# data[].attributes.body
1998 -,,Piesek przydrożny''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czesław Miłosz (ur. 30 czerwca 1911 w Szetejniach, zm. 14 sierpnia 2004 w Krakowie) - polski poeta, prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz, dyplomata; w latach 1951-1993 przebywał na emigracji, do 1960 we Francji, następnie w Stanach Zjednoczonych; w Polsce do 1980 obłożony cenzurą; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1980); profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Uniwersytetu Harvarda; pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce; brat Andrzeja Miłosza. Uznawany za najwybitniejszego polskiego poetę XX wieku.

Przed II wojną światową Miłosz był poetą katastroficznym, uderzającym w ton wizyjny stylizacją na głos starotestamentowych proroków. Od innych twórców formacji odróżniał go kult klasycystycznych rygorów. Po wojnie jego poezja stała się bardziej intelektualna; wiązała się z ambicjami odbudowania trwałych wartości europejskiej kultury, sumienia i wiary. Literaturę pojmował wówczas jako drogę do ocalenia po klęsce poczucia człowieczeństwa. W latach 70. zaczęła w niej dominować tematyka religijna i kontemplacyjna. Jego książki zostały przetłumaczone na 44 języki.

Czesław Miłosz był synem Aleksandra Miłosza i Weroniki Miłoszowej z Kunatów. Urodził się w Szetejniach, dziedzicznym majątku matki położonym nad Niewiażą, w powiecie kowieńskim guberni kowieńskiej Imperium Rosyjskiego, w parafii Opitołoki, gdzie został ochrzczony w kościele Przemienienia Pańskiego w Świętobrości. Rodzina Miłoszów, pieczętująca się herbem Lubicz, należała do starego szlacheckiego rodu.

Wielkie Księstwo Litewskie, na którego dawnych terenach Miłosz się wychował, wraz ze swą wielokulturową i tolerancyjną atmosferą, wywarło decydujący wpływ na twórczość poety, a on sam często odwoływał się do wspomnień z dzieciństwa (Dolina Issy). Inspirację stanowiło dla niego zarówno spokojne życie na wsi, jak i szalone podróże z ojcem. Ogromny wpływ na poetę wywarły także wydarzenia historyczne, których był świadkiem: rewolucja październikowa i wojna polsko-bolszewicka. 19 września 1917 urodził się jego młodszy brat, Andrzej Miłosz, późniejszy reżyser dokumentalista, publicysta i tłumacz.

Miłosz studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, najpierw polonistykę na Wydziale Humanistycznym, po krótkim czasie przeniósł się na Wydział Nauk Społecznych, by studiować prawo. Zadebiutował w 1930 na łamach uniwersyteckiego pisma „Alma Mater Vilnensis" wierszami Kompozycja i Podróż. Był członkiem głośnego w Wilnie Akademickiego Klubu Włóczęgów Wileńskich (AKWW). Ponieważ organizacja ta była programowo apolityczna, jego przyjaciółmi w tamtym czasie byli: komunizujący Teodor Bujnicki, Stefan Jędrychowski, Henryk Chmielewski, przywódca wileńskich narodowców Kazimierz Hałaburda., a także Paweł Jasienica czy znany podróżnik i założyciel AKWW Wacław Korabiewicz. Po wyjściu z AKWW razem z lewicującymi kolegami założył Klub Intelektualistów. Był członkiem grupy poetów Żagary i współtwórcą pisma o tej samej nazwie. Pracował w Polskim Radiu Wilno.

Po wybuchu II wojny światowej Miłosz udał się na południe kraju. Gdy 17 września ZSRR zaatakował Polskę poeta znajdował się już w Rumunii. Wojska ZSRR zajęły Wilno, a potem przekazały je Litwinom. Miłosz powrócił do rodzinnego miasta, przyjmując obywatelstwo litewskie. Jednak już 14 czerwca 1940 ZSRR wkroczyło na teren Litwy i rozpoczęła się sowiecka okupacja. Poetą bardzo wstrząsnęły te wydarzenia, co miało odzwierciedlenie w jego poezji. Opuścił Wilno i przeniósł się do okupowanej przez Niemców Warszawy, gdzie pracował jako woźny w Bibliotece Uniwersyteckiej. Uczestniczył w podziemnym życiu literackim, pod pseudonimem Jan Syruć opublikował w 1940 r. tom . Po upadku powstania warszawskiego Miłosz znalazł schronienie najpierw w Janisławicach, później w majątku Jerzego Turowicza w Goszycach. W styczniu 1945 roku zamieszkał w Krakowie. Brat Andrzej Miłosz, przebywający w czasie okupacji w Wilnie, także czynnie działał w podziemiu polskim. W 1943 roku Andrzej przemycił do Warszawy ukrytych w ciężarówce Seweryna Trossa i jego żonę. Czesław przyjął Trossów, znalazł im kryjówkę i wsparł finansowo. Pomógł także Żydówkom, Felicji Wołkomińskiej, jej siostrze i bratowej, które zbiegły z Warszawy w przededniu powstania w getcie. Trossowie zginęli w powstaniu warszawskim. Wołkomińska przeżyła i w 1957 roku wyemigrowała do Izraela. Za pomoc udzieloną rodzinie Trossów i Wołkomińskich Czesław i Andrzej Miłoszowie zostali uhonorowani przez Instytut Jad Waszem tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata (25 lipca 1989 roku).

Podjął m.in. pracę w dyplomacji komunistycznego rządu Polski w Stanach Zjednoczonych oraz Paryżu, jako attaché kulturalny. W 1951 poprosił o azyl polityczny we Francji, kiedy w trakcie pobytu w Paryżu zdecydował się pojechać do redaktora „ Kultury", Jerzego Giedroycia, prosząc o ukrycie, i zabezpieczenie jego rzeczy do czasu, gdy otrzyma azyl polityczny. Obawiano się bowiem porwania, lub innej formy sabotażu ze strony polskich komunistów. Miłosz mieszkał przez pewien czas w Maisons-Laffitte, co doprowadziło do jego wieloletniej współpracy z tym pismem. Było to jednak powodem skandalu w części polskiej emigracji - przeciwko przyjęciu Miłosza protestowała m.in. redakcja „ Wiadomości" Mieczysława Grydzewskiego. Dwa lata później Instytut Literacki Giedroycia wydał Zniewolony umysł (1953) - esej skierowany do polskiej emigracji, mający wyrazić mechanizm myślenia człowieka w demokracjach ludowych. Józef Mackiewicz nazwał ją w londyńskim tygodniku „ Wiadomości" „wielkim odpompatycznieniem myśli emigracyjnej", jak podaje Witold Gombrowicz. W następnych latach Instytut Literacki wydał większość dzieł Miłosza, a sam Jerzy Giedroyc przedstawił jego kandydaturę do Nagrody Nobla.

W 1960 Miłosz przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, oraz na Harvardzie. Za granicą tworzył głównie poezję, bardzo różnorodną, choć największe uznanie zyskały jego wiersze polityczne (m.in. Który skrzywdziłeś). W PRL oficjalnie uznany za zdrajcę i renegata, został uroczyście potępiony przez Związek Literatów Polskich oraz niektórych autorów ( Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Kazimierza Brandysa, Jarosława Iwaszkiewicza i Antoniego Słonimskiego). Do 1980 istniał zapis cenzorski, nie tylko zakazujący publikacji jego utworów, ale nawet wymieniania jego nazwiska (w sytuacjach koniecznych używano np. eufemizmu autor „Ocalenia"; pod nazwiskiem publikowano dokonane przezeń tłumaczenia, m.in. w antologii Poeci języka angielskiego [1969-1974]). Książki Miłosza były drukowane w podziemiu, przemycane z zagranicy, a dla nielicznych dostępne w działach prohibitów bibliotek uniwersyteckich. Miłosza odrzucała również część polskiej emigracji, zarzucająca mu początkowe poparcie dla komunistycznych przemian w Polsce i bolszewizm.

Stosunek władz i środowiska emigracyjnego do Miłosza zaczął się zmieniać po 1980 r., kiedy poeta otrzymał literacką nagrodę Nobla za całokształt twórczości. Rok później przyjechał do kraju, gdzie jego utwory zostały już oficjalnie wydane (choć część z nich ocenzurowano, a część mogła się nadal ukazywać tylko w wydaniach podziemnych). Stały się one natchnieniem dla rozwijającej się opozycji politycznej.

