# data[].attributes.body
Helstu upplýsingar um Lærdómsöldina:

Þjóðin tók upp lúterstrú og hættu í kaþólski.

Kirkjan hafði einvald, það kom prentsmiðja á Hólum í Hjaltadal um 1530. Kirkjan réð því hvað var prentað út.

Biblían var þýdd á móðurmálið á þessum tíma

Siðaskiptin breyttu mjög margt í trúarlífi landsmanna.

Stóridómurinn var á þessum tíma, ef brotin voru ítrekuð gat það verið lífláti til dæmis er framhjáhald, ef fólk eignaðist börn utan hjónasamband var dæmi á broti.

Konum var drekkt og karlar voru hálshöggnir.

Galdratrú: kirkjan hafði mikil völd, Hugviti, forvitni, sjálfstæðri hugsun og gagnrýni var ekki tekið fagnandi. Menn gátu átt á hættu að vera brenndir á báli fyrir galdra ef þeir leituðu annarra leið en kirkjan boðaði til að leysa vandamálin sín. líka ef fólk hélt að þú værir norð þá varstu brennt.

Oddur Gottskálksson myndaði nýja testamenntið.

Helstu skáld Lærdómsaldarinnar:

Hallgrímur Pétursson er eitt mesta trúarskáld Íslendinga. Hann orti Passíusálmana sem eru 50 talsins og einnig orti hann sálminn Um dauðans óvissan tíma og er hann sunginn við flestar jarðarfarir enn þann dag í dag. Hallgrímskirkjan var reist og nefnd eftir hann.

Björg Einarsdóttir (Látra-Björg 1716-1784) lifði mesta hluta ævi sinnar við Látra á Látraströnd. Hún orti kvæði, m.a. um sjósókn sína á yngri árum og um ferðalög sín á milli sveita á Norðurlandi og móttökurnar gagnvart henni. Frægasta verk hennar er Fjörður sem fjallar líklegast um sveitina hennar.

Jón Vídalín (f. 1666) lærði guðfræði í Kaupmannahöfn. Hann var vígður biskup í Skálholti, snemma á fertugsaldri. Hann gaf Þingvallarkirkju bjölluna sem hangir þar enn þann dag í dag. Jón var eitt besta latínuskáld á sínum tíma og mikill lærdómsmaður, hann var einnig góður predikari. Þekktasta verk hans var rit sem heitir Vídalínspostulla. Hún inniheldur einfaldar predikanir fyrir allar hátíðir ársins.

Ritstíll:

Mikið um trúarrit en vísindalega sönnuð rit voru sjaldan skrifuð. Á þessum tíma var líka mikið um galdratrú sem hefur án vafa komið fram í ritum á þessum tíma. Prentsmiðjan var undir stjórn kirjunnar sem hafði gríðarleg áhrif á hvers konar rit voru framleidd.

Hvaða rit voru skrifuð á tímanum?

Passíusálmar Jónasar Hallgrímssonar

Píslarsaga Jóns Magnússonar

Vídalínspostilla - Jón Vídalín

Reisubók Ólafs Egilssonar

Jónsbók (lögbók Íslendinga, fyrsta veraldlega ritið)

# data[].attributes.body
Helstu upplýsingar um Upplýsingaröldina:

Upplýsingaröld markar það tímabil nýrrar hugsunar og nýrra stefnu.

Menn töldu að hægt væri að rækta og nýta landið mun betur en áður hafði verið gert til að bæta kjör manna

Björn Halldórsson var prófastur í sauðlauksdal, hann var mikill frumkvöðull í garðrækt.

það kom önnur prentsmiðja hér sem kirkjan átti ekki og það var hægt að prenta eitthvað annað en trúarlegt efni út.

