# data[].attributes.attachment_link.title
ไอเดียสอนศิลป์ : ปราสาทแสนสวย (11 ก.พ. 61)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
วิโรจน์ แก้วเรือง

วิเชียร ขวัญอ่อน

กระแสนิยมรับประทานผลไม้สีม่วงแดงกำลังมาแรง ทั้งประชากรในเมืองและชนบท ทำให้ "มัลเบอร์รี่" หรือ หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า " ลูกหม่อน " ซึ่งกรมหม่อนไหมได้ทำการศึกษาวิจัยมานานกว่า 20 ปี อย่างต่อเนื่องตั้งแต่เมื่อครั้งยังเป็นหน่วยงานเล็กๆ ชื่อสถาบันวิจัยหม่อนไหม สังกัดกรมวิชาการเกษตร

ช่วงเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2535 คณะผู้วิจัยหวังเพียงว่า "ลูกหม่อน" จะเป็นผลไม้ที่นำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์น้ำหม่อน แยม และไวน์ เสริมรายได้ให้กับเกษตรกรผู้ปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ที่มีผลหม่อนเป็นผลพลอยได้จากการปลูกหม่อนพันธุ์บุรีรัมย์ 60 ที่ใช้ผลิตใบหม่อนสำหรับเลี้ยงไหม เมื่อทำการตัดแต่งกิ่ง หรือทิ้งต้นหม่อนไว้ให้พักตัวในฤดูแล้ง หม่อนพันธุ์นี้ก็จะผลิดอกออกผลเป็นผลไม้สีแดง จนกระทั่งเปลี่ยนเป็นสีม่วงเข้มมองเห็นเป็นสีดำ ให้ผลผลิตผลหม่อนราว 300-500 กิโลกรัมต่อไร่ต่อปี ต่อมาเราพบว่ามีหม่อนที่นิยมปลูกกันในภาคเหนือเป็นผลไม้ริมรั้ว จึงนำมาศึกษาเปรียบเทียบกับหม่อนพันธุ์บุรีรัมย์60 และพันธุ์อื่นๆ ที่มีศักยภาพให้ผลผลิตผลหม่อนสูง พบว่า หม่อนพันธุ์ที่นำมาจากจังหวัดเชียงใหม่ จากสวนของ นายโกสิ่ว แซ่โก หลังวิทยาลัยเทคนิคเชียงใหม่ โดยนายวสันต์ นุ้ยภิรมย์ นักวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยหม่อนไหม กรมวิชาการเกษตร ในขณะนั้น ให้ผลผลิตผลหม่อนสูงกว่าพันธุ์อื่นๆ และขอรับรองพันธุ์จากกรมวิชาการเกษตร เมื่อปี พ.ศ.2549 โดยให้ใช้ชื่อว่า "หม่อนผลสดพันธุ์เชียงใหม่" หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า "หม่อนพันธุ์เชียงใหม่"

ผลการศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่องของกรมหม่อนไหม ที่ใช้ผลหม่อนบำรุงรักษาสุขภาพ เช่น พบว่าผลหม่อนมีฤทธิ์ลดการตายของเซลล์ประสาทจากโรคอัลไซเมอร์ โรคหลอดเลือดสมอง และโรคพิษสุราเรื้อรัง ทำให้ผลหม่อนเป็นที่รู้จักมากขึ้น และเป็นไปอย่างกว้างขวาง ทำให้ทุกวันนี้มีผู้ผลิตและแปรรูปผลหม่อนเป็นอาหารและเครื่องดื่มหลายราย รวมทั้งประชาชนทั่วไปก็ติดต่อขอต้นหม่อนผลสดพันธุ์เชียงใหม่ ที่กรมหม่อนไหม และที่ศูนย์หม่อนไหมฯทั่วประเทศ ไปปลูกเป็นไม้ผลประจำบ้าน ไว้รับประทานผลสดกันทุกวัน

การปลูกหม่อนให้มีผลสดรับประทานตลอดปี

การปลูกหม่อนให้มีผลรับประทานตลอดปี สามารถกระทำได้แต่ต้องเอาใจใส่ ทำการบังคับหรือเร่งให้ต้นหม่อนให้ผลิดอกออกผลนอกฤดูกาลหมุนเวียนกันตลอดปี แค่นี้เราก็มีผลหม่อนสดให้ลิ้มรสกันทุกวัน ลองตามอ่านดูว่าจะต้องทำอย่างไรบ้าง

