# data[].attributes.headline
Save the date! Provinciale professionaliseringsdagen 26-27

# data[].attributes.subject
Save the date! Provinciale professionaliseringsdagen 26-27

# data[].attributes.body
Antwerpen: dinsdag 20/10/'26: provinciaal vormingscentrum Oostmalle

West-Vlaanderen: donderdag 22/10/'26 HVDM De Brug te Brugge

Oost-Vlaanderen: vrijdag 13/11/'26: Het Geuzenhuis & Liberas te Gent

Vlaams-Brabant / Brussel: vrijdag 20/11/'26 in het Herman Teirlinckgebouw te Brussel

Limburg: donderdag 26/11/'26 in Het Vrijzinnig Punt te Hasselt

# data[].attributes.attachment_link.title
Organisatie levensbeschouwelijk onderwijs vanaf 1 september 2026

# data[].attributes.attachment_link.description
Vanaf 1 september 2026 past de Vlaamse Regering de regels aan voor de financiering van levensbeschouwelijke vakken. Ben je leerkracht godsdienst of zedenleer? Dan kan deze wijziging impact hebben op jouw opdracht.

# data[].attributes.headline
Internationale Dag voor de Rechten van de Mens

# data[].attributes.subject
Internationale Dag voor de Rechten van de Mens

# data[].attributes.attachment_link.title
Internationale Dag voor de Rechten van de Mens

# data[].attributes.body
Studiedag starters NCZ december2025

# data[].attributes.attachment_link.title
Introductie tot debat - De Vlaamse Debatwedstrijd

# data[].attributes.headline
Padlet specifiek voor buitengewoon basis- en secundair onderwijs: BUBAO en BUSO

# data[].attributes.subject
Padlet specifiek voor buitengewoon basis- en secundair onderwijs: BUBAO en BUSO

# data[].attributes.body
Studiedag starters NCZ december2025

# data[].attributes.attachment_link.title
Introductie tot debat - De Vlaamse Debatwedstrijd

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe maak je een hechte klas? Benut de ‘gouden weken’

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdens de gouden weken doorloop je de eerste 2 fases van groepsvorming. “Maar aan de dynamiek in je klas werk je een schooljaar lang”.

# data[].attributes.headline
Aanbod startende lesgevers zonder lerarendiploma (Antwerpen)

# data[].attributes.subject
Aanbod startende lesgevers zonder lerarendiploma (Antwerpen)

# data[].attributes.attachment_link.title
Aanbod startende lesgevers zonder lerarendiploma | AP Hogeschool

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je nieuw in het onderwijs en heb je (nog) geen pedagogische opleiding gevolgd? Of je nu op 1 september start of midden in het schooljaar, AP Hogeschool helpt jou op weg!

# data[].attributes.body
Originele presentatie voorgesteld op de provinciale studiedagen.

Schooljaar 2024-2025

# data[].attributes.body
Pieter Meurs over toekomstonderzoek: reis naar 2071

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In welk onderwijsniveau wil je lesgeven? Welke functie wil je uitoefenen? Aan welke voorwaarde voldoe je bij aanwerving?

Voldoe je niet? Volg een gepaste opleiding

In welke graad of opleidingsvorm wil je de functie uitoefenen?

Ten minste master? Zoek ook onder 'ten minste bachelor' en 'ten minste hoger secundair onderwijs'. Ten minste bachelor? Zoek ook onder 'ten minste hoger secundair onderwijs'.

# data[].attributes.attachment_link.description
Informatie voor ouders, leerlingen, studenten, cursisten en onderwijspersoneel | Ministerie van Onderwijs

# data[].attributes.body
Te downloaden via de 3 puntjes aan de rechtse kant.

# data[].attributes.body
Alle PowerPoints en extra's van de studiedag Antwerpen worden via bovenstaande link verzameld.

# data[].attributes.headline
PPT De vraag naar tijd - Maarten Van Dyck UGent -

# data[].attributes.subject
PPT De vraag naar tijd - Maarten Van Dyck UGent -

# data[].attributes.body
De link naar de kant en klare les(voorbereiding) over "Het complot van 9/11 (kunnen ontkrachten)" gebaseerd op het boek "9/11 20 jaar complotdenken" van (en in samenwerking met) Brecht Decoene https://www.nczedenleer.be/nl/mijn-ncz/mijn-lesideeen/secundair-onderwijs/de-complottheorie-van-9-11-kunnen-ontkrachten/preview

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ben je op zoek naar inspiratie voor je lessen niet-confessionele zedenleer?
Log in op het MIJN NCZ-platform.

Deze website maakt gebruik van cookies om uw gebruikersgemak te verbeteren. Lees meer

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je op zoek naar inspiratie voor je lessen niet-confessionele zedenleer? Log in op het MIJN NCZ-platform. Deze website maakt gebruik van cookies om uw gebruikersgemak te verbeteren. Lees meer

# data[].attributes.body
De Kahoot die gebruikt werd om 2 exemplaren te verloten van het boek over ecomodernisme "De wereld red je niet met minder, minder, minder" (van Thomas Rotthier en Jan Deschoolmeester): https://create.kahoot.it/share/de-wereld-red-je-niet-met-minder/a8dc0f10-241c-43f8-9889-044eaf1be277 De winnaars waren (1) Alain Vansassenbroeck en (2) Didier Pollet. Proficiat en helemaal uitlezen a.u.b.!

# data[].attributes.attachment_link.title
De wereld red je niet met minder, minder, minder. - Details - Kahoot!

# data[].attributes.attachment_link.description
Join a game of kahoot here. Kahoot! is a free game-based learning platform that makes it fun to learn - any subject, in any language, on any device, for all ages!

# data[].attributes.body
De vragen aan Jan Deschoolmeester die voorbereid werden door Agna Lombaert, Ilse Leyn en Marie Huysentruyt na lectuur van het boek "De wereld red je niet met minder, minder, minder". De vragen uit het publiek zijn niet genoteerd, maar overlappen deels met deze voorbereide vragen.

# data[].attributes.body
Presentatie-slides Gunnar Vergauwen over conflict Rusland/Oekraïne en het Russische denken (PowerPoint in PDF)

# data[].attributes.body
Dit leerplan treedt in voege vanaf 1/09/2025.

# data[].attributes.attachment_link.description
Uitrol ILD in zesde jaar van het secundair onderwijs Vanaf september 2024 zal de interlevensbeschouwelijke dialoog worden uitgebreid naar het zesde jaar van het secundair onderwijs.Bij deze uitrol wordt er opnieuw voor gepleit om 50% van de levensbeschouwelijke lessen te besteden aan de interlevensbeschouwelijke dialoog.
In aanvulling op de uitrol zal een lerend netwerk worden opgestart voor leerkrachten. Dit lerend netwerk heeft als doel de ontwikkeling van nieuw lesmateriaal te faciliteren, bestaand materiaal te verfijnen en te optimaliseren, alsook methodieken voor evaluatie uit te werken. Daarnaast biedt het netwerk een platform voor het uitwisselen van ervaringen en good practices met collega’s uit diverse scholen en scholengroepen. Uitrol ILD-projecten 3de graad van het secundair onderwijs september 2023 - uitrol ILD-projecten in 3de graad van het secundair onderwijsHet regeerakkoord stelt dat het GO! in de derde graad van het secundair onderwijs kan overschakelen van 2 uur levensbeschouwing naar 1 uur levensbeschouwing en 1 uur interlevensbeschouwelijke dialoog (ILD). Binnen ILD worden eveneens de minimumdoelen die passen binnen burgerschap bijkomend ingeoefend. De realisatie van deze minimumdoelen blijft evenwel ook een plaats krijgen in een vak burgerschap of andere reguliere vakken van de basisvorming. De bedoeling is om in het bestaande kader van de levensbeschouwelijke vakken de helft van de lesuren te besteden aan de interlevensbeschouwelijke dialoog in de 3de graad van het secundair onderwijs. Dit vak levert aldus een bijdrage aan burgerschapseducatie, aan het samen leren samenleven en fungeert bijkomend als een dam tegen onwenselijke polarisatie. Akkoord, leerplannen, proefprojecten Het GO! en de Erkende Instanties en Vereniging (EI&V) sloten een akkoord rond de invoering van de interlevensbeschouwelijke dialoog in de derde graad van het secundair onderwijs. Leerplannen zijn ontwikkeld voor ILD. De voorbije twee jaar hebben zeven proefprojecten gelopen in twee scholengroepen, waarbij ervaringen zijn opgedaan en ondersteunend materiaal is uitgewerkt (zie bijlages onderaan de pagina: handleiding en addendum met ondersteunende materialen).
Sinds 1 september 2023 lopen projecten in de vijfde jaren in de derde graad in alle scholengroepen van het GO! Een tweede startdatum is voorzien op 1 januari 2024, voor die scholen die eerst een professionaliseringstraject willen doorlopen (zie verder). De implementatie van ILD in de volledige derde graad is voorzien voor het schooljaar 2024/25. Professionalisering voor leerkrachten De levensbeschouwelijke inspecties werkten samen met GO! een professionaliseringsaanbod uit voor de leerkrachten levensbeschouwing. De bedoeling daarvan is om leerkrachten zo goed mogelijk voor te bereiden en te ondersteunen. Het gaat daarbij om het pedagogisch en didactisch materiaal dat ontwikkeld is op basis van de voorbije proefprojecten, het werken met de leerplannen, het aanscherpen van vaardigheden rond team- en co-teaching, het werken in grote groepen, durven dialogeren en het uitwisselen van kennis en informatie uit de proefprojecten. Dit aanbod wordt georganiseerd in verschillende steden in Vlaanderen; Brussel, Antwerpen, Gent en Hasselt. Door dit Vlaanderenbreed te organiseren worden zoveel mogelijk leerkrachten levensbeschouwelijke vakken bereikt.

# data[].attributes.body
Openingstoespraak Katrien Schaubroeck

# data[].attributes.body
2de plenaire sessie met Selma Franssen

# data[].attributes.body
Workshop Erika Frans: Sensoa Vlaggensysteem

# data[].attributes.body
Presentatie Aurélie Van de Peer (1ste van de 3x'30 sessies)

# data[].attributes.headline
Uitleg bij het leerplan ILD (PowerPoint)

# data[].attributes.subject
Uitleg bij het leerplan ILD (PowerPoint)

# data[].attributes.body
DiscriME-spel (2de van de 3x'30 sessies) hier nog aan te kopen door/voor je school: https://rikz.be/2022/06/15/discrime-speel-en-leer-meer-over-discriminatie/

# data[].attributes.headline
DRL - invulpagina te uploaden op je account op www.nczedenleer.be

# data[].attributes.subject
DRL - invulpagina te uploaden op je account op www.nczedenleer.be

# data[].attributes.body
Te downloaden via de 3 puntjes aan de rechtse kant.

# data[].attributes.body
https://www.uacno.be/nl/opleiding/crash-course-voor-starters-78710

# data[].attributes.body
Een wetenschappelijke benadering van liefde door collega NCZ Jamel Bouchiba (3de van de 3x'30) met bijhorend lespakket terug te vinden op www.nczedenleer.be onder de zoekterm 'liefde'.

# data[].attributes.body
Workshop klimaatgesprekken voeren

# data[].attributes.attachment_link.title
De Verklaring van Amsterdam - Humanistisch Verbond

# data[].attributes.attachment_link.description
De Verklaring van Amsterdam is een internationaal document waarin is omschreven waarmee het humanisme zich definieert. Lees meer

# data[].attributes.headline
Verklaring van Amsterdam (link vanuit de DRL)

# data[].attributes.subject
Verklaring van Amsterdam (link vanuit de DRL)

# data[].attributes.attachment_link.description
De ‘Amsterdam Declaration’ legt de fundamentele principes van het moderne humanisme uit en inspireert humanisten over de hele wereld.

# data[].attributes.headline
Constructief van mening verschillen... hoe pak je dat aan? 

# data[].attributes.subject
Constructief van mening verschillen... hoe pak je dat aan? 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er gebeurt iets in de actualiteit. Gevolg: meerstemmige discussie, ook op school. Je klas is dé oefenplek waar leerlingen leren over moeilijke thema's democratisch van mening te verschillen. Hoe doe je dat zonder dat je klas ontploft? "Door in 'vredestijd' al in dialoog te gaan, voorkom je polarisatie", zegt Maarten Van Alstein (Vlaams Vredesinstituut). 3 tips.
Lees telkens verder onder de video.
1. Let op je eigen houding en spreek regels af

Maarten Van Alstein: "Vóór je het gesprek aangaat met je leerlingen, is het belangrijk dat je inzet op een veilig en open klasklimaat: een klas waar leerlingen voelen dat ze hun mening mogen geven, ook als die afwijkt van die van anderen."

