# data[].attributes.attachment_link.description
Cuestións lingüísticas de lingua galega para un nivel máis avanzado.

# data[].attributes.attachment_link.description
Traballo de Relacións literarias galego-portuguesas. Curso 2012/13

# data[].attributes.attachment_link.description
Escribe a forma galega correcta ao lado do castelanismo

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Publicado el

1. 1. Historia da normativización: a construción da variedade estándar. Interferencias e desviacións da norma.

2. 2. Na terminoloxía lingüística hispánica circulan desde o ano 1977 (Vallverdú) os termos normalización e normativación . O primeiro refírese á &quot;extensión social da lingua&quot;; o segundo á &quot;escolla e formulación da norma&quot;.

3. 3. En sentido estricto a planificación lingüística en Galicia é moi recente, e non porque non houbese planificadores senón porque as propostas individuais carecían da socialización necesaria. Con todo, iniciativas e camiños cara á constitución &quot;espontánea&quot; dun estándar literario galego hainas desde o comezo mesmo da renacencia literaria galega, hai máis de 150 anos .

4. 4. A falta de normalización motivou que este movemento espontáneo fose moi lento e que aínda non estivese concluído cando a finais da década de 1970 Galicia recupera parte dos seus dereitos, e entre eles, tamén en parte, os lingüísticos. A falta de alfabetización e outros medios de socialización da lingua fixeron máis lenta aínda a aparición dun estándar coloquial, supradialectal e depurado.

5. 5. A mediados do século XIX , aínda que xa con antecedentes importantes entre os ilustrados do séc. XVIII (Fr. Martín Sarmiento 1695-1772), e con algúns &quot;precursores&quot; máis inmediatos, prodúcese un Rexurdimento . Dura ata principios deste século e é impulsado tamén aquí por elites aculturadas na outra lingua, que non estaban de acordo co tipo de nación que lles inculcaban e lograron, por saber ou por reflexión, identificarse co máis esencial da súa terra

6. 6. Un feito destacable nesta época é a fundación dunha Academia (1905), longamente desexada por moitos, que ansiaban un código que acabase coa anarquía lingüística. A situación subalterna en que vivira o galego durante séculos creara entre os falantes a mala conciencia de que falaban incorrectamente o seu propio idioma

7. 7. Fóra destas elites a presencia do galego en ambientes que non fosen o rural ou suburbano, era escaso. Por outro lado, paradoxalmente os renacentistas escribían nunha lingua que era falada maioritariamente por analfabetos , lingüisticamente tan alienados coma os mesmos que renunciaran a falala. Aqueles renacentistas tiñan logo que cumprir tamén a misión de concienciar a unha poboación que infravaloraba a súa propia lingua.

8. 8. É só despois de 1916, coa fundación das Irmandades da fala , unha liga parecida á Liga Gaélica de Irlanda (1893), cando comeza a saír o galego fóra dos lindeiros do literario. Daquela comeza a dar os primeiros pasos para o proselitismo político. Escríbense en galego os primeiros ensaios e as primeiras obras de carácter científico de tipo local. É tamén nesta época cando comeza a haber publicacións periódicas ( A Nosa Terra ) de alcance máis ambicioso cás do século pasado.

9. 9. <ul><li>Nos 15 anos anteriores á guerra civil española aparece unha importante xeración de escritores, artistas, científicos e políticos. Por primeira vez un grupo unido de competentísimos intelectuais pon Galicia no foco dos seus intereses como creadores, investigadores e políticos. </li></ul><ul><li>A esta xeración, coñecida co nome da revista que os agrupaba, Nós , debemos hoxe o mellor que deu Galicia no camino da súa recuperación. Os homes desta xeración propóñense europeizar Galicia tanto nas ideas estéticas como na ciencia. </li></ul><ul><li>Desde a perspectiva lingüística é unha etapa importantísima da historia do galego posto que se dá un gran progreso na súa elaboración, a saber: </li></ul><ul><li>modernización terminolóxica e </li></ul><ul><li>desenvolvemento estilístico </li></ul>

10. 10. O labor desta xeración e o da posterior (a do grupo para-universitario do Seminario de Estudos Galegos , mozos aínda cando comezou a guerra), foi frustrado polo triunfo de Franco, que anulou completamente o galeguismo, reducindo os seus homes ó exilio ou ó silencio.

