# data[].attributes.body
Hjördís Ósk, Kristín Anna Og Sandra Sif

# data[].attributes.body
Sömu kröfur eru gerðar til siðgæðisvitundar notenda stafrænnar tækni og annarra. Tækninotendur sjá þetta oft sem helstu áskorun starfænnar borgaravitundar. Við þekkjum slæma hegðun þegar við sjáum hana en oft hefur fólk ekki lært hvað telst ábyrg nethegðun áður en það byrjar að nota tæknina. Dæmi um óábyrga hegðun er stafrænt einelti. Sífelld þróun nýrra möguleika og breytt notkun tóla skapar áskoranir. Stundum er gripið til þess ráðs að banna notkun tækninnar sem um ræðir en mikilvægara er að kenna fólki að vera ábyrgir notendur tækninnar.
(Ásdís Steingrímsdóttir o.fl., 2014)

# data[].attributes.headline
Hér er að finna flotta handbók handa foreldrum um hvað gott sé að hafa í huga við miðlanotkun hjá börnum.  

# data[].attributes.subject
Hér er að finna flotta handbók handa foreldrum um hvað gott sé að hafa í huga við miðlanotkun hjá börnum.  

# data[].attributes.body
Notkun internetsins færist sífellt í aukana, börn þurfa að fá að njóta öryggis og verndar gegn því skaðlega efni sem kemur í fjölmiðlum.

Ábyrgðin er hjá fullorðna fólkinu að börn fái að kynnast þeim ólíku þáttum og tækifærum sem eru á internetinu. Gæti þarf að því að verja börn fyrir þeim slæmu þáttum sem finna má á hinum ýmsu miðlum og kenna þeim að tileinka sér gagnrýna hugsun við þeim skilaboðum sem finnast á netinu.

Foreldrar eru til þess að leiðbeina börnunum sínum í rétta átt hvað netnotkun varðar. Tæknin er til hins góða og ef hún er nýtt á réttan hátt, og börnum kennt strax hvað er í lagi og hvað ekki þá getur hún nýst þeim á maarga vegu og verið góður stuðningur í gegnum lífið.

(SAFT, e.d.)

# data[].attributes.body
Er hugtak sem er enn í þróun, en í stóra samhenginu er megináhersla lögð á að fólk geti nýtt sér tæknina til þess að taka virkan þátt innan samfélagsins.
Beri hag annara innan stafræna heimsins fyrir brjósti og haldi yfir þeim verndarskyldi. Jafnframt að iðka örugga netnotkun og nýti sér miðla og nýja tækni á ábyrgan og skapandi hátt.
(Sólveig Jakobsdóttir, munnleg heimild. 4. febrúar 2019)

# data[].attributes.body
Netborgari er umsögn um manneskju sem hefur þekkingu og hæfni til að nota stafræna tækni til samskipta við aðra.
(Digital technologies hub)