" Jouw houding en lesaanpak spelen een belangrijke rol. Een les geschiedenis bijvoorbeeld hoeft geen eenvoudig verhaal van winnaars en verliezers te zijn; benadruk de nuance. Toon dat zelfs wetenschap vaak uit conflict ontstaat omdat verschillende hypotheses moeten worden afgetoetst. Zo ervaren leerlingen dat meningsverschillen erbij horen."

"Wanneer uiteenlopende meningen aan bod komen, wil je voorkomen dat leerlingen zich aangevallen of onveilig voelen. Spreek daarom vooraf samen met je leerlingen een aantal vuistregels af. Welke afspraken vinden zij essentieel om een gesprek op een goede manier te laten verlopen? Wanneer het heftig wordt, kan je naar die spelregels verwijzen."

2. Zeg het ook eens met beelden

Maarten Van Alstein: "Je klas is een ideaal laboratorium om van mening te leren verschillen. Dat is een vaardigheid die ze moeten aanleren. Het debat is een mooie werkvorm om hen daarin te trainen. Begin met topics die niet politiek geladen zijn om je leerlingen de kneepjes van het vak te leren."

"Sommige leerlingen zijn erg mondig en vinden het fantastisch om in een klasgesprek hun mening te verwoorden en te beargumenteren. Andere leerlingen houden zich tijdens een debat liever op de achtergrond. Toch is het belangrijk dat ook zij hun stem leren ontwikkelen."

"Denk daarvoor ook eens aan andere 'dialogische' werkvormen. Kunst bijvoorbeeld. Beelden, poëzie en theater kunnen ook een startpunt zijn om het gesprek op gang te brengen. Als je leerlingen daarin kan bekrachtigen, ervaren ze dat ook hún stem en de manier waarop ze die willen uitdrukken waardevol is."

3. Bereid je goed voor op controverse

Maarten Van Alstein: "In je leerplan komen ook thema's aan bod waarvan je weet dat die voor controverse kunnen zorgen in je klas. Leraren gaan die moeilijke gesprekken vaak uit de weg omdat ze denken dat ze er te weinig over weten. Of ze maken zichzelf wijs dat leerlingen er niet zelf over zullen beginnen. Dan loop je echter het risico dat die onderwerpen later brutaal de kop opsteken. Of dat discussie op de speelplaats wordt gevoerd. In de klas kan je de sfeer bewaken en grenzen stellen. Achteraf de brokken lijmen is veel moeilijker."

"Maar hoe begin je daaraan? Breng samen met je collega's eerst in kaart welke thema's in welke klas voor controverse kunnen zorgen. Met die informatie krijg je zicht op hoe je een thema het best kan aanbrengen. Start je met een klasgesprek? Of laat je hen vooraf al een tekst lezen? Met een goede voorbereiding ben je controverse al een stap voor."

"Stel tijdens de discussie open vragen. "Hoe kom je tot dat inzicht?" of "Denken anderen er ook zo over?" Luister ook goed wat er écht wordt gezegd. Parafraseer en vraag of je het wel goed begrepen hebt. Moedig je leerlingen aan om naar elkaar te luisteren, want naast je stem gebruiken is ook dat een vaardigheid die we moeten trainen."

"Heb tenslotte vertrouwen in je eigen kunnen en dat van je leerlingen. Je hoeft ook niet alles te kennen en te weten om een constructieve dialoog aan te gaan. En in een veilige klascontext kan er volop geëxperimenteerd worden en dan mag het ook wel eens mislopen."
Meer tips? Beluister de podcast Clash in de klas (of via je podcast-app), een coproductie van het Hannah Arendt Instituut, Knack, het Vlaams Vredesinstituut, het Wij-Zij netwerk en GO!-onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.
Robin De Vries en Nele Beeerens

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo leer jij je leerlingen constructief van mening verschillen

# data[].attributes.attachment_link.description
Er gebeurt iets in de actualiteit. Gevolg: meerstemmige discussie, ook op school. Je klas is dé oefenplek waar leerlingen leren over moeilijke thema's democratisch van mening te verschillen. Hoe doe je dat zonder dat je klas ontploft? "Door in 'vredestijd' al in dialoog te gaan, voorkom je polarisatie", zegt Maarten Van Alstein (Vlaams Vredesinstituut).

# data[].attributes.headline
Schrijf je in: in 8 stappen naar een beter klasmanagement (gratis)

# data[].attributes.subject
Schrijf je in: in 8 stappen naar een beter klasmanagement (gratis)

# data[].attributes.attachment_link.description
Een moeilijke leerling? Die ene klas waar het niet mee lijkt te lukken? Schrijf je in voor de snelcursus klasmanagement voor lager en secundair onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Duidelijk zeggen wat kan, mag en moet in de klas. Daarvoor pleit Gilberte Verbeeck. Ze staat al meer dan 30 jaar voor de klas. Als praktijklector verdiepte ze zich ook in de theorie rond klasmanagement. Uit die ervaring puurt ze 5 tips voor goede klasregels.

"Zo vaak loopt het fout omdat een leraar niet duidelijk is. Niet alleen bij starters, ook bij ervaren leraren. Een slecht voorbereide instructie bij een groepswerk kan de hele les doen mislopen. Als leerlingen niet weten wat ze moeten doen, worden ze vervelend. Een leraar die niet gelooft in actieve werkvormen zegt dan al snel: 'Zie je wel, zoiets marcheert niet.' Onterecht.

Duidelijk zijn betekent dat je zorgt voor regels en afspraken die een klas goed laten draaien. Startende leraren hebben vaak schrik om streng te zijn. Ze associëren dat met boos zijn. Terwijl je ook kan kiezen voor een vriendelijke, kordate aanpak. Met ruimte voor inspraak van je leerlingen, in een sfeer van vertrouwen. Leidinggevend, zonder de leerlingen tegen je in het harnas te jagen.

Natuurlijk valt of staat elke klasregel met de manier waarop je die invoert, aanleert en hoe je met overtredingen omgaat. Elke klas is anders. Regels die voor elke groep in elke situatie gelden, bestaan helaas niet."

1. Niets is normaal

"Elk jaar werk ik aan nieuwe regels, met elke klas. Wat leerlingen 'normaal' vinden, verandert voortdurend. Want de wereld buiten de school evolueert. Water drinken tijdens de les, smartphonegebruik, mondige jongeren en botsende meningen ... Je moet met die kleine en grote veranderingen leren omgaan. Wat een paar jaar geleden bij niemand opkwam, vinden leerlingen nu normaal.

Ik maak elk jaar afspraken die ik nog nooit eerder heb gemaakt. Ik zie bij mezelf hoe mijn gedrag verandert door nieuwe dingen, dat is in een klas niet anders. Je moet alert zijn. Ik weet nog dat ik achterdochtig werd toen een leerling naar het toilet wilde: wilde hij gewoon even zijn Facebook checken?"

2. Consequent: hou vol, hou focus

"Zeg keer op keer hetzelfde en blijf rustig herhalen. Dat is soms echt moeilijk. Mijn leerlingen komen bijvoorbeeld babbelend binnen, gaan achter hun stoel staan en wachten tot ik zeg dat ze mogen gaan zitten. Die regel gaat al jaren mee, maar is intussen verwaterd. Leerlingen gaan zitten en beginnen opnieuw te babbelen. Liever meteen zitten en zwijgen, denk ik dan. Elke les zou ik dat voor het binnengaan moeten herhalen. Maar ik weet wel waarom ik hen dat niet afgeleerd krijg.

Een slecht voorbereide instructie kan de hele les doen mislopen. Als leerlingen niet weten wat ze moeten doen, worden ze vervelend.
Gilberte Verbeeck
Praktijklector

Het brein van kinderen en jongeren werkt niet zoals dat van volwassenen. Neurologisch gezien is hun onaangepaste gedrag te verklaren. Consequenties op lange termijn vatten, beseffen hoe ze overkomen ... Ze kunnen dat nog niet inschatten. Training is nodig, van ons. Soms moet je iets honderden keren zeggen, wat jij zelf eigenlijk heel vanzelfsprekend vindt.

Een leerling was eens ontzettend onbeleefd toen ik hem vroeg om te gaan zitten. Hij bleef brutaal en deed niet wat ik vroeg. Ik reageerde niet op zijn toon, maar herhaalde rustig wat ik van hem wilde. Ik kreeg zelfs bijval van andere leerlingen. Pas toen hij deed wat ik vroeg, zei ik dat ik zijn houding en taal niet oké vond. Zonder discussie. En ging verder met de les.

Begin liever met een regel te weinig dan een regel te veel. Een regel waar je jezelf niet aan kan houden, is gedoemd te mislukken. Dus denk er goed over na. Voeg liever na enkele weken of maanden een regel toe, en dan heel expliciet. "We respecteren elkaar" is vaag, omdat iedereen dat anders invult. Verduidelijk wat jij daaronder verstaat."

3. Duidelijke afspraken mét leerlingen

"Elke eerste les van het schooljaar begint met afspraken maken. Ik vraag mijn leerlingen wat ze nodig hebben om in de klas en thuis te kunnen werken. Ik geef een individuele vragenlijst, die leerlingen daarna in groepjes bespreken. Vanuit die groepsgesprekken leggen we de afspraken vast in een kringgesprek. Steevast komt daaruit dat ze samenwerking belangrijk vinden, een veilige sfeer, een goede uitleg, zelfs stilte en rust. Verrassend, maar vooral handig: als het eens te rumoerig is, dan benadruk ik dat we samen voor rust moeten zorgen.

In januari kom ik terug op de afspraken en regels. Moet er iets veranderen? Loopt er iets goed? Zo kunnen we bijsturen voor de tweede helft van het schooljaar. Aanpassingen in de loop van het jaar kunnen echt wel. Ook dan werkt het om dat samen te bespreken. Ik gaf eens een groepje van 8 leerlingen les aan een grote tafel. Tijdens individuele oefeningen liep dat goed, maar niet tijdens klassikale momenten. Ik stelde voor dan terug in rijen te gaan zitten. Vonden ze niet gezellig, natuurlijk. Door erover te praten, kwamen we wel tot een compromis: de klasopstelling afwisselen in functie van het soort werk."

4. Betrek collega's waar nodig

"Toen leerlingen hun koek boven haalden in mijn les of vroegen of ze even mochten bellen, was ik verrast. Hoe komen ze daarbij? Mag dat van collega's? Aftoetsen of collega's hetzelfde denken en reageren, is belangrijk. Maar als we het niet eens zijn, bepaal ik een regel louter voor mijn les.

We hoeven niet allemaal dezelfde aanpak en visie te hebben. Vroeger wilde ik collega's overtuigen van mijn manier van lesgeven en omgaan met leerlingen. Maar leerlingen leren ook de maatschappij kennen door zich aan te passen aan de verschillende persoonlijkheden en stijlen van hun leraren.

Een regel waar je jezelf niet aan kan houden, is gedoemd te mislukken.
Gilberte Verbeeck
Praktijklector

In bepaalde gevallen is het wel nodig om aan hetzelfde zeel te trekken. Ik hoor meer en meer over klassen die in hun geheel in herstelbegeleiding gaan. Groepsdynamiek is heel belangrijk. Starters hebben met zulke moeilijke groepen zeker meer steun nodig. En zo'n klassfeer rechttrekken, dat lukt alleen met een gezamenlijke aanpak."

5. Wees duidelijk bij overtredingen

"Ik wil mijn leerlingen stimuleren om verantwoordelijk en zelfredzaam te zijn. Ik neem hen serieus en zie hen als partner. Toch overtreden ze soms regels die we samen hebben vastgelegd. Wat dan? Als we die overtreding samen bespreken, merk ik dat andere leerlingen vaak harder zijn voor de overtreder dan ikzelf. 'Een taak te laat? Dat is een nul, mevrouw.'