Eggert Ólafssonar og Bjarni Pálsson löbbuðu upp á heklu vegna þess það var sagt að inngangur af helvíti væri að finna á toppi Heklu en þeir löbbuðu þangað til að athuga hvort það var satt en þeir fundu ekkert. Þeir gerðu líka ferðabókina á þessum tíma

Helstu skáld Upplýsingaraldarinnar:

Eggert Ólafsson var einn þekktasti boðberi upplýsingaraldarinnar. Hann fæddist á Svefneyjum í Breiðafirði. Hann var námsmaður í Kaupmannahöfn þar sem hann lærði m.a. nátrúrufræði, búfræði og málfræði. Hann samdi með vini sínum Bjarna Pálssyni, Ferðabók Eggerts og Bjarna eftir Heklugönguna þeirra og einnig samdi hann sjálfur allskonar fræðslukvæði. Hann vildi einnig bæta stafsetningu landsmanna. Að lokum drukknaði hann í Breiðafirði með konu sinni, frekar ungur að aldri.

Jón Þorláksson á Bægisá (f. 1744 og d. 1819) taldist til skálda upplýsingaraldarinnar þótt hann túlkaði ljóðin sín líkt og rómantísku skáldin. Hann var mjög góður þýðandi og þýddi m.a. Paradísarmissi sem er frægt verk eftir John Milton. Hann missti tvisvar prestsembætti sitt fyrir að eignast börn utan hjónabands, þó er hann mikið virtur enn í dag.

Ritstíll:

Á þessu tímabili var minna um trúarrit og vísindaleg rit urðu algengari. Mikið var verið að upplýsa fólk í þessum ritum, m.a. um gróður og hvernig hann getur verið nýttur í matargerð og læknisfræði. Ritin voru oft vísindalega sönnuð og minna var um trú á göldrum eða áhrif kirjunnar á ritin sem voru framleidd.

Hvaða rit voru skrifuð á tímanum?

Ferðabók Eggerts (Ólafssonar) og Bjarna (Pálssonar)

Eldritið - Jón Steingrímsson

Atli og Arnbjörg - Björn Halldórsson

# data[].attributes.body
Helstu upplýsingar um Rómantíska tímabilið:

það var meira um Einstaklingshyggja

Ástir og örlög einstaklingsins

Fegurðardýrkun

Ást á náttúrunni, það elskuðu allir náttúruna aðallega hér á Íslandi og hugsuðu meira um hana.

Ímyndunarafl, tilfinningar og skynjun einstaklingsins það var meira um tilfinningar og ást

Hetjudýrkun og fortíðaraðdáun

Skáldið er innblásinn snillingur, mikið meira byrjað með skáld

Þjóðernishyggja - sem er þegar fólk elskar landið sitt, og þýkir vænt um landið sem þau eru frá

Náttúran persónugerð - hugsa um náttúruna og elska hana

Sjálfstæðisbaráttan og heimþrá íslenskra skálda í kaupmannahöfn. til dæmis var maður í kaupmannahöfn sem saknaði ísland og var með heimþrá frá kaupmannahöfn.

Helstu skáld rómantíska tímabilsins:

Bjarni Thorarensen var einn helsti brautryðjandi og boðberi rómantísku stefnunnar á Íslandi. Hann lærði lög í Kaupmannahöfn. Hann var eitt helsta erfiljóðskáld á sínum tíma. Verk Bjarna voru m.a. innblásin af gamla skáldamálinu og fornum bragarháttum.

Jónas Hallgrímsson er eitt ástsælasta skáld Íslendinga. Hann vildi efla sjálfstæðisanda þjóðarinnar. Jónas er kallaður stunudm listaskáldið góða vegna hæfileika sinna í ljóðagerð. Hann var mikill náttúrufræðingur og einn helsti boðberi rómantísku stefnunnar. Hann persónugerði náttúruna mikið í ljóðum sínum. Hann stofnaði tímaritið Fjölni með vini sínum. Á fæðingardegi hans 16. Nóvember er haldinn dagur íslenskra tungu.