W 1993 r. poeta definitywnie przeprowadził się do Polski, gdzie jako miejsce pobytu wybrał Kraków, jak twierdził „najbardziej zbliżony do Wilna". Mieszkał w Krakowie, na Stradomiu przy ul. Bogusławskiego 6.

Miłosz zmarł 14 sierpnia 2004 w Krakowie, przeżywszy 93 lata. Został pochowany 27 sierpnia 2004 w Krypcie Zasłużonych na Skałce.

Pierwszą żoną Czesława Miłosza została w 1944 Janina z domu Dłuska, primo voto Cękalska. Poślubiła go w styczniu 1944 w Warszawie. Po zakończeniu II wojny światowej wyjechała wraz z mężem do Stanów Zjednoczonych, gdzie mieszkała do końca życia. Po jej śmierci Czesław Miłosz napisał wiersz Na pożegnanie mojej żony Janiny. Mieli dwóch synów: Anthony'ego (ur. 1947) i Piotra (ur. 1951). Drugą żoną Czesława Miłosza została w 1992 amerykańska historyczka Carol Thigpen-Miłosz. Czesław Miłosz przeżył również drugą żonę.

Inicjację seksualną przeżył w wieku 15 lub 16 lat, podczas wakacji w Krasnogrudzie, z urodziwą mężatką Ireną, która nudząc się na letnisku spędzała z nim dużo czasu, a wieczorami uczyła tańczyć tango. W okresie studiów romansował m.in. ze studentką polonistyki Klementyną Sołonowicz (później matką Daniela Olbrychskiego), Tolą (którą poznał podczas wakacji przygotowując się do jesiennej sesji poprawkowej), Niką Kłosowską (starszą o dwa lata mężatką, z której powodu gospodyni wypowiedziała mu mieszkanie) oraz studentką Wileńskiego Studium Teatralnego Ireną Górską (później matką aktorów Macieja i Damiana Damięckich).

W okresie paryskim ważną rolę w życiu poety odegrała Jeanne Hersch, obywatelka Szwajcarii polskiego pochodzenia, filozof, później profesor Uniwersytetu Genewskiego. Stała się dla niego ważną partnerką intelektualną, z którą prowadził dysputy światopoglądowe i literackie. Zainspirowała go do napisania powieści na konkurs ogłoszony przez Europejską Fundację Kulturalną. („ Zdobycie władzy "), którą przetłumaczyła na język francuski. Miłosz wyprowadził się z siedziby paryskiej „Kultury" i zamieszkał z nią w jednym z paryskich hoteli. Zastanawiał się nawet nad porzuceniem Janki i dzieci. Burzliwy związek z zaborczą Jeanne szybko uległ jednak rozpadowi. Miłosz sprowadził żonę z dziećmi do Francji i zaaprobował postawione przez nią warunki. Ich wieloletni związek usankcjonował ślub kościelny w polskim kościele przy ul. Saint Honoré w Paryżu, zawarty 13 stycznia 1956 r.

Drugą wielką miłością Miłosza była tajemnicza „Ewa", dziennikarka z Polski, która jesienią 1979 r. w Berkeley przeprowadziła z nim serię wywiadów. Zafascynowany młodszą od siebie o 31 lat dziewczyną, zaproponował jej posadę asystentki. Owocem tego związku był wydany w 1984 r. tom „ Nieobjęta ziemia", który jak wyznał poeta powstał „całkowicie pod znakiem Ewy", gdyż dzięki niej nastąpiło u niego „jakieś otwarcie na wymiar osobisty ludzkich spraw". Konstanty Jeleński namawiał nawet przyjaciela na rozwód, ale Miłosz okazał się „absolutnie niezdolny do opuszczenia schorowanej żony". Związek trwał trzy lata. Partnerka nie zgodziła się na ujawnienie swoich personaliów, choć zdaniem biografów, miłośnicy twórczości poety bez trudu zidentyfikują jej osobę. Zafascynowana jego twórczością opracowywała i redagowała zbiory wierszy poety, tłumaczyła jego utwory na język angielski i wydała o nim książkę.

Wiersze Czesława Miłosza są intelektualne, a metafory, jakich używa - sugestywne. Jego twórczość z lat 30., przed II wojną światową jest przesycona katastrofizmem. Dominuje w niej rozmach, metaforyczność, rytmiczność, wizje apokalipsy. Wiersze pisane podczas wojny nie mają już w sobie tyle patosu. Są znacznie mniej ozdobne. Poeta stawia na komunikatywność wiersza - na zrozumiałość zawartych w nim treści filozoficznych i intelektualnych. Część z tych wierszy poświęca Miłosz okupowanej Warszawie ( Miasto, Błądząc), w której spędził prawie cały okres wojny. W twórczości Miłosza przypadającej na okres wojny da się również zauważyć świadome odchodzenie od tematyki wojennej. Znajdziemy wiersze opisujące zwykłe piękno świata, który - mogłoby się wydawać - nigdy nie zaznał wojny. Tak jest w wierszu Piosenka pasterska czy w cyklu Świat (poema naiwne) z 1943 r.

Wprowadził do literatury polskiej nowy gatunek literacki - traktat poetycki (traktat-poemat), który, zdaniem poety, był wymierzony przeciwko nowoczesności rozumianej jako zawężenie i rozszerzał „pojemność" poezji. W zamieszczonym w tomie Światło dzienne Traktacie moralnym piętnuje zanik wartości, krytykuje brak moralności i wskazuje na to, co jego zdaniem należałoby zmienić w ludzkiej mentalności. W 1957 r. napisał Traktat poetycki, ukazujący historię poezji polskiej XX w. W tomie Druga przestrzeń (2002 r.) znalazł się Traktat teologiczny, w którym Miłosz rozważa problem tajemnicy wiary. Wiele utworów Miłosza z późnego okresu twórczości jest przykładem pisarstwa sylwicznego, komponowanego na pograniczu wypowiedzi poetyckiej, eseistycznej i prozatorskiej.

Oprócz wielu tomów poezji Czesław Miłosz wydał kilkanaście zbiorów esejów. Najgłośniejszy z nich, tłumaczony na wiele języków Zniewolony umysł - do dziś uważany jest za wybitną próbę naukowej analizy działania propagandy komunistycznej. Inne ważne zbiory to przede wszystkim Ziemia Ulro, Ogród nauk, Widzenia nad zatoka San Francisco.

Miłosz po zerwaniu swoich związków z komunistycznymi władzami wyrażał w swej twórczości niechęć i krytykę w stosunku do PRL, często piętnował polski nacjonalizm, krytykował tradycyjny polski katolicyzm - określając go ciemnogrodem.

Wszystkie jego utwory objęte były w 1951 roku zapisem cenzury w Polsce, podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek.

Naliczono 28 pseudonimów i inicjałów, którymi Miłosz sygnował swoje dzieła: A.L.-wicz, Adrian Zieliński, Aron Pirmas, B.B. Kózka, Bogusław Grodek z Londynu, C.M., czmi, CZMI, czmił, Dr. Adrian Zieliński, Edward Żuliński, J.M., Jan, Jan M. Nowak, Jan Syruć, K., Ks. J. Robak, L. (m), m., M.C., M.K., milcz, N., n.m., Stefan Kunce, Zygmunt Kornaga, Żagarysta.

Miłosz był dobrze oczytany w europejskiej tradycji intelektualnej, a jego utwory często podejmowały dialog z dziełami wybitnych filozofów czy były nimi inspirowane. Wśród filozofów, których wpływ jest najwyraźniejszy można wymienić Heraklita z Efezu (np. cykl Dla Heraklita z tomu ), Augustyna z Hippony (wielokrotnie wspominany w esejach i wierszach), Jacquesa Maritaina (uczęszczał w Paryżu na jego wykłady, przełożył w 1942 Drogami klęski) czy Martina Heideggera (np. wiersze Esse i Sroczość).