Net zoals bij het aanleren van regels, is het belangrijk om ook bij overtredingen consequent te zijn. Laat de leerling de gevolgen dragen. Bij mij komen er vaak taken te laat binnen. Sinds vorig jaar geef ik daarvoor een nul, tenzij ik nog tijd heb om te verbeteren. Die afspraak werkt voor mijn groepen, maar ook hier moet je natuurlijk afstemmen op je eigen stijl en klas."

In het boek 'Regisseer je klas' (Pelckmans Pro) geeft Gilberte Verbeeck je samen met Elke Struyf en An Leroy inzicht in de 4 basisvaardigheden van goed klasmanagement, waarvan 'duidelijkheid' er eentje is. Hieronder vind je enkele documenten die Gilberte gebruikt.

Sofie Willems

# data[].attributes.attachment_link.title
5 tips voor duidelijke klasregels met effect

# data[].attributes.attachment_link.description
Duidelijk zeggen wat kan, mag en moet in de klas. Daarvoor pleit Gilberte Verbeeck. Ze staat al meer dan 30 jaar voor de klas. Als praktijklector verdiepte ze zich ook in de theorie rond klasmanagement. Uit die ervaring puurt ze 5 tips voor goede klasregels.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leerlingen vertonen weerstand als ze zich niet gehoord, gezien, erkend weten. En dat voor langere tijd. Ze zoeken dan een andere uitlaatklep die vormgeeft aan wat zij willen zeggen: het vertoont zich als weerstand. Wat scholen of wat wij als leerkracht dan vaak doen, is de weerstand aanpakken, die bestraffen, erop ingaan. En je kunt dan twee effecten merken:

alles wat je aandacht geeft, groeit: hoe meer we ingaan op die weerstand, hoe meer het verergert, verhardt of opschuift naar de rode zone;

bepaalde leerlingen worden de zondebok van de klas: de ordeverstoorders, zij die openlijk en zichtbaar op de weerstandslijn zitten, zijn steeds de klos. Zelfs als zij niets gedaan hebben, denken wij nog dat zij het wel geweest zullen zijn. Het is heel moeilijk om als individu uit zo'n zondebokrol te komen.

Vanuit deep democracy doen we interventies als de weerstandslijn aan het werk is:

we maken bespreekbaar wat onder de waterlijn zit, wat gezegd wil worden en nu niet gezegd kan worden en zich dus uit als weerstandsgedrag;

we wijzen geen zondebok aan maar spreiden de rol: we zien de stem van die ene disruptieve leerling als een patroon van disruptie in de klas. Eentje is immers altijd de ordeverstoorder, maar anderen laten het ook toe, anderen zetten hem aan het te doen, anderen genieten mee van dat momentje dat er geen les wordt gegeven, tot en met de leerkracht die zijn les moet onderbreken om te bestraffen wat ook een disruptie is. Het patroon zit dus in meerdere of mindere mate bij ons allen. Dat erkennen we niet en wat we ook niet zien is waarom we dat doen. In zo'n klas zal er een groter deel van de leerlingen zijn dat bijvoorbeeld bezwijkt onder het ritme van de les, dat het te veel vindt om zeven uur stilzitten, dat er eigenlijk niets van begrijpt en afgehaakt is. Die ene die 'nee' zegt, die weerstand vertoont, is vaak een symptoom van een patroon dat onder de waterlijn actief is en waar meerdere leerlingen last van hebben. Je kunt dus in plaats van een zondebok te laten ontstaan, ook kijken hoe je dat als collectief zou kunnen aanpakken. In dat collectief zitten leerlingen, de leerkracht en soms ook andere actoren.

Reflectievraag:
Welk weerstandsgedrag neem jij waar in jouw klas?

# data[].attributes.attachment_link.title
Wie herkent de weerstandslijn in de klas?

# data[].attributes.attachment_link.description
Leerlingen vertonen weerstand als ze zich niet gehoord, gezien, erkend weten. En dat voor langere tijd. Ze zoeken dan een andere uitlaatklep die vormgeeft aan wat zij willen zeggen: het vertoont zich als weerstand. Wat scholen of wat wij als leerkracht dan vaak doen, is de weerstand aanpakken, die bestraffen, erop ingaan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Leraren delen in 1 minuut hun beste klastips.

# data[].attributes.headline
Vastbenoemd maar je wil veranderen van school: 

# data[].attributes.subject
Vastbenoemd maar je wil veranderen van school: 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ik ben vastbenoemd in een basisschool in mijn buurt. Ik ben toe aan een nieuwe uitdaging en wil mijn kans wagen in een andere school. Moet ik dan mijn vaste benoeming opgeven?
Hille - leraar tweede leerjaar

Een vaste benoeming krijg je van je schoolbestuur, dat je toewijst aan een van haar scholen (affectatie). Je vaste benoeming geldt enkel binnen je eigen schoolbestuur. Naar een andere school overstappen én vastbenoemd blijven, kan op verschillende manieren.

1. Nieuwe affectatie

Je schoolbestuur kan je toewijzen aan een van haar andere scholen. Dat is een nieuwe affectatie. In het gesubsidieerd officieel onderwijs kan dat ook zonder je akkoord. Een toewijzing aan een school binnen dezelfde scholengemeenschap, maar van een ander schoolbestuur, kan enkel via mutatie, verlof TAO of AVP (zie verder).

Een nieuwe affectatie kan alleen binnen het ambt waarin je benoemd bent én als er in de andere school een betrekking vacant is. In het basisonderwijs is, met je akkoord, een affectatie mogelijk naar het ambt van onderwijzer of kleuteronderwijzer vanuit een ander wervingsambt, als je een vereist diploma hebt voor het nieuwe ambt.

In het basis- en secundair onderwijs is, met je akkoord, een affectatie mogelijk vanuit een wervingsambt in het buitengewoon basis- of secundair onderwijs naar een wervingsambt in het gewoon basisonderwijs of buitengewoon secundair onderwijs, als je een vereist bekwaamheidsbewijs hebt voor dat ambt.

2. Mutatie

Je vaste benoeming behouden in een school buiten je schoolbestuur - en ook in een ander net - kan via een mutatie, als de nieuwe school akkoord gaat. Je neemt dan ontslag bij je huidige schoolbestuur en krijgt je vaste benoeming en affectie van het nieuwe schoolbestuur. Mutatie is geen recht en wordt niet vlug toegepast.

Een mutatie kan alleen binnen het ambt waarin je benoemd bent én als er in de andere school een betrekking vacant is. In het basisonderwijs is een mutatie ook mogelijk naar het ambt van onderwijzer of kleuteronderwijzer vanuit een ander wervingsambt, als je een vereist diploma hebt voor het nieuwe ambt.

In het basis- en secundair onderwijs is een mutatie mogelijk vanuit een wervingsambt in het buitengewoon basis- of secundair onderwijs naar een wervingsambt in het gewoon basisonderwijs of buitengewoon secundair onderwijs, als je een vereist bekwaamheidsbewijs hebt voor dat ambt.

3. Tijdelijk andere opdracht

Als je een job vindt in een school buiten je schoolbestuur, kan je verlof tijdelijk andere opdracht (TAO) aanvragen. Je blijft wel titularis van de betrekking waarin je vastbenoemd bent. In de andere school werk je als tijdelijk personeelslid, maar je wordt wel verder betaald als vastbenoemde aan het salaris van je werkelijke opdracht (+ evt. toelage). Als je een verlof TAO neemt naar het hoger onderwijs of naar de inspectie, word je volledig als tijdelijke bezoldigd.

Ook bij ziekte, arbeidsongeval of bevallingsverlof word je als vastbenoemde beschouwd. Als je een verlof TAO neemt naar het hoger onderwijs of naar de inspectie, word je voor alle aspecten als tijdelijke beschouwd.

Het verlof TAO is onbeperkt in de tijd, maar is geen recht. Als je via een verlof TAO 360 dagen dienstanciënniteit hebt opgebouwd in het ambt waarin je tijdelijk de opdracht uitoefent, kan je je op het ogenblik van de jaarlijkse vacantverklaring kandidaat stellen voor een vaste benoeming. Zodra je vast benoemd bent in je nieuwe school, neem je ontslag in je vorige school en vervalt daar je vaste benoeming.

4. Afwezigheid wegens verminderde prestaties

Als je een job vindt in een school buiten je schoolbestuur, kan je ook een afwezigheid wegens verminderde prestaties (AVP) of 'verlof zonder wedde' aanvragen. AVP is net als TAO een gunst en geen recht. Je kan daarvoor kiezen omdat jouw schoolbestuur het verlof TAO maar voor een beperkt aantal jaren toestaat, of omdat je liever niet aangeeft dat je elders aan de slag wil.

Tijdens je afwezigheid werk je als tijdelijk personeelslid in de andere school. Voor je loon en bij ziekte, arbeidsongeval of bevallingsverlof word je eveneens als tijdelijke beschouwd. AVP kan je voor maximaal 5 jaar nemen. Hou er rekening mee dat je na 5 jaar een keuze moet maken en dat je je AVP dan niet meer voor andere redenen kan gebruiken.

Als je via AVP een andere job in onderwijs opneemt, bouw je in die job dienstanciënniteit op die in aanmerking komt voor het recht op TADD. Je kan dit recht op TADD dan inroepen en zodra je TADD aangesteld bent, kan je je op het ogenblik van de jaarlijkse vacantverklaring kandidaat stellen voor een vaste benoeming. Ben je vast benoemd in je nieuwe school, neem je ontslag in je vorige school en vervalt daar je vaste benoeming.
Meer informatie over de vaste benoeming op Onderwijs.vlaanderen.be
Anne Siccard

# data[].attributes.attachment_link.title
4 manieren om als vastbenoemde van school te veranderen

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik ben vastbenoemd in een basisschool in mijn buurt. Ik ben toe aan een nieuwe uitdaging en wil mijn kans wagen in een andere school. Moet ik dan mijn vaste benoeming opgeven? Hille - leraar tweede leerjaar Een vaste benoeming krijg je van je schoolbestuur, dat je toewijst aan een van haar scholen (affectatie).

# data[].attributes.headline
Alle nieuwsbrieven, de meest recente staat bovenaan. 

# data[].attributes.subject
Alle nieuwsbrieven, de meest recente staat bovenaan. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Ik ben nog lang geen expert, maar ik werk elke dag om mijn feedback sterker te maken", zegt Sanne Van Hoef, leraar gedrags- en cultuurwetenschappen. Ze focust daarbij op procesgerichte feedback. "Daarmee geef je leerlingen het signaal dat je in ze gelooft."
Hoe geef jij feedback die leren bevordert en leerlingen niet ontmoedigt?
Sanne Van Hoef: "Ik koppel positieve feedback altijd aan een groeipunt. Dat is de medal and mission-aanpak van onderwijswetenschapper Marzano. Ik geef nauwkeurige feedback over wat leerlingen goed doen, de medal. 'Je argumentatie is creatief, goed opgebouwd', bijvoorbeeld. Daar koppel ik missions aan, groeipunten voor de leerling. Ik toon waar hun doel ligt en hoe ze dat moeten bereiken."

"In mijn klas kijk ik vooruit en formuleer hun werkpunten groeigericht. Daarnaast krijgen ze procesgerichte feedback op competenties als argumenteren, theorie aan praktijk koppelen en kritisch denken. 'In je argumentatie gebruik je elementen uit de theorie goed!' Ik geef bijna nooit feedback op de persoon. Vaak ontmoedigt dat en blokkeert dat het leren."
Wat als leerlingen slecht presteren of niet meewillen?
"Soms wil een leerling echt niet mee, wat ik ook probeer. Die merkt dan dat mijn feedback minder op maat is, omdat ik hem of haar (nog) niet voldoende ken. Maar ik volhard en Sanne Van Hoef: blijf beschikbaar. Daarvoor investeer ik voortdurend in een veilig klasklimaat met een open klassfeer."

"Ik geloof in growth mindset: alle leerlingen kunnen groeien. Ze mogen buizen of slechte punten halen, ik geef ze niet snel op. En ik begeleid ze zodat ze blijven oefenen, en uiteindelijk wél groeien. Elk fout antwoord zie ik als een klassikaal leermoment."