11. 11. A recuperación posterior ó franquismo comezou ó principio dos 50. Despois do ingreso de España na UNESCO as medidas represivas contra o galego atenuáronse. Isto permitiu que algúns galeguistas sobreviventes da guerra acometesen a empresa de transmitirlle á xente nova o ideario do vello galeguismo, fundado principalmente na defensa idiomática e outras tarefas de carácter cultural.

12. 12. Nos anos 60 madurece a primeira xeración de galegos que non viviu o trauma da guerra civil. Florece o asociacionismo cultural e comeza outra vez a organización do galeguismo a través dos partidos políticos. Debemos engadir un feito de notable interese: a creación dunha sección de estudios filolóxicos na Universidade de Santiago no ano 1963, da que proceden case tódolos que na actualidade participan na modernización do galego, calquera que sexa o seu punto de vista.

13. 13. Neste marco que acabamos de trazar insérese a cuestión da codificación lingüística.

14. 14. As formas elaboradas do estándar chégase porque, por unha parte, hai unha tendencia espontánea a saír do particularismo xeográfico integrándose nunha entidade común superior; e por outra, pola acción reformadora dos expertos e pola acción exemplarizante dalgúns creadores singulares. Isto ocorre de modo inevitable no momento en que se fai o esforzo, por pequeno que sexa, de poñer unha lingua por escrito .

15. 15. <ul><li>Cando os escritores do XIX comezan a utilizar o galego, descoñecedores da valiosísima literatura medieval, cren que son eles os primeiros en usar literariamente a nosa lingua. Vense na obriga de fixar unha lingua literaria, coa súa correspondente ortografía. </li></ul><ul><li>Este proceso de elaboración dun modelo lingüístico consta de tres etapas: </li></ul><ul><li>dialectalismo. </li></ul><ul><li>interdialectalismo. </li></ul><ul><li>supradialectalismo. </li></ul>

16. 16. Todos estes tanteos individuais na procura dunha norma sobreviviron sen freo nin controversia ata a década de 1970. A partir de aquela o galego comezou a ser materia de ensino . Máis ou menos polas mesmas datas (finais dos Setenta) abríronselle ó galego as posibilidades de ser lingua da administración ó pasar a ser lingua cooficial . É dicir, vólvese unha lingua con misións novas. Entón estaba claro que para a normalización (status planning) do galego a anarquía normativa, ou a multiplicidade de normas, era un obstáculo moi notable. Realmente é inconcebible unha normalización se non hai unha norma única.

17. 17. <ul><li>Hai dúas posturas con respecto á codificación do galego: </li></ul><ul><li>a dos que defenden que o galego é unha lingua en si e </li></ul><ul><li>a dos que consideran que o galego é unha variedade dialectal do portugués. </li></ul>Posturas:

18. 18. Ningunha proposta ortográfica triunfou nin deu lugar sequera a querelas que repercutisen máis aló de pequenos cenáculos. O problema das contraccións ao/ó , a acentuación, a apostrofación, a guionización, a representación de [ò], ou [h] son discutidas polemicamente en tódalas normativas. No plano da gramática a converxencia espontánea cara a formas unificadas foi máis lenta e a penas se deron disputas por escollas morfolóxicas como se deran polas escollas gráficas.

19. 19. Os partidarios de cada opción formularon lingüisticamente as súas propostas en gramáticas e normas ortográficas e morfolóxicas.

20. 20. Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego , propostas pola Real Academia Galega e o Instituto da Lingua Galega en 1982, adoptadas despois como oficiais polo goberno galego. Como criterio principal tenderon a busca-la pureza idiomática, limpando o galego de trazos alienantes (préstamos innecesarios do castelán) e procurando non caer nos abusos propios da hiperidentificación.

