# data[].attributes.body
Heeft genderdenken een invloed op de organisatie van de samenleving?

of omgekeerd

Heeft de organisatie van de samenleving een invloed op genderdenken?

*De samenleving als:
- een democratisch systeem
- een economisch systeem
- een sociaal-maatschappelijk systeem
- een rechtssysteem

# data[].attributes.body
Plaats hier de links naar de gebruikte bronnen.

# data[].attributes.body
Wat ga jij onthouden van deze les?
Wat blijft jou het meeste bij?
Klik op de link naar de andere Padlet en vul aan.

# data[].attributes.body
Speelt genderdenken* op dit moment een rol binnen het thema?
- Zo ja: op welke manier speelt genderdenken een rol en wat zijn de gevolgen hiervan?
- Zo nee: waarom heeft genderdenken nu geen invloed (meer) binnen het thema?

*of recente evoluties omtrent genderdenken

# data[].attributes.body
Vul hier het gekozen thema in.
sport

# data[].attributes.body
Formuleer zelf een bondig antwoord op de volgende vragen:

1) Is er sprake van een (wederzijdse?) invloed tussen genderdenken en het gekozen thema?

2) Is er sprake van een (wederzijdse?) invloed tussen genderdenken en de deelsystemen van de samenleving?

3) Is er sprake van gender(on)gelijkheid binnen het thema?

# data[].attributes.body
Is jouw thema (in relatie met gender) in de afgelopen 5 jaar in de actualiteit/media verschenen?

Ga op zoek naar krantenartikels, video's, reportages...

# data[].attributes.body
Speelt genderdenken een rol in de geschiedenis of evolutie van het gekozen thema?

Hadden evoluties binnen het thema gevolgen op het genderdenken?

Geef hier de geschiedenis/evolutie kort weer. Probeer dit in chronologische volgorde te doen.

# data[].attributes.body
Vul hier jullie namen in.

# data[].attributes.body
er waren vroeger al problemen over waar je moest aan voldoen om met de mannen en vrouwen te sporten bv vrouwen met veel testosteron mogen niet met de vrouwen... Er zijn hier gevolgen over want nu denken ze daar over na en maken regels. Vroeger gaf niemand om vragensport en nu krijgt het meer en meer aandacht.

# data[].attributes.body
Ja want man en vrouw sporten niet samen. Ze hebben andere kwaliteiten dat in het voordeel kunnen spelen.

# data[].attributes.body
https://www.rtlnieuws.nl/sport/artikel/4696471/sporttribunaal-atlete-te-veel-testosteron-niet-meedoen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Zuid-Afrikaanse atlete (28) had een zaak aangespannen tegen de nieuwe regels van de internationale atletiekfederatie IAAF.

Lees ook:

Atletiekfederatie wil dat Semenya testosteronremmers slikt, atlete in hoger beroep

De atletiekfederatie wil dat vrouwen met een te hoge testosteronspiegel medicijnen gaan slikken om de waarde van dat hormoon te verlagen.

Volgens de federatie zou de 28-jarige atlete door de spierversterkende werking van testosteron onevenredig voordeel hebben ten opzichte van de meeste andere vrouwen, die deze afwijkende waarden niet hebben.

Oneerlijke concurrentie

Semenya is tweevoudig olympisch kampioene en drievoudig wereldkampioene op de 800 meter.

De door de IAAF gewenste maatregel geldt alleen voor atletes op de afstanden tussen de 400 en 1500 meter. Met name op die afstanden zou sprake zijn van oneerlijke concurrentie.

'Wanneer is iemand een vrouw?'

Olivier de Hon van de Dopingautoriteit legde eerder uit dat in de sport afgesproken is dat een indeling te maken op mannen en vrouwen. "Maar daartussen heb je een schemergebied", zei hij. "Wanneer vinden we iemand een vrouw en wanneer een man, daarover moet een beslissing genomen worden."

Het bijzondere aan testosteron is dat zowel mannen als vrouwen het van nature in hun lichaam hebben, vertelde hij. "Soms is het evenwicht tussen oestrogenen, het vrouwelijk geslachtshormoon, en testosteron verstoord. Waar het bij Semenya door komt, is onbekend. Maar een verklaring zou kunnen zijn dat ze eigenlijk een man is, maar dat haar testikels niet zijn ingedaald. Ook als die niet zijn ingedaald, produceren ze testosteron."

Wat is het effect van testosteron?

Dat testosteron gunstige effecten heeft op de sportprestaties, blijkt wel uit het feit dat sporters het ook gebruiken als doping. "Het mannelijk geslachtshormoon testosteron zorgt voor verschijnselen die je ziet bij jongens in de puberteit", legt Olivier de Hon van de Dopingautoriteit uit. "Dan moet je denken aan spieropbouw, een lage stem, acne, prostaatvergroting en hogere agressie."

Vanwege de spieropbouw is het geslachtshormoon in trek bij sporters. "Het zorgt ervoor dat je meer kracht hebt en een groter vermogen. Met name bij explosieve sporten heeft het nut."

Na de uitspraak deelde Caster Semenya op Twitter een afbeelding met de tekst: "Soms is het beter om niet te reageren."

# data[].attributes.attachment_link.title
Sporttribunaal: atlete met te veel testosteron mag niet meedoen bij de vrouwen

# data[].attributes.attachment_link.description
De Zuid-Afrikaanse atlete (28) had een zaak aangespannen tegen de nieuwe regels van de internationale atletiekfederatie IAAF. Lees ook: Atletiekfederatie wil dat Semenya testosteronremmers slikt, atlete in hoger beroep De atletiekfederatie wil dat vrouwen met een te hoge testosteronspiegel medicijnen gaan slikken om de waarde van dat hormoon te verlagen.

# data[].attributes.body
1)Ja, als we zo gaan werken gaan er misschien oneerlijke competities komen.

# data[].attributes.body
Ja, omdat sommige vrouwen te veel testosteron hebben in hun lichaam mogen ze niet meedoen aan de vrouwelijke competities. Maar het probleem is als ze meedoet aan de mannelijke competities dan maken ze veel minder kans om te winnen.

# data[].attributes.body
https://www.eoswetenschap.eu/gezondheid/testosteron-als-toetssteen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Beeld: Atlete Christine Mboma won vandaag het zilver op de 200 meter. Eerder werd ze nog geschorst op de 400 meter, omdat haar natuurlijke testosteronwaarden te hoog waren.

Special Sportwetenschap

Achter elke Olympische atleet staat een team wetenschappers. In deze Eos-special vragen we hen hoe zij atleten tot het uiterste van hun mogelijkheden brengen. We evalueren in dit nummer ook hoe en waarom we zelf van de bank af moeten komen. Sport is gezond - dat wist je al. Maar hoe komt dat eigenlijk? Verder nog in dit nummer: Hoe kies je de ideale sport voor je kind? Wat ben je met zo'n slim sporthorloge? En wanneer nemen er robots deel aan de Olympische Spelen?

Naar special

Naar special

Naar special
Dit artikel verscheen eerder in de special over sportwetenschap.
In februari 2016 kroonde Dutee Chand zich tot de beste sprintster van India. Op de Aziatische atletiekkampioenschappen indoor in Qatar kwam ze in de kwalificatierondes van de 60 meter in een recordtijd over de meet. Ze deed er amper 7,28 seconden over - geen enkele landgenote had ooit zo snel gelopen. Kort daarop mocht ze als eerste Indiase vrouw in tientallen jaren aantreden op de 100 meter op de Olympische Spelen.

Een jaar eerder leek het er nochtans op dat Chand geen wedstrijd van hoog niveau meer zou lopen. In 2014 maakte ze furore in de juniorencompetitie toen ze bericht kreeg van de AFI, de atletiekfederatie van India. Gesteund door moederorganisatie World Athletics had de Indiase bond beslist haar te weren uit alle vrouwenwedstrijden. De reden was dat haar lichaamseigen testosteron atypisch hoog lag. Voor alle duidelijkheid: er is geen enkel bewijs dat Chand ooit verboden middelen nam om haar hormoonspiegel te manipuleren. Maar volgens de AFI gaf die hogere testosteronconcentratie haar een fysieke voorsprong op haar concurrentes.