"Vooraan in mijn klas hangt een poster met beheersingsniveaus: van 'ik kan het echt nog niet en heb hulp nodig' tot 'ik beheers de leerstof zo goed dat ik ze zelf kan uitleggen aan klasgenoten'. Op het einde van de les vraag ik op welk niveau ze zitten. Handige zelfreflectie voor de leerlingen en mezelf."
Hoe geef je feedback over de doelen die leerlingen moeten behalen?
"Ik organiseer Sanne Van Hoef: elk trimester een leerlingcontact waarin we een formatieve evaluatie opmaken. Dat lukt vlot omdat ik kleine klassen heb. Samen duwen we het leerproces in de juiste richting. Dat is een brede manier van evalueren met standaarden die het niveau beschrijven waarop de leerling zich bevindt in zijn leerproces."

"De leerlingen selecteren op het contact zelf 2 doelen die ze willen behalen. En vertellen hoe ze dat de volgende maanden aanpakken. Ze mogen focussen op een vaardigheid die ze al bijna perfect beheersen, of iets waarin ze nog sterk moeten evolueren. Kan allebei, als ze maar gemotiveerd zijn om te groeien."

Ik bespreek met leerlingen waar ze staan, waar ze naartoe moeten en hoe ze daar geraken
Sanne Van Hoef
leraar gedragsen cultuurwetenschappen

"We willen per graad een tiental overkoepelende leerdoelen opstellen. Daar werkt het team dit schooljaar volop aan. We zoeken de juiste woorden voor heldere beschrijvingen. Geen knip- en plakwerk, maar rubrics op maat van onze school en onze leerlingen. CEGO (Centrum voor Ervaringsgericht Onderwijs) helpt ons. Het zegt niet hoe we het moeten doen, maar geeft de krijtlijnen en stimuleert ons tot overleg en denkwerk over feedback."
Wat heeft de leerling aan die rubrics? Zijn punten niet handiger?
"Leerlingen denken na over hun plaats in het leerproces en moeten ook zichzelf inschalen. Van ons krijgen ze objectieve, procesgerichte feedback. Die draagt bij tot Sanne Van Hoef: een correct zelfbeeld en weekt ze los van hun focus op productscores. In het begin moeten ze daaraan wennen. Logisch, al je al je hele schoolcarrière punten gewoon bent."

"Aan een leerling die 8 op 10 scoort op een leerstofonderdeel, schrijf ik soms een heel epistel feedback. Die trekt dan grote ogen: 'Maar mevrouw, ik deed het toch goed?' Klopt, 8 is een mooi cijfer, maar volgens mij hebben leerlingen er veel meer aan als ze horen waar ze staan, waar ze naartoe moeten en hoe ze daar geraken. Een rapportcijfer kan die inzichten nooit allemaal vatten."

Stijn Govaerts

# data[].attributes.attachment_link.description
"Ik ben nog lang geen expert, maar ik werk elke dag om mijn feedback sterker te maken", zegt leraar Sanne Van Hoef. Ze focust op procesgerichte feedback in plaats van op cijfers. "Daarmee geef je leerlingen een correct zelfbeeld en het signaal dat je in ze gelooft."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. ALGEMEEN

Deze omzendbrief bevat richtlijnen die, met het oog op de organisatie van het godsdienstonderwijs en het onderwijs van de zedenleer, van belang zijn voor de directeurs van de scholen van het officieel onderwijs.

Onder godsdienstonderwijs wordt verstaan het onderwijs in de anglicaanse, islamitische, israëlitische, katholieke, orthodoxe of protestants-evangelische godsdienst en in de op die godsdienst berustende zedenleer. Onder onderwijs in de zedenleer wordt verstaan het onderwijs in de niet-confessionele zedenleer. Dit onderwijs wordt verder omschreven als de levensbeschouwelijke vakken (LBV).

Naast de richtlijnen in deze omzendbrief, blijft de onderwijsregelgeving in zijn globaliteit van toepassing, ook bij de organisatie van de levensbeschouwelijke vakken.
Zo gelden de volgende bepalingen ook voor de organisatie van de levensbeschouwelijke vakken: http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12362 http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=13164
- de besluiten op de organisatie van het schooljaar die o.a. begin en einduur van de schooldag, duur van de middagpauze, pedagogische studiedagen, vakantie, ... regelen.
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12241 http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12242 http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12954
- de besluiten met betrekking tot het berekenen en het aanwenden van de lestijden/lesuren LBV die van toepassing zijn voor het bepalen van het aantal cursussen en LBV. Lestijden LBV kunnen dus niet voor andere doeleinden gebruikt worden.
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12487
- de besluiten inzake de prestatieregeling van het onderwijzend personeel. http://onderwijs.vlaanderen.be/prestatieregeling-in-het-basisonderwijs
http://www.onderwijsinspectie.be/doorlichten/controle-van-de-erkenningsvoorwaarden-bewoonbaarheid-veiligheid-en-hygiëne
- de normen inzake bewoonbaarheid, veiligheid en hygiëne zijn van toepassing. De lokalen waar LBV gegeven worden, moeten, zoals alle andere lokalen, voldoen aan die normen.
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12657 http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12528
- de decreten rechtspositie die van toepassing zijn voor de aanvragen van een leermeester of leraar godsdienst of niet-confessionele zedenleer en voor alle andere personeelsbewegingen (de voordracht als voorwaarde voor de aanstelling, vaste benoemingen, reaffectaties, functiebeschrijvingen en evaluaties ...).
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12254
Bij het besteden van het werkingsbudget van de school, gaat de nodige aandacht naar alle vakken en leergebieden, dus ook naar de levensbeschouwelijke vakken. (artikel 76 decreet basisonderwijs).
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12254 http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=14289
De school beschikt over voldoende didactisch materiaal en over een aangepaste schooluitrusting voor alle leergebieden en vakken, dus ook voor de LBV (artikel 62, 5° decreet basisonderwijs en artikel 15, §1, 4° codex secundair onderwijs).
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12254 http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=14289
De leerplannen voor godsdienst, niet-confessionele zedenleer moeten in overeenstemming zijn met de internationale en grondwettelijke beginselen inzake de rechten van de mens en van het kind in het bijzonder en ze respecteren de bekrachtigde eindtermen en ontwikkelingsdoelen (artikel 45, §3 van het decreet basisonderwijs en artikel 146, §3 van de codex secundair onderwijs).

2. KEUZE

De grondwet garandeert dat de officiële scholen, voor leerplichtige leerlingen de keuze aanbieden tussen onderricht in één der erkende godsdiensten en de niet-confessionele zedenleer. Ten gevolge van die grondwettelijke bepaling regelen zowel het decreet basisonderwijs, als de codex secundair onderwijs de rechten van de ouders en leerlingen wat het levensbeschouwelijk onderwijs betreft in de officiële scholen.

- Leerplichtige leerlingen in het officieel kleuteronderwijs

Vanaf 1 september 2020 verlaagt de aanvang van de leerplicht van 6 naar 5 jaar (zie omzendbrief Bao/2020/02.

Voor leerplichtige kleuters in het officieel onderwijs (de 5-jarigen maar ook de 6- en 7-jarigen die verlengd in het kleuteronderwijs zitten) is er geen verplichting op levensbeschouwelijk onderricht. Er is voor hen wel een recht op levensbeschouwelijk onderwijs, als de ouders er om vragen. Ouders beslissen hierover in alle vrijheid. Niemand mag druk op de ouders uitoefenen.

Ouders die dergelijk onderricht voor hun leerplichtige kleuter wensen, kiezen hiertoe zelf een officiële school voor lager onderwijs waar de levensbeschouwing van keuze aangeboden wordt. De kleuter zal dan voor het levensbeschouwelijk onderricht de eigen kleuterklas verlaten en aansluiten bij kinderen van de lagere school die dezelfde levensbeschouwing volgen.

Het officieel kleuteronderwijs zelf moet dus geen levensbeschouwelijk onderricht aanbieden.

De scholen voor officieel kleuteronderwijs bezorgen de ouders van leerplichtige kleuters bij de start van het schooljaar de modelbrief in bijlage 8, zodat deze ouders geïnformeerd worden over het recht op levensbeschouwelijk onderwijs voor hun leerplichtige kleuter.

In deze brief wordt aan de ouders (die een levensbeschouwelijke keuze voor hun leerplichtige kleuter willen maken) gevraagd om uiterlijk 8 september de lagere school naar keuze te contacteren. Als het gaat om een andere school dan de school waar het kind kleuteronderwijs volgt, informeren de ouders de eigen kleuterschool eveneens tegen 8 september.

- Leerplichtige leerlingen in het officieel lager onderwijs
http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12254
Zowel het decreet basisonderwijs als de codex secundair onderwijs bepalen dat een inschrijving van een leerplichtig kind in het officieel lager en secundair onderwijs inhoudt dat er een keuze gemaakt wordt voor een cursus in één der erkende godsdiensten of in de niet-confessionele zedenleer én dat er een vrijstelling bekomen wordt bij religieuze of morele bezwaren tegen het volgen van één van de aangeboden cursussen (artikel 29 van het decreet basisonderwijs en artikel 98 van de codex secundair onderwijs).

http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=14289)

De keuze van de levensbeschouwelijke vakken én het recht op vrijstelling moet steeds geëerbiedigd worden. De personen die het ouderlijk gezag uitoefenen of in rechte of in feite de minderjarige leerplichtige onder hun bewaring hebben of de meerderjarige leerling zelf (hierna: de betrokken personen) moeten in de keuze tussen levensbeschouwelijke vakken volledig vrij gelaten worden.

Niemand mag argumenten gebruiken of enige dwang of druk uitoefenen op de betrokkenen om hun keuze te beïnvloeden. Pogingen daartoe kunnen gemeld worden aan de inspecteur-generaal.
Directies engageren zich om personeelsleden aan te werven voor de gekozen cursussen. De inspectie LBV draagt hiertoe bij door naar mogelijkheid kandidaten voor te stellen. 2.4. Keuzeverklaring
De directies worden uitdrukkelijk gevraagd deze richtlijn kenbaar te maken aan de personeelsleden.

De betrokken personen maken bij elke inschrijving in de school de keuze tussen een cursus in één van de erkende godsdiensten of de cursus in de niet-confessionele zedenleer. Eventueel kunnen ze ook kiezen voor een vrijstelling (zie verder punt 3).

Die keuze wordt door de betrokken personen uitdrukkelijk aangegeven op het keuzeformulier in bijlage 1 én door hen ondertekend.

Het ingevulde keuzeformulier wordt binnen de acht kalenderdagen, te rekenen vanaf de dag van inschrijving in de school, afgegeven aan de directeur.

De keuzeverklaring geldt in beginsel voor de ganse duur van de studies in de school. Op de eerste schooldag van september volgen de leerlingen de keuze van vorig schooljaar, tenzij ze hun keuze wijzigen.

Bij elke inschrijving wordt uitdrukkelijk op die mogelijkheid gewezen en het is ook vermeld in het formulier in bijlage1.

De betrokken personen kunnen de keuze wijzigen.

Wie van deze mogelijkheid gebruik wenst te maken vraagt in de school een nieuw keuzeformulier aan en bezorgt het uiterlijk op 30 juni van het lopende schooljaar aan de directeur.
2.6. Principes bij gebrek aan leerkracht LBV
De nieuwe keuze geldt vanaf de eerste schooldag van het volgende schooljaar.

De keuze die de betrokken personen gemaakt hebben, blijft behouden tot het einde van het schooljaar,

Als de betrokken personen dat vragen, kan de leerling tijdelijk opgevangen worden in een andere LBV of tijdelijk vrijgesteld zijn. Met dien verstande dat de leerkracht LBV bij wie de tijdelijke opvang gebeurt, het eigen leerplan verder kan afwerken,

De inspecteurs blijven zoeken naar een geschikte leerkracht en de directies engageren zich om passende uurroosters op te stellen, met ondersteuning van de inspectie LBV,

Zodra er een leerkracht gevonden is, gaat de leerling terug naar de gekozen cursus.

Indien het bij gebrek aan leerkracht LBV niet mogelijk is om de keuze van leerlingen in te vullen, gelden volgende principes:

3. VRIJSTELLING

Betrokken personen die op basis van hun religieuze of morele overtuiging bezwaren hebben tegen het volgen van één van de aangeboden cursussen godsdienst of niet-confessionele zedenleer kunnen kiezen voor een vrijstelling.

Ze dienen hun keuze voor een vrijstelling in bij de directeur binnen de acht kalenderdagen te rekenen vanaf de dag van inschrijving, of uiterlijk op 30 juni van het lopende schooljaar indien de keuze voor een vrijstelling een verandering van keuze is.