# data[].attributes.body
1. Aðgangsorð
Kunna nemendur að gera sér örugg aðgangsorð? Vita þeir að netpóstar og heimabankar eiga að hafa öruggari aðgangsorð heldur en almennt, og að aldrei skuli nota það aðgangsorð á öðrum síðum? Eru þau með app eða annað kerfi til að geyma þessar upplýsingar.
2. Einka upplýsingar
Persónulegar upplýsingar er hægt að nota til að bera kennsl á manneskju. Vita nemendur hvernig á að verja slíkar upplýsingar eins og heimilisföng, netpóst og símanúmer?
(Hægt að fá mjög góðar upplýsingar á commonsense.org)
3. Persónulegar upplýsingar
Þó að ekki sé hægt að nota þessar upplýsingar (sem dæmi fjölda systkina) til að bera kennsl á þig þá þarftu samt að vera á varðbergi með það hverjum þú deilir þessum upplýsingum með.
4. Myndir
Eru nemendur meðvitaðir um að lítil smáatriði (bílnúmer, götuskilti) gætu óvart verið á myndum, og ekki sé ráðlagt að hlaða þessum myndum á netið? Vita þau hvernig hægt er að slökkva á "geotagging" áður en þau hlaða inn myndum? Vita þau að sum andlitsgreiningar forrit geta fundið þau með því að setja inn breiddar- og lengdargráður myndanna - jafnvel þó þau séu ekki merkt á myndirnar.
5. Eignir
Skilja nemendur höfundarrétt og hvernig þau geta sótt um slíkt fyrir verk sín? Virða þau eignarétt þeirra sem búa til verkin? Sumir nemendur taka sér til gagns myndir af google, teljandi sig hafa rétt til þess, og vísa til "google images" sem heimild. Við verðum að kenna þeim að "google images" sé gagnasafn allstaðar að og að þau þurfi að fara í grunnheimildina, sjá hvort það sé leyfi til notkunar á myndinni, og geta heimilda með tilvísun í frumheimild.
6. Leyfi
Vita nemendur hvernig þeir verða sér úti ujm leyfi til að nota þau verk sem þau taka og kunna þau að vitna í þau?
7. Vernd
Skilja nemendur hvað vírusar, hakkarar og persónuþjófnaður eru, og hvernig þau virka?
8. Fagmennska
Skilja nemendur að fagleg samskipti og munin á þeim og þeim samskiptum sem þeir viðhafa í félagslífinu sínu? Vita þeir um siðareglur og málfar á netinu? Eru þeir hæfir á heimsvísu? Skilja þeir menningarleg tabú og þekkja menningarlegt tengingarleysi þegar þau gerast, og hafa þeir hæfni til að vinna úr vandamálum?
9. Persónulegt vörumerki
Hafa nemendur tekið ákvörðun með það hvernig þeir vilja vera séðir á netinu? Skilja þeir að þeir verði með stafrænt tattú sem er nánast ómögulegt að eyða? Er þeim alvara með því sem þau deila á netinu?

Reynsluþekking
Að mati Vicki Davis er ekki nóg að fara yfir þessa punkta með kennslu og umræðu í tímum. Nemendur þurfa reynslu til að þróa með sér áhrifaríka þekkingu með stafræna borgaravitund.

# data[].attributes.body
Námskrá
Hægt er að fletta þá 6 grunnþætti menntunar saman við stafræna borgaravitund.
þeir eru :
Læsi
Sjálfbærni
Lýðræði og mannréttindi
Jafnrétti
Heilbrigði velferð
Sköpun.

Rannsóknir á læsi hafa meðal annars bent til þess að afstaða fólks á stafræni tækni hefur breytt umhverfi þar sem lestur og ritun eiga sér stað. Stafræn samskiptatæki og tölvur eru víða mikilvægur þáttur fólks í daglegu lífi, á vinnustað og jafnt sem heima, og eru orðin að vissu leyti ákjósanlegt verkfæri í skólastarfi.

Tölvur eru ekki aðeins öflug reikniverkfæri eða ritvinnsluverkfæri heldur verkfæri sem má nota til allskonar merkingarsköpunar, t.d. með myndmáli. Kennarar og nemendur ættu ekki að þurfa að binda sig við prentmálið, tölvutæknin býður upp á að hægt sé að nota fleiri mál við kennslu og nám. Við undirbúning geta þeir rætt verkefnavinnu og athuganir af fjölbreytni, hvað væri skynsamlegt að nota til öflunar á efni og jafn framt vinna úr því. Á að miðla því í bækling eða stuttmynd, vef eða hlaðvarpi? (Aðalnámskrá grunnskóla, 2013).

Samstarf skóla og heimila

Samstarf foreldra og skóla skiptir miklu máli þegar það kemur að netnotkun barna í skólanum. Gott er að skólar upplýsi foreldra hvaða forrit börnin þeirra eru að nota í kennslustundum.

# data[].attributes.body
Aðalnámskrá grunnskóla: Almennur hluti 2011: Greinasvið 2013 /2013.

Ásdís Steingrímsdóttir, Bergljót Vilhelmína Jónsdóttir, Elsa Þórey Eysteinsdóttir, Gunnar Björn Björnsson, Heiða Björg Árnadóttir, Ingunn Helgadóttir, Jóhanna Kristín Hauksdóttir, Jóhann Eiríksson, Katrín Hallgrímsdóttir, Linda Dröfn Jóhannesdóttir, Sigríður Ágústa Guðnadóttir, Sæberg Sigurðsson, Tinna Hrund Hlynsdóttir Hafberg, Valdís Arnarsdóttir. (2014, vor). Siðferði. Stafræn borgaravitund. http://borgaravitund.weebly.com/siethferethi.html

DIGITAL CITIZENSHIP. https://www.digitaltechnologieshub.edu.au/teachers/topics/digital-citizenship#:~:text=A%20digital%20citizen%20refers%20to,positive%20engagement%20with%20digital%20technologies

Imed Boughzala. (2019, 4. mars). Digital Intelligence: A Key Competence for the Future of Work.  AACSB. https://www.aacsb.edu.