Czesław Miłosz uważał alkohol i tytoń za niebezpieczne narkotyki. Z trudem po latach odstawił tytoń, alkoholu używał umiarkowanie. Jego zdaniem, w porównaniu z nimi, marihuana jest środkiem dość niewinnym, a zawziętość, z jaką w latach 60. XX wieku zwalczały ją władze Stanów Zjednoczonych, miała cechy obsesyjne. Psychodeliki według poety mogły stanowić zapowiedź masowych, demokratycznych środków przeciwko nudzie. Miłosz uważał psychodeliki za substancje o ogromnym i nieobliczalnym znaczeniu społecznym, porównywalnym z bronią jądrową i podróżami międzyplanetarnymi, i ich upowszechnienie się mogło, jego zdaniem, otworzyć nową erę ludzkości. Nie ma jednak przesłanek świadczących o tym, by poeta kiedykolwiek próbował psychodelików.

Aleksander Fiut, Rozmowy z Czesławem Miłoszem, Kraków 1981

Czesława Miłosza autoportret przekorny, Kraków 1988

Renata Gorczyńska, Podróżny świata. Rozmowy z Czesławem Miłoszem. Komentarze, New York 1983; Kraków 1992

Aleksander Wat, Mój wiek. Pamiętnik mówiony, t. 1-2, Londyn 1977

Czesław Miłosz, Aleksander Fiut, „Autoportret przekorny". Rozmowy, Kraków 2003

Rozmowy polskie 1979-1998, Kraków 2006

Rozmowy polskie 1999-2004, Kraków 2010

Rozmowy zagraniczne 1979-2003, Kraków 2013

Postwar Polish Poetry. An anthology, New York: Doubleday & Company, 1965

Zbigniew Herbert, Selected Poems, Harmondsworth: Penguin Books, 1968; Manchester: Carcanet; Dublin: Raven, 1985.

Aleksander Wat, Mediterraneun Poems, Ann Arbor: Ardis, 1977

Anna Swir (Świrszczyńska), Happy as a Dog's Tail, San Diego: Harcourt Brace Jovanovich, 1985

Aleksander Wat, With the Skin, New York: The Ecco Press, 1989

Anna Swir (Świrszczyńska), Talking to My Body, Washington, Port Townsend: Copper Canyon Press, 1996

Miłosz czyta Mickiewicza. Miłosz czyta Miłosza, Warszawa: Accord, 1996 (CD)

Głos poety: Czesław Miłosz i inni czytają swoje wiersze, „Zeszyty Literackie" 2002, nr 4 (CD)

Miłosz czyta Mickiewicza, [w:] Adam Mickiewicz, Ballady i romanse, Kraków 2004 (CD)

Edycja przygotowana wspólnie przez Wydawnictwo Literackie i Wydawnictwo Znak, opatrzona przypisami i bibliografią, konsultowana z pisarzem, który wiele tomów przejrzał, skorygował i poprzedził „Przypisami po latach". Stanowi wzorcowe, najbardziej godne zaufania wydanie wszystkich dzieł pisarza.

1934 Nagroda literacka im. Filomatów Związku Zawodowego Literatów Polskich w Wilnie za debiut poetycki Poemat o czasie zastygłym

1938 Nagroda literacka czasopisma „Pion" za nowelę Obrachunki

1945 Nagroda Ministerstwa Kultury i Sztuki za całokształt twórczości

1953 Prix Littéraire Européen za powieść Zdobycie władzy

1957 Nagroda miesięcznika „Kultura"

1957 Nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie

1967 Nagroda Literacka im. Mariana Kistera, przyznawana w Nowym Jorku przez Roy Publishers za najlepszy przekład poetycki z polskiego na angielski i z angielskiego na polski

1968 Nagroda Fundacji im. A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku za twórczość literacką

1974 Nagroda Polskiego PEN Clubu za wybitne osiągnięcia w dziedzinie przekładu poezji polskiej na angielski

1976 Nagroda Gauggenheima (Guggenheim Fellowship) za twórczość poetycką i przekładową

1977 Doktorat honoris causa (Doctor of Letters) Michigan State University w Ann Arbor

1978 Neustadt International Prize for Literature (tzw. "mały Nobel") przyznawana przez Uniwersytet Oklahomy

1978 Nagroda Berkeley Citation, równoznaczna z doktoratem honorowym Uniwersytetu Kalifornijskiego, najwyższe odznaczenie Uniwersytetu Kalifornijskiego

1979 Nagroda literacka im. Zygmunta Hertza za tłumaczenie „Księgi Psalmów"

1980 (9 X) Nagroda Nobla w dziedzinie literatury za całokształt twórczości (...który z bezkompromisową przenikliwością opisuje zagrożoną egzystencję w świecie pełnym silnych konfliktów.")

1981 (8 VI) Legitymacja związkowa Związku Literatów Polskich, z którego szeregów został usunięty po 1951 r.

1981 Doktorat honoris causa KUL, Medal „Czesław Miłosz Poeta Polski - Laureat Nagrody Nobla 1980"

1981 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Nowojorskiego

1982 Członek Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk w Cambridge (Massachuesetts); oraz Academy of Arts and Letters w Nowym Jorku

1983 Medal i dyplom za osiągnięcia i wkład w kulturę amerykańską, przyznawany i wręczany przez prezydenta USA Ronalda Reagana

1985 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Brandeisa w Waltham (Massachusetts)

1986 Nagroda literacka „Solidarności", przyznawana przez pracowników polskich wydawnictw niezależnych

1986 Członek zagraniczny Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk

1987 Honorowy przewodniczący międzynarodowego stowarzyszenia Les Amis de [Oscar] Milosz z siedzibą w Paryżu

1989 Medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata", za pomoc udzieloną rodzinom żydowskim w czasie II wojny światowej (wraz z bratem Andrzejem)

1989 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Harvarda

1989 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

1989 National Medal of Arts, przyznawany przez National Endowment for the Arts w Waszyngtonie

1990 Członek Polskiej Akademii Umiejętności; Tytuł honorowego obywatela Kiejdan

1992 (28 V) Doktorat honoris causa Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie oraz honorowe obywatelstwo Litwy

1992 Doktorat honoris causa Uniwersytetu w Bolonii i La Sapienza Rzymie

1993 Włoska nagroda literacka Grinzane Cavour w kategorii Premio Internazionale

1993 (6 XI) Honorowe obywatelstwo Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa w uznaniu zasług dla kultury polskiej

1994 (10 VI) Order Orła Białego

1995 Order Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina II stopnia za zasługi dla Litwy

1996 Nagroda Krakowska Książka Miesiąca za Legendy nowoczesności; Nagroda Diamentowy Mikrofon przyznawana przez Polskie Radio

1998 Nagroda Literacka „Nike" za rok 1997, za tom Piesek przydrożny

2000 Nagroda miesięcznika „Odra" za tom poezji To („wybitne, przejmujące prawdą refleksji i olśniewające urodą języka liryczne dzieło") oraz Śląski Wawrzyn Literacki za ten sam zbiór wierszy

2001 Tytuł honorowego obywatela miasta Wilna

2001 (21 VI) Medal 600-lecia Odnowienia Akademii Krakowskiej

2002 Nagroda Obojga Narodów, przyznawana przez Zgromadzenie Poselskie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Sejmu Republiki Litewskiej (wraz z Tomasem Venclovą)

2002 Honorowy członek The Lithuanian's Writers Union (Związek Pisarzy Litewskich).

12 sierpnia 2011 Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety upamiętniające Czesława Miłosza, o nominałach:

200 zł wykonana stemplem lustrzanym w złocie,

10 zł wykonana stemplem lustrzanym w srebrze,

2 zł wykonaną stemplem zwykłym ze stopu Nordic Gold.

Poeta Janusz Szuber zadedykował Czesławowi Miłoszowi wiersz pt. Pianie kogutów, wydany w tomikach poezji pt. Biedronka na śniegu z 2000 i pt. Pianie kogutów z 2008 oraz napisał wiersze pt. Czesławowi Miłoszowi z urodzinowym pokłonem, opublikowany w tomiku poezji pt. Las w lustrach / Forest in the Mirrors z 2001, pt. Miłosz, opublikowany w tomiku poezji pt. Czerteż z 2006 i pt. Na marginesie „Wierszy ostatnich" Czesława Miłosza, opublikowany w tomiku poezji pt. Wpis do ksiąg wieczystych z 2009.

Imieniem Miłosza nazwano w 2016 ulicę w częstochowskiej dzielnicy Kiedrzyn, a w 2017 ulicę w Katowicach, w dzielnicy Brynów (zastąpił dotychczasowego patrona - Brunona Jasieńskiego).