Chand vocht de beslissing aan. Haar hyperandrogenisme, een verhoogde concentratie van mannelijke hormonen, maakte haar als sprinter niet meer mannelijk dan vrouwelijk, vond ze. Het internationaal sporttribunaal CAS trad haar daarin bij. In 2015 oordeelde het dat World Athletics, dat de regels voorschrijft voor internationale atletiekmeetings, onvoldoende wetenschappelijk bewijs had voorgelegd om een uitsluiting te rechtvaardigen. Chand mocht terug de baan op

Intussen zegt de wereldatletiekbond die wetenschappelijke bewijzen wél te hebben, en worden vrouwen met hoge testosteronwaarden geweerd van deelname aan alle afstanden tussen de 400 en 1.500 meter. In 2019 aanvaardde het CAS die argumentatie, en het Zwitsers Hooggerechtshof bevestigde de uitspraak in september 2020. Wie wil lopen heeft voortaan dus twee keuzes: hormoonremmers gebruiken om de testosteronwaarden omlaag te halen, of meedoen bij de mannen.

Chand heeft dit keer niets te vrezen: als sprinter loopt ze kortere afstanden. Maar Mokgadi Caster Semenya's atletiekdromen worden wel gefnuikt. De Zuid-Afrikaanse won in 2016 Olympisch goud op de 800 meter en is een heldin in haar thuisland. Liever dan medisch onnodige behandelingen te ondergaan om haar testosteronspiegel te doen zakken, besliste Semenya om op de Spelen in Tokio alleen deel te nemen aan de 200 meter, waarop haar testosteron niet ter discussie staat.

De controversiële beleidsbeslissing van de wereldatletiekbond heeft het publieke debat aangezwengeld over eerlijke competitie en discriminatie in de sportwereld. In de loop van de moderne Olympische geschiedenis zijn de regels over wie telt als 'echte vrouw' wel vaker verschoven. Atleten diskwalificeren op basis van hun natuurlijke testosteronspiegel is een van de laatste wettelijke vormen van discriminatie in de sport.

Als interdisciplinair onderzoeker werk ik op het snijvlak van biologie en genderstudies. Zo heb ik bestudeerd hoe sociale categorieën als 'vrouw' en 'man' worden omlijnd en tot fundamentele waarheden verheven. Wetenschappers proberen al een eeuwigheid de biologische basis van sekse en gender te doorgronden, maar welke theorie ze ook aanvoeren, de natuur kleurt nooit helemaal binnen de lijntjes. 'Sekse' verwijst trouwens naar biologische kenmerken; 'gender' naar sociale rollen en hoe je je identificeert.

De meeste mannen hebben XY-chromosomen en ontwikkelen in de baarmoeder testikels die later relatief grote hoeveelheden testosteron in de bloedbaan brengen. De meeste vrouwen hebben XX-chromosomen. Ze ontwikkelen eierstokken en hebben minder testosteron. Maar er zijn ook vrouwen met XY-chromosomen en de uiterlijke anatomie van een vrouw. Zulke intersekse kenmerken tonen aan hoezeer het binaire denken in mannelijk en vrouwelijk tekortschiet.

Volgens belangengroep interAct is mogelijk 1,7 procent van de bevolking intersekse - vaak zonder het te beseffen. Het zou ook kunnen dat intersekse vrouwen oververtegenwoordigd zijn in de topsport. In zijn beslissing verwees het CAS herhaaldelijk naar het feit dat XY-chromosomen bij vrouwen veel vaker voorkomen in de topsport dan bij de bredere bevolking.

Dat doet vermoeden dat intersekse vrouwen een voetje voor hebben op sportief vlak. Maar dat kan evenzeer gezegd worden van atleten met andere natuurlijke voordelen. Bij basketbal helpt het ook als je een kop groter bent dan je tegenstander. De hamvraag is niet of sommige geslachtskenmerken atletisch voordeel opleveren, maar of die voordelen stelselmatig zo zwaar doorwegen dat atletes zoals Semenya buitenspel moeten worden gezet.

Sekse is nooit iets binairs geweest. Toch probeert het olympisch wereldje al decennialang om die rommelige realiteit in al te simplistische regels te passen. Sinds de jaren 1960 zijn tientallen vrouwen geviseerd en zelfs gediskwalificeerd vanwege hun chromosomen. De eerste was Ewa Kłobukowska. In 1966 werd na genitaal onderzoek bevestigd dat ze een vrouw was, maar twee jaar later werd de Poolse sprintster op de Olympische Spelen gediskwalificeerd op basis van haar XY-chromosomen. Kłobukowska's verhaal is weinig verrassend: sommige intersekse vrouwen zijn anatomisch nauwelijks te onderscheiden van andere vrouwen, waardoor ze nooit vermoeden dat ze XY-chromosomen hebben.

Door zulke seksetests zijn atletes uitgesloten die in alle opzichten vrouw waren, op een X-chromosoom na. Bovendien waren sommige van de testmethodes erg invasief, en had een negatief resultaat een enorme sociale impact. Daarom besloot het Internationaal Olympisch Comité in de jaren 1990 om systematische geslachtstests af te schaffen. Om eerlijke competitie te kunnen verzekeren voorzag het IOC wel de mogelijkheid om in specifieke gevallen te testen.

De jongste tijd kijkt het daarvoor niet zozeer naar de chromosomen, maar wel naar een geslachtseigenschap die een grotere rol lijkt te spelen bij sportieve prestaties: de testosteronwaarden.

Het gebruik van testosteron als prestatieverhogend middel is al minstens sinds de jaren 1950 in zwang. Toch heeft het lang geduurd voor de medische wereld sluitend kon bewijzen dat dat de sportprestaties beïnvloedt. Dat speelde mogelijk bij de keuze van het IOC om geen rekening te houden met testosteronwaarden in de jarenlang verplichte seksetest. Het keerpunt kwam in 1996. Toen toonde een onderzoek aan dat mannen aan spiervolume en kracht konden winnen wanneer ze hun testosterongehalte opdreven en dat combineerden met krachttraining.

Sindsdien is het verband tussen testosteron en spiermassa uitgebreid in kaart gebracht. We weten nu dat testosteron de aanmaak van spiercellen opdrijft en de spieren doet groeien. Het zou de sportprestatie ook op andere manieren kunnen beïnvloeden. Mannen die een hoge concentratie testosteron namen, bleken in een experiment meer hemoglobine in hun bloed te hebben. Het bloed kan dan meer zuurstof vervoeren naar de rest van het lichaam. Testosteron heeft mogelijk ook een effect op de botmassa. Lage testosteronwaarden worden, net als een laag oestrogeengehalte, in verband gebracht met osteoporose, en beide hormonen zijn belangrijk voor gezond botweefsel.

De wetenschap is er nog steeds niet uit welke hormoonwaarden we als 'normaal' kunnen beschouwen, en hoe we die waarden het beste meten

Androgenen ('mannelijke' hormonen zoals testosteron) en oestrogenen ('vrouwelijke' hormonen) hangen trouwens nauwer met elkaar samen dan de meeste mensen denken. Iedereen maakt van nature beide hormonen aan, en alle oestrogeen in het menselijk lichaam is eerst testosteron. Het enzym aromatase zet het om in oestrogeen.

De wetenschap is er nog steeds niet uit welke hormoonwaarden we als 'normaal' kunnen beschouwen, en hoe we die waarden het beste meten. Een recent onderzoek concludeerde dat het 'normale' testosterongehalte voor vrouwen een update moet krijgen om beter aan te sluiten bij dat van vrouwelijke topsporters. De oestrogeenspiegel van mannen en vrouwen kan trouwens gelijklopen, vooral tijdens sommige fasen van de menstruatiecyclus. Maar de testosteronspiegel van mannen en vrouwen verschilt wel duidelijk. Bij jongere mannen liggen de waarden tussen 10 en 40 nanomol per liter bloed, en bij vrouwen tussen 0,5 en 3 nmol/l.

