีพเด็กกำพร้าดอนบอสโก

# data[].attributes.subject
ทรงเยี่ยมโรงเรียนฝึกอาชีพเด็กกำพร้าดอนบอสโก

# data[].attributes.body
ดูเสร็จกรมสมเด็พระเทพฯลงมานั่งพักเดินทางไปต่อโรงเรียนดอนบอสโก มีคุณพ่อvisser คณะบาทหลวง ครูและนักเรียนต้อนรับ กรมสมเด็จพระเทพฯเคยรู้จักคุณพ่อมาก่อน ท่านอยู่เมืองไทยมา30ปี ที่โรงเรียนในขณะนี้มีบาทหลวง5ท่าน ครู5คน  โรงเรียนสอนเน้นหนักในด้านการช่าง เพื่อให้เด็กนำความรู้ไกกระกอบอาชีพได้  เด็กส่วนใหญ่เป็นเด็กกำพร้า คุณพ่อบอกว่าท่านพยายามเลี้ยงเด็กให้สุขสบาย มีข้าวกินวันละ3เวลา เด็กเขมรเหล่านี้เรียนหนังสือวันละ3ชั่วโมงเท่านั้น ที่โรงเรียนใช้ระบบไทย ไม่มีการนอนกลางวัน ตำราเรียนแปลลจากภาษาไทยเป็นภาษาเขมร

# data[].attributes.headline
ภาพที่๑ ทับหลังศิลาสลั

# data[].attributes.body
ภาพที่๑ ทับหลังศิลาสลักภาพพาลีกำลังสู้กับสุครีพ มีพระราม กำลังแผลงศรอยู่ทางด้านขวามือ

ภาพที่๒ ทับหลังศิลาสลักภาพพระกฤษณะกำลังฆ่าพญากงส์

ภาพที่๓ หน้าบันทิศตะวันออกของบรรณาลัย (หอสมุด) ปราสาทบันทายศรีทิศใต้ แสดงภาพทศกัณฐ์ กำลังโยกเขาไกลาส

# data[].attributes.headline
เสวยพระกระยาหารกลางวัน ณ โรงแรมลอยน้ำ

# data[].attributes.subject
เสวยพระกระยาหารกลางวัน ณ โรงแรมลอยน้ำ

# data[].attributes.headline
ทอดพระเนตรธนาคารกัมพูชาพาณิชย์

# data[].attributes.subject
ทอดพระเนตรธนาคารกัมพูชาพาณิชย์

# data[].attributes.body
ไปรับประทานอาหารกลางวันที่โรงแรมลอยน้ำ แล้วไปเยี่ยมธนาคารกัมพูชา 160 พาณิชย์ มีทั้งพวกคณะกรรมการฝ่ายกัมพูชา เช่น คุณเจรียงซึ่งเป็นผู้ว่าการธนาคารชาติกัมพูชา และไทยพาณิชย์ คุณธารินทร์บรรยายแล้วดูกิจการ ธนาคารแห่งนี้รับฝากเงิน ทั้งที่เป็นเรียล เงินเหรียญสหรัฐ และเงินบาท ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นพวกสหประชาชาติคนเขมรไม่นิยมฝากเงิน ได้เงินจากเงินช่วยเหลือของนานาชาติ เงินของนักธุรกิจก็มีบ้าง มีพนักงานเป็นคนไทยอยู่ 5 คน นอกนั้นเป็นคนเขมร

# data[].attributes.body
ขบวนกรมสมเด็จพระเทพฯ ไปดูปราสาทต่าง ๆ ตามกำหนด เริ่มต้นด้วยปราสาทปักษีจำกรง เดิมเขาเขียนไว้ว่าให้ดูจากรถ แต่ข้าพเจ้าบอกว่า ข้าพเจ้าอยากปีน เมื่อขึ้นไปก็รู้สึกว่าคุ้มค่าที่เสียแรงปีนขึ้นไป แถมกลัวความสูงอีกต่างหาก ขึ้นไปที่สูงเห็นป่าเขาสวยงาม ลวดลายที่ประตูปลอมก็สลักสวยงาม

# data[].attributes.headline
เสวยพระกระยาหารกลางวันที่โรงแรมแคมโบเดียนา

# data[].attributes.subject
เสวยพระกระยาหารกลางวันที่โรงแรมแคมโบเดียนา

# data[].attributes.body
กลับมารับประทานอาหาร กลางวันที่โรงแรมแคมโบเดียนา กรุงพนมเปญ อยู่ริมแม่น้ำส่วนที่กว้างมาก เป็นแม่น้ำสี่สายมาบรรจบกัน

# data[].attributes.headline
ทูลลาสมเด็จพระสีหนุและเจ้าหญิงโมนิก

# data[].attributes.subject
ทูลลาสมเด็จพระสีหนุและเจ้าหญิงโมนิก

# data[].attributes.body
กลับที่พักเพื่อเปลี่ยนเสื้อ (ผ่านสถานทูตแต่ไม่มีเวลาแวะเข้าไป) แล้วไปวังเขมรินทร์เพื่อ ทูลลาสมเด็จพระสีหนุและเจ้าหญิงโมนิก ท่านว่าคราวหน้าขอให้มาเขมรเป็นทางการ ท่านจะต้อนรับ ด้วยตนเอง ประทานเทปเพลงต่าง ๆ ที่ทรงร้องเอง เจ้าชายสีหมุนนั่งรถด้วย พาไปส่งที่สนามบินนอกจากคณะสถานทูตไทยแล้ว ท่านทูตคำพัน ทูตลาวประจำเขมรซึ่งเคยอยู่ไทยนานจนได้เป็นคณบดีทูต ก็มาส่งด้วย