W 2010 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2011 Rokiem Czesława Miłosza. Na program obchodów 100. rocznicy urodzin pisarza złożyły się nowe wydania książkowe, konferencje, dyskusje i wystawy, organizowane w Polsce i za granicą - od Krasnojarska przez Wilno, Krasnogrudę, Kraków, Paryż po Nowy Jork i San Francisco. Jego najważniejszym punktem był II. Festiwal Miłosza, który odbył się w Krakowie w dniach od 9 do 15 maja 2011.

Od 2014 roku jest patronem ulicy na wrocławskim Kleczkowie.

Wykaz literatury uzupełniającej: Czesław Miłosz.

Bożena Chrząstowska, Poezje Czesława Miłosza, wyd. 3, Warszawa: WSIP, 1998 (Biblioteka Analiz Literackich), ​ISBN 83-02-05110-1 ​.

Agnieszka Kosińska, Jacek Błach, Kamil Kasperek, Czesław Miłosz. Bibliografia druków zwartych, Kraków: Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne - Oficyna Wydawnicza AFM; Warszawa: Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literatura Polską. Oddział Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, 2009, ​ISBN 978-83-7571-064-9 ​, ​ISBN 978-83-89378-37-8 ​.

Zdzisław Łapiński, Wstęp, [w:] Czesław Miłosz, Poezje wybrane, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2013 (Biblioteka Narodowa. Seria 1; nr 320), ​ISBN 978-83-61056-46-1 ​.

Kamil Sipowicz, Encyklopedia polskiej psychodelii. Od Mickiewicza do Masłowskiej, od Witkacego do street artu, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2013 (rozdz. Widzenie znad zatoki San Francisco Czesława Miłosza), ​ISBN 978-83-62467-88-4 ​.

Andrzej Zawada, Miłosz, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1966 (A to Polska Właśnie), ​ISBN 83-7023-564-6 ​.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czesław Miłosz (ur. 30 czerwca 1911 w Szetejniach, zm. 14 sierpnia 2004 w Krakowie) - polski poeta, prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz, dyplomata; w latach 1951-1993 przebywał na emigracji, do 1960 we Francji, następnie w Stanach Zjednoczonych; w Polsce do 1980 obłożony cenzurą; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1980); profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Uniwersytetu Harvarda; pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce; brat Andrzeja Miłosza.

# data[].attributes.body
2008 - powieść ,,Bieguni''

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.alternative_text
Olga Tokarczuk - Laureatka w roku 2008 i 2015

# data[].attributes.body
2015 - ,,Księgi Jakubowe''

# data[].attributes.body
1997 - powieść ,, Widnokrąg''

# data[].attributes.body
2000 - ,,Matka odchodzi''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rodzina Różewiczów przeprowadziła się tuż po I wojnie światowej z Osjakowa w Sieradzkiem do Radomska i tam też urodził się Tadeusz, czwarty z pięciorga dzieci (starsi bracia - Bogumił, Eugeniusz, Janusz oraz młodszy Stanisław). Ojciec Władysław (1886-1977) - syn Stanisława i Zofii z Sieradzkich małżonków Różewiczów - był niższym urzędnikiem sądowym. Matka, Stefania Maria z Gelbardów (1895-1957) - córka Arona Lejba i Florentyny Ge(r)lbardów - zajmowała się domem. Wywodziła się z rodziny żydowskiej. Aby wyjść za mąż, zdecydowała się na chrzest. Tadeusz Różewicz uczęszczał do Gimnazjum im. Feliksa Fabianiego w Radomsku, w którym uzyskał małą maturę.

Starszy brat, Janusz Różewicz, miłośnik literatury, w latach szkolnych, wciągnął młodszego brata do wspólnego czytania. Poznali wtedy takie utwory, jak Ferdydurke, , , kolekcjonowali czasopisma, np. „ Chimerę", „ Skamandra" czy „ Wiadomości Literackie". Bracia studiowali literaturę i pisali pierwsze wiersze. Na własną rękę studiowali rozwiązania formalne poezji Leśmiana, Iłłakowiczówny, Juliana Przybosia (późniejszego mistrza Tadeusza Różewicza), o czym świadczą opublikowane w „ Czerwonych Tarczach " parodie tych autorów napisane przez 17-letniego Tadeusza. Młody Różewicz pisywał także do pisma „Pod znakiem Marii".

Tadeusz Różewicz zdawał do Liceum Pedagogicznego w Piotrkowie Trybunalskim, jednak nie zaliczył egzaminu z powodu śpiewu. Był w trakcie starań o przyjęcie do Liceum Leśnego w Żyrowicach lub szkoły Marynarki Handlowej w Gdyni, gdy wybuchła wojna. Rodzina przechodziła wtedy problemy finansowe.

Od 1939 Tadeusz zaczął pracować jako goniec i magazynier w Kreishauptmannschafcie w Radomsku, potem jako pracownik magistracki w kwaterunku prowadził ewidencję komornego. Następnie został uczniem stolarskim w Fabryce Mebli Giętych Thonet.

Janusz Różewicz od początków wojny pracował w konspiracji pod pseudonimami „Gustaw" i „Zbych", od 1 stycznia 1941 wciągnął do działalności konspiracyjnej Tadeusza Różewicza. W 1942 Tadeusza został zaprzysiężony jako żołnierz Armii Krajowej (pseudonim „Satyr"). Szkolił się przez pół roku, a w 1943 przeniesiono go do oddziałów leśnych. Walczył z bronią w ręku od 26 czerwca 1943 do 3 listopada 1944 na terenie powiatów radomszczańskiego, koneckiego, włoszczowskiego, opoczyńskiego i częstochowskiego. Pisał wiersze i zajmował się dziennikarstwem (prowadził pismo „Czyn Zbrojny"). Jego poezja była tak podziwiana przez partyzantów, że dowódca oddziału odkomenderował go na tydzień do napisania większego tekstu.

W 1944 powstały „Echa leśne" uważane za właściwy debiut literacki Różewicza. Tomik składał się z wierszy, fraszek, humoresek, wywiadów, prozy poetyckiej utrzymanej w duchu patriotycznym. Także w tym tekście ujawnia się zamiłowanie młodego Różewicza do dzieł Słowackiego i Żeromskiego. Jest to dziełko pisane w duchu przystającym do poezji tamtego czasu ( Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy), pojawia się bowiem bolesna wątpliwość - istnienie bohaterstwa w wojnie, w zabijaniu człowieka przez człowieka dla wyższej sprawy. To moralne spaczenie budzi obawy w sporze o wyzwoloną Polskę. Szersze deklaracje i skrajne postanowienia znaleźć można w tekstach powojennych, w ekspresjonistycznym debiucie powojennym czy w „Do piachu". Młody Różewicz, jeszcze wtedy nieocalony, wyrażał w „Echach leśnych" jeszcze klasyczny model świata - usilnej wiary w odbudowę i zwycięstwo kultury polskiej oraz życia.

W 1943 Janusz Różewicz pisał o „Echach leśnych" zapowiadając bratu: „ty będziesz lepiej pisał ode mnie, będziesz lepszym poetą...".

W 1945 roku Tadeusz Różewicz ujawnił się w Komisji Likwidacyjnej. Trzy lata później został odznaczony Medalem Wojska Polskiego, a w 1974 londyńskim Krzyżem Armii Krajowej.

W 1945 Różewicz mieszkał w Częstochowie, współtworząc środowisko inteligenckie w tym mieście. 8 lipca debiutował w miejscowym piśmie literacko-artystycznym „ Głos Narodu" satyrycznym wierszem Figa z Unry. Juliana Przybosia poznał w redakcji czołowego tygodnika literackiego „ Odrodzenie". Zainteresowany młodym poetą Przyboś czym prędzej ściągnął go do Krakowa. Tam Tadeusz zdał maturę i został studentem historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, jednak studiów nie ukończył. Wszedł do grupy młodej Neoawangardy Krakowskiej. Przyjaźnił się z takimi postaciami polskiej kultury, jak Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski, Kazimierz Mikulski, Andrzej Wróblewski, Andrzej Wajda.