Het indienen van de keuze voor een vrijstelling gebeurt via het formulier in bijlage1 dat ook de verplichtingen bevat die voortvloeien uit een vrijstelling.

Wie voor een vrijstelling gekozen heeft, moet de vrijgekomen lestijden gebruiken voor de eigen ethische vorming en de ontwikkeling van de persoonlijke identiteit, voor de groei in menselijke waarden en voor het uitbouwen van een eigen levensovertuiging met respect voor de grondwettelijke beginselen en voor de rechten van de mens en van het kind in het bijzonder.
4.1.Opdracht van de directeur
4. ORGANISATIE VAN DE LEVENSBESCHOUWINGEN/VRIJSTELLINGEN

De organisatie van de levensbeschouwelijke vakken en de vrijstelling behoort (conform de vigerende regelgeving) tot de opdracht van de directie.

De directie draagt er zorg voor dat de levensbeschouwelijke vakken in optimale omstandigheden worden georganiseerd. Dat houdt onder meer ook de zorg in voor de leerkrachten LBV en voor de lokalen waar de lessen LBV doorgaan.

Voorafgaand aan een aanstelling vraagt de directie de voordracht van een leerkracht levensbeschouwelijke vakken aan bij de bevoegde inspecteur-adviseur. Dat kan via een e-mail die de gegevens van het sjabloon in bijlage7 bevat.

Om de papierstroom te beperken zal de inspecteur-adviseur LBV de voordracht koppelen aan de school door binnen hetzelfde schooljaar akkoord te gaan met een uitbreiding van de opdracht binnen dezelfde school, volgens de behoeften. Op die manier moet er geen nieuwe voordracht gebeuren.

De directie is ook verantwoordelijk voor de reglementaire verplichtingen met betrekking tot de keuze, de organisatie en de uitvoering van de vrijstellingen. Ze zorgt ervoor dat de vrijgestelde leerlingen op een optimale manier de lestijden voorzien voor LBV kunnen invullen.

Dat houdt ook in dat de directie en klassenraad toezicht hebben op de in 3 bedoelde voorwaarden.

De directeur zal alle informatie over de keuze, de organisatie en de behandeling ervan ter beschikking houden van de verificatie en/of de inspectie-adviseurs LBV.
4.3.Pedagogisch-didactische richtlijnen
Wanneer een leraar of leermeester een opdracht heeft in verschillende scholen, dienen de onderscheiden directeurs in gemeenschappelijk overleg de lessenroosters op te maken. De directies kunnen hiervoor beroep doen op ondersteuning van de inspecteurs-adviseurs LBV.

De directeur kan de levensbeschouwelijke leerlingengroepen tijdens de levensbeschouwelijke les bezoeken om administratieve en/of algemeen pedagogische redenen of voor een bespreking met de leerlingen.

De directeur - of een ander personeelslid dat aangesteld is als evaluator - kan de les ook bijwonen aangezien de evaluator bevoegd is voor niet-vakinhoudelijke en niet-vaktechnische aspecten.

5. DOCUMENTEN TE BEZORGEN AAN DE BEVOEGDE INSPECTEURS-ADVISEURS LEVENSBESCHOUWELIJKE VAKKEN
1. ieder schooljaar zo snel mogelijk:
De beoordeling van de inhoud van de levensbeschouwelijke lessen is de exclusieve bevoegdheid van de inspectie levensbeschouwelijke vakken. De directie kan, bij vragen over de inhoud, of voor bepaalde aspecten van het functioneren van de leerkracht, contact opnemen met de bevoegde inspectie levensbeschouwelijke vakken.

Het formulier LBV 1( bijlage 2):

Per vestigingsplaats het lessenrooster van het lopende schooljaar van de leerkrachten levensbeschouwing. De vorm waarin het lessenrooster wordt aangeleverd, wordt niet vastgelegd. De enige criteria zijn de duidelijkheid en de leesbaarheid (enkel voor wat betreft de effectief ingerichte cursussen!).

Het formulier LBV 2 ( bijlage 3, 4, 5 of 6):
2. in de loop van het schooljaar:
Per vestigingsplaats het lessenrooster het aantal leerlingen en het aantal ingerichte lestijden of lesuren levensbeschouwing van het lopende schooljaar per leerjaar of type (enkel voor wat betreft de effectief ingerichte cursussen!).

Belangrijke wijzigingen in verband met de organisatie van een cursus levensbeschouwing in de loop van het schooljaar worden met dezelfde formulieren LBV 1 en LBV 2 gemeld aan de bevoegde inspecteur-adviseur.

Alle gegevens in verband met de bevoegde inspecteur-adviseurs van de verschillende levensbeschouwingen, zijn te vinden op http://www.onderwijsinspectie.be/levensbeschouwelijke-inspectie.

- (2): De inspecteur-adviseur als gemandateerde door de Bevoegde Instantie of Vereniging van de levensbeschouwelijke vakken.

# data[].attributes.attachment_link.description
omzendbrief: Onderwijsinspectie over de erkende godsdiensten en de niet-confessionele zedenleer…

# data[].attributes.headline
Technieken om orde en tucht te houden in je klas

# data[].attributes.subject
Technieken om orde en tucht te houden in je klas

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Orde houden is één van de grootste uitdagingen voor een leraar. Zeker als je net begint voor de klas kun je wel wat tips gebruiken. Maar ook meer ervaren leraren worstelen er soms mee. René Kneyber is leraar wiskunde en trainer orde houden en pedagogiek. In dit artikel lichten we vier van zijn technieken toe om onrust in de klas te voorkomen.

René Kneyber vertelt in de video hierboven meer over zijn technieken. Hieronder worden ze nader toegelicht.

1. Voorkom ontsporing tijdens wisselmomenten

Wisselmomenten zijn de momenten in de les dat je overschakelt van de ene activiteit naar de andere. Vaak is dit het moment dat leerlingen bijvoorbeeld met elkaar gaan praten en je als leraar controle over de klas verliest. Kneyber noemt deze wisselmomenten daarom de 'zwakke' momenten in de les. De kans dat de les ontspoort is tijdens een wisselmoment twee keer zo groot als op andere momenten. Dit voorkom je door niet te vaag te zijn in wat je van je leerlingen vraagt. 'Stil zijn' is bijvoorbeeld al veel onduidelijker dan 'recht zitten en niet praten'. Een van de manieren om gewenst gedrag helder te benoemen, is via de SMART-methode:

Specifiek: Wees duidelijk en benoem hetspecifieke gedrag dat je van je leerlingen verwacht

Meetbaar: Maak je eis meetbaar, zodat het duidelijk is wanneer leerlingen aan de eis hebben voldaan, bijvoorbeeld het openen van een boek op een bepaalde bladzijde

Acceptabel: Wees redelijk in wat je verwacht en stel een acceptabele vraag aan de leerlingen die past binnen het schoolsysteem

Realistisch: Wees realistisch, en vraag wat haalbaar is; leerlingen kunnen bijvoorbeeld niet een uur geconcentreerd en stil werken

Tijd: Geef duidelijk aan hoeveel tijd leerlingen voor een opdracht hebben, bijvoorbeeld 30 seconden om je spullen te pakken of 5 minuten stil aan het werk

Een goed voorbeeld van een SMART-geformuleerd verzoek is: 'Ga vanaf nu 5 minuten stil aan het werk en maak opdracht 3 op pagina 38 van je werkboek.' In de video hierboven zie je hoe Kneyber een SMART en wat minder SMART verzoek aan zijn klas doet.

2. Bouw een band op met je leerlingen

Om te kunnen leren, moeten leerlingen een goede band met hun leraar hebben. Maar hoe zorg je daarvoor? Volgens Kneyber is het belangrijk om te beginnen met het duidelijk maken van algemene omgangsregels. Daarna kun je in vier fases een band opbouwen met je leerlingen:

Conflictfase

Dit zijn de eerste weken van het schooljaar. Je hebt nog geen band met leerlingen en leerlingen nog niet met jou. Tijdens deze fase investeer je in het creëren van gewenst gedrag. Je moet consequent optreden en corrigeren.

Transitiefase

Tijdens deze fase kun je je houding versoepelen en je meer concentreren op het opbouwen van een band door namen te kennen, oogcontact te maken, beschikbaar te zijn voor vragen en oog te hebben voor problemen en persoonlijke interesses.

Rendementfase

Deze fase begint meestal na de kerst. Als je een prettige sfeer hebt weten te creëren profiteer je daar nu van door een positief leerklimaat in de klas.

Terminatiefase

Het schooljaar eindigt met een terminatiefase. Heb je een goede band met je klas? Dan is dit het moment om te experimenteren met bijvoorbeeld andere werkvormen. Zo begin je goed voorbereid aan het komende schooljaar.

3. Kleine misstappen direct corrigeren

Als je kleine overtredingen in de les direct aanpakt, halen leerlingen het minder snel in hun hoofd om grotere misstappen te begaan. Kneyber geeft aan dat je kleine misstappen op drie manieren kunt corrigeren:

Verbale correcties

De lichtste manier van corrigeren is met een verbale correctie, zoals 'Hang je jas even op' of 'Ga recht zitten'.

Gedrag opnieuw laten uitvoeren

Is een verbale correctie niet genoeg? Laat een leerling dan gedrag opnieuw uitvoeren, maar op de gewenste manier. Wil een leerling iets weggooien en gooit hij het vanaf zijn plek in de prullenbak? Dan fluit je hem terug en laat je het hem opnieuw en op de juiste manier doen: eerst vragen aan de leraar of hij iets mag weggooien en dan naar de prullenbak lopen.

Een sanctie

Een derde optie is het opleggen van een sanctie. Boeken vergeten? Dat betekent extra en vervangend werk.

Door op deze manier kordaat op te treden, bewaak je je professionele grenzen. Het voorkomt dat leerlingen jouw persoonlijke grenzen overschrijden waar jij misschien op reageert met emotioneel of onprofessioneel gedrag. In de video hieronder zie je hoe deze drie manieren van corrigeren in de praktijk werken.

4. Straffen en het zes wekenprincipe

Te vaak straffen kan schadelijk zijn voor de band met je leerlingen en slecht zijn voor hun motivatie. Maar soms is straffen nodig om orde te bewaren in de klas. Kneyber pleit voor straffen met een gradatie in sancties. Hou het dus niet bij waarschuwen, maar stuur leerlingen ook niet direct uit de klas. Je kunt wel beginnen met een waarschuwing. Werkt dat niet? Dan leg je een kleine sanctie op, zoals een schrijfstraf. Gaat een leerling dan nog over de schreef? Dan kun je een leerling de les uitsturen. Kneyber geeft aan dat effectief straffen alleen succesvol is als je consequent bent in je aanpak en die aanpak minstens zes weken volhoudt. In de video zie je hoe passend straffen werkt in de praktijk en wat leerlingen zelf van deze manier van straffen vinden.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Vier technieken om orde te houden in de klas - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Voorkom onrust en houd orde in de klas met de vier technieken van trainer orde houden René Kneyber. Bekijk ook de verschillende video's in dit artikel.

# data[].attributes.attachment_link.title
3 stappen naar een vaste benoeming in onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter Evelien vraagt: “Hoe werkt de vaste benoeming? Waarom raakt de ene collega snel vastbenoemd en de andere niet?”

# data[].attributes.headline
Leuke tool om het geluidsniveau in je klas te managen adhv bewegende balletjes op het smartboard

# data[].attributes.subject
Leuke tool om het geluidsniveau in je klas te managen adhv bewegende balletjes op het smartboard

# data[].attributes.headline
Hoe reageren op extreme uitspraken in de klas

# data[].attributes.subject
Hoe reageren op extreme uitspraken in de klas

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Je stuurt de leerling de klas uit

"Een eerste reactie die sterk begrenst,is de leerling de klas uit sturen. Je geeft daarmee duidelijk aan dat deze uitspraak niet getolereerd wordt. Wanneer een boodschap jou boos maakt kan het inderdaad verstandig zijn om wat tijd te kopen en pas op een later moment in te gaan op de inhoud van de uitspraak. Ondertussen kan je verder met je les."

