# data[].attributes.body
Ónæmi getur verið meðfætt eða áunnið og vísar það til eiginleikans til að aðlagast sýkingareyðandi lyfjum (e. Anti-infective agents)  og þannig framleiða fleiri frumur sem eru ónæmar fyrir ákveðnu lyfi.

Árið 1928 uppgötvaði Alexander Felming penicillín og glæddi það von flestra að hægt væri að lækna og jafnvel vinna bug á sjúkdómum heimsins. En annað leiddi í ljós, með tímanum fóru stofnar ónæmrar baktería að koma fram og er svo komið að sumar tegundir baktería eru ónæmar fyrir nánast öllum sýklalyfjum (Embætti landlæknis, e.d.)

Sýklalyfjaónæmi getur greinst á öllum aldri þeir sem sækjast eftir heilbrigðisþjónustu eða eru með veikt ónæmiskerfi  eru þeir sem eru í meiri hættu á að fá sýkingu (Centers for Disease Control and Prevention [CDC], 2019).

# data[].attributes.body
Við erum nemendurnir María Dögg, Sirrý, Lilja og Sólveig og erum að klára annað ár í hjúkrunarfræði í HA. Hér ætlum við að fjalla um frumuna og sýklalyf í máli og myndum. Frumuna þurfa hjúkrunarfæðingar að kunna skil á því í henni liggur ástæða homeostasis (samvægi) lífeðlisferla manneskjunnar. Það er ekki síður mikilvægt að kunna skil á þeim þáttum sem snerta sýklalyf.

Kafli 7: Frumulífeðlisfræði

Fruman er eins og rússnesk babúska. Þú opnar eina dúkku og inni í  henni er önnur og svo önnur og áfram þar til innsta dúkkan kemur í ljós. Því er svipað farið með frumuna. Þegar einn gluggi er opnaður kemur starfandi kerfi frumulíffæris í ljós. Þegar það er skoðað nánar kemur annað kerfi í ljós og svo koll af kolli. Kerfi fruma er öllu stórbrotnara en babúskan því þegar kemur að frumunni þá er engum botni náð og leitin heldur áfram inn í hið óendanlega. Lyf hafa ekki áhrif á starfsemi fruma öðruvísi en að komast inn í þær. Það er því einföld og rík ástæða fyrir því að kunna í lyfjafræði sitt lítið af hvoru um frumuna.

Kafli 8: Sýklalyf

Við munum fjalla um sýkingareyðandi meðferð og hvenær er æskilegt að nota hana og hvenær ekki. Fjallað verður um tiltekin sýklayf sem notuð eru við bakteríusýkingum; veirueyðandi lyf; sveppalyf; lyf gegn frumdýrum og ormalyf. Einnig verður skoðað hvaða áhrif „æxlishemjandi lyf‘ hafa á frumur eins og krabbamein en þau hafa sérstök áhrif á frumur líkamans og geta valdið frumudauða eða koma í veg fyrir frumuvöxt. Við ætlum líka að fjalla um sýklalyfjaónæmi, sem er ekki lengur möguleg ógn við heilsu mannkyns heldur er hún orðið að veruleika. Svo ætlum við að skoða mögulegar aukaverkanir af völdum. Við munum skoða virkni sýklalyfja út frá aukaverkunum og rófi.

# data[].attributes.body
Ég heiti Lilja. Reykvíkingur en á ættir að rekja austur í Skaftafellssýslu og vestur í Dali.  Áhugamál eru fjallgöngur, fjölskyldan og lífeðlisfræði. Starfandi yfirflugfreyja.

# data[].attributes.body
Ég heiti María Dögg Tryggvadóttir og bý á höfuðborgarsvæðinu ásamt eiginmanni og tveimur börnum. Ég ólst upp í Breiðholtinu og ég á rætur að rekja í Hrunamannahreppinn og Suðurnes. Áhugamál mín eru ferðalög og útivera í náttúrunni með fjölskyldunni.