Różewicz debiutował trzykrotnie - przed wojną w pismach literackich, w czasie wojny poprzez teksty leśne i po wojnie. Trzeci debiut, jedyny, który Przyboś znał, uznał za rewolucyjny. Różewicz był wedle niego poetą, który „jak Minerwa z głowy Jowisza wyskakuje zupełnie zbrojny". Tomy poetyckie (1947) i Czerwona rękawiczka (1948) wywołały szok ówczesnej poezji. Leopold Staff korzystał z nich przy pisaniu swych ostatnich wierszy. Do najbardziej popularnych wierszy wchodzi „Lament" i „Ocalony". Ten ostatni nawiązywał polemiczny dialog z tomikiem Czesława Miłosza z 1945 roku Ocalenie. Różewicz nadał nowy kształt poezji, co zaliczane jest do nurtu poezji odbudowującej sens po tragedii Auschwitz (wedle tezy Theodora Adorno, iż po Auschwitz nie można stworzyć nic autentycznego). To nowatorstwo polegało przede wszystkim na poetyce inaugurującej czwarty system wersyfikacji w poezji, a następnie piąty, nazywany często „różewiczowskim". Wersyfikację młodego Różewicza analizowali tacy powojenni eksperci jak Maria Dłuska czy Zbigniew Siatkowski.

Wczesna powojenna poezja Różewicza jest przede wszystkim ekspresjonistyczna i katastroficzna, tak silnie, że oskarżano go o nihilizm. Oprócz tego krytyka wyrzucała poecie zainteresowanie, „plagiatowanie" zachodniej poezji. Socrealistyczne obrzydzenie do wpływów Eliota, Pounda, Russella na poezję Różewicza przejawiało się nie tylko u krytyków czysto komunistycznych, ale także u Wyki, który jednak podziwiał dokonania w poezji młodego poety.

Różewicz zaprzyjaźnił się z Tadeuszem Borowskim i obaj początkowo odnosili się sceptycznie do władzy komunistycznej. Obaj starali się wyjechać z kraju. Gdy Borowski starał się o wyjazd do USA, Różewicz poprosił przy wstawiennictwie Przybosia o stypendium do Paryża. Oba plany nie udały się, ale Borowskiemu udało się wyjechać do Berlina, a Różewiczowi do Budapesztu (na rok 1950). Różewicz nabrał dystansu do swojej poezji.

Na Węgrzech powróciła u niego fascynacja człowiekiem szarym - Troskliwość robotnicza o dobro wspólne nie była wbrew pozorom sielankopisarskim wierszem optymistycznym (Wyka), czy też czymś socrealistycznym, lecz szkicem postaci szarego człowieka. Prostota, szarość należy tu do osobliwej filozofii Różewicza sięgającej ideowo do Rzęsy Leopolda Staffa. Robotnik występujący w wierszu wystąpi potem w Kartotece jako Stary Górnik.

Wracając do Polski Różewicz postanowił zamieszkać w Gliwicach, odcinając się od wrogich mu środowisk literackich. Żył tam w skrajnej biedzie. Powstały wiersze ironizujące porządek życia - Czas, który idzie, gdzie sugestywnie informuje o narzuconym porządku: „komunizm ludzi podniesie| obmyje z czasów pogardy". Różewicz przeżył wówczas nagonkę na swoją poezję. Poetę upominał Julian Tuwim: „Ale, na miłość Boską, co Pan tam robi w tych Gliwicach...".

Śmierć Józefa Stalina (1953) i odwilż gomułkowska (1956) zmieniły postać polskiej literatury - debiuty Zbigniewa Herberta (Struna światła, 1956), Mirona Białoszewskiego ( Obroty rzeczy, 1956), inicjatywy Artura Sandauera obrazują odwilż (zob. pokolenie „Współczesności"). Krytyka zauważyła w wierszach Różewicza dążenie do wyzwolenia, a następnie został wydany zbiór jego Poezji zebranych, co było sukcesem Różewicza jako młodego klasyka.

Perspektywa ta krępowała poetę, który wówczas fascynował się awangardą paryską ( Samuel Beckett, Eugene Ionesco) i stworzył najbardziej rewolucyjne dzieło w swoim dorobku twórczym - Kartotekę. Krytyka odnosiła się do niej na początku przychylnie (np. Jan Kott). Późniejsze interpretacje Macheja, Niziołka dowodzą, że sztuka jest tak dalece awangardowa, że nie do zrealizowania. Sprzeczności, które sztuka wywołuje, to między innymi ukryty powrót do klasycznego już dzieła romantycznego, co jest zauważalne w postaci Bohatera. Ukryty neoromantyzm będzie się jednak przejawiał w twórczości Różewicza dużo później.

Kartoteka jest pierwszym przykładem teatru absurdu w polskiej literaturze, reformujący w znaczącym stopniu światowe spojrzenie na ten nurt. Różewicz przejdzie drogę przez abstrakcyjne, neobarokowe i formistyczne dokonania w poezji. Szczególne miejsce zajmuje tu poemat Zielona róża, a także Nic w płaszczu Prospera, które otwierają w tej poezji kluczowy element: Nic. Paralelne do To Miłosza, Nic jest nowatorską odmianą absurdu w poezji. Nic jest najważniejszym środkiem urealnienia poezji, przekazania autentycznego przekazu rzeczywistości.

Różewicz interesujący się sztuką współczesną, znajduje sobie nowatorskie miejsce także w postmodernizmie. Począwszy od Kartoteki Różewicz kompiluje pomysły, układa i rozrzuca teksty. Powstaje rewolucyjny wynalazek Różewicza - „śmietnik". Najbardziej znanym tego typu tekstem jest Przygotowanie wieczoru autorskiego. W roku 2016 ukazał się album zatytułowany Śmietnik, zawierający teksty Różewicza i - przedstawiające poetę, wynoszącego śmieci z domu na śmietnik - zdjęcia Adama Hawałeja, wrocławskiego fotoreportera zaprzyjaźnionego z pisarzem.

Różewicz sięga też do pop-artu, co stanowi bardzo obszerny nurt przejawiający się w „śmietnikach". Odważne zerwanie środków estetycznych, wyjałowienie języka, zniszczenie kontekstów poetycznych wierszy Różewicza było prawdopodobnie inspirowane także szkicem Gombrowicza - „ Przeciw poetom ".

W awangardzie i skrajnym stylu Różewicz ( styl Różewiczowski) poszedł tak daleko, że nieoczekiwanie wystąpił przeciwko niemu Julian Przyboś. „ Oda do turpistów" wymierzona przeciw uczniom - Różewiczowi, Białoszewskiemu, Grochowiakowi w 1962 była sprzeciwem wobec rzekomego używania przez tych poetów środków brzydoty, antysztuki bez sensu i dla szkody sztuki. Umiłowanie środków niszczycielskich zainspirowało Grochowiaka, który uczynił turpizm swoją drogą estetyczną.

W 1964 roku podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową.

W 1967 Przyboś zaatakował Różewicza i zorganizował nagonkę przeciw niemu.

Latem 1949, z braku widoków na własne mieszkanie, z Krakowa przeniósł się do Gliwic, gdzie zamieszkał w domu przy ul. Zygmunta Starego 28. Poślubił Wiesławę Kozłowską. W Gliwicach urodzili się ich synowie: Kamil (1950) i Jan (1953).

Od 1968 do śmierci Różewicz mieszkał we Wrocławiu. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

W 2008, po wydaniu tomu poetyckiego Nauka chodzenia, Różewicz otrzymał Europejską Nagrodę Literacką w Strasburgu, następnie jako pierwszy został uhonorowany „ Silesiusem" - wrocławską nagrodą poetycką literatury środkowoeuropejskiej i wschodniej. Pojawiły się również tomy Druga strona medalu i Kup kota w worku. 8 października zmarł syn Różewicza Jan, zaś miesiąc później jego brat, Stanisław.

Tadeusz Różewicz zmarł 24 kwietnia 2014 we Wrocławiu; pogrzeb odbył się 29 kwietnia 2014 i zgodnie z wolą poety spisaną w testamencie jego prochy zostały złożone na cmentarzu przy kościele ewangelickim Naszego Zbawiciela w Karpaczu.