21. 22. Interferencias e desviacións da norma.

22. 23. No camiño da rehabilitación do idioma, da súa normalización para todos os ámbitos da vida cotiá do país, o galego topou cunha serie de atrancos derivados da parcial castelanización do léxico, da reducción da lingua a ámbitos rurais e coloquiais, e da diversidade de formas existentes no galego falado.

23. 24. neste camiño da rehabilitación do léxico houbo e hai interferencias e inconvenientes xerados polo propio idioma ou provocados polo contacto con idiomas alleos.

24. 25. interferencias internas externas arcaísmos vulgarismos hipergaleguismos castelanismo lusismo

# data[].attributes.attachment_link.description
Publicado el 1. Historia da normativización: a construción da variedade estándar. Interferencias e desviacións da norma. 2. Na terminoloxía lingüística hispánica circulan desde o ano 1977 (Vallverdú) os termos normalización e normativación . O primeiro refírese á "extensión social da lingua"; o segundo á "escolla e formulación da norma". 3.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fun tamén violinista. Non, muller, non tocaba. Eu só amagaba nun anuncio de televisión. E ainda che cobrei bastante por non facer nada! Porque a min, a min o que me gusta é rascar a barriga. Aqui parezo moi aplicado pero eu, bah, se puidera non traballar. Traballar moito non é bo para o corpo. Dígocho eu. Pedín a baixa permanente pola urticaria e case me botan fóra da mutua por desvergonzado. Ai, que mal lle pareceu, que mal lle pareceu, non me quero acordar... Para que vira que son boa persoa expliqueille que era voluntario de Protección Civil. Vaia, só para o fútbol e para os concertos de verán. Pasas de balde! Ás veces dan un bocata e coñeces xente. Fuches ao concerto de Fito & Fitipaldis? Soldadito marinero, conociste a una sireeeeenaaaaa.

Rosa Aneiros: Ás de bolboreta (adaptación)

Despois de leres atentamente o texto anterior e anotares no teu caderno as palabras que non coñezas co seu significado, usando o dicionario, debes explicar se consideras que este texto é dun rexistro formal ou coloquial. No botón seguinte podes ver unha serie de preguntas que poden valerche de axuda para a resposta. Podes comezar por respondelas.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fun tamén violinista. Non, muller, non tocaba. Eu só amagaba nun anuncio de televisión. E ainda che cobrei bastante por non facer nada! Porque a min, a min o que me gusta é rascar a barriga. Aqui parezo moi aplicado pero eu, bah, se puidera non traballar.

# data[].attributes.attachment_link.description
Popplet is the easiest way to visualize ideas.

# data[].attributes.attachment_link.title
VARIACIÓN INTERNA DA LINGUA GALEGA: OS REXISTROS LINGÜÍSTICO

# data[].attributes.attachment_link.description
VARIACIÓN INTERNA DA LINGUA GALEGA: OS REXISTROS LINGÜÍSTICOS Variedade Diastrática Permite identificar diferentes niveis dentro dunha lingua segundo a formación do falante. Pódense distinguir tres niveis: Nivel baixo: propio das persoas de baixa formación académica. Caracterízase pola presenza de vulgarismos. Nivel medio: Está a medio camiño entre o nivel baixo e o alto.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fun tamén violinista. Non, muller, non tocaba. Eu só amagaba nun anuncio de televisión. E ainda che cobrei bastante por non facer nada! Porque a min, a min o que me gusta é rascar a barriga. Aqui parezo moi aplicado pero eu, bah, se puidera non traballar. Traballar moito non é bo para o corpo. Dígocho eu. Pedín a baixa permanente pola urticaria e case me botan fóra da mutua por desvergonzado. Ai, que mal lle pareceu, que mal lle pareceu, non me quero acordar... Para que vira que son boa persoa expliqueille que era voluntario de Protección Civil. Vaia, só para o fútbol e para os concertos de verán. Pasas de balde! Ás veces dan un bocata e coñeces xente. Fuches ao concerto de Fito & Fitipaldis? Soldadito marinero, conociste a una sireeeeenaaaaa.