# data[].attributes.body
Sigríður heiti ég en kölluð Sirrý og búsett í Vestmannaeyjum með manni mínum og þremur börnum, Kári 17 ára, Ingibjörg 9 ára og Theodór 3 ára. Ég ólst upp í Breiðholtinu í Reykjavík en á ættir að rekja til Fáskrúðsfjarðar, Aðalvíkur og Borgarbyggðar. Eins og staðan er í dag er ég ekki að vinna með námi þar sem maðurinn minn er mikið á sjó og ég ein með þetta stóra heimili og í námi. Ég vann áður sem sjúkraliði hjá HSU VE í 5 ár. Áhugamál mín eru að ferðast og vera með fjölskyldu og vinum.

# data[].attributes.body
Myndar vefi, líffæri og loks heila lífveru.

Allar frumur hafa sömu grunn byggingu en hún er kjarni, frumuhimna og umfrymi sem inniheldur sérhæfð frumulíffæri og í umfryminu fara efnaskipti frumunnar fram.

Hver fruma er forrituð með genum (erfðaefni) sem eru skráðar í DNA sameindir í kjarna frumunnar.

DNA gerir frumunni kleift að skipta sér, það myndar langar keðjur litninga.

DNA framleiðir prótein sem ráða byggingu og mikilvægu starfi frumunnar og þannig viðhelst samvægi (homeostasis) frumunnar.

Við frumuskiptingu raða litningarnir sér upp og skipta sér.

Kjarninn (nucleus) geymir þetta erfðaefni sem síðan dreifist til næstu kynslóðar. Hann er með sína eigin kjarnahimnu og er því aðskilinn frá umfryminu.

Kjarnakornið (nucleous) er inni í kjarnanum en kjarnakornið er samsett úr þéttum trefjum og próteini sem verða síðar að netkornum/ríbósómum.

Ríbósómin eru föst við kornótt frymisnet í umfryminu en ríbósómin eru prótínverksmiðja frumunnar.

Genin sem eru skráð í DNA sameindirnar eru ábyrg fyrir starfsemi umritunar og þýðingar RNA sem er mikilvægur stýri þáttur í framleiðslu sérhæfðra próteina fyrir frumuna.

# data[].attributes.body
Ég heiti Sólveig Sigurjóna og er Akureyringur en er búsett í Reykjavík ásamt sambýlismanni mínum. Á von á mínu fyrsta barni í júní.  Starfa meðfram náminu í Rjóðri, sem er hjúkrunar- og endurhæfingardeild fyrir langveik og fötluð börn. Áhugamálin mín eru útivist og verja tíma með fólkinu mínu.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=TXrncbAU6Vs

# data[].attributes.body
Frumuhimnan er þunn himna. Hún umlykur frumuna og aðskilur innanfrumu og utanfrumuvökvann.

# data[].attributes.body
Hún er mikilvæg fyrir heildarstarfsemi frumunnar og viðheldur samvægi (homeostasis) hennar.

Stjórnar flutningi efna inn og út úr frumunni svo og ferð efna milli frumulíffæra innan frumunnar.

Nemur boðefni sem koma að frumuhimnunni.

Tengir saman frumur með sérstökum tengjum.

Festir frumuna við utanfrumuefnið (interstitial fluid / millifrumuvökvann) en í millifrumuvökvanum er stöðugt flæði efna.

# data[].attributes.body
Frumuhimnan er stundum kölluð lípíðsamlokan, hún samanstendur af próteinum og fitu (phospholipids, glycolipids og kólesteróli).

Fosfórlípíðar lípíðsamlokunnar mynda tvöfalt lag (bilayer) með óskautuðum (vatnsfælnum) fitusýrum í miðjunni en skautuðum (vatnssæknum) hlutum sem vísa út.

Þetta þýðir að himnan er tvíleysin, bæði skautuð og óskautuð. Frumuhimnan stjórnar hvaða efni, vatnsleysanleg eða fituleysanleg mega koma inn og fara út úr frumunni.