Różewicz tworzył już przed wojną. Juwenilia publikował między innymi w czasopismach Pod znakiem Marii i Czerwone Tarcze. W 1944 wydał, wraz z bratem Januszem, Echa Leśne, a dwa lata później zbiór satyrycznej prozy i poezji W łyżce wody. Jednak za jego debiut uznaje się dopiero tom (1947). W 1991 Różewiczowi nadano tytuł Honorowego Obywatela Miasta Radomska, w 1999 został laureatem Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta za „twórczość całego życia". W 2000 otrzymał Nagrodę Literacką „Nike" za tom poetycki Matka odchodzi (1999). W 1968, w połowie lat 70. i na początku lat 80 XX wieku. Tadeusz Różewicz był poważnym kandydatem do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, jednak nagrodę w tamtym czasie otrzymał Czesław Miłosz. Jeden z najczęściej tłumaczonych polskich autorów, jego książki przełożono na 49 języków. W roku 2017 ukazał się tom Różewicza Wiersze i poematy z „Twórczości" (1946-2005), dokumentujący wieloletnią współpracę pisarza z miesięcznikiem Twórczość, najstarszym polskim czasopismem literackim.

Poezja Różewicza wyraża tragizm osamotnionej jednostki, zagubionej w powojennym świecie zdominowanym przez widmo masowej śmierci, okrucieństwa, obojętności i cywilizacyjnego uniformizmu. Jest to twórczość osoby okaleczonej i porażonej okrucieństwem wojny. Bohater jego wierszy jest osobowością zagrożoną dezintegracją i powszechnym chaosem. W wierszach Przepaść i Koncert życzeń pisze o prostych uczuciach, o podstawowych wartościach: życzliwości, dobroci, przywiązaniu do miejsca urodzenia.

Od strony formalnej poezja Różewicza jest kontynuacją tradycji awangardy. W jego dorobku przeważają wiersze wolne i wiersze zdaniowe, których budowę Tadeusz Drewnowski określa jako kubistyczną - każda strofa jest osobnym klockiem odrębnym zarówno znaczeniowo, jak i kompozycyjnie.

Dramat stworzony przez Różewicza to całkowicie odrębna koncepcja teatru. Można tutaj dopatrywać się wpływów awangardy paryskiej ( Samuel Beckett, Eugène Ionesco), jednak teatr ten jest autobiograficzny i posiada silne wpływy tradycji polskiej. Teatr Różewicza jest teatrem realistycznym, fragmentarycznym, poetyckim i teatrem absurdu.

Jego wizja partyzantki ( Do piachu) wywołała protesty kombatantów.

Był współautorem scenariuszy 9 filmów reżyserowanych przez jego brata Stanisława. Jako scenarzysta parokrotnie współpracował z Kornelem Filipowiczem.

1944 - Echa leśne

1946 - W łyżce wody

1948 - Czerwona rękawiczka

1950 - Pięć poematów

1951 - Czas, który idzie

1952 - Wiersze i obrazy

1954 - Równina

1955 - Srebrny kłos (zawiera m.in. wiersz Przepaść)

1956 - Poemat otwarty

1960 - Rozmowa z księciem

1961 - Zielona róża (wiersze wydane razem z dramatem Kartoteka)

1961 - Głos Anonima (zawiera poemat Et in Arcadia ego)

1962 - Nic w płaszczu Prospera

1964 - Twarz

1968 - Spadanie, Non-stop-show (poemat)

1968 - Twarz trzecia

1969 - Regio

1973 - Poezja, dramat, proza (wybór)

1974 - Wiersze

1977 - Duszyczka

1987 - Poezje

1983 - Na powierzchni poematu i w środku

1984 - Poezje wybrane (II)

1987 - Poezje

1988 - Poezja T. 1-2

1991 - Płaskorzeźba

1996 - Zawsze fragment

1998 - Zawsze fragment. Recycling finał Nagrody Literackiej Nike, 1999

2001 - Nożyk profesora (poemat i wiersze) finał Nagrody Literackiej Nike, 2002

2002 - Szara strefa - nominacja do Nagrody Literackiej Nike, 2003

2004 - Wyjście - finał Nagrody Literackiej Nike, 2005

1955, 2005 - Uśmiechy

2006 - cóż z tego że we śnie

2007 - Nauka chodzenia. Gehen lernen

2008 - Dwie strony medalu

2008 - Kup kota w worku. Work in progress

2011 - Historia pięciu wierszy

2011 - Dorzecze Różewicza (antologia wierszy ze szkicami 24. poetów)

2012 - To i owo

2014 - Wiersze przeczytane

2015 - Ostatnia wolność

2015 - Znikanie

2017 - Wiersze i poematy z „Twórczości" (1946-2005)

Wspólnie z Kornelem Filipowiczem:

Wspólnie ze Stanisławem Różewiczem:

Historia pięciu wierszy. Redaktor Jan Stolarczyk. Witryna Artystów, Kłodzko 1993 (wydano w nakładzie 250 egzemplarzy numerowanych)

Zabawy przyjemne i pożyteczne Tadeusza Różewicza, Eugeniusza Geta Stankiewicza i... (2006) - film dokumentujący wrocławską wystawę pod tym tytułem (płyta DVD, dodatek do „Odry" 2006, nr 2)

Tadeusz Rożewicz - Zofia i Jerzy Nowosielscy: Korespondencja. Wstęp i opracowanie Krystyna Czerni. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008. ISBN 978-83-08-04395-0 .

Margines, ale... Wybór i opracowanie Jan Stolarczyk. Biuro Literackie, Wrocław 2010. ISBN 978-83-62006-30-4 .

Wbrew sobie. Rozmowy z Tadeuszem Różewiczem. Opracowanie Jan Stolarczyk. Biuro Literackie, Wrocław 2011. ISBN 978-83-62006-91-5 .

Historia pięciu wierszy. Wstęp Bogusław Michnik. Uwagi edytorskie Jan Stolarczyk. Biuro Literackie, Wrocław 2011. ISBN 978-83-62006-27-4 .

Kartoteka (reprint). Wstęp Zbigniew Władysław Solski. Biuro Literackie, Wrocław 2012. ISBN 978-83-62006-23-6 .

Tadeusz Różewicz - Adam Hawałej: Śmietnik. Redakcja i opracowanie Jarosław Borowiec. Wrocławskie Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2017. ISBN 978-83-65502-10-0 .

Karl Dedecius - Tadeusz Różewicz: Listy 1961-2013. Opracowanie Andreas Lawaty i Marek Zybura. Universitas, Kraków 2017. Tom 1 i 2. ISBN 978-83-242-3110-2 .

Grażyna Sztukiecka, Umrę cały? Rozmowy w cieniu śmierci. Senilna poezja Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Zbigniewa Herberta i Jarosława Marka Rymkiewicza, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2011

Ewangelia odrzuconego. Szkice w 90. rocznicę urodzin Tadeusza Różewicza, red. J.M. Ruszar, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2011

Karol Hryniewicz, Cogito i dubito. Dyskurs estetyczny w poezji Zbigniewa Herberta i Tadeusza Różewicza, Wydawnictwo JMR Transatlantyk, Kraków 2014

Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej, red. J.M. Ruszar i D. Siwor, Instytut Myśli Józefa Tischnera, Kraków 2016

Joanna Adamowska, Sens kobaltu. Zbigniewa Herberta i Tadeusza Różewicza spotkania z malarzami, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2018

Józef Ruszar, Mane, tekel, fares. Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza, Wydawnictwo Naukowe ATH - Instytut Myśli Józefa Tischnera, Bielsko-Biała - Kraków 2019

Magdalena Grochowska, Różewicz. Rekonstrukcja, tom 1, Wydawnictwo Dowody na Istnienie, Warszawa 2021.

Order Sztandaru Pracy II klasy (1977) „za całokształt twórczości literackiej",

Order Ecce Homo (2000) „za odkrywanie mrocznej strony świata pełnego chaosu i podziałów, nadzieję bijącą z oceny codziennej, pozornie beznamiętnej szarości, za pogodzenie się z nieuchronnością i konsekwencję w dążeniu do poznania prawdy o człowieku, choćby najgorszej. Za poezję, która „dotyka serc i rzeczy..." (Poetyka),

1966 - Nagroda Państwowa I stopnia,

1970 - Nagroda Miesięcznika Odra

1955 - Nagroda Państwowa II stopnia,

7 października 1991 - doktorat honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego,

1995 - honorowe obywatelstwo Gliwic,

2000 - doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego,

1 czerwca 2006 Tadeusz Różewicz odebrał dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego. Promotorem była prof. Małgorzata Książek-Czermińska. Po 15 minutach wygłaszania wykładu okolicznościowego przerwał, wyjaśniając, że nie będzie zabierał czasu zebranym, a pełny tekst i tak pojawi się w pamiątkowej publikacji,

26 listopada 2006 - Nagroda Złotego Berła,

8 października 2007 - nadanie tytułu honoris causa przez Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu,

2008 - Złoty Wawrzyn Olimpijski 2008 w kategorii poezja,

25 czerwca 2009 - nadanie tytułu honoris causa przez Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Kielcach [1],

18 stycznia 2011 - Nagroda specjalna Polityki „Kreator kultury 2010" - „Nagroda za wierność poezji i sobie. Za świadectwo dane kilku kolejnym epokom oraz pytania, które włączyły polską literaturę i teatr w europejską debatę o najważniejszych doświadczeniach współczesnego człowieka".