ทั้งหมดนี้เป็นประสบการณ์ครั้งแรกของข้าพเจ้าในกรุงพนมเปญ ซึ่งก็เป็นประโยชน์ในการ

เตรียมตัวเยือนเขมรในครั้งต่อไป (รู้จักคนโน้นคนนี้ทั้งไทยและเขมร รู้ว่าน่าจะไปไหนดี)

# data[].attributes.attachment_caption
ปราสาทเนียงเขมา

# data[].attributes.headline
วันพุธ ที่๑๓มกราคม ๒๕๓๖- ทอดพระเนตรโบราณสถานประสาทเนียงเขมา พนมจิสอร์

# data[].attributes.subject
วันพุธ ที่๑๓มกราคม ๒๕๓๖- ทอดพระเนตรโบราณสถานประสาทเนียงเขมา พนมจิสอร์

# data[].attributes.body
ทอดพระเนตรปราสาทเนียงเขมาและพนมจิสอร์: ในจังหวัดตาแก้ว พระองค์ได้ทรงทอดพระเนตร ปราสาทเนียงเขมา ซึ่งเป็นปราสาทอิฐขนาดเล็ก และ พนมจิสอร์ ซึ่งเป็นปราสาทบนยอดเขาที่สร้างด้วยศิลาแลงและอิฐ โดยทรงบันทึกถึงความงดงามและเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของสถานที่เหล่านั้นไว้ในพระราชนิพนธ์

# data[].attributes.body
ตื่นมาเช้าวันนี้รู้สึกว่าสบายดีแล้ว เห็นจะเป็นเพราะว่า

เมื่อคืนนอนหัวค่ำกว่าปกติ

เดินทางเข้าทางประตูทิศใต้ ออกประตูทิศตะวันออกของเมืองนครธม เริ่มต้นที่ปราสาทเจ้าสายเทวดา มีอายุอยู่ประมาณปลายคริสต์ศตวรรษที่ 11 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 12 (สมัยนครวัดตอนต้น) ปราสาทนี้อยู่ทางทิศใต้ของถนนเป็นศาสนสถานฮินดู

เดินข้ามถนนไปปราสาทธมมานนท์ สร้างในสมัยเดียวกับเจ้าสายเทวดา ฝรั่งเศสบูรณะแล้ว ถนนที่เราเดินข้ามนี้ เดินต่อไป มีสะพานไปจนถึงแม่น้ำเสียมราฐ

# data[].attributes.headline
เดินทางไปปราสาทตาแก้ว

# data[].attributes.subject
เดินทางไปปราสาทตาแก้ว

# data[].attributes.body
ที่หมายต่อไปคือปราสาทตาแก้ว เป็นปราสาทที่ใหญ่มาก สร้างขึ้นในราว ค.ศ. 1000 ก่อนปราสาท

430

พิมานอากาศ และปราสาทบาปวน ในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 5 (ครองราชย์ ค.ศ. 968-1001) สร้างไม่เสร็จ พระเจ้าสูรยวรมันที่ 1 มาสร้างต่อก็ยังไม่เสร็จ เห็นเป็นปราสาทโกลน ไม่มีเครื่องตกแต่ง เล่ากันว่า ถูกฟ้าผ่า บางคนก็ว่าหินทรายที่เอามาสร้างปราสาทนี้แข็งเป็นพิเศษสลักยาก

# data[].attributes.headline
เสด็จฯ จากท่าอากาศยานโปเชงตงกลับประเทศไทย

# data[].attributes.subject
เสด็จฯ จากท่าอากาศยานโปเชงตงกลับประเทศไทย

# data[].attributes.headline
เดินทางไปปราสาทตาพรหม

# data[].attributes.subject
เดินทางไปปราสาทตาพรหม

# data[].attributes.body
ที่หมายสุดท้ายของภาคเช้าคือปราสาทตาพรหม พระเจ้าชัยวรมันที่ 7ทรงสร้างอุทิศถวายพระราชมารดาชัยราชจุฑามณี ปราสาทหลังนี้ฝรั่งเศสไม่ได้ขุดแต่งบูรณะเหมือนโบราณสถานอื่น ๆเพียงแต่เสริมความมั่นคงเป็นบางส่วนเท่าที่จำเป็น ปล่อยเอาไว้ให้อยู่ในสภาพธรรมชาติ

# data[].attributes.headline
ปราสาทตาพรหมนีแต่ก่อนเ

# data[].attributes.body
ปราสาทตาพรหมนีแต่ก่อนเป็นวัดในพุทธศาสนาลัทธิมหายาน จารึกกล่าวว่าคนที่อยู่ในบริเวณ วัดนี้มี 12,640 คน พระผู้ใหญ่ 18 รูป เจ้าหน้าที่ 2,740 คน ผู้ช่วย 2.232 คน มีนางระบำ 615 ตนแม้จะเชื่อกันว่าพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ซึ่งครองราชย์อยู่ประมาณร่วม 40 ปี ทรงสร้างปราสาทตาพรหม อาคารส่วนใหญ่ก็ทำตามแบบศิลปะบายน แต่ว่าเป็นไปได้ที่จะเป็นการดัดแปลงอาคารของเก่า