Alles bij elkaar genomen lijkt het bewijsmateriaal - de testosteronkloof tussen (de meeste) mannen en vrouwen, het verband tussen testosterondoping en grotere spiermassa, en de bijna 10 procent betere prestaties op atletieknummers van mannelijke topsporters in vergelijking met vrouwelijke atleten - aan te geven dat atletes met een hoge testosteronspiegel op het niveau van mannen kunnen lopen. Toch oordeelde het CAS in Chands zaak dat er geen rechtstreeks bewijs was dat de natuurlijke testosteronspiegel de sportprestaties van topatletes beïnvloedt.

In Semenya's zaak kwam het Arbitragehof vier jaar later tot een ander besluit. Dat kwam deels doordat het geloofde dat dat verband intussen wel was aangetoond. Stéphane Bermon, die bij World Athletics het wetenschappelijk onderzoek leidt, had kort tevoren een onderzoek gepubliceerd waarin hij gegevens analyseerde van twee internationale atletiekmeetings. Uit die analyse bleek dat atletes met hogere testosteronwaarden gemiddeld gezien beter presteerden dan hun tegenstanders met lagere waarden. Het onderzoek is gebaseerd op praktijkgegevens van topsporters. Het is dus misschien wel het meest pertinente bewijsstuk dat we tot nu toe in handen hebben in het omstreden debat over hyperandrogenisme.

Ik heb tijdens mijn eigen onderzoek heel wat tijd besteed aan het doorploegen van wetenschappelijke literatuur op zoek naar statistische fouten, vooral in onderzoeken bij minderheidsgroepen. Toen ik las dat een groep wetenschappers de geldigheid van dat cruciale onderzoek in twijfel trok omdat er iets schortte met de data, was mijn belangstelling dus meteen gewekt. Als reactie op hun bedenkingen werkte Bermon zijn artikel bij. Hij vond nog steeds effecten, maar zijn conclusie was wel aanzienlijk afgezwakt. Ik nam zelf de proef op de som met een correctie voor meerdere vergelijkingen. Wat bleek: van de effecten die Bermon waarnam was niets meer te zien.

Dat betekent niet noodzakelijk dat er geen verband bestaat tussen testosteron en de prestaties van vrouwelijke topsporters. Maar het maakt wel duidelijk dat er nog veel meer onderzoek nodig is voor we ons daar met zekerheid over kunnen uitspreken.

De werking van hormonen in ons lichaam is bijzonder complex. Het is dan ook erg moeilijk om te achterhalen welke invloed testosteron heeft bij intersekse personen. Zelfs als androgenen hetzelfde effect op hen hebben als op seksetypische personen, dan nog is het verre van bewezen dat testosteron hun sportprestaties beïnvloedt. Van testosterondoping worden je spieren misschien wel sterker, maar dat betekent niet dat iemand met van nature hogere testosteronwaarden automatisch een betere sporter is.

Zelfs in de eerste, betwiste versie van zijn onderzoek nuanceert Bermon dat verband: hij stelde een positief effect vast op een aantal atletieknummers, maar zag in zestien andere disciplines geen effect. Volgens zijn analyse zouden hogere testosteronwaarden in een aantal nummers zelfs samen kunnen hangen met ondermaatse prestaties.

Vrouwen met hoge testosteronwaarden hebben voortaan twee keuzes: hormoonremmers gebruiken, of meedoen bij de mannen

Een onderzoek bij Zweedse topsporters vond geen verband tussen testosteron en sportieve prestaties, en een recente Australische studie naar sporters jonger dan twintig wees zelfs op een sterke negatieve correlatie. Ook mannen halen niet noodzakelijk een reusachtig voordeel uit hoge testosteronwaarden. In een onderzoek werden bij bijna 17 procent van de topsporters waarden gemeten lager dan typisch voor mannen. Bijna een op de tien van hen had zelfs een testosteronspiegel onder 5 nmol/l.

Testosteronsupplementen hebben ontegensprekelijk lichamelijke effecten, en er zijn duidelijke verschillen in gemiddelde spiermassa tussen mannen en vrouwen. De veronderstelling dat sporters met hogere testosteronwaarden beter zullen presteren ligt dus voor de hand. Maar de wetenschap toont aan dat die mechanismen, tenminste bij topsporters, veel complexer in elkaar zitten.

Een van de eerste dingen die je leert als sekse- en genderwetenschapper is hoe moeilijk het is om biologische en sociale invloeden uit elkaar te halen. Dat werd mij zelf zonneklaar toen ik bestudeerde of er seksegebonden voordelen spelen bij onder meer ruimtelijk inzicht. Mannen maken meer testosteron aan, maar ze worden ook sterker aangemoedigd in technisch-wetenschappelijke disciplines dan vrouwen. Dat maakt het moeilijk te achterhalen hoe bepalend welke factoren zijn.

De effecten van testosteron op het gedrag zitten complex in elkaar. Er lijkt zo'n sterke wisselwerking te zijn met omgevingsfactoren dat je ze niet los van elkaar kunt zien. Zulke psychologische waarnemingen hebben misschien niets uit te staan met aanleg voor sport. Toch hebben zelfs Bermon en zijn collega's geopperd dat dominantie en agressie, eigenschappen die sinds jaar en dag worden geassocieerd met testosteron, kunnen helpen om wedstrijden te winnen.

De Indiase Dutee Chand (links) loopt in tijdens de Aziatische Spelen van 2018. Een paar jaar tevoren had de atletiekbond haar nog uitgesloten van deelname aan de vrouwen-competitie.
In een van de weinige onderzoeken die systematisch het effect hebben onderzocht van testosterongebruik op de fysieke prestatie van vrouwen, bleek dat grote dosissen testosteron een bescheiden toename van de spiermassa veroorzaakten, en een indrukwekkende toename in kracht. De onderzoekers veronderstelden dat een (niet gemeten) psychologische factor ervoor zorgde dat ze met hun enigszins beter ontwikkelde spieren buitengewone sportieve winst boekten.

Vrouwen gaan zich misschien sneller meten met anderen wanneer ze veel testosteron hebben, en mannen schatten hun kansen om te winnen misschien hoger in. Toch kun je niet zomaar stellen dat testosteron ons agressief en competitief maakt. Meerdere onderzoeken tonen zelfs aan dat het testosterongehalte stijgt nádat iemand een wedstrijd heeft gewonnen of zijn dominantie heeft laten blijken - en niet voordien.

In 2015 concludeerden onderzoekers zelfs dat dat effect bij vrouwen groter zou kunnen zijn dan bij mannen. Ons gedrag, dat mede gestuurd wordt door de sociale normen rond mannen en vrouwen, heeft een invloed op de hormoonspiegel. Dat bewijst eens te meer hoezeer sociale en biologische factoren met elkaar vervlochten zijn.

Critici die aanvoeren dat intersekse vrouwen in se 'biologische mannen' zijn die toevallig een clitoris en schaamlippen hebben, gaan faliekant voorbij aan de immense impact van de categorieën 'man' en 'vrouw' op ons leven - en op ons lichaam. Testosteron is geen groot enigma dat vanuit het niets komt aanwaaien om onze lichaam en geest te regeren. Het is tegelijk van invloed op én onderhevig aan gendernormen.

Testosteron is maar één enkel element in het kluwen van factoren dat bepaalt hoe goed we zijn in sport. Toch is het hoogst onwaarschijnlijk dat testosteron er helemaal niet toe doet. Om de een of andere reden lijken er vaker fysieke prestaties door XY-vrouwen neergezet te worden dan door XX-vrouwen. Dat betekent niet dat intersekse vrouwen zich dan maar moeten meten met mannelijke sporters. Ze zouden geen schijn van kans maken. World Athletics voert aan dat de menselijke fysiologie een scheidslijn dicteert van 5 nanomol testosteron per liter bloed, en dat dat dus de eerlijkste manier is om mensen op te splitsen in twee gelijkwaardige groepen van concurrenten.

Die redenering wordt dus simpelweg niet geschraagd door wetenschappelijk bewijs. Zou het niet veel logischer zijn om basketbal op te splitsen in twee lengtedivisies? Geen enkele basketballer in de Amerikaanse NBA is vandaag kleiner dan 1,75 meter, en er zijn bijzonder succesvolle sportmannen en -vrouwen met een laag testosteron.