Sigurður Breiðfjörð (1798-1846) er eitt þekktasta rímnaskáld Íslendinga. Hann var hluti af alþýðunni og rímurnar hans fólu oft í sér beitta ádeilu á misréttið í samfélaginu. Hann var sérstakur fyrir það að hann beygði viljandi orð rangt og notaði mikið af erlendum slettum sem fór í taugarnar á Jónasi Hallgrímssyni.

Ritstíll:

Náttúran var oft persónugerð. Ljóðskáld voru talin geta speglað veröldina á þann hátt sem öðrum var hulin og komið þeirri skynjun sinni í búning fegurðar og af næmni. Í rómantíkinni voru skáldin gjarnan talin hafa náðargáfu sem fólst ekki hvað síst í skáldlegu innsæi þeirra. Skáldin voru álitin eins konar sjáendur sem hefðu það hlutverk að opna augu mannanna fyrir undursamleika tilverunnar. Mikill áhugi á hvað gerði þjóð að þjóð, menn fóru að skoða betur ýmis sérkenni í tungumáli og menningu hverrar þjóðar og athuga hvernig þau spegluðu þjóðarvitund hennar.

Hvaða rit voru skrifuð á tímanum?

Leiðarljóð - Jón Sigurðsson

Dettifoss - Kristján Jónsson

Heims um ból - Sveinbjörn Egilsson

Á Sprengisandi - Grímur Thomsen

Skugga-Sveinn - Matthías Jochumsson

Lofsöngurinn - Matthías Jochumsson

Sólon Íslandus - Davíð Stefánsson

Piltur og stúlka - Jón Thoroddsen

Frankenstein - Mary Shelley

# data[].attributes.body
Helstu upplýsingar um Raunsæisstefnuna:

Áhugi á samfélginu – samfélagshyggja, þykja vænt um samfélagið sitt

Staða einstaklingsins í samfélaginu ,,litli maðurinn’’

Aðeins sannleikruinn er fagur - fólk segir meira sannleika og það var lítið logið af fólki.

Hlutlægni – veruleikanum er lýst eins og hann er

Samtíðin – það sen miður fer

Skáldið skrásetur það sem það sér

Alþjóðahyggja - að elska þjóðina sína.

Sögur og leikrit áberandi, það var minna um ljóð á þessum tíma en áður og það var meira samið sögur og leikrit til dæmis smásögur og skáldsögur.

Helstu skáld Raunsæisstefnunnar:

Gestur Pálsson (1852-1891) var einn af frumkvöðlum raunsæisstefnunnar og með  þeim fyrstu til að skrifa smásögur. Gestur byrjaði í guðfræði í Kaupmannahöfn en hann lauk ekki náminu. Hann var maður „litla mannsins“. Hann stofnaði tímaritið verðandi með öðrum mönnum. Gestur benti mikið á misrétti í samfélaginu. Hann var einn af þeim sem flutti til Vesturheims, til Winnipegs.

Torfhildur Hólm (1845-1918) var fyrsti atvinnuhöfundur Íslands. Þótt að æðri menntastofnanir voru ekki ætlaðar konum þá fór hún 17 ára til Reykjavíkur og fékk einkakennslu einkum í tungumálum. Torfhildur varð ekkja á fyrsta brúðkaupsafmæli sínu. Hún flutti seinna til Vesturheims. Hún samdi bæði ljóð, smásögur og skáldsögur. Hún var blandað skáld rómantíkur og raunsæis. Torfhildur dó úr Spænsku veikinni rúmlega sjötug.