# data[].attributes.headline
ไปปราสาทบาปวนซึ่ง

# data[].attributes.subject
ไปปราสาทบาปวนซึ่ง

# data[].attributes.body
ต่อไปที่ปราสาทบาปวนซึ่งพระเจ้าอุทัยทิตยวรมัน ที่ 2 ทรงสร้างขึ้น ราวๆ ค.ศ. 1060 เป็นศาสนสถานไวษณวนิกาย อยู่ข้างบริเวณวังหลวง เวลาจะดูปราสาท ต้องเดินข้ามสะพาน และมีการปืนป่ายบ้างเล็กน้อย เพราะเขายังซ่อมไม่เสร็จ บริเวณนั้นยังเป็นป่าทึบ ได้ทราบว่าภาพสลักที่ประตูซุ้มงามน่าดูแต่ต้องปืนขึ้นไปลำบาก ก็เลยไม่ไป เพราะวันนี้เดินเฉยๆ ก็หกล้มหลายครั้งแล้ว เข้าใจ ว่าเคยมีผู้แปลงปราสาทนี้เป็นวัดในพุทธศาสนา และเก็บหิน ที่ตก ๆ อยู่มาก่อเป็นองค์พระไสยาสน์

# data[].attributes.headline
ช่วงบ่ายเดินทางไปปราสาทกระวัน

# data[].attributes.subject
ช่วงบ่ายเดินทางไปปราสาทกระวัน

# data[].attributes.body
ตอนบ่ายไปที่ปราสาทกระวัน (กระวัน = ดอกนมแมว) เป็นกลุ่มปรางค์

อิฐ 5 องค์ อยู่บนฐานเดียวกัน เรียงตามแนวเหนือใต้ พระเจ้าหรรษวรมันที่ 1สร้างใน ค.ศ. 921 Groslier ซ่อมใน ค.ศ. 1968 โดยการรื้ออิฐมาเรียงใหม่ และเอาอิฐใหม่เติมเข้าไปด้วยในส่วนที่ของเก่าหายไป

# data[].attributes.attachment_caption
เสด็จไปเยี่ยมชมที่โรงเรียนหัตถกรรม

# data[].attributes.headline
วันพุธ ที่๑๓มกราคม ๒๕๓๖-ทอดพระเนตรความเป็นอยู่ของราษฎรหมู่บ้านเนียงสรา

# data[].attributes.subject
วันพุธ ที่๑๓มกราคม ๒๕๓๖-ทอดพระเนตรความเป็นอยู่ของราษฎรหมู่บ้านเนียงสรา

# data[].attributes.body
เยี่ยมชมหมู่บ้านเนียงสรา พระองค์ได้เสด็จฯ ไปยังหมู่บ้านเนียงสรา เพื่อทรงศึกษาและเรียนรู้วิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้านในท้องถิ่น ซึ่งเป็นอีกหนึ่งเป้าหมายของการเสด็จฯ ในครั้งนี้

# data[].attributes.headline
เสร็ดฯ ไปพระตำหนักน้อย ที่ประทับที่เสียมราฐ

# data[].attributes.subject
เสร็ดฯ ไปพระตำหนักน้อย ที่ประทับที่เสียมราฐ

# data[].attributes.custom_properties.oxE2NdnI
ไปปราสาทนครวัด ปราสานนครวัดนี้ ใหญ่โตจริงๆ เริ่มต้นตั้งแต่ รถยนต์ของเราเข้าจอดหน้าสะพานหิน กรมสมเด็จพระเทพฯสนใจว่าเขาหาหินจากที่ไหนมาสร้างปราสานที่ใหญ่โตเป็นกายเป็นกอง

# data[].attributes.headline
หน้าบันทิศตะวันออก บรร

# data[].attributes.body
หน้าบันทิศตะวันออก บรรณาลัยทิศเหนือของปราสาทบันทายศรี แสดงภาพพระกฤษณะ และพระพลรามกำลังอยู่ในป่าวรินทาวัน และพระอินทร์บันดาลให้ฝนตกลงมา

# data[].attributes.headline
กรมสมเด็จพระเทพฯดูปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.subject
กรมสมเด็จพระเทพฯดูปราสาทบันทายศรี

# data[].attributes.headline
ท่านอาจารย์กับคุณพิชแก

# data[].attributes.body
ท่านอาจารย์กับคุณพิชแก้วเล่าเรื่องนักเขียน มีชื่อชาวฝรั่งเศสชื่อ André Malraux ว่าเป็นคนที่สนใจศิลปะ เขมรมาก มาที่นี่และขโมยรูปประติมากรรมไปรูปหนึ่ง คุณปู่ มาร์ซาลโกรธมาก ไปจับได้ที่ไซ่ง่อน พยายามจะเอาเรื่องติดคุก แต่พวกนักเขียนมาช่วยกันประท้วง คดีสิ้นสุดไป

# data[].attributes.headline
กรมสมเด็จพระเทพฯเดินทา

# data[].attributes.body
กรมสมเด็จพระเทพฯเดินทางด้วยเครื่องบิน 737 ของกองทัพอากาศ ที่กรมสมเด็จพระเทพฯใช้ในการ เดินทางไปต่างจังหวัดนี้เอง สักชั่วโมงก็ถึงสนามบินโปเขงดงที่พนมเปญ เรื่องชื่อสนามบินนี้ก็เตรียมว่าจะถามคำแปล แต่ก็ยังไม่ได้ถามสักที ท่านทูตสุนัย บุณยศิริพันธ์ ขึ้นมารับบนเครื่องบิน ที่สนามบินมีพระโอรสสมเด็จพระสีหนุมารับ เจ้าชายสีหมุนี