Er is al evenmin een goeie reden om te veronderstellen dat intersekse eigenschappen topatletes een uniek genetisch voordeel geven. Hun succes op de piste berust op uiteenlopende uitzonderlijke eigenschappen. Waarom zou zwemmer Michael Phelps beloond moeten worden omdat hij weinig melkzuur aanmaakt (waardoor zijn spieren minder snel moe worden), of ex-basketballer Manute Bol omdat hij zo groot was, maar hoort Semenya van de baan te worden gestuurd omdat haar testosteronwaarden wat hoger zijn?

Als de biologie ons niet zwart-op-wit toont waarom we atleten in twee categorieën moeten splitsen, dan zou je je kunnen afvragen waarom we eigenlijk aparte mannen- en vrouwencompetities hebben. Testosteron plaatst de hele mensheid misschien niet netjes in het hokje van meer of minder sportief begenadigd, maar op topniveau is het wel zo dat mannen in sporttakken zoals atletiek een maatje te groot zijn voor hun vrouwelijke collega's.

Maak je overal één gemengde competitie van, dan worden de Olympische Spelen een mannenzaak. Dat is op zich niet eens zo oneerlijk - er zijn genoeg andere groepen, mensen met hartproblemen bijvoorbeeld, die geen sportdromen mogen koesteren - maar het zou wel bijzonder jammer zijn. Vrouwen zoals Dafne Schippers, Kim Clijsters en Nafi Thiam, de Oranje Leeuwinnen en de Red Flames: ze zijn een bron van inspiratie en aspiratie voor jonge meisjes en vrouwen.

Onze biologie kan ons niet vertellen hoe we atleten in categorieën moeten indelen. Ze kan ons wel meer inzicht geven in de natuurlijke menselijke variatie. Vooral bij complexe en controversiële materie, zoals sekse en gender, legt de wetenschap vaak meer ambiguïteit bloot dan dat ze oplost. En als de wetenschap ons niet verder kan helpen over de plaats van intersekse vrouwen in de sportwereld, kunnen we altijd teruggrijpen naar de waarden van diversiteit, inclusiviteit en tolerantie die vrouwensport zo uitzonderlijk maken om te beginnen.

Digitaal lidmaatschap (€12/jaar)

Eos Insider

Eos Insider brengt één keer per week een inspirerend, prikkelend of anders interessant premium artikel rechtsreeks in jouw mailbox. Een preview uit het magazine, een origineel stuk van een Eos-journalist of een must-read van Scientific American. Altijd exclusief en van topkwaliteit, maar aan een zacht prijsje (€12/jaar).

Neem abonnement

Rechtsreeks in je inbox

Elke week één longread

Lage prijs, hoge kwaliteit

Neem abonnement

Neem abonnement

# data[].attributes.attachment_link.description
Beeld: Atlete Christine Mboma won vandaag het zilver op de 200 meter. Eerder werd ze nog geschorst op de 400 meter, omdat haar natuurlijke testosteronwaarden te hoog waren. Achter elke Olympische atleet staat een team wetenschappers. In deze Eos-special vragen we hen hoe zij atleten tot het uiterste van hun mogelijkheden brengen.

# data[].attributes.body
https://www.eoswetenschap.eu/gezondheid/testosteron-als-toetssteen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Beeld: Atlete Christine Mboma won vandaag het zilver op de 200 meter. Eerder werd ze nog geschorst op de 400 meter, omdat haar natuurlijke testosteronwaarden te hoog waren.

Special Sportwetenschap

Achter elke Olympische atleet staat een team wetenschappers. In deze Eos-special vragen we hen hoe zij atleten tot het uiterste van hun mogelijkheden brengen. We evalueren in dit nummer ook hoe en waarom we zelf van de bank af moeten komen. Sport is gezond - dat wist je al. Maar hoe komt dat eigenlijk? Verder nog in dit nummer: Hoe kies je de ideale sport voor je kind? Wat ben je met zo'n slim sporthorloge? En wanneer nemen er robots deel aan de Olympische Spelen?

Naar special

Naar special

Naar special
Dit artikel verscheen eerder in de special over sportwetenschap.
In februari 2016 kroonde Dutee Chand zich tot de beste sprintster van India. Op de Aziatische atletiekkampioenschappen indoor in Qatar kwam ze in de kwalificatierondes van de 60 meter in een recordtijd over de meet. Ze deed er amper 7,28 seconden over - geen enkele landgenote had ooit zo snel gelopen. Kort daarop mocht ze als eerste Indiase vrouw in tientallen jaren aantreden op de 100 meter op de Olympische Spelen.

Een jaar eerder leek het er nochtans op dat Chand geen wedstrijd van hoog niveau meer zou lopen. In 2014 maakte ze furore in de juniorencompetitie toen ze bericht kreeg van de AFI, de atletiekfederatie van India. Gesteund door moederorganisatie World Athletics had de Indiase bond beslist haar te weren uit alle vrouwenwedstrijden. De reden was dat haar lichaamseigen testosteron atypisch hoog lag. Voor alle duidelijkheid: er is geen enkel bewijs dat Chand ooit verboden middelen nam om haar hormoonspiegel te manipuleren. Maar volgens de AFI gaf die hogere testosteronconcentratie haar een fysieke voorsprong op haar concurrentes.

Chand vocht de beslissing aan. Haar hyperandrogenisme, een verhoogde concentratie van mannelijke hormonen, maakte haar als sprinter niet meer mannelijk dan vrouwelijk, vond ze. Het internationaal sporttribunaal CAS trad haar daarin bij. In 2015 oordeelde het dat World Athletics, dat de regels voorschrijft voor internationale atletiekmeetings, onvoldoende wetenschappelijk bewijs had voorgelegd om een uitsluiting te rechtvaardigen. Chand mocht terug de baan op

Intussen zegt de wereldatletiekbond die wetenschappelijke bewijzen wél te hebben, en worden vrouwen met hoge testosteronwaarden geweerd van deelname aan alle afstanden tussen de 400 en 1.500 meter. In 2019 aanvaardde het CAS die argumentatie, en het Zwitsers Hooggerechtshof bevestigde de uitspraak in september 2020. Wie wil lopen heeft voortaan dus twee keuzes: hormoonremmers gebruiken om de testosteronwaarden omlaag te halen, of meedoen bij de mannen.

Chand heeft dit keer niets te vrezen: als sprinter loopt ze kortere afstanden. Maar Mokgadi Caster Semenya's atletiekdromen worden wel gefnuikt. De Zuid-Afrikaanse won in 2016 Olympisch goud op de 800 meter en is een heldin in haar thuisland. Liever dan medisch onnodige behandelingen te ondergaan om haar testosteronspiegel te doen zakken, besliste Semenya om op de Spelen in Tokio alleen deel te nemen aan de 200 meter, waarop haar testosteron niet ter discussie staat.

De controversiële beleidsbeslissing van de wereldatletiekbond heeft het publieke debat aangezwengeld over eerlijke competitie en discriminatie in de sportwereld. In de loop van de moderne Olympische geschiedenis zijn de regels over wie telt als 'echte vrouw' wel vaker verschoven. Atleten diskwalificeren op basis van hun natuurlijke testosteronspiegel is een van de laatste wettelijke vormen van discriminatie in de sport.

Als interdisciplinair onderzoeker werk ik op het snijvlak van biologie en genderstudies. Zo heb ik bestudeerd hoe sociale categorieën als 'vrouw' en 'man' worden omlijnd en tot fundamentele waarheden verheven. Wetenschappers proberen al een eeuwigheid de biologische basis van sekse en gender te doorgronden, maar welke theorie ze ook aanvoeren, de natuur kleurt nooit helemaal binnen de lijntjes. 'Sekse' verwijst trouwens naar biologische kenmerken; 'gender' naar sociale rollen en hoe je je identificeert.

De meeste mannen hebben XY-chromosomen en ontwikkelen in de baarmoeder testikels die later relatief grote hoeveelheden testosteron in de bloedbaan brengen. De meeste vrouwen hebben XX-chromosomen. Ze ontwikkelen eierstokken en hebben minder testosteron. Maar er zijn ook vrouwen met XY-chromosomen en de uiterlijke anatomie van een vrouw. Zulke intersekse kenmerken tonen aan hoezeer het binaire denken in mannelijk en vrouwelijk tekortschiet.