"Anderzijds laat je kansen liggen. Je leerlingen weten wel dat de uitspraak niet oké was, maar ze weten niet waarom. Door te bestraffen, versterk je bovendien de emoties van je leerling. Dat kan leiden tot een nog radicalere visie. Dat geldt trouwens ook voor de andere leerlingen in je klas, die misschien geen uitspraken deden, maar wel nog met vragen zitten. Met andere woorden: je weet niet wat er onderhuids speelt. En dat is een recept voor verdere escalatie."

2. Je gebruikt rationele argumenten

"Je kan ook heel rationeel te werk gaan. Met glasheldere argumenten maak je dan duidelijk dat de uitspraak van die leerling niet klopt. Ook hier zijn voor- en nadelen. Je begrenst duidelijk en je gaat inhoudelijk in op de boodschap. Anderzijds is het de vraag of rationele argumenten een emotionele leerling wel bereiken. Op die manier gaat de inhoud verloren en voelt je leerling zich niet begrepen. En ook dat werkt extremer gedachtegoed in de hand."

3. Je relativeert: iedereen heeft zijn waarheid

"Wanneer we willen inzetten op de relatie met de leerlingen, kan je je ook heel begripvol en uitnodigend opstellen. Je luistert en laat de leerling ventileren. Daarna kan je vragen of er nog andere meningen in de klas zijn. Je maakt een inventaris van verschillende visies, want in een democratische samenleving bestaan al die meningen naast elkaar en moeten we leren samenleven. Je zegt dan eigenlijk: "Jouw mening is een van vele en iedereen heeft zijn eigen waarheid."

"Positief is dat alle leerlingen zich gehoord voelen en die dialoog kan heftige emoties kanaliseren. Maar door alleen te relativeren werk je niet aan dieper inzicht en kritisch denken, want je gaat niet in op de kwaliteit van de argumenten. Je stelt ideeën, ook radicale of onbewust onjuiste, gelijk aan elkaar."

4. Je vraagt door en argumenteert

"Je kan ook een stap verder gaan. Dan inventariseer je de verschillende visies, maar ga je die ook tegen elkaar afzetten. Zijn standpunten gebaseerd op feiten? Of zijn het meningen? Hebben we hier te maken met informatie of desinformatie? Zijn de bronnen betrouwbaar en representatief? Zeker voor leerlingen met radicale ideeën is deze extra stap belangrijk. Zo behoud je enerzijds de relatie met je leerlingen, maar bied je ook voldoende tegenwicht aan radicale ideeën en stimuleer je kritisch denken."

"Deze aanpak vraagt tijd en oefening. Soms is die tijd er niet, meteen na een uitspraak. Daarom kan je er ook voor kiezen om eerst te luisteren en de emoties te bedaren. Op een later moment kan je hierop terugkomen om ook inhoudelijk op de uitspraak in te gaan."

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo reageer je op extreme uitspraken in de klas

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Je stuurt de leerling de klas uit "Een eerste reactie die sterk begrenst,is de leerling de klas uit sturen. Je geeft daarmee duidelijk aan dat deze uitspraak niet getolereerd wordt. Wanneer een boodschap jou boos maakt kan het inderdaad verstandig zijn om wat tijd te kopen en pas op een later moment in te gaan op de inhoud van de uitspraak.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is het?

Als je aan bepaalde voorwaarden voldoet, verwerf je in een wervingsambt het recht op een tijdelijke aanstelling van doorlopende duur (TADD).

Dat recht geldt altijd voor een bepaald ambt, en voor een leraar ook voor een vak, specialiteit, opleiding of module.

Een TADD is een van de voorwaarden voor een vaste benoeming in het onderwijs.

Voorwaarden vanaf 1 september 2021

Je hebt in je ambt op 30 juni minstens 290 dagen dienstanciënniteit, waarvan minstens 200 dagen effectieve prestaties.

Je hebt op 30 juni voor deze prestaties van je eerste evaluator een positieve beoordeling gekregen.

Je hebt uiterlijk op 1 september een vereist of voldoende geacht bekwaamheidsbewijs voor het ambt of voor het vak, de specialiteit, de opleiding of de module waarvoor je kandideert.

Je kandideert geldig vóór 15 juni.

Je hebt mogelijk recht op een overgangsmaatregel als je al een tijdelijke aanstelling had voor 1 september 2021. Vind meer informatie in de omzendbrief tijdelijke aanstelling van bepaalde duur en van doorlopende duur in een wervingsambt (PERS/2019/03)

Voordelen

Je aanstelling kan over de schooljaren heen doorlopen.

Hoe stel je je kandidaat?

Je kandideert vóór 15 juni via een aangetekende brief of op een andere wijze die op lokaal vlak is vastgelegd:

In het gemeenschapsonderwijs kandideer je bij de raad van bestuur van de scholengroep. Dat doe je met een verplicht aanvraagformulier van het GO!.

In het gesubsidieerd onderwijs stel je je kandidatuur bij het schoolbestuur. Veel schoolbesturen hebben een eigen aanvraagformulier dat ze aan de personeelsleden bezorgen. Informeer op het secretariaat van je school.

Als je kandidatuur aan alle voorwaarden voldoet en je die tijdig hebt ingediend, geldt dit als een doorlopende kandidatuur voor het recht op TADD over de schooljaren heen. Zelfs als je het daaropvolgende schooljaar geen TADD-aanstelling hebt, moet je je kandidatuur niet meer herhalen.

Extra informatie

Verwante pagina's

Websites

Regelgeving

# data[].attributes.attachment_link.title
Tijdelijke aanstelling van doorlopende duur

# data[].attributes.attachment_link.description
Als je aan bepaalde voorwaarden voldoet, verwerf je in een wervingsambt het recht op een tijdelijke aanstelling van doorlopende duur (TADD). Dat recht geldt altijd voor een bepaald ambt, en voor een leraar ook voor een vak, specialiteit, opleiding of module. Een TADD is een van de voorwaarden voor een vaste benoeming in het onderwijs.

# data[].attributes.headline
Reageren op racistische uitspraken in je klas

# data[].attributes.subject
Reageren op racistische uitspraken in je klas

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ook jonge kinderen doen soms racistische uitspraken, vaak over huidskleur. "Ook al zijn die niet kwetsend bedoeld, laat ze niet passeren", zeggen lerarenopleider Eva Dierickx en werkplekbegeleider in de lerarenopleiding Joyce Loir. Hoe pak je dat aan? 5 inzichten en tips voor kleuter- en lager onderwijs.

Niet Waar

TIP 1:
Maak verschillen zoals huidskleur bespreekbaar

Achter een ongebreidelde uitspraak als 'Dat kindje ziet eruit als kaka!' schuilt de vraag: 'Waarom ziet dat kindje er anders uit?'. Tracht dus eerst te achterhalen: 'Vanwaar komt dat, wat jij zegt? Om te kwetsen, of omdat je dat niet begrijpt?'

Geef daarna rustig en eerlijk antwoord: 'Dat kindje is niet vuil. Dat is zijn huidskleur. Jij hebt een andere huidskleur.' Leg lagereschoolkinderen gerust ook uit wat melanine is: de stof die je huid een andere kleur geeft en die je beschermt tegen zonlicht.

Niet Waar

"Zo was er in de VS een lagereschooljuf die een pleister plakte en zei 'Dat is huidskleur, staat hier op de doos'. De kinderen waren het er niet mee eens. En gelijk hadden ze. Hetzelfde zie je in de kleuterklas, waar het zalmroze kleurpotlood vaak wordt benoemd als 'huidskleurpotlood' en ook nog eens het meest gegeerd is."

"Zulke situaties kan je aangrijpen om kinderen duidelijk te maken 'Dit is eigenlijk niet oké, hier staan we niet voor'. Je kan ze ook empoweren door te zeggen 'We gaan hier iets tegen ondernemen '."

"De juf van de pleister schreef bijvoorbeeld samen met de kinderen een brief aan de fabrikant. Mét resultaat. Zo zien kinderen dat ze effectief iets kunnen veranderen aan sociale onrechtvaardigheid. Een kleine aanpassing in je klas, zoals een potje met allerlei tinten huidskleurpotloden, kan al een verschil maken."

"Kinderen zien op school ook dat de meeste leraren wit zijn, bij het onderhoudspersoneel zien ze meer andere huidskleuren. Maar stellen ze daar een vraag over, klinkt het 'Ssst, dat is onbeleefd!' Daardoor zouden ze kunnen denken: witte kindjes zijn slimmer, bruine dommer."

"Door verschillen in huidskleur terloops te benoemen, haal je ze uit de taboesfeer. Hoe jonger je daar met kinderen over praat, hoe makkelijker ze later gesprekken zullen hebben, ook over racisme, etniciteit, protestbewegingen ... Maar leg tegelijk de focus ook op gelijkenissen. Want de verschillen bínnen een groep zijn doorgaans groter dan die tússen groepen."

TIP 2:
Benoem verschillen en focus op gelijkenissen

Benoem niet enkel verschillen op basis van etnische achtergrond, maar ook verschillen in interesses, voorkeuren, ideeën ...

Iedereen vindt het belangrijk dat we lief zijn voor elkaar, dat hebben we gemeenschappelijk. Benoem dat als je de klasregels toelicht.

Veel leraren werken graag - en goedbedoeld - rond het thema 'anders zijn'. Let op met de focus op andere culturen, want zo zeg je eigenlijk: 'Die zijn niet zoals wij.' Probeer van 'wij-zij-taal' weg te blijven en focus op wat jullie verbindt. Stel vragen als: 'Wat is je lievelingseten?' Wedden dat álle kinderen 'frietjes', 'spaghetti' of 'pannenkoeken' antwoorden?

Waar

"Als witte middenklasser moet ik me niet afvragen of mijn dochter zich zal herkennen in de voorleesboekjes. Met haar spreken over racisme of ongelijkheid is een keuze. Het is geen noodzaak om haar te leren omgaan met bijvoorbeeld politiegeweld. Maar veel mensen met een niet-witte huidskleur moeten dat gesprek wél voeren om hun kind daartegen te wapenen."

"Veel prentenboeken in kleuterklassen gaan nog altijd over witte jongens. Zij zien dus zichzelf vaker terug in verhalen, en ook nog te vaak in stereotiepe beelden. Denk aan het thema 'Brandweer' in de kleuterklas. Ze zien die beelden en denken: ik kan dat worden. Maar zien ook kleuters met een niet-witte huidskleur dat zij dat kunnen worden?"

"Ik spreek altijd over spiegels en vensters. Elk kind moet zichzelf enerzijds kunnen herkennen in de klas, in de spiegels die je ze voorhoudt. Duikt Rachida bijvoorbeeld ook op in een vraagstuk bij wiskunde, of zien ze haar enkel als het over 'anders zijn' gaat? Anderzijds moet je kinderen een blik op de wereld geven, vensters open zetten. Witte kinderen hebben ook het recht om te kijken naar bijvoorbeeld het interessante leven van zwarte meisjes."

TIP 3:
Breid je boekenhoek uit. Haal de wereld naar je klas.

Check je boekenhoek: Hoeveel kinderen met kleur spelen een positieve hoofdrol? Hoeveel meisjes spelen een hoofdrol? Hoeveel zwarte jongens, bruine kinderen met een beperking, kinderen met een andere taal, in armoede ... Hoe divers zijn de bio's die we tonen? Weerspiegelen je klas, de materialen, de boeken die je aanbiedt onze diverse maatschappij?

Waar

"Zo kan je het concept eerlijkheid wél al vroeg binnenbrengen. 'Jij bent zwart dus jij kan helemaal geen juf worden', kan een uitspraak van een kleuter zijn. Dan duid je 'Bijna alle leraren zijn wit in onze school. Dat is gek hé?! Zwarte kindjes kunnen nochtans ook leraar worden, dus eigenlijk is dat niet eerlijk'."

TIP 4:
Benoem (on)gepast gedrag en taalgebruik.

Negeer nooit racistische uitspraken, scheldwoorden, kwetsende stereotypes of onbegrip. Een kleuter zeg je: 'Dat is lief, dat is niet lief. Dat is een mooi woordje, dat niet.' Jonge lagereschoolkinderen leg je uit waarom dat gedrag of die uitspraak kwetsend is. Kinderen vanaf het 4de of 5de leerjaar geef je meer achtergrond en context. Leg uit waar racisme vandaan komt: de koloniale geschiedenis, het slavernijverleden ...