# data[].attributes.headline
ประชาชนมาคอยต้อนรับที่ปราสาทบันทรยสำเหร่

# data[].attributes.subject
ประชาชนมาคอยต้อนรับที่ปราสาทบันทรยสำเหร่

# data[].attributes.body
ได้ดูบันทายศรีซึ่งงามมากไปแล้ว ดูบันทายสำเหร่ก็เลยเฉย ๆ พวกสำเหร่เป็นชนเผ่าโบราณ

เผ่าหนึ่ง ปัจจุบันอยู่แถว ๆ พนมกุเลน ชาวบ้านหมู่บ้านประตาก (ก่อนถึงบันทายศรี) ก็เป็นเชื้อสาย ของพวกสำเหร่นี้

# data[].attributes.headline
ตอนพลบค่ำกรมสมเด็จพระเทพฯ เสด็จเดินทางไปรับประทานอาหารที่โรงแรมตาพรหม

# data[].attributes.subject
ตอนพลบค่ำกรมสมเด็จพระเทพฯ เสด็จเดินทางไปรับประทานอาหารที่โรงแรมตาพรหม

# data[].attributes.body
มีอาหารหลายอย่างไม่ว่าจะเป็นอาหารไทย และอาหารเขมร

# data[].attributes.headline
ปราสาทบันทายสำเหร่

# data[].attributes.subject
ปราสาทบันทายสำเหร่

# data[].attributes.body
นายแกลชเป็นผู้บูรณะปราสาทแห่งนี้ ทำ Anastylose พร้อม ๆ กับปราสาทบากอง

ปราสาทบันทายสำเหร่นี้ สมเด็จกรมพระยา ดำรงฯ ท่านว่าปรางค์ศิลาได้ขนาดและคล้ายคลึงกับ ปรางค์เมืองพิมาย ทำสมัยนครวัด เป็นไวษณวนิกาย แต่ปราสาทหินพิมายสร้างในพุทธศาสนาลัทธิมหายาน

# data[].attributes.headline
ทับหลังปราสาทนครวัดพ.ศ

# data[].attributes.body
ทับหลังปราสาทนครวัดพ.ศ. 1650-1700 หน้าบันปราสาทนครวัด

พ.ศ. 1650-1700 ภาพสลักที่โคปุระตะวันตกปราสาทนครวัดพ.ศ. 1650-1700

# data[].attributes.headline
ภาพสลักบนหน้าบันที่ปราสาทบันทายสำเหร่ แสดงภาพเรื่องรามเกียรติ์ พระกฤษณะ ยกภูเขาโควรรธนะ และพระนารายณ์บรรทมสินธุ์

# data[].attributes.subject
ภาพสลักบนหน้าบันที่ปราสาทบันทายสำเหร่ แสดงภาพเรื่องรามเกียรติ์ พระกฤษณะ ยกภูเขาโควรรธนะ และพระนารายณ์บรรทมสินธุ์

# data[].attributes.body
ปราสาทแปรรูป สร้างในปี ค.ศ. 961 สมัย พระเจ้าราเชนทรวรมัน (ทราบจากจารึก) ปรางค์สร้าง ด้วยอิฐบนฐานศิลาแลง 5 ชั้น ตัวปราสาทคงจะฉาบ ด้วยปูน 5 องค์ตั้งอยู่บนฐานเดียวกัน

# data[].attributes.headline
ไปโรงพยาบาลคาลเม็ตต์

# data[].attributes.subject
ไปโรงพยาบาลคาลเม็ตต์

# data[].attributes.body
ซึ่งเป็นโรงพยาบาลที่ดีที่สุดในกัมพูชา มีรัฐมนตรี

สาธารณสุข ผู้อ่านวยการโรงพยาบาล อุปนายกกาชาด (ระบอบพนมเปญ) ที่ได้พบที่เกาะกง

คอยต้อนรับ. เดินดูห้องผ่าตัด ห้องคลอดมีเด็กเพิ่งคลอดได้ชั่วโมงเดียวดูแข็งแรงดีอีกห้องมีเด็กอายุ 4 วัน มีมีดพับวางอยู่

ข้าง ๆ เขาอธิบายว่าตามธรรมเนียมเขมรต้องวางมีดเป็น

เครื่องป้องกันเด็กเกิดใหม่

# data[].attributes.headline
เลี้ยงหลานสาววัย13เดือน

# data[].attributes.subject
เลี้ยงหลานสาววัย13เดือน

# data[].attributes.body
ไม่รู้จะไปไหนดี อยากไปตลาด กว่าจะไปถึงตลาดเกือบจะปิดอยู่แล้ว แม่ค้ากำลังขนของกลับบ้านก็เลยกลับบ้าง ไปอาบน้ำอาบท่าให้สบาย แล้วเล่นกับชีน่า (ภณิดา) ลูกสาวของเจ้าหญิงอรุณรัศมี อายุ 13 เดือน