Fosfórlípíðarnir sem mynda frumuhimnuna eru ekki fastir saman þess vegna getur hver fitusameind og próteinsameind hreyft sig óháð öðrum fitusameindum. Þetta gerir það að verkum að himnan er eins og olía sem flýtur ofaná vatni. Hún er mjög sveigjanleg og getur breytt um lögun án þess að bresta sem kemur sér vel ef skemmd verður á himnunni því þá geta viðgerðarhlutar himnunnar hreyft sig og gert við hana.

Frumuhimnan er með kolvetna hóp utan á sér sem snýr út í utanfrumuvökvann. Kolvetnin (sykrur) sem kallast glycolípíð eru gerð úr stuttum greinóttum keðjum einsykra. Þær þjóna sem samskiptanet milli frumunnar og annarra fruma. Kólesteról (fita) er í miklu magni í frumuhimnunni en fitusameindirnar sjá til þess að byggingarlag frumuhimnunnar haldist og sé stöðugt.

Prótein eru greypt inn í himnuna og sum ná alveg í gegnum hana. Hlutverk próteina er margslungið en aðallega þjóna þau sem móttaki efna eins og lyfja sem færa á inn eða út úr frumunni. Sum þeirra teygja sig langt út fyrir frumuhimnuna í millifrumuvökvann. Þau taka t.d. við insúlínhormónum frá millifrumuvökvanum sem ræsir ATP (adosin þrífosfat) framleiðslu inni í frumunni. Móttakahluti próteinanna gegnir stóru hlutverki í starfsemi tauga og vöðvafruma svo og í innkirtlastarfsemi og er því mjög mikilvægur hluti í klínískri lyfjafræði.

Sum yfirborðsprótein hafa mótefnavaka á sér. Líkaminn notar mótefnavakana til að þekkja eigin líkamsfrumur frá öðrum óæskilegum frumum eins og krabbameinsfrumum og eyða þeim.

Mótefnavakarnir þurfa að samþykkja utanaðkomandi frumur því ef þeir gera það ekki þá er frumunum grandað. Vali mótefnavakanna á frumum getur breyst með t.d. áverka á frumu, veiruinnrás inn í frumu og með hækkandi aldri fruma.

Þegar vali mótefnavakanna er breytt þá sjá þeir ekki hættuna frá utanaðkomandi óæskilegum frumum og það getur leitt til þess að æxlisfrumur fá að vaxa óáreittar. Breytt val mótefnavaka getur einnig leitt til þess að þeir ráðast á eigin líkamsfrumur og valda þannig sjálfsofnæmi og bólgusjúkdómum.

# data[].attributes.body
Próteingöng í frumuhimnunni gegna mikilvægu hlutverki í klínískri lyfjafræði.

Próteinin ákveða hvaða efni mega fara inn og út um göngin. Þannig eru prótein sem hleypa sódíum, potassíum, kalsíum, klór, bíkarbónati og vatni í gegnum göng sín og sum lyf eru hönnuð til þess að hafa áhrif á göngin.

T.d. þá teppir lyf kalsíum blokkara, kalsíum frá því að komast inn í frumuna gegnum kalsíumgöng próteinsins.

# data[].attributes.body
Í umfryminu fer mikilvægt starfsemi frumulíffæra fram. Hvatberi/mitochondria er orkuver frumunnar og þar á frumuöndun sér stað.

Endoplasmic reticulum er net hvatbera þar fer dreifing súrefnis og fitu fram og mikilvæg efnasamskipti innan frumunnar.

Net hvatbera skiptist í kornótt frymisnet þar eru fullmótuð ríbósóm og slétt frymisnet sem inniheldur ensím til framleiðslu fitusýra og stera en slétta frymisnetið losar einnig kalsíum sem stjórnar ýmsum störfum fruma t.d. vöðvasamdrætti í vöðvafrumum.

Frjáls ríbósóm eru eins og nafnið gefur til kynna frjáls og þau fljóta í umfryminu. Þau framleiða prótín sem eru  mikilvæg fyrir uppbyggingu frumunnar og innihalda einnig ensím mikilvæg fyrir starfsemi frumunnar.