Saft. (7.desember). Börn og miðlanotkun. Saft. https://uploads-ssl.webflow.com/61519f3a357e6388869d0ef7/61b0c837fd2e7a7a81a087d7_B%C3%B6rn%20og%20mi%C3%B0lanotkun.pdf

Sigurður Haukur Gíslason. (2015, 20. Febrúar). Stafræn borgaravitund. Snjallskoli.is. https://snjallskoli.is/2015/02/stafraen-borgaravitund/

Tennis Department. (e.d.). Healthy Digital Citizens. Helping Kids Stay Active & Safe in the Internet Age. Tennis Department. https://www.tennisdepartment.com/healthy-digital-citizens/?fbclid=IwAR1gdFYwI2BUDaCbLB_L3TMdUuYxm9AixbEYWxhAXOMm1STKai7TOYsLGAY

Vicki Davis. (2017, 1. Nóvember). What Your Students Really Need to Know About Digital Citizenship. https://heimildaskraning.weebly.com.

# data[].attributes.body
Mikilvægur þáttur af netheilbrigði er að muna eftir heilbrigði líkamans. Það er mælt með að börn hreyfi sig að lágmarki í 60 mínútur á dag og helst að þau stundi kraftmiklar æfingar í allavega 30 mínútur í senn þrisvar í viku.
Enn er verið að vinna í rannsóknum á andlegum afleiðingum mikillar tækninotkunar, en það þykir þó sannað án vafa að skaðlegar afleiðingar séu mögulegar.
Þeir þættir sem eru teknir sérstaklega fyrir eru kvíði, þunglyndi, minnkuð félags- og sambandsfærni ásamt líkamsýmindar vanda.
(Tennis department, 2022)

# data[].attributes.attachment_link.title
Make Digital Citizenship about the Do's, not the Don'ts

# data[].attributes.body
Netgreind er sá eiginleiki einstaklings að geta orðið sér úti um og notað nýja þekkingu og færni tengda stafrænni tækni. Hvort heldur sem um ræðir félagslega-, síma-, greiningar-, ský- og öryggistengda tækni.
Til að stikla á stóru þá er netgreind ekki um notkun stafrænnar tækni á kostnað mennskra samskipta, heldur að netnotandi hafi færni til að nota tækni til að sameina krafta manna og tækja.
(Imed Boughzala, 2019)

# data[].attributes.body
1. Aðgengi: Full þátttaka í stafrænu samfélagi. Grunn mannréttindi. Sama tækni hentar ekki öllum. Aldur notandanda. Sérþarfir notenda, s.s. vegna fötlunar..

2. Verslun: Kaup og sala á netinu. Ólöglegt niðurhal. Fjárhættuspil.

3. Samskipti: Rafræn umferð upplýsinga. Miðlun og dreifing samskiptalegs efnis á netinu.

4. Læsi: Þekking á því hvenær og hvernig viðeigandi er að nota stafræna tækni. Miðlalæsi.

5. Siðferði: Siðgæðisvitund sem búist er við af notendum stafrænnar tækni. Neteinelti. Sexting. Meiðyrðimál.

6. Lög og reglur: Lög og reglur sem gilda um tækninotkun. Auðkennisþjófnaður. Ólöglegt niðurhal. Innbrot í tölvukerfi.

7. Réttindi og ábyrgð:  Réttindi og frelsi sem notendur stafrænnar tækni hafa og þær væntingar um ábyrga hegðun sem fylgja því. Réttur barna til verndar skaðlegu efni, friðhelgi einkalífsins. Við berum ábyrgð á því sem við gerum.

8. Heilsa og velferð: Líkamleg og sálræn heilsa í tengslum við notkun stafrænnar tækni. Tölvunotkun getur valdið álagi á líkamann. Netávani. og netfíkn.

9. Öryggi: Varúðarráðstafanir sem hver og einn notandi þarf að gera til að tryggja öryggi sitt.
Er fullorðna fólkið ábyrgir netborgarar?

(Sigurður Haukur Gíslason, 2015)