# data[].attributes.headline
ปราสาทแปรรูปแลเห็นห้องยาวๆ บนฐานชั้นล่างหลังคาทำด้วยไม้มุงกระเบื้อง จึงพังไปหมดแล้ว

# data[].attributes.subject
ปราสาทแปรรูปแลเห็นห้องยาวๆ บนฐานชั้นล่างหลังคาทำด้วยไม้มุงกระเบื้อง จึงพังไปหมดแล้ว

# data[].attributes.body
ขึ้นไปข้างบนนั้นมองเห็นห้องยาวแคบ ๆ หลายห้อง อยู่บนฐานชั้นล่าง ๆ หลังคาคงจะเป็นไม้มุงกระเบื้อง ซึ่งพังไปแล้ว ถ้าเรามองไปไกล ๆ ทางทิศตะวันออกจะเห็นพนมบกและ เทือกเขาพนมกุเลนอยู่ลิบ ๆ

# data[].attributes.headline
ทอดพระเนตรปราสาทตาพรหม ปราสาทยายโป จังหวัดตาแก้ว

# data[].attributes.subject
ทอดพระเนตรปราสาทตาพรหม ปราสาทยายโป จังหวัดตาแก้ว

# data[].attributes.body
ตอนบ่ายเดินทางไปเขตจังหวัดตาเเก้ว ไปถึงปราสาทตาพรหม ตำบลบาตี ปราสาทเเห่งนี้สร้างขึ้นสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ บริเวณนี้มีศาสนาสถานที่เก่าเเก่ ปราสาทนี้สร้างด้วยศิลาเเดง หน้าบันของปราสาททำเป็นรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรมี ๖ กร ข้างในอาคารมีประติมากรรมลอยตัว รูปโพธิสัตว์เปล่งรัศมี

ระหว่างเดินดูปราสาทมีวงปี่พาทย์เล่นให้ฟังซึ่งเป็นเพลงลาว

มีปราสาทเล็กๆหลังหนึ่งชื่อว่าปราสาทยายโป เป็นพุทธศาสนสถานสมัยเดียวกัน หน้าบันทำเป็นรูปวิษณุนาฏราช บริเวณใกล้ๆกันมีโบสถ์สมัยใหม่ มีลวดลายประดับมากมาย

# data[].attributes.headline
ไปเยี่ยมโรงเรียนนาฏศิลป์

# data[].attributes.subject
ไปเยี่ยมโรงเรียนนาฏศิลป์

# data[].attributes.body
ชมการแสดงของนักเรียนนาฏศิลป์มีทั้งดนตรี และรำชุดต่างๆ

# data[].attributes.headline
ปราสาทพระโค ศิลปะขอมพระโค พ.ศ.1400-1450

# data[].attributes.subject
ปราสาทพระโค ศิลปะขอมพระโค พ.ศ.1400-1450

# data[].attributes.body
ปราสาทพระโคสร้างใน ค.ศ. 879 สมัย พระเจ้าอินทรวรมันที่ 1 ว่าเป็นที่ปลงพระศพ พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ผู้สร้างเมืองหริทราลัย

# data[].attributes.headline
ปราสาทพิมานอากาศ

# data[].attributes.subject
ปราสาทพิมานอากาศ

# data[].attributes.body
ปราสาทพิมานอากาศ เป็นปราสาทหินโดด ๆ

อยู่บนฐานศิลาแลง บางท่านว่าสร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าราเชนทรวรมัน (ครองราชย์ ค.ศ. 944 - 968) เป็นปราสาทหินทั้งหมดหลังแรกในบริเวณนี้ พระองค์ท่านไม่ได้ปีน ขึ้นไป เพราะว่าเขายังไม่ได้บูรณะ และสูงมาก จิวตากวน นักเดินทางชาวจีนได้บันทึกว่า มีเรื่องเล่าลือว่ากษัตริย์โบราณจะต้องมาบรรทมกับวิญญาณนางนาค 9 เคียรในยามแรก ก่อนจะไปบรรทมกับนางสนม เพื่อความเป็นสวัสดิมงคลของแผ่นดิน

# data[].attributes.headline
พักผ่อนจนเช้าที่เข้าทา

# data[].attributes.body
พักผ่อนจนเช้าที่เข้าทางพักหนึ่งแล้วเดินทางไป พระราชวังหลวง และวัดพระแก้ว เจ้าชายสีหมุนีรถรับอยู่ที่ วังหลวง แต่แรกคนที่มาอธิบายเขาก็พูดภาษาฝรั่งเศสอยู่ดี ๆ แล้ว อาจารย์อุไรศรีมาบอกให้พูดภาษาเขมร กรมสมเด็จพระเทพฯเลยจด ได้ไม่รู้เรื่องเท่าไร โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องศักราช จึงต้องอ่าน เอาจากนิราศนครวัดปน ๆ กับที่ได้ฟังและได้เห็นคือ กษัตริย์

เขมรทรงพระนามว่า โปญญายัด หรือที่นิราศนครวัดเรียกว่า พระยาญาติ ย้ายราชธานีจากเมืองนครธมมาที่พนมเปญ ตรงกับสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น (นัยว่าเป็นการหนีอำนาจไทย เพราะนครธมใกล้ไทย)