# data[].attributes.body
Í hvatberanum eða orkuveri frumunnar er ATP framleitt og það gerist með efnaskiptum í KREBS hringnum. Í Krebshringnum er orka efnatengja næringarefna virkjuð til að mynda ATP sameindir sem fruman síðan nýtir sér sem orku. Ferlið kallast frumuöndun. Í ferlinu er súrefni notað og kolefnistvíoxíð, hiti og vatn losað. Þess má geta að ferlið í hvatberanum er sérstaklega virkt í hjartafrumum sem hafa marga hvatbera í sínum frumum sem stöðugt þurfa orku til að hjartað geti dregist saman og dælt blóði. Þannig nota frumur framleiðslu ATP t.d. til að viðhalda samvægi/homeostasis og framleiða prótein.

# data[].attributes.body
Golgi kerfið er flokkunar og pökkunarstöð frumunnar. Golgi kerfið eru útflattir himnupokar en inn í kerfið koma próteinin frá ríbósómunum úr kornótta

frymisnetinu.
Í Golgi kerfinu undirgangast próteinin röð breytinga frá einum himnupoka til annars. Próteinunum er breytt í fullgerð prótein, flokkuð og pakkað í flutningsbólur/vesicles sem ferðast til annarra frumulíffæra eða að frumuhimnunni þar sem innihald flutningsbólunnar er seytt út úr frumunni.
Talið er að Golgi kerfið undirbúi hormón til flutnings með flutningsbólum að frumuhimnunni og einnig er talið að kerfið framleiði leysikorn og ensím og geymi þar til fruman þarf á þeim að halda.

# data[].attributes.body
Leysikorn eru með himnu utan um sig.
Þau innihalda súr meltingarensím. Það eru nokkur hundruð leysikorna í hverri frumu. Þau brjóta niður prótein og fitu eins og bakteríur og ónýt frumulíffæri eða hluta úr dauðum frumum sem fruman hefur innbyrgt. Þau mynda himnu utan um efnin og melta þau.

Leysikorn eru vistfræðilega mikilvæg. Lífverur melta sig sjálf með leysikornum og þau eru því mikilvæg þegar kemur að frumudauða.

# data[].attributes.body
Innbólun/endocytosis og útbólun/exocytosis gerir frumunni kleift að lifa.

1. Innbólun felur í sér innlimun á utanaðkomandi mikilvægum efnum inn í frumuna. Það gerist með því að fruman teygir himnuvegginn utan um efnið sem er fyrir utan og dregur það inn í sig. Ferlið byrjar oft með því að efnið sem fruman þarf að fá setur sig í samband við mótttakann sem er utan á frumuveggnum og innbólun hefst. Ferli átfruma er svipað en það leyfir hvítu blóðkorni (neutrophil) eða átfrumu (macrophage) að umvefja bakteríu eða aðskota prótein sem kemst inn í frumuna og eyða því þar með meltingarensímum.

2. Útbólun öfugt við innbólun flytur efni út úr frumunni gegnum frumuvegginn. Með útbólun er hægt að flytja efni sem eru mynduð inni í frumunni, efni eins og úrgang, taugaboðefni, ensím og hormón, út úr henni.

# data[].attributes.body
Homeostatis (samvægi)  er það meginhlutverk sem frumur líkamans leitast við að halda stöðugu.

Þegar samvægi er til staðar þá er umfrymi frumu stöðugt innan frumuhimnunnar.

Til þess að fruma nái fram samvægi notar hún virk og óvirk flutningskerfi til að mynda jafnvægi. Það þarf að ríkja jafnvægi milli þeirra ferla frumunnar að ná í nauðsynlega þætti utan frumu til að framleiða orku og þess að losa frumuna við úrgangsefni.

Til að ná þessu fram flytur fruman efni yfir frumuhimnuna með óvirkum eða virkum flutningi. Samvægi lífeðlislegra þátta líkama er kvikt en ekki stöðugt ástand.