Volgens belangengroep interAct is mogelijk 1,7 procent van de bevolking intersekse - vaak zonder het te beseffen. Het zou ook kunnen dat intersekse vrouwen oververtegenwoordigd zijn in de topsport. In zijn beslissing verwees het CAS herhaaldelijk naar het feit dat XY-chromosomen bij vrouwen veel vaker voorkomen in de topsport dan bij de bredere bevolking.

Dat doet vermoeden dat intersekse vrouwen een voetje voor hebben op sportief vlak. Maar dat kan evenzeer gezegd worden van atleten met andere natuurlijke voordelen. Bij basketbal helpt het ook als je een kop groter bent dan je tegenstander. De hamvraag is niet of sommige geslachtskenmerken atletisch voordeel opleveren, maar of die voordelen stelselmatig zo zwaar doorwegen dat atletes zoals Semenya buitenspel moeten worden gezet.

Sekse is nooit iets binairs geweest. Toch probeert het olympisch wereldje al decennialang om die rommelige realiteit in al te simplistische regels te passen. Sinds de jaren 1960 zijn tientallen vrouwen geviseerd en zelfs gediskwalificeerd vanwege hun chromosomen. De eerste was Ewa Kłobukowska. In 1966 werd na genitaal onderzoek bevestigd dat ze een vrouw was, maar twee jaar later werd de Poolse sprintster op de Olympische Spelen gediskwalificeerd op basis van haar XY-chromosomen. Kłobukowska's verhaal is weinig verrassend: sommige intersekse vrouwen zijn anatomisch nauwelijks te onderscheiden van andere vrouwen, waardoor ze nooit vermoeden dat ze XY-chromosomen hebben.

Door zulke seksetests zijn atletes uitgesloten die in alle opzichten vrouw waren, op een X-chromosoom na. Bovendien waren sommige van de testmethodes erg invasief, en had een negatief resultaat een enorme sociale impact. Daarom besloot het Internationaal Olympisch Comité in de jaren 1990 om systematische geslachtstests af te schaffen. Om eerlijke competitie te kunnen verzekeren voorzag het IOC wel de mogelijkheid om in specifieke gevallen te testen.

De jongste tijd kijkt het daarvoor niet zozeer naar de chromosomen, maar wel naar een geslachtseigenschap die een grotere rol lijkt te spelen bij sportieve prestaties: de testosteronwaarden.

Het gebruik van testosteron als prestatieverhogend middel is al minstens sinds de jaren 1950 in zwang. Toch heeft het lang geduurd voor de medische wereld sluitend kon bewijzen dat dat de sportprestaties beïnvloedt. Dat speelde mogelijk bij de keuze van het IOC om geen rekening te houden met testosteronwaarden in de jarenlang verplichte seksetest. Het keerpunt kwam in 1996. Toen toonde een onderzoek aan dat mannen aan spiervolume en kracht konden winnen wanneer ze hun testosterongehalte opdreven en dat combineerden met krachttraining.

Sindsdien is het verband tussen testosteron en spiermassa uitgebreid in kaart gebracht. We weten nu dat testosteron de aanmaak van spiercellen opdrijft en de spieren doet groeien. Het zou de sportprestatie ook op andere manieren kunnen beïnvloeden. Mannen die een hoge concentratie testosteron namen, bleken in een experiment meer hemoglobine in hun bloed te hebben. Het bloed kan dan meer zuurstof vervoeren naar de rest van het lichaam. Testosteron heeft mogelijk ook een effect op de botmassa. Lage testosteronwaarden worden, net als een laag oestrogeengehalte, in verband gebracht met osteoporose, en beide hormonen zijn belangrijk voor gezond botweefsel.

De wetenschap is er nog steeds niet uit welke hormoonwaarden we als 'normaal' kunnen beschouwen, en hoe we die waarden het beste meten

Androgenen ('mannelijke' hormonen zoals testosteron) en oestrogenen ('vrouwelijke' hormonen) hangen trouwens nauwer met elkaar samen dan de meeste mensen denken. Iedereen maakt van nature beide hormonen aan, en alle oestrogeen in het menselijk lichaam is eerst testosteron. Het enzym aromatase zet het om in oestrogeen.

De wetenschap is er nog steeds niet uit welke hormoonwaarden we als 'normaal' kunnen beschouwen, en hoe we die waarden het beste meten. Een recent onderzoek concludeerde dat het 'normale' testosterongehalte voor vrouwen een update moet krijgen om beter aan te sluiten bij dat van vrouwelijke topsporters. De oestrogeenspiegel van mannen en vrouwen kan trouwens gelijklopen, vooral tijdens sommige fasen van de menstruatiecyclus. Maar de testosteronspiegel van mannen en vrouwen verschilt wel duidelijk. Bij jongere mannen liggen de waarden tussen 10 en 40 nanomol per liter bloed, en bij vrouwen tussen 0,5 en 3 nmol/l.

Alles bij elkaar genomen lijkt het bewijsmateriaal - de testosteronkloof tussen (de meeste) mannen en vrouwen, het verband tussen testosterondoping en grotere spiermassa, en de bijna 10 procent betere prestaties op atletieknummers van mannelijke topsporters in vergelijking met vrouwelijke atleten - aan te geven dat atletes met een hoge testosteronspiegel op het niveau van mannen kunnen lopen. Toch oordeelde het CAS in Chands zaak dat er geen rechtstreeks bewijs was dat de natuurlijke testosteronspiegel de sportprestaties van topatletes beïnvloedt.

In Semenya's zaak kwam het Arbitragehof vier jaar later tot een ander besluit. Dat kwam deels doordat het geloofde dat dat verband intussen wel was aangetoond. Stéphane Bermon, die bij World Athletics het wetenschappelijk onderzoek leidt, had kort tevoren een onderzoek gepubliceerd waarin hij gegevens analyseerde van twee internationale atletiekmeetings. Uit die analyse bleek dat atletes met hogere testosteronwaarden gemiddeld gezien beter presteerden dan hun tegenstanders met lagere waarden. Het onderzoek is gebaseerd op praktijkgegevens van topsporters. Het is dus misschien wel het meest pertinente bewijsstuk dat we tot nu toe in handen hebben in het omstreden debat over hyperandrogenisme.

Ik heb tijdens mijn eigen onderzoek heel wat tijd besteed aan het doorploegen van wetenschappelijke literatuur op zoek naar statistische fouten, vooral in onderzoeken bij minderheidsgroepen. Toen ik las dat een groep wetenschappers de geldigheid van dat cruciale onderzoek in twijfel trok omdat er iets schortte met de data, was mijn belangstelling dus meteen gewekt. Als reactie op hun bedenkingen werkte Bermon zijn artikel bij. Hij vond nog steeds effecten, maar zijn conclusie was wel aanzienlijk afgezwakt. Ik nam zelf de proef op de som met een correctie voor meerdere vergelijkingen. Wat bleek: van de effecten die Bermon waarnam was niets meer te zien.

Dat betekent niet noodzakelijk dat er geen verband bestaat tussen testosteron en de prestaties van vrouwelijke topsporters. Maar het maakt wel duidelijk dat er nog veel meer onderzoek nodig is voor we ons daar met zekerheid over kunnen uitspreken.

De werking van hormonen in ons lichaam is bijzonder complex. Het is dan ook erg moeilijk om te achterhalen welke invloed testosteron heeft bij intersekse personen. Zelfs als androgenen hetzelfde effect op hen hebben als op seksetypische personen, dan nog is het verre van bewezen dat testosteron hun sportprestaties beïnvloedt. Van testosterondoping worden je spieren misschien wel sterker, maar dat betekent niet dat iemand met van nature hogere testosteronwaarden automatisch een betere sporter is.

Zelfs in de eerste, betwiste versie van zijn onderzoek nuanceert Bermon dat verband: hij stelde een positief effect vast op een aantal atletieknummers, maar zag in zestien andere disciplines geen effect. Volgens zijn analyse zouden hogere testosteronwaarden in een aantal nummers zelfs samen kunnen hangen met ondermaatse prestaties.