กรมสมเด็จพระเทพฯไปที่ท้องพระโรงเรียกว่าพระที่นั่งเทวาวินิจฉัย เข้าไปสักการะพระเศวตฉัตร 9 ชั้น ในห้องนั้นเพดานเขียนเป็น เรื่องรามเกียรติ์ แต่เห็นไม่ชัดเพราะว่าอยู่สูงต้องแหงนคอตั้งบ่า ด้านขวามือมีหอพระเจ้า (ห้องพระ) ด้านซ้ายมือเป็นหอพระอัฐิ แบบเดียวกับของเรามีหอพระสุราลัยพิมานกับหอพระธาตุ มณเฑียร แต่กรมสมเด็จพระเทพฯเป็นออกมาต่างหาก ของเขาเหมือนกับ เป็นห้องกั้นออกจากท้องพระโรง

# data[].attributes.headline
ออกไปข้างนอก เขาให้ดูพ

# data[].attributes.body
ออกไปข้างนอก เขาให้ดูพระที่นั่งจันทรฉายา ซึ่งเป็นพลับพลาสูงโถง แต่ก่อนใช้สำหรับแสดงละคร พระที่นั่งสัมฤทธิพิมาน สำหรับเก็บรักษาเครื่องสูง พระแสง หอพระโค มีรูปโคสำริด สมัยกำพงพระ (ราวปลายคริสต์ศตวรรษที่ 7) ยังมีพระที่นั่งอะไร ๆ อีกแยะ แต่เราไม่มีเวลาดู

# data[].attributes.headline
ที่ปราสาทนครวัด

# data[].attributes.body
ที่ปราสาทนครวัด

ถ่ายรูปริมสระน้ำ

# data[].attributes.headline
ปราสาทบากองศิลปะขอมแบบพระโค

# data[].attributes.subject
ปราสาทบากองศิลปะขอมแบบพระโค

# data[].attributes.body
ปราสาทบากองมีขนาดใหญ่โต สร้างในปี ค.ศ. 881 สมัย พระเจ้าอินทรวรมันที่ 1 นายมาร์ชาลเป็นผู้ขุดต้น นายแกลขทำ Anastylose

ตอนที่กรมสมเด็จพระเทพฯเข้าไปถึงมีประชาชนมาต้อนรับเป็นจำนวนมาก มีผู้แทนของสภาตำบลเสียมราฐมาด้วย

# data[].attributes.headline
ภาพสลักเทพธิดาบนผนังโค

# data[].attributes.body
ภาพสลักเทพธิดาบนผนังโคปุระตะวันตก ประสาทนครวัด พ.ศ 1650-1700

# data[].attributes.headline
ทรงเยี่ยมสถานเอกอัครราชทูตไทย กรุงพนมเปญ

# data[].attributes.subject
ทรงเยี่ยมสถานเอกอัครราชทูตไทย กรุงพนมเปญ

# data[].attributes.body
กรมสมเด็จพระเทพฯไปสถานเอกอัครราชทูตไทย

ซึ่งเพิ่งเสร็จและไปรับประทานของว่าง

ที่ทําเนียบ แล้วกลับจัมกามอน ช่วงที่

ไปโรงเรียนและโรงพยาบาล

อาจารย์สมิทธิ อาจารย์อุไรศรีและ

ประพจน์ ไปร้านหนังสือ ซื้อหนังสือดีๆ

มาได้มาก

# data[].attributes.headline
เข้าไปในวัดพระแก้ว เข้

# data[].attributes.body
เข้าไปในวัดพระแก้ว เข้าในพระอุโบสถ ซึ่งเขาห้ามถ่ายรูป จึงต้องพูดเอาตามที่จำได้ ว่าสร้างขึ้น ราว พ.ศ. 2435 ถึง 2446 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5 ของเรา มีพระแก้วองค์เล็ก ๆ และพระพุทธรูปอื่นอีก หลายองค์ เช่น พระทองคำหนัก 90 กิโลกรัม เอาพระโกศสมเด็จพระนโรดมมาหลอมสร้าง

# data[].attributes.headline
พระระเบียง มีภาพรามเกียรติ์ ถ้าเทียบกับไทยก็เห็นได้ชัดว่าอยู่ในสมัยรัชกาล ที่ 4 หรือ 5 ฝีมือไม่ดีนักแต่เรื่องราวที่นำมาเขียนละเอียดลออ ฝาผนังของเขาดีไม่ขึ้น แต่น่าเสียดายที่ตอนซ่อมเขาทำสีขาวที่ใช้ทาหลังคาหยดรดภาพเปื้อนไปหลายแห่ง

# data[].attributes.subject
พระระเบียง มีภาพรามเกียรติ์ ถ้าเทียบกับไทยก็เห็นได้ชัดว่าอยู่ในสมัยรัชกาล ที่ 4 หรือ 5 ฝีมือไม่ดีนักแต่เรื่องราวที่นำมาเขียนละเอียดลออ ฝาผนังของเขาดีไม่ขึ้น แต่น่าเสียดายที่ตอนซ่อมเขาทำสีขาวที่ใช้ทาหลังคาหยดรดภาพเปื้อนไปหลายแห่ง

# data[].attributes.headline
หน้าภาพสลักทศกัณฐ์ ผนั

# data[].attributes.body
หน้าภาพสลักทศกัณฐ์ ผนังระเบียง ปราสาทนครวัดทิศตะวันตกเฉียงเหนือพ.ศ. 1650-1700

# data[].attributes.headline
ทอดพระเนตรตลาดใหม่ กรุงพนมเปญ

# data[].attributes.subject
ทอดพระเนตรตลาดใหม่ กรุงพนมเปญ

# data[].attributes.body
ตอนขากลับฝนตก เด็กๆออกมาเล่นน้ำฝนอย่างสนุกสนาน กรมพระเทพฯ เเวะตลาดใหม่ ที่กรุงพนมเปญ มีของมากมายนานาชนิด ตั้งเเต่ ผัก ผลไม้