1. ต้องปลูกหม่อนอย่างน้อย 4 ต้น ถามว่าจะปลูกมากกว่านี้ได้หรือไม่ คำตอบคือได้ครับ เช่น เพิ่มเป็น 8 ต้นหรือ 12 ต้น จะทำให้หม่อน 2-3 ต้น มีผลสุกพร้อมให้เก็บผลผลิตเหลื่อมกันตลอด เป็นการประกันว่าจะมีผลหม่อนให้เรารับประทานแบบไม่ขาดช่วง แม้อาจจะมีปัจจัยเสี่ยงเกิดขึ้น เช่น สภาพอากาศร้อนจัด ทำให้ผลร่วงก่อนกำหนด ฯลฯ

2. ต้องโน้มกิ่งหม่อนปีละ 1 ครั้ง รายละเอียดดังแผนภูมิและรูปภาพ

3. ต้องตัดกิ่งแขนงต้นหม่อนให้ออกกิ่งใหม่ทุกปีๆละ 2 ครั้ง พร้อมรูดใบออก ดูรายละเอียดระยะการตัดแต่งแต่ละต้นตามแผนภูมิและรูปภาพ

4. เก็บผลผลิตผลหม่อน ได้ทั้งในระยะผลห่าม (ผลมีสีแดงประมาณ 50% และสีม่วงประมาณ 50%) หรือระยะผลสุก(สีม่วงดำทั้งผล) ตามความต้องการว่าต้องการผลหม่อนรสหวานอมเปรี้ยว หรือหวานจัด มีระยะเวลาการเก็บผลได้ต้นละประมาณ 1 เดือน

หม่อนแต่ละต้นต้องเป็นอิสระต่อกัน

ตามแผนภูมิการปลูกหม่อนผลสดจำนวน 4 ต้น เราสามารถปลูกพร้อมกันได้ ถ้าสามารถให้น้ำต้นหม่อนได้ เราจะปลูกต้นหม่อนเดือนไหนก็ได้ แต่การปลูกจะให้เจริญเติบโตเร็วก็ควรปลูกในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมเป็นต้นไป การปลูกในปีแรกควรปล่อยให้ต้นหม่อนเลี้ยงลำต้นให้แข็งแรง เมื่อครบปีหรืออาจไม่ครบปีแต่กิ่งหม่อนแก่แล้วจึงจะทำการโน้มกิ่งได้ เพื่อให้หม่อนติดดอกออกผล ถ้าต้องการให้ต้นหม่อนมีตอสวยงาม ไม่มีตอเล็กตอน้อยมากเกินไปให้ตัดกิ่งไว้ตอ 1-3 ตอ ให้สูงจากพื้นดินประมาณ 80-100 เซนติเมตร

เมื่อกิ่งใหม่แตกออกแล้วมีอายุ 6-12 เดือน ก็เริ่มโน้มกิ่งเพื่อให้ผลิดอกออกผลได้ และทำการตัดแขนงทุกๆ 4 เดือน โดยกิ่งยังถูกโน้มไว้เช่นเดิม พูดง่ายๆคือหม่อนแต่ละต้นจะถูกบังคับให้ออกผลปีละ 3 ครั้ง ในช่วงระยะเวลาที่แตกต่างกันออกไป ดังแผนภูมิที่ 1, 2 และ 3

เมื่อเข้าใจว่าจะต้องทำอะไร อย่างไร คร่าวๆแล้ว เราไปลงมือปลูกหม่อนผลสดกันเลยนะครับ

การตัดแต่งกิ่งและการดูแลรักษาทรงพุ่ม ตัดเฉพาะกิ่งแขนงที่ไม่สมบูรณ์และเป็นโรคทิ้ง เพื่อลดการสะสมโรคและแมลการบังคับให้หม่อนติดผลนอกฤดูกาล ใช้วิธีการบังคับต้นหม่อน เพื่อให้ได้ผลผลิตผลหม่อนในระยะเวลาที่ต้องการ มีวิธีการดังนี้