Ritstíll:

Eitt helsta einkenni raunsæisstefnunnar er tvímælalaust samúð með þeim sem minna mega sín í þjóðfélaginu, lítilmagnanum eins og það var kallað. „Litli maðurinn“ og kjör hans urðu að höfuðviðfangsefni í skáldverkum raunsæisins. Annað af grundvallaratriðum stefnunnar var krafan um að rithöfundar og skáld fjölluðu um samtíma sinn og vandamál hans. Skáldin áttu að bregðast við samfélagsmeinum eins og læknir myndi gera, skáldið átti að lækna meinsemdina með skrifum sínum. Rithöfundar áttu líka að notast við aðferðir raunvísindanna og vera eins konar skrásetjarar, mikilvægt að sýna nákvæmni og hlutlægni. Þarna kom einnig fram sterk sannleikskrafa, höfundar áttu að segja satt og rétt frá raunveruleikanum, hvorki að fegra né gera hlutina ljótari en þeir voru í raun.

Hvaða rit voru skrifuð á tímanum?

Verðandi - Hannes Hafsteinn, Gestur Pálsson, Einar H. Kvaran og Bertel E.Ó. Þorleifsson

Ofan í sveitum - Þorgils gjallandi (Jón Stefánsson)

Vonir - Einar H. Kvaran

Sálin vaknar - Einar H. Kvaran

Móðir snillingsins - Ólöf Sigurðardóttir

Jón hrak - Stephan G. Stephansson

Sprett - Hannes Hafsteinn

Í Hlíðarendakoti - Þorsteinn Erlingsson

Stúlka - Júlíana Jónsdóttir

# data[].attributes.body
Helstu upplýsingar um Nýrómantíkina:

Ljóð algengasta listformið - formið átti að vera lýtalaust, ljóðið á þessum tíma var meira hefðbundin ljóð semsagt með rímum og svoleiðis.

Áhersla á ljóðmyndir, vísanir og tákn í stað þess að lýsa hlutum nákvæmlega.

Áhugi á tilfinningum og horft inn á við, höfundar upphefja eigin tilfinningar. Verk þeirra fjalla gjarnan um veruleika handan þess sýnilega (draumaheim)

Lífsþreyta, böksýni og dauðabeygur algeng

Dýrkun á ofurmenni og þrá eftir að hefja sig yfir hversdagsleikann, til dæmis með stórkostulegu listaverki

listin fyrir listina- það var mikil list gerð á þessum

Helstu skáld Nýrómantíkarinnar:

Jóhann Sigurjónsson (1880-1919) eitt þekktasta skáld nýrómantíkur. Hann var frændi Jónasar Hallgrímssonar og þeir báðir dóu um þrítugt. Hann lærði dýralækningar í Kaupmannahöfn. Jóhann var innblásinn af hugmyndinni um ofurmenni og vangaveltum um dauðann. Andstæður voru áberandi í verkum hans. Hann er talinn vera fyrstur til að semja íslenskt nútímaljóð. Hann samdi frægu leikritin Fjalla-Eyvind og Galdra-loft.

Unnur Benediktsdóttir notaði skáldanafnið Hulda. Hún ólst á menningarheimili en átti ekki möguleikann að fara í lærða skólann eða til Kaupmannahafnar og var hún stundum með mikla útþrá. Ljóð hennar birtust fyrst í kvennablaðinu Framsókn árið 1901. Hún orti mikil tilfinningingarljóð. Hún vann einnig ljóðasamkeppni með ljóðiðinu Hver á sér fegra föðurland.

Ritstíll:

Ljóðið var á þessum tíma mjög vinsælt. Myndir af höllum eru einnig nokkuð algengar í skáldskapi nýrómantískra skálda en þegar þær standa heilar tákna þær hamingjusamt líf en hrundar hallir eiga að tákna að fokið sé flest í skjól. Ljóðmyndir úr annaðhvort draumi eða vöku sjást líka oft og táknar þá draumurinn oftast eitthvað sem er eftirsóknarverðara en vakan.

Hvaða rit voru skrifuð á tímanum?

Fjalla-Eyvindur - Jóhann Sigurjónsson

Galdra-Loftur - Jóhann Sigurjónsson

Hver á sér fegra föðurland - Hulda (Unnur Benediktsdóttir)

Vogar - Einar Benediktsson

Söknuður - Jóhann Jónsson

Erla - Stefán frá Hvítadal