เครื่องทอง ของเก่า นาฬิกา เครื่องเเก้ว กรมพระเทพฯไปที่ร้านหนังสือ มีสมุดเเละหนังสือขายมากมาย ทั้งหนังสือภาษาเขมรเเละภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส ราคาไม่เเพง

# data[].attributes.headline
ไปพระที่นั่งเขมรินท์ เสวยพระกระยาหารค่ำ

# data[].attributes.subject
ไปพระที่นั่งเขมรินท์ เสวยพระกระยาหารค่ำ

# data[].attributes.body
กรมสมเด็จพระเทพฯเสด็จไปวังเขมรินท์ รับประทานอาหารค่ำ ซึ่งอร่อยมาก กรมสมเด็จพระเทพฯ นั่งข้างคุณซอนซานและคุณฮุนเซน

# data[].attributes.headline
สนามบินเสียมราฐ

# data[].attributes.subject
สนามบินเสียมราฐ

# data[].attributes.body
ถึงเวลาไปสนามบินเสียมราฐ เจ้าหญิง พระสวามีและหนูชีน่ามาส่งที่สนามบินมีพิธีส่งตรวจพล คนที่มาส่งมีทั้งคณะคนไทย คณะเขมร ช่างภาพฝรั่งที่ติดตามกรมสมเด็จพระเทพฯ

# data[].attributes.headline
เสวยพระกระยาหารค่ำที่โรงแรมลอยน้ำ นายธารินทร์ นิมมานเหมินท์ จากธนาคารไทยพาณิชย์ จัดถวาย

# data[].attributes.subject
เสวยพระกระยาหารค่ำที่โรงแรมลอยน้ำ นายธารินทร์ นิมมานเหมินท์ จากธนาคารไทยพาณิชย์ จัดถวาย

# data[].attributes.body
ตอนค่ำรับประทานอาหารที่โรงแรมมลอยน้ำ โดยมีธนาคารไทยพาณิชย์เป็นเจ้าภาพ(คุณธานินทร์นำคณะมาจากกรุงเทพ)

# data[].attributes.attachment_caption
ยังดูไม่ทั่วพอดีถึงเวลาไปพระที่นั่งเขมรินทร์เฝ้าสมเด็จพระสีหนุและเจ้าหญิงโมนิก ท่านประทาน เครื่องเงินให้ข้าพเจ้าเป็นของขวัญ อาหารที่ประทานเลี้ยงกลางวันเป็นอาหารฝรั่งเศสที่อร่อยมาก หลังอาหารฝนตกหนักต้องนั่งรออยู่สักพักก่อนที่จะไปไหนต่อ ในระหว่างนี้สมเด็จพระสีหนุทรงเปิด วิดีโอเทปให้ดูเป็นบัลเลต์เรื่องกำเนิดกัมพูชา เจ้าชายสีหมุนีทรงเต้นเป็นตัวเอก เต้นแบบบัลเลต์ยุโรปปนกับ ท่าทางร้าละครเขมร ใช้ดนตรีของนักแต่งเพลงชาวเชโกสโลวะเกียไปพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ผู้บรรยายคือคุณพิชแก้ว นักโบราณคดีซึ่งพูดภาษาฝรั่งเศส และภาษาอังกฤษได้ดี (เข้าใจภาษาไทยด้วย) พิพิธภัณฑ์มีหลายห้อง มีของมากพอใช้ กรมสมเด็จพระเทพฯได้ดูของที่ทำด้วย ทองเหลืองและสำริด เช่น แว่นสำหรับเวียนเทียน กระจกสำริด เชี่ยนหมาก กระโถน ขัน ห้องเทวรูป พระพุทธรูป เป็นห้องใหญ่แต่ค่อนข้างมีดเพราะว่าฝนตก กรมสมเด็จพระเทพฯไม่ได้ดูของทั้งหมดเพราะว่าเขาส่งชิ้นสำคัญ ๆ ไปแสดงที่ออสเตรเลียในขณะนั้น