Rosa Aneiros: Ás de bolboreta (adaptación)

Despois de leres atentamente o texto anterior e anotares no teu caderno as palabras que non coñezas co seu significado, usando o dicionario, debes explicar se consideras que este texto é dun rexistro formal ou coloquial. No botón seguinte podes ver unha serie de preguntas que poden valerche de axuda para a resposta. Podes comezar por respondelas.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fun tamén violinista. Non, muller, non tocaba. Eu só amagaba nun anuncio de televisión. E ainda che cobrei bastante por non facer nada! Porque a min, a min o que me gusta é rascar a barriga. Aqui parezo moi aplicado pero eu, bah, se puidera non traballar.

# data[].attributes.attachment_link.description
Paréceche que sabes galego?, canto galego?, que galego? E castelán?, como é o castelán que sabes ti? E que pasa co inglés? Todas estas preguntas teñen, en realidade, unha única resposta sexa cal sexa a lingua á que nos esteamos referindo: ti sabes un tipo de galego, un tipo de castelán ou un tipo de inglés.

# data[].attributes.body
A)Rotacismo: s+cons.sonora= r
*car vacas, *mermo, *derde.
B)Alteración das vogais átonas.:
1.- Adición dunha vogal
prótese: *arrodear
epéntese: *ademirar
paragoxe: *cantare
2.- Perda dunha vogal:
aférese: *'inda
síncopa: *d'reito, *v'ran
apócope: *Ourens'
C)Harmonización vocálica: i e o ditongo ei pechan a vogal precedente: *gueiteiro, *eiquí
D)Labialización: e=o cando van en contacto con cons,. labial.
*somana.
E) Vacilacións no vocalismo átono:
*numaro, *histórea, *múseca

# data[].attributes.attachment_link.title
Variedades diastráticas ou niveis de lingua |

# data[].attributes.attachment_link.description
Todas as linguas teñen unha serie de variedades ou formas de falarse: non se fala igual en todos os lugares, nin falan igual todos os falantes, nin cada persoa fala da mesma maneira segundo con quen fale e para que.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

1. 1. Lingua padrón e variantes lingüísticas

2. 2. Lingua ESTÁNDAR ou PADRÓNModelo de lingua común cuxa función principal é servir como canle de comunicación nos usos orais formais e na escrita:* Documentación administrativa.* Medios de comunicación.* Ensino* As conferencias e os discursos.A proposta do galego estándar coñecida como normativa oficial está recollida nas NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO (2003)

3. 3. Variedades lingüísticasA diversidade interna da lingua pódese clasificar, atendendo ás circunstancias que inciden no seu uso, en:* Variedades xeográficas ou dialectos.* Variedades situacionais ou rexistros.* Variedades sociais/profesionais.

4. 4. Variades xeográficas ou dialectosOs estudos sobre as variacións fonéticas e morfolóxicas que presenta o galego ao longo do seu territorio distinguen tres grandes bloques lingüísticos:* OCCIDENTAL* CENTRAL* ORIENTALO fenómeno lingüístico que nos permite establecer estes bloques é o plural da palabras rematadas en -N: corazóns/corazós/corazois.

5. 5. BLOQUES DIALECTAIS

6. 6. Fenómenos lingüísticos* Gheada: aspiración do fonema velar /g/ que se pronuncia como velar ou aspirada (ghato, logho)* Seseo Implosivo (final de sílaba: des, lus) e explosivo ( inicio de sílaba: sinco, cabesa, sen): transformación do son interdental en alveolar /s/* Diferentes terminacións para os sufixos latinos - anum/- anam: o irmán/a irmán, o irmao/a irmá, o irmán/a irmá.* Pronome tónico TI/TU , EL/IL e dos demostrativos ESTE/ISTE* Mantemento ou perda do u nos ditongos CUA/GUA* Emprego dos pronomes átonos TE/CHE* Terminacións do pretérito: colleches/colliches.* Terminacións do presente: Cantades/cantais* Ditongo UI / OI

7. 8. BLOQUE OCCIDENTAL* Seseo implosivo* Seseo explosivo* Gheada* Pronome suxeito TI/TU* Pronome suxeito EL* Ditongo OI/UI* Perdéches* Terminación NS, camións, xamóns* Terminación ÁN para masc. e fem.( verán, man,mañán)* Formas: cantades, comedes* * Zonas de cheísmo, teísmo.