Waar

"Welke woorden mag je wel of niet gebruiken? Is dat ongekend terrein, dan lijkt het soms een slangenkuil. Denk aan het 'n'-woord dat rechtstreeks verwijst naar de slavernij. Als je in gesprek gaat, is het belangrijk te beseffen waarom woorden kunnen kwetsen."

"Racisme is sowieso niet een thema waar je een weekje aan werkt. Pak het aan zoals het thema veiligheid, een schooljaar lang. Eerst geef je aan wat veiligheid is, en waarom dat zo belangrijk is. Vervolgens reik je woorden aan: 'rood, groen ...' Dan oefen je tot kinderen in staat zijn zelfstandig veilig de fiets te nemen."

"Zo kan je ook een heel jaar door rond racisme werken: pik in op actua, plan het in je lessen in en bespreek de impact van racistische incidenten. Reik woorden aan en speel regelmatig in op wat leerlingen zeggen in de klas. Uiteindelijk zullen ze zelf de reflex hebben om correct gedrag en inclusief taalgebruik te hanteren."

"En tot slot: het is geen schande om toe te geven dat je in het verleden dingen verkeerd hebt aangepakt of vooroordelen had. Zolang je er maar over reflecteert en als mens leert uit je fouten. Als je daar niet bent, dan heeft het geen zin om over racisme les te geven."

TIP 5:
Verdiep jezelf in het onderwerp en reflecteer

Als je een leerinhoud wil overbrengen, dan moet je je daarin verdiepen en daar kennis over hebben. Dat is bij het thema racisme niet anders. De allereerste stap is dus dat je jezelf inleest. Weet waar je het over hebt, wat je ter sprake kan brengen, waar je vragen over kan stellen.

Klaar om je te verdiepen?
We geven je alvast deze boekentips:

Praten over huidskleuren in de klas, Eva Dierickx, Artesis Plantyn hogeschool

Zonder wrijving geen glans, Vlaamse Onderwijsraad, Lannoo Campus

Onderwijs in een gekleurde samenleving, Orhan Agirdag, Epo

Witte onschuld, Gloria Wekker, Aup

Queenie, Candice Carty- Williams, Prometheus

De vreemdeling, Abdelkader Benali, Prometheus

Zwijg allochtoon, Rachida Lamrabet, Epo

Waarom ik niet meer met witte mensen over racisme praat, Reni Eddo-Lodge, Polis

Dochter van de dekolonisatie, Nadia Nsayi, Epo

Klara Tesseur

# data[].attributes.attachment_link.title
Racistische uitspraken bij kinderen: hoe reageer je?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ook jonge kinderen doen racistische uitspraken, vaak onbedoeld. Reageren moet, maar hoe? Inzichten en tips voor kleuter- en lager onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Soms bemoeilijkt de thuissituatie van een leerling het leren. Als ze zich zorgen maken om een psychisch kwetsbare ouder, bijvoorbeeld. Anne Callewaert en Carol Rosseel van CGG Mandel en Leie begeleiden zulke 'KOPP'-kinderen én hun leraren. "Met kleine ingrepen maak je als leraar een groot verschil."

Wat is een KOPP-kind?

"KOPP staat voor 'kinderen van ouders met psychische problemen'. Het zijn gewone kinderen die, door de psychische kwetsbaarheid van een ouder, opgroeien in bijzondere omstandigheden."

"Bovenop het huiswerk en de taakjes die alle leerlingen doen, nemen deze kinderen nog zorgtaken op zich. Soms praktische zaken als het huishouden, vaak ook 'volwassen' zorgen: is papa nu aan het drinken? Hoe zal ik mama aantreffen als ik straks thuiskom?"

"Een paar voorbeelden: heel jonge KOPP-kinderen raken soms niet op school door hun thuissituatie. Een depressieve of verwarde ouder is zelf niet altijd in staat om op te staan, boterhammen te smeren of een boekentas te maken."

"Oudere KOPP-kinderen melden zich soms ziek omdat ze hun ouder niet alleen durven te laten. Daardoor zijn ook zij soms ongewettigd afwezig en moeten ze daarna de leerstof inhalen."

Hoe is het om een KOPP-kind te zijn?

"De gezinssituatie is heel bepalend. Het helpt als er een andere stabiele ouder in beeld is. Of een familielid, buur of steunend netwerk. Is dat niet zo, dan valt de zwaarste last op de schouders van het kind. Zeker als het van nature een zorgend karakter heeft."

"Heel wat mensen ervaren in de loop van hun leven psychische klachten. Een burn-out heeft bijvoorbeeld ook impact op een gezin. Maar die problemen zijn meestal tijdelijk. Bovendien kan het gezin dan vaak terugvallen op de routine die al bestond voor de moeilijke periode. Familie, vrienden of kennissen worden sneller ingeschakeld: ze brengen de kinderen naar de jeugdbeweging of sportclub, ze helpen bij het huiswerk ..."

School is een plek waar een KOPP-kind even kind kan zijn. Laat schooldagen daarom zo normaal mogelijk verlopen.

"Als de psychische klachten chronisch zijn, dan overstijgen ze vaak de draagkracht van een gezin. Kinderen krijgen minder ondersteuning en cijferen zich in elke ontwikkelingsfase weg voor hun ouders: op jonge leeftijd, in de puberteit ... Dat beïnvloedt bijvoorbeeld de manier waarop ze relaties opbouwen. Een steunende omgeving, zoals de school, beperkt die impact op de ontwikkeling van een kind."

Zijn KOPP-kinderen zelf psychisch kwetsbaar?

" Ieder mens heeft zijn eigen kwetsbaarheid. Hoe groot die is, verschilt per individu. Uit onderzoek blijkt dat als ouders psychisch kwetsbaar zijn, 1/3 van de kinderen tijdelijk psychische problemen ervaart, 1/3 permanent en nog eens 1/3 nooit. Door KOPP-kinderen op tijd de gepaste aandacht en zorg te geven, kan je problemen op latere leeftijd voorkomen. Vaak groeien ze uit tot sterke, zelfstandige en veerkrachtige volwassenen."

"Ook de manier waarop KOPP-kinderen hun zorgen uiten, verschilt. Sommigen reageren fel, anderen zijn net heel stil. Soms lijkt hun gedrag op ADHD of ASS. Dan is het de vraag wat er allemaal aan de basis ligt: de moeilijke thuissituatie, hun eigen ontwikkelingsproblemen, beide? Het is belangrijk dat je als leraar niet direct een etiket kleeft, maar oog hebt voor al die factoren."
Met deze ingrepen maak je als leraar een groot verschil voor een KOPP-kind:
1. Zorg dat de leerling zich ontspant

"School is een plek waar een KOPP-kind even kind kan zijn. Laat schooldagen daarom zo normaal mogelijk verlopen. Tijdens spelletjes op de speelplaats, sportwedstrijden, groepswerk en creatieve opdrachten kan de leerling zijn zorgen even vergeten."

"Let op dat de leerling niet geïsoleerd raakt. Sommige KOPP-kinderen vinden moeilijker aansluiting bij leeftijdsgenootjes. Make-up, muziek en uitgaan, daar zijn zij niet mee bezig. Anderen trekken zich juist op aan hun vrienden."

2. Hou het schoolwerk haalbaar

" Focus op je kerntaak: lesgeven. Stimuleer KOPP-kinderen zodat ze uitblinken in hun talenten, maar overlaad ze niet met schoolwerk. Je mag niet onderschatten hoe zwaar het is om dat én al de rest te combineren."

"Huiswerk is voor een KOPP-kind slechts een kruimel in zijn takenpakket. Goed genoeg is ook goed. En als het heel slecht gaat met een ouder, bijvoorbeeld door een ziekenhuisopname, kan je dat huiswerk misschien een weekje overslaan."

3. Versterk het netwerk rond de leerling

"Is er een volwassene die dicht bij het gezin staat? Vraag of de leerling bij die persoon terecht kan met zijn zorgen. Misschien kan hij of zij thuis ook enkele praktische taken op zich nemen? Schakel ook op school de gangbare hulplijnen in: het zorgteam, het CLB ..."

"Een sportclub of de jeugdbeweging kan een KOPP-kind ook deugd doen. Probeer de drempel zo veel mogelijk te verlagen. Regel bijvoorbeeld dat het kind met een vriendje kan meerijden."

4. Luister zonder oordeel

"Vraag de leerling regelmatig hoe het thuis gaat. Bied een luisterend oor, op een niet-veroordelende manier. Alle kinderen zijn loyaal naar hun ouders, ook KOPP-kinderen. Zijzelf mogen harde dingen over hun ouders zeggen, een buitenstaander mag dat niet."

"Als de leerling ervoor open staat, kan je samen nadenken over praktische oplossingen. Maar soms is het voldoende dat ze gewoon hun hart kunnen luchten. Ook met kleuters kan je zo'n gesprek voeren: 'Is mama of papa soms in de war? Waaraan zie je dat?' En als een leerling geen zin heeft om over thuis te praten, respecteer dat dan."

5. Werk aan een veilig klasklimaat

"Geef gevoelens ook een plaats in de klas, bijvoorbeeld via (prenten)boeken. Maak duidelijk dat leerlingen zich niet moeten schamen voor hun thuissituatie. En dat het oké is als het even niet gaat. Soms hebben meerdere leerlingen het thuis moeilijk, zonder dat ze het van elkaar weten. Weten dat je niet de enige bent, kan een grote steun zijn."

Een KOPP-kind leert thuis niet altijd om grenzen te stellen. Als leraar kan jij daarin een rolmodel zijn.

6. Geef je eigen grenzen aan

"Ook al trek jij je het lot van een KOPP-kind erg aan, stel grenzen. Je bent leraar, geen therapeut. Zeg niet: 'Je mag me altijd bellen' maar: 'Op deze momenten ben ik bereikbaar.' Geef ook je grenzen aan wat betreft geheimhouding. Wat als de leerling vertelt dat hij thuis mishandeld wordt of suïcide overweegt? Zoek een zorgleraar, CLB-medewerker of therapeut die de leerling gepaste hulp kan bieden. Dat geldt niet alleen voor KOPP-kinderen maar voor alle leerlingen, trouwens."

"Het lijkt misschien alsof je de leerling zo in de steek laat, maar het tegendeel is waar. Een KOPP-kind heeft thuis niet altijd geleerd om zijn grenzen aan te geven. Als leraar kan jij daarin een rolmodel zijn. Laat zien dat het oké is om nee te zeggen. Dat je kan zorgen voor een ander én jezelf."

7. Erken de ouder in zijn ouderrol

"Elke ouder wil het beste voor zijn kind. Ouders met een psychische kwetsbaarheid stellen bepaald gedrag vanwege hun ziekte, niet omdat ze 'slechte ouders' zijn. Ze zijn heel gevoelig voor druk van de omgeving. Dat ze met jou in gesprek gaan, is al een grote stap."

"Je hoeft niet akkoord te gaan met het gedrag van de ouders. Maar als je hen erkent in hun ouderrol, staan ze meer open voor hulp. Bekijk samen de situatie. Hou het neutraal: wat zijn oorzaken? Wie kan er helpen? Hoe kan de school mee zoeken naar oplossingen?"

"Zie je zaken gebeuren die je echt ongerust maken? Blijf er niet alleen mee zitten, maar bespreek het met collega's uit het zorgteam. Zij kunnen de situatie inschatten en de juiste hulplijnen inschakelen, indien nodig."

Meer info over psychische kwetsbaarheid vind je hier.

Kyra Fastenau

# data[].attributes.attachment_link.description
Soms bemoeilijkt de thuissituatie van een leerling het leren. Als ze zich zorgen maken om een psychisch kwetsbare ouder, bijvoorbeeld. Anne Callewaert en Carol Rosseel van CGG Mandel en Leie begeleiden zulke 'KOPP'-kinderen én hun leraren. "Met kleine ingrepen maak je als leraar een groot verschil."

# data[].attributes.headline
Uitleg over TAO en andere mogelijkheden om je loopbaan een nieuwe wending te geven

# data[].attributes.subject
Uitleg over TAO en andere mogelijkheden om je loopbaan een nieuwe wending te geven

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Ik ben al jaren vastbenoemd en geef met hart en ziel les. Maar sinds kort zoek ik een nieuwe uitdaging om mijn carrière een boost te geven. Kan dat binnen het onderwijs?'
Elke - leraar leerplichtonderwijs

Ja, dat was al voorzien in de regelgeving. Daarnaast bieden maatregelen uit de nieuwe cao XII een school(bestuur) mogelijkheden om personeelsleden flexibel - voor een deel van hun (les)opdracht of volledig - vrij te stellen en tijdelijk in te zetten in een ander ambt.