Vrouwen met hoge testosteronwaarden hebben voortaan twee keuzes: hormoonremmers gebruiken, of meedoen bij de mannen

Een onderzoek bij Zweedse topsporters vond geen verband tussen testosteron en sportieve prestaties, en een recente Australische studie naar sporters jonger dan twintig wees zelfs op een sterke negatieve correlatie. Ook mannen halen niet noodzakelijk een reusachtig voordeel uit hoge testosteronwaarden. In een onderzoek werden bij bijna 17 procent van de topsporters waarden gemeten lager dan typisch voor mannen. Bijna een op de tien van hen had zelfs een testosteronspiegel onder 5 nmol/l.

Testosteronsupplementen hebben ontegensprekelijk lichamelijke effecten, en er zijn duidelijke verschillen in gemiddelde spiermassa tussen mannen en vrouwen. De veronderstelling dat sporters met hogere testosteronwaarden beter zullen presteren ligt dus voor de hand. Maar de wetenschap toont aan dat die mechanismen, tenminste bij topsporters, veel complexer in elkaar zitten.

Een van de eerste dingen die je leert als sekse- en genderwetenschapper is hoe moeilijk het is om biologische en sociale invloeden uit elkaar te halen. Dat werd mij zelf zonneklaar toen ik bestudeerde of er seksegebonden voordelen spelen bij onder meer ruimtelijk inzicht. Mannen maken meer testosteron aan, maar ze worden ook sterker aangemoedigd in technisch-wetenschappelijke disciplines dan vrouwen. Dat maakt het moeilijk te achterhalen hoe bepalend welke factoren zijn.

De effecten van testosteron op het gedrag zitten complex in elkaar. Er lijkt zo'n sterke wisselwerking te zijn met omgevingsfactoren dat je ze niet los van elkaar kunt zien. Zulke psychologische waarnemingen hebben misschien niets uit te staan met aanleg voor sport. Toch hebben zelfs Bermon en zijn collega's geopperd dat dominantie en agressie, eigenschappen die sinds jaar en dag worden geassocieerd met testosteron, kunnen helpen om wedstrijden te winnen.

De Indiase Dutee Chand (links) loopt in tijdens de Aziatische Spelen van 2018. Een paar jaar tevoren had de atletiekbond haar nog uitgesloten van deelname aan de vrouwen-competitie.
In een van de weinige onderzoeken die systematisch het effect hebben onderzocht van testosterongebruik op de fysieke prestatie van vrouwen, bleek dat grote dosissen testosteron een bescheiden toename van de spiermassa veroorzaakten, en een indrukwekkende toename in kracht. De onderzoekers veronderstelden dat een (niet gemeten) psychologische factor ervoor zorgde dat ze met hun enigszins beter ontwikkelde spieren buitengewone sportieve winst boekten.

Vrouwen gaan zich misschien sneller meten met anderen wanneer ze veel testosteron hebben, en mannen schatten hun kansen om te winnen misschien hoger in. Toch kun je niet zomaar stellen dat testosteron ons agressief en competitief maakt. Meerdere onderzoeken tonen zelfs aan dat het testosterongehalte stijgt nádat iemand een wedstrijd heeft gewonnen of zijn dominantie heeft laten blijken - en niet voordien.

In 2015 concludeerden onderzoekers zelfs dat dat effect bij vrouwen groter zou kunnen zijn dan bij mannen. Ons gedrag, dat mede gestuurd wordt door de sociale normen rond mannen en vrouwen, heeft een invloed op de hormoonspiegel. Dat bewijst eens te meer hoezeer sociale en biologische factoren met elkaar vervlochten zijn.

Critici die aanvoeren dat intersekse vrouwen in se 'biologische mannen' zijn die toevallig een clitoris en schaamlippen hebben, gaan faliekant voorbij aan de immense impact van de categorieën 'man' en 'vrouw' op ons leven - en op ons lichaam. Testosteron is geen groot enigma dat vanuit het niets komt aanwaaien om onze lichaam en geest te regeren. Het is tegelijk van invloed op én onderhevig aan gendernormen.

Testosteron is maar één enkel element in het kluwen van factoren dat bepaalt hoe goed we zijn in sport. Toch is het hoogst onwaarschijnlijk dat testosteron er helemaal niet toe doet. Om de een of andere reden lijken er vaker fysieke prestaties door XY-vrouwen neergezet te worden dan door XX-vrouwen. Dat betekent niet dat intersekse vrouwen zich dan maar moeten meten met mannelijke sporters. Ze zouden geen schijn van kans maken. World Athletics voert aan dat de menselijke fysiologie een scheidslijn dicteert van 5 nanomol testosteron per liter bloed, en dat dat dus de eerlijkste manier is om mensen op te splitsen in twee gelijkwaardige groepen van concurrenten.

Die redenering wordt dus simpelweg niet geschraagd door wetenschappelijk bewijs. Zou het niet veel logischer zijn om basketbal op te splitsen in twee lengtedivisies? Geen enkele basketballer in de Amerikaanse NBA is vandaag kleiner dan 1,75 meter, en er zijn bijzonder succesvolle sportmannen en -vrouwen met een laag testosteron.

Er is al evenmin een goeie reden om te veronderstellen dat intersekse eigenschappen topatletes een uniek genetisch voordeel geven. Hun succes op de piste berust op uiteenlopende uitzonderlijke eigenschappen. Waarom zou zwemmer Michael Phelps beloond moeten worden omdat hij weinig melkzuur aanmaakt (waardoor zijn spieren minder snel moe worden), of ex-basketballer Manute Bol omdat hij zo groot was, maar hoort Semenya van de baan te worden gestuurd omdat haar testosteronwaarden wat hoger zijn?

Als de biologie ons niet zwart-op-wit toont waarom we atleten in twee categorieën moeten splitsen, dan zou je je kunnen afvragen waarom we eigenlijk aparte mannen- en vrouwencompetities hebben. Testosteron plaatst de hele mensheid misschien niet netjes in het hokje van meer of minder sportief begenadigd, maar op topniveau is het wel zo dat mannen in sporttakken zoals atletiek een maatje te groot zijn voor hun vrouwelijke collega's.

Maak je overal één gemengde competitie van, dan worden de Olympische Spelen een mannenzaak. Dat is op zich niet eens zo oneerlijk - er zijn genoeg andere groepen, mensen met hartproblemen bijvoorbeeld, die geen sportdromen mogen koesteren - maar het zou wel bijzonder jammer zijn. Vrouwen zoals Dafne Schippers, Kim Clijsters en Nafi Thiam, de Oranje Leeuwinnen en de Red Flames: ze zijn een bron van inspiratie en aspiratie voor jonge meisjes en vrouwen.

Onze biologie kan ons niet vertellen hoe we atleten in categorieën moeten indelen. Ze kan ons wel meer inzicht geven in de natuurlijke menselijke variatie. Vooral bij complexe en controversiële materie, zoals sekse en gender, legt de wetenschap vaak meer ambiguïteit bloot dan dat ze oplost. En als de wetenschap ons niet verder kan helpen over de plaats van intersekse vrouwen in de sportwereld, kunnen we altijd teruggrijpen naar de waarden van diversiteit, inclusiviteit en tolerantie die vrouwensport zo uitzonderlijk maken om te beginnen.

Digitaal lidmaatschap (€12/jaar)

Eos Insider

Eos Insider brengt één keer per week een inspirerend, prikkelend of anders interessant premium artikel rechtsreeks in jouw mailbox. Een preview uit het magazine, een origineel stuk van een Eos-journalist of een must-read van Scientific American. Altijd exclusief en van topkwaliteit, maar aan een zacht prijsje (€12/jaar).

Neem abonnement

Rechtsreeks in je inbox

Elke week één longread

Lage prijs, hoge kwaliteit

Neem abonnement

Neem abonnement

# data[].attributes.attachment_link.description
Beeld: Atlete Christine Mboma won vandaag het zilver op de 200 meter. Eerder werd ze nog geschorst op de 400 meter, omdat haar natuurlijke testosteronwaarden te hoog waren. Achter elke Olympische atleet staat een team wetenschappers. In deze Eos-special vragen we hen hoe zij atleten tot het uiterste van hun mogelijkheden brengen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Zuid-Afrikaanse atlete (28) had een zaak aangespannen tegen de nieuwe regels van de internationale atletiekfederatie IAAF.