Uchwałą Sejmu RP IX kadencji z 27 listopada 2020 zdecydowano o ustanowieniu roku 2021 Rokiem Tadeusza Różewicza w 100. rocznicę urodzin. Patronom roku 2021 poświęcono wydanie specjalne Kroniki Sejmowej.

9 października 2021 w Muzeum Pana Tadeusza otwarto wystawę stałą "Pan Tadeusz Różewicz", opartą o archiwum i zbiory Tadeusza Różewicza przekazane przez Gminę Wrocław Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tadeusz Różewicz - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Rodzina Różewiczów przeprowadziła się tuż po I wojnie światowej z Osjakowa w Sieradzkiem do Radomska i tam też urodził się Tadeusz, czwarty z pięciorga dzieci (starsi bracia - Bogumił, Eugeniusz, Janusz oraz młodszy Stanisław). Ojciec Władysław (1886-1977) - syn Stanisława i Zofii z Sieradzkich małżonków Różewiczów - był niższym urzędnikiem sądowym.

# data[].attributes.body
,,Matka odchodzi''

# data[].attributes.attachment_link.title
Jerzy Pilch – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.headline
Joanna Olczak-Ronikier - Laureatka w roku 2002

# data[].attributes.subject
Joanna Olczak-Ronikier - Laureatka w roku 2002

# data[].attributes.body
,,W ogrodzie pamięci"

# data[].attributes.attachment_link.title
Joanna Olczak-Ronikier – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Joanna Olczak-Ronikier (ur. 12 listopada 1934 w Warszawie) – polska pisarka, scenarzystka, współzałożycielka kabaretu literackiego „Piwnica pod Baranami”.

# data[].attributes.headline
Jarosław Marek Rymkiewicz - Laureat w roku 2003

# data[].attributes.subject
Jarosław Marek Rymkiewicz - Laureat w roku 2003

# data[].attributes.body
,,Zachód słońca w Milanówku''

# data[].attributes.attachment_link.title
Jarosław Marek Rymkiewicz – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.body
,,Raptularz''

# data[].attributes.attachment_link.title
Urszula Kozioł – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.headline
Stanisław Barańczak - Laureat w roku 1999

# data[].attributes.subject
Stanisław Barańczak - Laureat w roku 1999

# data[].attributes.body
,,Chirurgiczna precyzja''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Barańczak wraz z żoną Anną (1995)

Data i miejsce urodzenia

13 listopada 1946
Poznań

Data i miejsce śmierci

26 grudnia 2014
Newtonville

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

literatura piękna

Ważne dzieła

Jednym tchem

Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu

Odznaczenia

Stanisław Barańczak (ur. 13 listopada 1946 w Poznaniu, zm. 26 grudnia 2014 w Newtonville) - polski poeta, krytyk literacki, tłumacz, jeden z najważniejszych twórców Nowej Fali, działacz Komitetu Obrony Robotników. Używał pseudonimów Barbara Stawiczak oraz Szczęsny Dzierżankiewicz, Feliks Trzymałko, Hieronim Bryłka. J.H., Jan Hammel, Paweł Ustrzykowski, S.B., Sabina Trwałczańska, St.B., Tomasz Niewierny. Brat pisarki Małgorzaty Musierowicz, wuj pisarki i tłumaczki Emilii Kiereś, siostrzeniec bł. ks. Mariana Konopińskiego. Cierpiał na chorobę Parkinsona. Zmarł 26 grudnia 2014. Został pochowany 3 stycznia 2015 na cmentarzu Mount Auburn w Cambridge (Massachusetts).

Absolwent I LO w Poznaniu. Pracownik naukowy Uniwersytetu Adama Mickiewicza: tam ukończył filologię polską i w 1973 r. uzyskał doktorat za rozprawę o twórczości Mirona Białoszewskiego (praca pod tytułem „Język poetycki Mirona Białoszewskiego" przygotowana pod opieką profesora Jerzego Ziomka). Wychowanek Jerzego Ziomka i Edwarda Balcerzana. Wykładał również na Uniwersytecie Latającym w Poznaniu i Krakowie, w 1978 r. podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych. 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami.

W grudniu 1975 roku był sygnatariuszem protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59). Nazwisko Stanisława Barańczaka znalazło się na liście autorów pod szczególnym nadzorem peerelowskiej cenzury. Tomasz Strzyżewski w książce o cenzurze w PRL publikuje poufną instrukcję cenzorską z 21 lutego 1976 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, na której umieszczono jego nazwisko oraz następujące wytyczne: „Wszystkie własne publikacje autorów z poniższej listy zgłaszane przez prasę i wydawnictwa książkowe oraz wszystkie przypadki wymieniania ich nazwisk należy sygnalizować kierownictwu Urzędu, w porozumieniu z którym może jedynie nastąpić zwolnienie tych materiałów. Zapis nie dotyczy radia i TV, których kierownictwo we własnym zakresie zapewnia przestrzeganie tych zasad. Treść niniejszego zapisu przeznaczona jest wyłącznie do wiadomości cenzorów".

W 1981 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych i rozpoczął pracę na Uniwersytecie Harvarda, gdzie objął katedrę języka i literatury polskiej im. A. Jurzykowskiego na wydziale slawistyki. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. W latach 1986-1990 był także redaktorem naczelnym „ The Polish Review", kwartalnika wydawanego przez PIASA.

Debiutował w roku 1965 wierszem Przyczyny zgonu opublikowanym w numerze pierwszym miesięcznika „Odra". Pierwszy wydany tomik poezji to Korekta twarzy z 1968 roku. W latach 1964-1968 był członkiem grupy poetyckiej Próby, zawiązaną przez środowisko tzw. poznańskich lingwistów. Zafascynowany był w tym okresie twórczością Józefa Czechowicza[1]. W latach 1964-1969 pełnił funkcję kierownika literackiego studenckiego Teatru Ósmego Dnia. W latach 1967-1971 członek redakcji miesięcznika „ Nurt" (1967-1973 jako kierownik działu literackiego; w roku 1972 opublikował cykl esejów „Odbiorca ubezwłasnowolniony"), 1967-1975 miesięcznika „ Odra", 1967-1971 „Orientacji", 1968-1976 „ Twórczości", od 1977 wydawanego w drugim obiegu „Zapisu", od 1983 czasopisma „ Zeszyty Literackie ".

Od 1982 członek Funduszu Pomocy Niezależnej Literaturze i Kulturze Polskiej (Francja) i Komitetu Nagród Fundacji POLCUL (Australia). Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Eseje i tomy poetyckie

1964: Na wznak w lesie [nieoficjalny debiut poetycki, tomik wydany w nakładzie 4 egzemplarzy]

1968: Korekta twarzy

1970: Jednym tchem

1971: Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych

1972: Dziennik poranny. Wiersze 1967-1971

1973: Ironia i harmonia. Szkice o najnowszej literaturze polskiej

1974: Język poetycki Mirona Białoszewskiego

1977: Ja wiem, że to niesłuszne. Wiersze z lat 1975-1976

1978: Sztuczne oddychanie

1979: Etyka i poetyka. Szkice

1980: Knebel i słowo. O literaturze krajowej w latach siedemdziesiątych

1980: Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu

1981: Wiersze prawie zebrane

1981: Książki najgorsze

1981: Dziennik poranny. Poezje 1967-1981

1981: Bo tylko ten świat bólu...