Je kan aan de slag als:

Tijdelijk personeelslid in een andere school

Je kan als vastbenoemde via een verlof tijdelijk andere opdracht (TAO) een zelfde of ander ambt (wervings-, selectie- of bevorderingsambt) opnemen in je eigen school of in een andere school, bij een ander schoolbestuur, maar ook bij een hogeschool of zelfs de onderwijsinspectie. Je blijft dan titularis van de betrekking waarin je vastbenoemd bent. In de andere school werk je als tijdelijk personeelslid. Je wordt verder betaald als vastbenoemde aan het salaris van je werkelijke opdracht (+ evt. toelage). Als je een verlof TAO neemt naar het hoger onderwijs of naar de inspectie, word je volledig als tijdelijke bezoldigd.

Het verlof TAO is onbeperkt in de tijd, maar is geen recht. Zowel je eigen schoolbestuur, waar je verlof TAO aanvraagt, als het schoolbestuur waar je tijdelijk een andere opdracht uitoefent, moet akkoord gaan.

Preventie-adviseur, leerlingenbegeleider ...

Je school kan een beperkt stuk (max. 3%) van haar omkadering besteden aan een niet les-opdracht, meer bepaald aan bijzondere pedagogische taken (BPT). Wil jij uren BPT in je opdracht, dan kan je die gebruiken als bv. preventieadviseur, mentor, leerlingbegeleider, stagebegeleider, graadcoördinator ...

Aanvangsbegeleider

Wil jij een startend personeelslid in je school of scholengemeenschap (leraar, administratief medewerker, zorgcoördinator ...) helpen zich te professionaliseren in zijn job, vraag dan uren aanvangsbegeleiding aan in je opdracht. Je school krijgt daar extra middelen voor. Die uren kan je dan invullen als mentor, coördinator aanvangsbegeleiding ... Cao XII verhoogde de al bestaande middelen voor aanvangsbegeleiding.

Beleidsondersteuner

Basisscholen kunnen sinds 1/1/2022 een beleidsondersteuner aanstellen. Stel je je kandidaat voor dat ambt, dan bedraagt je wekelijkse opdracht, net zoals die van de zorgcoördinator, 36 klokuren.

(Adjunct-)Directeur

Wil je je meer toeleggen op het schoolbeleid en komt er een vacature voor (adjunct-)directeur in jouw of een andere school/scholengroep? Dan kan je je kandidaat stellen in je eigen school/scholengroep of via TAO in een andere school/scholengroep. Zo kan je hiërarchisch doorgroeien in het onderwijs.

Anne Siccard

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe kan ik mijn vlakke loopbaan als leraar doorbreken?

# data[].attributes.attachment_link.description
'Ik ben al jaren vastbenoemd en geef met hart en ziel les. Maar sinds kort zoek ik een nieuwe uitdaging om mijn carrière een boost te geven. Kan dat binnen het onderwijs?' Elke - leraar leerplichtonderwijs Ja, dat was al voorzien in de regelgeving.

# data[].attributes.headline
Gedrags- en ontwikkelingsstoornissen: achtergrondinformatie en tips voor de leerkracht

# data[].attributes.subject
Gedrags- en ontwikkelingsstoornissen: achtergrondinformatie en tips voor de leerkracht

# data[].attributes.attachment_link.description
Op JMgedrag kun je heel veel vinden over gedragstoornissen.

# data[].attributes.headline
Positief opvoeden - 10 tips voor in je klas

# data[].attributes.subject
Positief opvoeden - 10 tips voor in je klas

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Positive education maakt je als leerling én als leraar sterker. Je zit (of staat) met een goed gevoel in de klas en je floreert. Deze 10 oefeningen zetten je op weg. Je kan ze meteen uitproberen met je leerlingen in de klas.

Ontdek elkaars sterke kanten

Dromerig, creatief, doelgericht, optimistisch ... Laat je leerlingen elkaars sterke kanten ontdekken. Zo worden ze bewuster van welke kwaliteiten er allemaal bestaan. Ze oefenen hun opmerkzaamheid en geven complimentjes.

Laat je leerlingen al hun kwaliteiten verzamelen op een kaartje. Ze willen die achteraf zo veel mogelijk laten zien.

Leer uit lastige situaties

Lastige situatie opgelost? Leer eruit. Wat deed je precies om die situatie op te lossen? Welke sterke kanten heb je ingezet? Wie hielp? Wat heeft jou geholpen? Wat kan je volgende keer doen? Door stil te staan bij wat wél goed werkte, leer je oplossingsgericht denken.

Wissel goede voorbeelden uit

Samenwerken in de klas verloopt moeizaam? Wissel eens een aantal voorbeelden met elkaar uit van situaties waarbij jullie de samenwerking beter vonden verlopen dan anders. Wat werkte dan wel en waarom? Bespreek daarna wat de eerste stap is die jullie gaan zetten om de samenwerking te verbeteren.

Plan dagboek-tijd

Hou samen met je leerlingen elk gedurende 30 dagen een ochtend- en avonddagboek bij. Beantwoord deze vragen: wat ga ik vandaag doen waar ik blij van word? Wat hoop ik dat vandaag gebeurt? Wanneer vind ik mijzelf het leukst? Waarom verdien ik respect? Wie wil ik vandaag graag zien? Waarom? Wie of wat maakt mij gelukkig?

Voor je avonddagboek wordt dat: wat heb ik vandaag gedaan waar ik blij van werd? Wat heb ik vandaag voor iemand anders gedaan? Wat heb ik vandaag geleerd? Wat was het beste moment van de dag? Waarvoor kan ik anderen vandaag dankbaar zijn? Waarvoor kan ik mezelf vandaag dankbaar zijn?

Denk vervelende momenten om

Vervelend moment meegemaakt? Buig het om naar iets goeds. Erken dat je veel last hebt van de vervelende gebeurtenis. Bedenk dan iets wat je deed tijdens de gebeurtenis waar je toch trots op bent.

Bekijk daarna hoe je gegroeid bent als gevolg van de nare gebeurtenis. Heb je iets nieuws geleerd? Bedenk hoe de negatieve gebeurtenis je band met de mensen om je heen positief heeft beïnvloed.

Stel doelen

Een doel hebben geeft hoop. Stel dus doelen en bekijk hoe je ze kan bereiken. Zo leer je hoopvol denken. Jijzelf en je leerlingen schrijven doelen op voor de komende periode. Mik op 1 doel voor vandaag, enkele doelen voor de week en een groot doel voor dit jaar. Misschien zelfs al doelen voor later?

Welke babystapjes kan je zetten om je doel te bereiken? Wanneer ga je die stapjes maken? Wie in de klas heeft hetzelfde doel? Werk samen.

Daag je negatieve gedachten uit

Schrijf een negatieve gedachte op. Beantwoord vervolgens deze vragen: wat is het bewijs voor deze gedachte? Wat is het bewijs tegen deze gedachte? Wat zou mijn beste vriend zeggen als hij/zij deze gedachte zou horen? Wat zou mijn leraar zeggen als hij/zij deze gedachte zou horen?

Wat zou ik tegen mijn beste vriend zeggen als hij/zij deze gedachte zou hebben? Wat zou ik ervaren zonder deze gedachte? Maak ik denkfouten, bijvoorbeeld een probleem groter maken dan het is, mezelf de schuld geven, mijn sterke kanten vergeten of fouten voorspellen?

Doe de stoeloefening: van piepklein naar supergroot

Lang stilzitten is ongezond. Laat je leerlingen met de ogen dicht zo klein mogelijke bewegingen maken op hun stoel. "Dat kan nog kleiner!" Vervolgens daag je ze uit om de bewegingen steeds groter te maken zonder van hun stoel af te komen of geluid te maken. Wat is de grootste beweging die ze kunnen maken terwijl ze blijven zitten? Moedig de leerlingen aan en stimuleer creatieve ideeën.

Laat de leerlingen vervolgens de beweging weer steeds kleiner maken, tot de kleinst mogelijke beweging. Adem samen diep in door de neus en diep uit met een zucht door de mond. Opnieuw rust in de hoofden. Dit is een oefening in het richten van focus en aandacht.

Maak een klassfeer-weerbericht

Leraren en kinderen samen bepalen de sfeer in de klas. Hang levels uit. Bij 1 is de sfeer rot, bij 5 top. Wedden dat je leerlingen de sfeer goed kunnen benoemen? Als ze zien hoe de sfeer zit, zijn ze eerder uit zichzelf geneigd om hun verantwoordelijkheid te nemen. Is de sfeer rot? Dat is het startsein om iets uit te praten.

Of doe deze oefening. Vraag de leerlingen: hoe voel jij je nu? Welk cijfer hoort daarbij? Hoe voelt de klas zich als geheel? Welk cijfer hoort daarbij? Is er verschil? Wissel de ervaringen uit.

5 positieve attitudes

Met deze positieve attitudes laat jij je leerlingen, je collega's én jezelf floreren. Deze tips komen uit het boek 'Waarderend Leren in het voortgezet onderwijs' van Annechien van Buurt, Eefje Teeuwisse en Nina Timmermans.

1. Waardeer wat is

Benut de kansen die rapport-tijd je bieden. Zit een leerling met een tegenvallend rapport? Sta eerst samen stil bij een aantal goede cijfers op het rapport en bespreek waarom die wel goed zijn. Bekijk nu de vakken waar de leerling moeite heeft. Welke onderdelen van de stof beheerst hij al? Hoe kan hij die benutten voor de zaken die hij lastig vindt?

Met dit gesprek verhoog je het zelfvertrouwen van je leerling of komt hij tot nieuwe ideeën om mee aan de slag te gaan.

2. Ga op onderzoek uit

Komt er een leerling klagen over een probleem? Stel je eerste advies even uit. Stel open, onderzoekende vragen: Waar heb je last van? Wat maakt het belangrijk voor je dat hier een oplossing voor komt? Hoe zou het eruit zien als het wél goed loopt? Welke talenten heb je in huis die je hierbij kunnen helpen?

Zo krijg je een helder beeld van wat de leerling graag wil en kan je samen onderzoeken wat voor hem een passende oplossing is.

3. Zet in op de relatie

Geef aandacht en versterk de relaties onderling. Blijf authentiek en maak het gezellig. Door met elkaar in gesprek te gaan over kwaliteiten, interesses en dromen, leren leerlingen en leraren elkaar kennen en waarderen.

4. Maak energie los

Wie succeservaringen deelt, maakt energie los. Vakoverleg? Reserveer de eerste 5 minuten voor positieve ervaringen van de afgelopen tijd. Vertel over die leuke les of een toffe reactie van een leerling. Zo'n rondje successen zet een prettige en productieve sfeer voor de rest van het overleg.

5. Zet kleine stappen

Vooruitgang boeken. Daar word je gelukkig van. Belangrijk is dat je volhoudt. Maak de eerste stappen in de richting van je droom haalbaar en klein. Dan is de kans op een succeservaring groter, waardoor je sneller geneigd bent een volgende stap te zetten.

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Rinka van Zundert van leerenveerkracht.nl Ze coachte het team van de Nicolaasschool. Het interview met Rinka lees je hier.

Stijn Govaerts

# data[].attributes.attachment_link.title
Positive education in de klas. 10 oefeningen met je leerlingen

# data[].attributes.attachment_link.description
Positive education maakt je als leerling én als leraar sterker. Je zit (of staat) met een goed gevoel in de klas en je floreert. Deze 10 oefeningen zetten je op weg. Je kan ze meteen uitproberen met je leerlingen in de klas. Dromerig, creatief, doelgericht, optimistisch ...

# data[].attributes.body
https://www.axcent.org/nl/dialoog-op-school

# data[].attributes.attachment_link.description
werken aan interlevensbeschouwelijke dialoog en ILC's in de klas

# data[].attributes.body
Uitgebreid KlasCement dossier met massa’s inspiratie en concreet materiaal dat je onmiddellijk kan inzetten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hier vind je inspiratie en materiaal dat je meteen kunt gebruiken om leerlingen op te vangen, afstandsonderwijs te geven, aan preteaching te doen of om als ouder je kind te begeleiden.