8. 9. BLOQUE CENTRAL* Non hai seseo( algo de seseo implosivo)* Non hai gheada** Ditongo OI maioritario* Alternancia A/UA (catro, gardar/cuatro, guardar)* Pronome suxeito TU* Pronome suxeito IL/EL* Terminación AO/Á masc. e fem.(verao, a mao,mañá)* Colliches* Terminación do plural Vogal tónica +S(xamós, pantalós)* Demostrativo ISTE/ISE/AQUIL* * zonas de LLELO

9. 10. BLOQUE ORIENTAL* Non gheada* Non seseo* Pronome suxeito TU* Terminación AO/Á( o irmao, verao, mao, mañá)* Plural IS (pantalois, xamois)* Formas: cantais, comeis* Ditongo UA (cuatro, guardar)* Ditongo UI/U (truita, truta, trutia)* Plural de palabras rematadas en -L en IS (animais)* * Ancares: vogais nasais, gheada* *Terminación -IN ( paxarín, camín)* *Forma: Vecius(veciños)

10. 11. Variedade s situacionais ou rexistrosDeterminadas polo contexto* Canle: oral ou escrita.* Interlocutores: grao de familiaridade, idade...* Tipo de mensaxe: carta, nota, discurso...* Situación comunicativa: charla informal, conferencia, comunicado ...

11. 12. Rexistro informal/oral/ non planificado/coloquial* Dialectalismos: fonéticos e morfolóxicos* Vulgarismos(dependendo do nivel cultural do falante)* Abundancia de deícticos: demostrativos, adverbios(aquí).* Pronomes persoais de 1ª e 2ª persoa, posesivos.* * Pronomes de solidariedade (che, vos, lle, lles)* *Dativo de interese ( me, nos)* Elementos non verbais: acenos, expresión facial ...* Sintaxe sinxela: simples, coordinadas, oracións curtas. ( anacolutos, frases inacabadas, elipses, hipérbatos)* Interxeccións: ah,ai,bah,boh,ca,canté,eh,ei,hala,ho,oi,ola,ouh,vaites.

12. 13. Rexistro informal/oral/ non planificado/coloquial* Léxico e información.- Vocabulário pouco preciso: palabras "comodín" ( couso, cousa, historia, asunto ...)*inflúe o nivel cultural.- Repeticións de palabras e información.- Onomatopeas: facía téquele-téquele ao andar- Frases feitas: chover a cachón, ser un ninguén, andar ás minchas.- Xirias(*inflúe o grupo social): chupa, carro, cocer ...- Refráns e proverbios: falar non ten cancelas ...- Coloquialismos, palabras tabú: espichar, cabrear, foder..

13. 14. Rexistro formal/escritoAcostuma ser non espontáneo, planificado.* Falta de elementos non verbais.* Progresión da información: estrutura, orde, causalidade.* Lingua coidada:- Sintaxe complexa: subordinación, interordinación, oracións longas.- Lingua estándar: respecta a gramatica, sen dialectalismos.- Léxico variado, preciso e respectuoso: tecnicismos, cultismos, ausencia de palabras comodín.- Non hai apoios verbais e interxeccións.

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on 1. Lingua padrón e variantes lingüísticas 2. Lingua ESTÁNDAR ou PADRÓNModelo de lingua común cuxa función principal é servir como canle de comunicación nos usos orais formais e na escrita:* Documentación administrativa.* Medios de comunicación.* Ensino* As conferencias e os discursos.A proposta do galego estándar coñecida como normativa oficial está recollida nas NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO (2003) 3.