1983: Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazje w masowej kulturze literackiej PRL

1984: Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta

1986: Atlantyda i inne wiersze z lat 1981-1985

1988: Przed i po. Szkice o poezji krajowej przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych

1988: Widokówka z tego świata i inne rymy z lat 1986-1988

1990: Tablica z Macondo, albo osiemnaście prób wytłumaczenia sobie i innym po co i dlaczego się pisze

1991: Biografioły

1991: 159 wierszy. 1968-1988

1994: Podróż zimowa

1995: Pegaz zdębiał

1996: Poezja i duch Uogólnienia. Wybór esejów 1970-1995

1998: Geografioły

1998: Chirurgiczna precyzja

W latach 1967-1969 należał do PZPR. Sygnatariusz Listu 59 oraz członek założyciel Komitetu Obrony Robotników (1976). Od 1977 roku został również objęty cenzuralnym zakazem publikacji, a także zwolniony dyscyplinarnie z pracy na UAM w Poznaniu. Rozpoczął współpracę z prasą niezależną, między innymi: „ Zapisem", „ Krytyką" i „Biuletynem Informacyjnym". W roku 1977 przystąpił do członkostwa Polskiego PEN Clubu, a w prasie oficjalnej publikował nadal, lecz pod pseudonimem (jako Barbara Stawiczak w „ Tygodniku Powszechnym" i „ Znaku", jako Paweł Ustrzykowski w „Tekstach" i „ Nurcie", jako Sabina Trwałczańska w „Tygodniku Powszechnym", „ Zwierciadle" i „ Literatura na Świecie ").

Uczestniczył w głodówce w kościele św. Marcina w Warszawie, która była apelem o uwolnienie ofiar wypadków czerwcowych. W 1980 aktywnie działał w wielkopolskiej „Solidarności", a w sierpniu tego roku został przywrócony do pracy na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Stanisław Barańczak jest zazwyczaj uważany za przedstawiciela poznańskiej szkoły przekładu. Jego publikacje dotyczące teorii przekładu służą kształceniu kolejnych polskich tłumaczy pracujących w różnych językach.

W swoim dorobku ma dużą liczbę przekładów m.in. z angielskiego, rosyjskiego i litewskiego. Tłumaczył utwory bardzo różnorodne pod względem czasu powstania i stylu.

Ocalone w tłumaczeniu (1992) Barańczaka to często cytowana książka w tekstach dotyczących teorii tłumaczenia. Autor porusza w niej problemy takie jak: ekwiwalencja i przekładalność, tłumaczenie polisemii i komizmu, kryteria zastosowania technik adaptacyjnych, archaizacja w tłumaczeniu itd. Jako przykłady rozwiązań poszczególnych trudności Barańczak podaje fragmenty własnych tłumaczeń.

Książka składa się z trzech części. W części pierwszej Barańczak przedstawia swoje ogólne podejście do tłumaczenia poezji poparte przykładami tłumaczeń stworzonych przez innych autorów wraz ze swoimi wersjami. Część drugą stanowi zbiór esejów opisujących problemy, z którymi muszą zmierzyć się tłumacze, na przykład: tłumaczenie poezji dla dzieci, czy tłumaczenie Szekspira dla potrzeb teatru. Część trzecia to „mała antologia przekładów-problemów: 40 łamigłówek w postaci wierszy do przetłumaczenia(...)", w której autor prezentuje hiszpańskie, niemieckie, rosyjskie i angielskie teksty oryginalne, analizuje je i przedstawia własną propozycję przekładu danego tekstu.

Jedną z teoretycznych propozycji Barańczaka w przekładzie poezji jest heurystyczny model tłumaczenia, którego podstawą jest pojęcie „ dominanty semantycznej ".

Zgodnie z modelem Barańczaka w interpretacji poezji nie są potrzebne informacje biograficzne czy społeczno-historyczne.

E.E. Cummings

William Shakespeare

Antologia angielskiej poezji metafizycznej XVII stulecia (PIW 1991)

Jan od Krzyża, Poezje wybrane (Kraków 2010, Wydawnictwo karmelitów Bosych)

Elizabeth Bishop, 33 wiersze (1995)

Seamus Heaney,

44 wiersze (1994)

Ciągnąc dalej. Nowe wiersze 1991-1996 (1996)

Światło elektryczne (Kraków 2003, Wydawnictwo Znak)

Thomas Hardy, 55 wierszy (1993)

Gerard Manley Hopkins, 33 wiersze.

Wybór poezji, wyboru dokonał, przełożył i wstępem opatrzył S. Barańczak, Wydawnictwo Znak, Kraków 1981, wyd. I, s. 108

Miłość jest wszystkim, co istnieje: 300 najsławniejszych angielskich i amerykańskich wierszy miłosnych: Antologia (Kraków 1992, Wydawnictwo Znak)

Ursula K. Le Guin, Czarnoksiężnik z Archipelagu (Wydawnictwo Literackie 1983)

Iosif Brodski, Znak Wodny (1993)

Charles Simic, Madonny z dorysowaną szpicbródką oraz inne wiersze, prozy poetyckie i eseje (1992)

Thomas Campion, 33 pieśni (1995)

Andrew Marvell, 24 wiersze (1993)

John Keats, 33 wiersze (1997)

Robert Herrick, 77 wierszy (1992)

Robert Frost, 55 wierszy (1992)

George Herbert, 66 wierszy (1997)

Edward Lear, 44 opowiastki (1998)

Philip Larkin, 44 wiersze (1991)

John Donne, 77 wierszy (1997)

Paul Celan, Utwory wybrane (1998)

Władimir Bukowski, I powraca wiatr ... (1999)

Aleksandr Galicz, Pytajcie, synkowie. Wiersze i piosenki (1995)

James Merrill, Wybór poezji (1990)

Natalja Gorbaniewska, Drewniany anioł. Wiersze

Edward Lear, Lewis Carroll, W.S. Gilbert, A.E. Housman, Hilaire Belloc, 44 opowiastki wierszem (Wydawnictwo Znak 1998)

Henry Vaughan, 33 wiersze (Wydawnictwo Znak 2000)

Z Tobą więc ze Wszystkim: 222 arcydzieła angielskiej i amerykańskiej liryki religijnej (Wydawnictwo Znak 1992)

Ocalone w tłumaczeniu: szkice o warsztacie tłumacza poezji z dodatkiem małej antologii przekładów-problemów (Wydawnictwo a5 Kraków 2004)

Fioletowa krowa: antologia angielskiej i amerykańskiej poezji niepoważnej (Wydawnictwo a5 Kraków 2007)

Ogden Nash, W świecie mułów nie ma regułów (Media Rodzina 2007)

Dr. Seuss (Theodor Seuss Geisel)

Peter Barnes, Czerwone nosy (w: Dialog, rocznik 1993, nr 1-2, s. 35-101)

444 wiersze poetów języka angielskiego XX wieku (Wydawnictwo Znak, Kraków 2017)

W 2015 roku Miasto Poznań i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza zainicjowali Poznańską Nagrodę Literacką, której częścią jest Nagroda - Stypendium im. Stanisława Barańczaka. Wysokość stypendium wynosi 40 tys. zł. Nagrodę - Stypendium im. Stanisława Barańczaka przyznaje się twórcom, którzy nie ukończyli 35. roku życia.

Marian Stala: Chwile pewności: 20 szkiców o poezji i krytyce. Kraków: Znak, 1991, s. 180-192. ISBN 83-7006-103-6 .

Stanisław Stabro: Poeta odrzucony. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989, s. 229-249. ISBN 83-08-01941-2 .

Stanisław Barańczak: Wiersze zebrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2007. ISBN 83-85568-84-0 .

Barańczak, Ocalone w tłumaczeniu. Szkice o warsztacie tłumacza poezji z dodatkiem poglądowym w postaci „Małej Antologii Przekładów-Problemów"., Poznań: Wydawnictwo a5, 1992, ISBN 83-85568-00-X , OCLC 233426950.

Krzysztof Biedrzycki: Świat poezji Stanisława Barańczaka, Kraków: Universitas, 1995

Zespół pod redakcją Alicji Szałagan: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. Warszawa: WSiP 1993-2004, s. 98-104.

Tomasz Strzyżewski: Wielka księga cenzury PRL w dokumentach. Warszawa: Prohibita, 2015, s. 95. ISBN 978-83-61344-70-4 .

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Barańczak - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Barańczak wraz z żoną Anną (1995) Data i miejsce urodzenia 13 listopada 1946 Poznań Data i miejsce śmierci 26 grudnia 2014 Newtonville Narodowość polska Dziedzina sztuki literatura piękna Ważne dzieła Jednym tchem Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu Odznaczenia Stanisław Barańczak (ur. 13 listopada 1946 w Poznaniu, zm.