1) ทำการโน้มกิ่งหม่อนที่ปลูกแบบทรงพุ่ม โดยการโน้มกิ่งให้ปลายยอดขนานกับพื้น หรือโน้มลงพื้นดิน รูดใบหม่อนออกให้หมด พร้อมทั้งตัดยอดส่วนที่เป็นกิ่งสีเขียวออกยาวประมาณ 30 เซนติเมตร ใช้เชือกผูกโยงติดไว้กับหลักไม้ไผ่ ซึ่งปักไว้บนพื้นดินสำหรับยึดเชือกไว้

2) หลังการโน้มกิ่ง 8-12 วัน ดอกหม่อนจะแตกออกพร้อมใบ จากนั้นจะมีการพัฒนาการของ ผลหม่อน โดยผลจะเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีขาว สีชมพู สีแดง และสีม่วงดำ ตามลำดับ โดยใช้เวลาประมาณ 45-60 วัน ผลจะเริ่มแก่และสุก สามารถเก็บไปรับประทานสดหรือนำไปแปรรูปได้ มีระยะเวลาในการเก็บผลประมาณ 30 วันต่อต้น เพราะผลหม่อนจะทยอยสุก เนื่องจากออกดอกไม่พร้อมกัน

เมื่อต้นหม่อนมีอายุตั้งแต่ 2 ปี เป็นต้นไปจะให้ผลผลิตผลหม่อนประมาณ 1.5-35 กิโลกรัม(ประมาณ 750-1,850 ผลต่อครั้งต่อต้น) เพียงพอต่อการบริโภคผลสดทั้งครอบครัวทุกวัน ตลอดปี ซึ่งร่างกายต้องการวันละ 10-30 ผลเท่านั้น อีกทั้งยังมีผลหม่อนสดไว้แปรรูปเป็นอาหารและเครื่องดื่มได้อีกหลายชนิด เช่น น้ำหม่อน แยมหม่อน เชอเบทหม่อน ฯลฯ ไม่ยากเลยใช่ไหมครับ สำหรับผู้รักสุขภาพทุกท่านที่จะปลูกหม่อนไว้รับประทานเอง หากสงสัยหรือต้องการข้อมูลเพิ่มเติม ก็ติดต่อมาได้ที่กรมหม่อนไหม จตุจักร กรุงเทพฯ โทรศัพท์ 089-4476600 ในหรือนอกเวลาราชการก็ยินดีครับ

บรรณานุกรม

ธเนศ จันทน์เทศ, จินตนาภรณ์ วัฒนธร, สุภาพร มัชฌิมะปุระ, วิโรจน์ แก้วเรือง, เทอดไทย ทองอุ่น, ศุภชัย ติยวรนันท์, นงนุช เอื้อบัณฑิต, จิณัติตา จิตติวัฒน์, ณกรณ์ ไกรอนุพงษา และ สุกานดา คำปลิว. 2555. การศึกษาศักยภาพในการแปรรูปผลหม่อนเป็นผลิตภัณฑ์เสริมสุขภาพในการป้องกัน และลดการทำลายของเซลล์ประสาทและความบกพร่องของความจำใน Alzheimer's disease. การประชุมวิชาการหม่อนไหม ประจำปี 2555. กรมหม่อนไหม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

วสันต์ นุ้ยภิรมย์. 2546. หม่อนรับประทานผลและการแปรรูป. สถาบันวิจัยหม่อนไหม กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. นันทกานต์กราฟฟิคการพิมพ์. 74 หน้า

วิโรจน์ แก้วเรือง. 2552. ภูพยัคฆ์ แหล่งผลิตหม่อนผลสดรสเลิศ. จดหมายข่าวเส้นไหมใบหม่อน ปีที่4 ฉบับที่ 4

สถาบันหม่อนไหมแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

ที่มา : น.ส.พ.กสิกร ปีที่ 86 ฉบับที่ 3 พฤษภาคม-มิถุนายน 2556 โดย วิโรจน์ แก้วเรือง และวิเชียร ขวัญอ่อน

# data[].attributes.attachment_link.title
ปลูกหม่อน 4 ต้น มีผลรับประทานตลอดปี

# data[].attributes.attachment_link.description
ผลหม่อน, มัลเบอรี่, mulberry, วิโรจน์ แก้วเรือง