Lees ook:

Atletiekfederatie wil dat Semenya testosteronremmers slikt, atlete in hoger beroep

De atletiekfederatie wil dat vrouwen met een te hoge testosteronspiegel medicijnen gaan slikken om de waarde van dat hormoon te verlagen.

Volgens de federatie zou de 28-jarige atlete door de spierversterkende werking van testosteron onevenredig voordeel hebben ten opzichte van de meeste andere vrouwen, die deze afwijkende waarden niet hebben.

Oneerlijke concurrentie

Semenya is tweevoudig olympisch kampioene en drievoudig wereldkampioene op de 800 meter.

De door de IAAF gewenste maatregel geldt alleen voor atletes op de afstanden tussen de 400 en 1500 meter. Met name op die afstanden zou sprake zijn van oneerlijke concurrentie.

'Wanneer is iemand een vrouw?'

Olivier de Hon van de Dopingautoriteit legde eerder uit dat in de sport afgesproken is dat een indeling te maken op mannen en vrouwen. "Maar daartussen heb je een schemergebied", zei hij. "Wanneer vinden we iemand een vrouw en wanneer een man, daarover moet een beslissing genomen worden."

Het bijzondere aan testosteron is dat zowel mannen als vrouwen het van nature in hun lichaam hebben, vertelde hij. "Soms is het evenwicht tussen oestrogenen, het vrouwelijk geslachtshormoon, en testosteron verstoord. Waar het bij Semenya door komt, is onbekend. Maar een verklaring zou kunnen zijn dat ze eigenlijk een man is, maar dat haar testikels niet zijn ingedaald. Ook als die niet zijn ingedaald, produceren ze testosteron."

Wat is het effect van testosteron?

Dat testosteron gunstige effecten heeft op de sportprestaties, blijkt wel uit het feit dat sporters het ook gebruiken als doping. "Het mannelijk geslachtshormoon testosteron zorgt voor verschijnselen die je ziet bij jongens in de puberteit", legt Olivier de Hon van de Dopingautoriteit uit. "Dan moet je denken aan spieropbouw, een lage stem, acne, prostaatvergroting en hogere agressie."

Vanwege de spieropbouw is het geslachtshormoon in trek bij sporters. "Het zorgt ervoor dat je meer kracht hebt en een groter vermogen. Met name bij explosieve sporten heeft het nut."

Na de uitspraak deelde Caster Semenya op Twitter een afbeelding met de tekst: "Soms is het beter om niet te reageren."

# data[].attributes.attachment_link.title
Sporttribunaal: atlete met te veel testosteron mag niet meedoen bij de vrouwen

# data[].attributes.attachment_link.description
De Zuid-Afrikaanse atlete (28) had een zaak aangespannen tegen de nieuwe regels van de internationale atletiekfederatie IAAF. Lees ook: Atletiekfederatie wil dat Semenya testosteronremmers slikt, atlete in hoger beroep De atletiekfederatie wil dat vrouwen met een te hoge testosteronspiegel medicijnen gaan slikken om de waarde van dat hormoon te verlagen.

# data[].attributes.body
3) ik denk het wel want zoals in het artikel worden ze benadeeld adhv hun genen.

# data[].attributes.body
Dat er nog altijd een verdeling van mannen en vrouwen zijn, maar dit heeft ook positieve gevolgen. Als er geen onderverdeling zou zijn in topsport op geslacht, dan zouden de mannen een fysiek voordeel hebben en zou je veel minder horen van vrouwelijke topsporters.

# data[].attributes.body
2)
Ja, de samenleving denken dat vrouwen niet zo goed kunnen presteren als mannen in het topsport, daarom dat dit ook gescheiden blijft.

# data[].attributes.body
https://www.trouw.nl/sport/de-scheiding-tussen-mannen-en-vrouwen-in-de-sport-kan-dat-nog-wel~b3a27771d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bij de Pacific Games, deze zomer, haalden twee jonge Samoaansen het podium bij het gewichtheffen, categorie vrouwen boven 87 kilo: Feagaiga Stowers (18) won zilver, Iuniana Sipaia (21) brons. Maar Tiulaepa Aiono Sailele Malielegaoi, de premier van de eilandengroep (220.000 inwoners), was niet tevreden. Zijn ongenoegen betrof niet zijn landgenoten, maar degene die met het goud naar huis ging. De 41-jarige Laurel Hubbard uit Nieuw-Zeeland had volgens de bewindsman helemaal niet mogen meedoen.

Hubbard is een transgender atleet, die eerder meedeed bij de jongens/mannen, maar sinds een aantal jaar als vrouw door het leven gaat. Ze wordt gezien als kanshebber op een medaille bij de Olympische Spelen volgend jaar in Tokio. Hubbard overtrad met haar deelname aan de Pacific Games geen regels: ze voldeed aan de eisen die internationale organisaties aan deelname van transgender sporters hebben gesteld. De Samoaanse premier erkende dat ook met zoveel woorden. Maar, redeneerde hij, het mag dan misschien mogen, eerlijk is het niet.

Eerlijk? Voor wie de meetlat blijft steken bij 1.60 meter is het wereldrecord hoogspringen buiten bereik en ligt een carrière als profbasketballer niet voor de hand (al was Avital Selinger, 1.75m lang, een gevierd volleyballer). Een fors lichaam is dan weer niet handig bij een Alpenetappe in de Tour de France of het maken van ingewikkelde sprongen op de turnmat of de kunstijsbaan. Topsport is per definitie oneerlijk, zo heet het, en doorgaans komen dan de grote voeten van Ian Thorpe (schoenmaat 52) of de lange armen van Michael Phelps voorbij. En dan hebben we het nog niet eens over sociaal-economische verschillen die sommige sporters veel voordelen geven; ze krijgen goede voeding en deskundige begeleiding. Een gelijk spelveld is een illusie, accepteer het nu maar.

Testosteron als onderscheidende factor

Dat doen we vaak, maar niet onbeperkt. Juist om sport toegankelijk te houden voor velen, sluiten we ook mensen uit. Voor de veiligheid en ja, ook voor de eerlijkheid. Bij judo en boksen bijvoorbeeld worden deelnemers ingedeeld naar gewicht. Onderscheid naar leeftijd is standaard, voor sporters met een fysieke beperking zijn er de Paralympics, met een groot aantal aparte categorieën.

Daarnaast brengen bijna alle sporten mannen en vrouwen onder in verschillende competities. Niet onlogisch, als je een blik werpt op de ranglijsten in de atletiek. Neem het wereldrecord op de 100 meter: 9.58 bij de mannen (Usain Bolt, 2009), 10.49 bij de vrouwen (Florence Joyner-Griffith, 1988). Veelzeggender is wellicht dat alleen al in 2018 zo'n 3500 jongens en mannen sneller liepen dan de snelste vrouw op die afstand. Mannen lopen harder, springen hoger en verder, en kunnen meer gewicht verstouwen. Gemiddeld zijn ze langer, hebben ze een grotere longcapaciteit en sterkere botten.

Hoe dat komt? Eén term duikt steeds op: testosteron. Vrouwen maken gemiddeld veel minder van dit hormoon aan dan mannen. Ja, uitschieters naar boven of beneden doen mensen soms belanden 'in het andere kamp'. Nee, je kunt niet simpel zeggen 'hoe meer testosteron hoe beter'. Maar, zegt de Zuid-Afrikaanse sportwetenschapper Ross Tucker, het is een onderscheidende factor, aanzienlijk meer dan die lange armen of grote voeten. Tot een jaar of tien doen meisjes en jongens op het sportveld niet veel voor elkaar onder. Maar de boost die testosteron jongens in hun puberteit geeft, maakt dat de meisjes het nakijken hebben en houden; een 14-jarige jongen liep de 100 meter al eens sneller dan de huidige olympisch kampioene.

Waar iets als gewicht (tenzij ermee wordt gesjoemeld) een helder criterium is, zijn mannen en vrouwen heel soms niet zo helder te onderscheiden. Zie de al jaren lopende discussie over Caster Semenya, een Zuid-Afrikaanse atlete die als meisje is opgegroeid en zich vrouw voelt. Haar lichaam past echter minder in een helder omlijnd vakje; ze heeft te maken met, zoals dat officieel heet, differences in sexual development (DSD), vaak aangeduid als 'intersekseconditie'. Ze maakt daardoor aanzienlijk meer testosteron aan dan de gemiddelde vrouw.