# data[].attributes.headline
ช่วงบ่ายไปปราสาทพระบรรค์

# data[].attributes.subject
ช่วงบ่ายไปปราสาทพระบรรค์

# data[].attributes.custom_properties.oxE2NdnI
ช่วงบ่ายไปดูโบราณสถานอีก เริ่มต้นด้วยปราสาทพระบรรค์ คุณพิชแก้วให้คุณจอห์น แซนดี้ สถาปนิกของ World Conservation Project เป็นผู้อธิบายปราสาทพระขรรค์สร้างในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 (ครองราชย์ ค.ศ. 1181-1201ในปี 1181 รบชนะพวกจาม) สร้างประมาณ ค.ศ. 1191 ทางเข้าเห็นมีคูน้ำรอบ ๆแต่ตื้นเขิน ปราสาทมีกำแพงรอบอีกชั้น มีจารึกปราสาทพระบรรค์ กล่าวว่าชื่อของปราสาทนี้จริง ๆ คือปราสาทชัยศรี พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงสร้างเมืองใช้ชื่อเดียวกันนี้ด้วย ทางเข้ากว้างพอที่รถม้าหรือช้างจะเข้าได้ มีรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรหรือโลเกศวร ซึ่งขนานพระนามพระโพธิสัตว์ว่าชยวรเมศวร เป็นพระรูปฉลองพระองค์พระราชบิดาคือธรณีนทรวรมัน คู่กับปราสาทตาพรหม ซึ่งพระเจ้าชัยวรมันที่ 7ทรงสร้างถวายพระมารดา ซึ่งมีรูปนางปรัชญาปารมิตา เป็นรูปฉลองพระองค์ กล่าวในจารีกว่าได้ทรงสร้างรูปเคารพต่าง ๆ ไปตั้งไว้ที่โรงพยาบาลในราชอาณาจักรของพระองค์มีข้าพระชาย-หญิงประจำอยู่ที่ศาสนสถานแห่งนี้ถึง 97,840 คน รวมทั้งพวกนักฟ้อนรำ189

# data[].attributes.headline
ปีที่สร้างปราสาทนครวัด

# data[].attributes.body
ปีที่สร้างปราสาทนครวัดนี้ประมาณครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษ ที่ 12 (พ.ศ. 1650 - 1700) สันนิษฐานว่าสร้างเพื่อบรรจุพระศพ หรือเฉลิมพระเกียรติพระเจ้าสูรยวรมันที่ 2 รูปภาพสลักต่าง ๆ ทำสวยงามจริง ๆ น่าเสียดายอยู่แต่ว่าบางส่วนน้ำฝนรั่วเข้าไปได้ ถ้าไม่ระวังไม่ซ่อมให้ดีจะเสียหายได้

# data[].attributes.headline
กรมสมเด็จพระเทพฯได้ไปซื้อของที่ร้านค้าของโรงเรียนวิจิตรศิลป์ ฝีมือนักเรียน ไม่ได้ดูการทำ เพราะตอนนี้เป็นช่วง ปิดเทอม มีเทปเพลงเขมรขายด้วยหลังจากนั้น นั่งรถไปรอบ ๆ เมือง คุณณัฐวุฒิ โพธิสาโร ทำหน้าที่มัคคุเทศก์ พูดวิทยุส่งจากรถคันหน้า คุณณัฐวุฒิอธิบาย เรื่องถนนและสถานที่ต่าง ๆ ได้ละเอียดลออมีการเปรียบเทียบกับสถานที่ต่าง ๆ ในกรุงเทพฯ ด้วยกลับที่พัก นั่งพัก เปิดเทปที่ซื้อมาเป็น เพลงแขกมอญ

# data[].attributes.subject
กรมสมเด็จพระเทพฯได้ไปซื้อของที่ร้านค้าของโรงเรียนวิจิตรศิลป์ ฝีมือนักเรียน ไม่ได้ดูการทำ เพราะตอนนี้เป็นช่วง ปิดเทอม มีเทปเพลงเขมรขายด้วยหลังจากนั้น นั่งรถไปรอบ ๆ เมือง คุณณัฐวุฒิ โพธิสาโร ทำหน้าที่มัคคุเทศก์ พูดวิทยุส่งจากรถคันหน้า คุณณัฐวุฒิอธิบาย เรื่องถนนและสถานที่ต่าง ๆ ได้ละเอียดลออมีการเปรียบเทียบกับสถานที่ต่าง ๆ ในกรุงเทพฯ ด้วยกลับที่พัก นั่งพัก เปิดเทปที่ซื้อมาเป็น เพลงแขกมอญ

# data[].attributes.headline
ดูภาพสลักบนระเบียงปราส

# data[].attributes.body
ดูภาพสลักบนระเบียงปราสาทละครวัด

# data[].attributes.headline
ตอนเย็นดูการแสดงดนตร์โหมโรงก่อนแล้วจึงเริ่มการแสดง เริ่มด้วยระบำอัปสร การแสดงนักแสดงรุ่นจิ๋วแสดงหนุมานจับนาง สุวรรณมัจฉา ระบำพื้นเมืองเรียกว่าระบำเก็บ กระวาน สุดท้ายแสดงโขนตอนตามกวาง เขารำ ได้สวยงามดี เพลงที่วงปี่พาทย์บรรเลงต่างจาก ของไทยเมื่อจบการแสดงขอให้เขาจดชื่อเพลงให้ ระหว่างอาหารเย็นมีวงเครื่องสายแสดง หลังอาหารไปร่วมเล่นดนตรีด้วยพักหนึ่ง แล้วจึงไปนอน

# data[].attributes.subject
ตอนเย็นดูการแสดงดนตร์โหมโรงก่อนแล้วจึงเริ่มการแสดง เริ่มด้วยระบำอัปสร การแสดงนักแสดงรุ่นจิ๋วแสดงหนุมานจับนาง สุวรรณมัจฉา ระบำพื้นเมืองเรียกว่าระบำเก็บ กระวาน สุดท้ายแสดงโขนตอนตามกวาง เขารำ ได้สวยงามดี เพลงที่วงปี่พาทย์บรรเลงต่างจาก ของไทยเมื่อจบการแสดงขอให้เขาจดชื่อเพลงให้ ระหว่างอาหารเย็นมีวงเครื่องสายแสดง หลังอาหารไปร่วมเล่นดนตรีด้วยพักหนึ่ง แล้วจึงไปนอน