Schriftelijke verklaring

Nog ingewikkelder wordt het als de biologie wel helder is, maar de geest dat anders voelt. Aan welke competitie kunnen transgender sporters meedoen, wat in de discussie meestal betekent: waar kunnen transvrouwen terecht? In 2003 kwam het Internationaal Olympisch Comité daarvoor met richtlijnen. Transvrouwen waren welkom in de vrouwencompetitie op voorwaarde dat ze een chirurgische ingreep en minimaal twee jaar hormoontherapie hadden ondergaan. In 2015 werd de operatieverplichting geschrapt. Wel dienen transvrouwen schriftelijk een verklaring af te leggen over hun genderidentiteit (zeg maar: wie je denkt/voelt dat je bent) en kunnen aantonen dat gedurende een jaar hun testosteronniveau onder een bepaald niveau is gebleven.

We willen transgender atleten zo min mogelijk uitsluiten, maar tegelijkertijd eerlijke concurrentie garanderen, aldus het IOC. Het ziet daarbij testosteron als doorslaggevend element, net als eerder gebeurde in de zaak van Caster Semenya (al zijn de aan haar en vergelijkbare atleten gestelde voorwaarden niet precies hetzelfde).

Is dit voldoende voor eerlijke concurrentie in de vrouwencompetitie? Lastig is natuurlijk te beslissen wat dat in deze specifieke situatie inhoudt. Presteren op 'vrouwenniveau'; wat betekent dat in de atletiek (waar de toptijden van mannen en vrouwen zo'n 10 procent verschillen), bij het gewichtheffen (waar de verschillen groter zijn), maar bijvoorbeeld ook in een contactsport als judo? Bovendien is nog niet zo duidelijk wat precies het effect is van het verlagen van testosteronniveaus via hormoontherapie op sportprestaties, laat staan op topsportprestaties.

Onderscheid = discriminatie = verboden

Het aantal studies is beperkt. Recent onderzoek in Nieuw-Zeeland en Zweden lijkt erop te wijzen dat hormoontherapie, zeker op korte termijn, maar tot op zekere hoogte de effecten teniet doet die testosteron (en andere 'mannelijke' determinanten) eerder op het lichaam hebben gehad. Zo maakte het iemand niet kleiner. Spiermassa en -kracht (bijvoorbeeld in de bovenbenen) nemen wel af, maar in beperkte mate. Anders gezegd: de gevolgen van een 'mannelijke puberteit' laten zich niet zomaar wegpoetsen. Kun je dan spreken van een gelijk speelveld?

Volgens de Canadese Rachel McKinnon, filosoof, wielrenster en onlangs door Sky News uitgeroepen tot 'de meest spraakmakende transgender atleet in de wereld', leidt die discussie af van waar het werkelijk om gaat. Sport, betoogt zij, is een mensenrecht, sla het Olympisch Handvest er maar op na. Als transvrouwen winnen - vorige maand nog prolongeerde McKinnon haar titel als wereldkampioen sprint op de baan in de categorie vrouwen 35-39 jaar - heeft dat niets met oneerlijk fysiek voordeel te maken, maar met intensieve training, aandacht voor voeding, kortom met dat wat nodig is om de beste te kunnen zijn.

Transvrouwen zijn vrouwen, aldus McKinnon, onderscheid maken tussen verschillende categorieën is niets minder dan discriminatie: verboden volgens datzelfde Olympisch Handvest - en dat van een groep die het toch al moeilijk heeft. Transvrouwen zijn vrouwen - de chef sport van de Britse krant The Independent Jonathan Liew, zegt het McKinnon graag na. Stel, schreef hij, transgender tennissers overvleugelen de andere vrouwen - "wat is daar zo erg aan? Er zijn belangrijker dingen dan sport."

De bekende voorvechtster van vrouwen- en homorechten, oud-toptennisster Martina Navratilova, kwam hierover eind vorig jaar in botsing met Rachel McKinnon. Het debat over transvrouwen in de topsport liep onaangenam hoog op en is nog niet geluwd. Waar McKinnon vindt dat je tussen vrouwen geen onderscheid mag maken, doet Navratilova dat wel. In een artikel eerder dit jaar in the Sunday Times liet ze zich kritisch uit. "Ik ben blij dat een transgender zelf mag beslissen wie ze wil zijn. Maar ik zou er niet blij van worden als ik als tennisser tegen haar een wedstrijd zou moeten spelen. Dat zou niet eerlijk zijn."

Gelijk speelveld versus inclusiviteit

Ergens viel zelfs het woord 'bedrog', een term waarvoor Navratilova zich later verontschuldigde. Maar echt van gedachten veranderen deed ze niet, ook niet nadat ze zich voor een BBC-documentaire verder in het thema had verdiept. Ze had zich niet gerealiseerd met welke moeilijkheden transgenders te maken hebben, zegt ze daarin, maar toch blijft de vraag hoe de regels zo gemaakt kunnen worden dat iedereen voelt dat 'ie een eerlijke kans heeft om te winnen. Laten we vooral eerst meer onderzoek doen, bepleitte Navratilova.

Gelijk speelveld versus inclusiviteit? Sekse of genderindentiteit? Wat moet zwaarder wegen? Staat de vrouwensport op het spel, zoals diverse Britse en Amerikaanse ex-tosporters beweren? Hebben vrouwen die als vrouw geboren zijn, straks minder kans op medailles, sponsors, studiebeurzen? Of is er sprake van veel onnodige ophef: hoeveel transgender sportvrouwen hebben er tot nu toe eigenlijk op het podium gestaan?

Volgens de Britse socioloog Ellis Cashmore, die ook zijn opwachting maakte in de BBC-documentaire van Martina Navratilova, zijn dat niet de goede vragen. Sport loopt achter bij ontwikkelingen in de maatschappij, stelt hij, waar mensen zich steeds minder thuis voelen in het hokje man of vrouw. In een genderfluïde samenleving kiezen mensen zelf hoe ze zich zien: man, vrouw of geen van beide, los van hun biologie. Ook sport kan niet blijven vasthouden aan een strikte tweedeling. "Ik denk", zei hij, "dat een groot aantal sporten zich er bij neer moet leggen dat ze gemengd zullen worden, dat wil zeggen dat ze het binaire model compleet afschaffen en zich openstellen voor iedereen."

In gewoon Nederlands: mannen, vrouwen, transgenders, ze verschijnen gelijk aan de start. Dat verlost internationale sportorganisaties in ieder geval van veel discussie, ingewikkelde regelgeving (en controle).

Maar één vraagt blijft knagen: wie is dan de winnaar?

Variant 1: Eén inclusieve race

Variant 3: Terug naar 2000

Lees ook:

Hoe groot is het voordeel van Caster Semenya precies - als het er al is?

Zowel ethisch, juridisch als sportief zijn er veel vragentekens te zetten bij de discussie rond het zogeheten lichamelijk voordeel van atlete Semenya. Laat deskundigen naar al deze aspecten kijken, zegt lezer P.M. van Dijk uit Blitterswijck.

Er zijn twee categorieën mensen: zij die denken dat er vrouwen en mannen zijn - en zij die beter weten

De natuur trekt geen duidelijke scheidslijn tussen man en vrouw, mensen doen dat wel. Ook de wetenschap weet niet precies hoe dat moet.

# data[].attributes.attachment_link.title
De scheiding tussen mannen en vrouwen in de sport: kan dat nog wel?

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij de Pacific Games, deze zomer, haalden twee jonge Samoaansen het podium bij het gewichtheffen, categorie vrouwen boven 87 kilo: Feagaiga Stowers (18) won zilver, Iuniana Sipaia (21) brons. Maar Tiulaepa Aiono Sailele Malielegaoi, de premier van de eilandengroep (220.000 inwoners), was niet tevreden.

# data[].attributes.body
Het kan een invloed hebben op het democratisch systeem want wanneer er iemand is verkozen word dat zich geen man of vrouw voelt. Economisch/onderwijs: geslachtsgebonden speelgoed voor kinderen.