Öll líffæri líkama koma að stillingu þessara þátta og oft vinna líffæri saman við að færa lífeðlisfræðilegu gildi okkar yfir í eðlileg mörk aftur, þegar þau hafa farið út fyrir kjörgildi sitt.

Dæmi:  Kjörgildi líkama er líkamshiti okkar, sem að öllu jöfnu á að vera í kringum 37 gráður á celsius. Ef hitinn lækkar eða hækkar frá því leitast líkami við að ná aftur samvægi. Ef okkur verður skyndilega kalt þá fara vöðvar að titra til að búa til meiri hita og við skjálfum. Þegar líffæri líkama eru í góðu samvægi þá er almennt litið á að einstaklingur sé við góða heilsu.

# data[].attributes.body
1. Óvirkur flutningur (Passive transport)

Hann fer fram í frumu án þess að nota til þess orku. Flutningurinn getur farið fram yfir hálfgegndræpar himnur líkamans. Flutningsleiðirnar eru  flæði (diffusion), Himnuflæði (osmosis) og Örvað flæði (facilitated diffusion).

A. Flæði -  Er flutningur efnis frá svæði með hærri styrk efnis til svæðis með minni styrk efnis.

Þessi munur á styrkleikum er kallaður þéttnifallandi (concentration gradient), því meiri sem halli er því hraðar hreyfist efnið. Þessari hreyfingu efna er stjórnað af frumuhimnunni sem hefur jónagöng og rásir sem efni komast inn og út úr. Smærri efni og efni með neikvæða  jónahleðslu hreyfast auðveldar í gegnum frumuhimnu.
Dæmi um efni sem flytjast inn og úr frumu með flæði eru: natríum, kalíum, kalsíum, karbónat, súrefni, bíkarbónat og vatn. Til að halda samvægi þegar fruma er mjög virk, þá minnkar styrkur súrefnis innan frumu en styrkur súrefni helst hátt fyrir utan frumu á meðan.

B. Himnuflæði - Er hreyfing vatns yfir hálfgegndræpa himnu frá svæði þar sem lítið er af uppleystum efnum yfir í svæði sem er mikið af  uppleystum efnum. Þetta form flæðis heitir osmótískur þrýstingur sem þrýstir á frumuhimnuna. Hærri styrkur uppleystra efna í lausn skapar meiri þrýsting til að jafna út þynningu uppleystra efna.

C. Örvað flæði - Örvað flæði notar flutningsbera til að flytja efni ásamt þéttnifallanda. Sum efni geta ekki hreyfst frjálst í og úr frumu og festa sig því við flutningsbera til að komast á áfangastað.Flutningsberar geta verið prótein,hormón og ensím. Örvað flæði heldur áfram þar til styrkur efnis er jafn báðum megin. Dæmi um mikilvægt örvað flæði í líkama er flutningur glúkósa yfir frumuhimnu.

# data[].attributes.body
Isótónísk lausn (jafnþrýst lausn): Vökvi sem inniheldur sama styrk uppleystra efna og vökvar líkamans. Vökvinn í æðum okkar er gott dæmi um það. Vökvar sem gefnir eru í æð og hafa jafnþrýsta lausn eru: NaCL 0,9%, 5%Glúkósi og Ringer Acetat.

Hypertonic lausn (ofþrýst lausn): Vökvi inniheldur hærri styrk uppleystra efna en vökvar líkamans og dregur vatn út úr frumum okkar. Vökvar sem gefnir eru í æð og hafa ofþrýstingar eiginleika eru: 10% Glúkósi; 20% Glúkósi og 50%Glúkósi.

Hypotonic lausn (Vanþrýst lausn):Vökvi sem inniheldur lægri styrk uppleystra efna en vökvar líkamans og dregur vökva inn í frumur okkar. Vökvar sem gefnir eru í æð og hafa vanþrýstingar eiginleika eru: NaCL 0,45%.

# data[].attributes.body
Er mikilvægt ferli við að viðhalda samvægi frumu.

Hann er virkjaður við aðstæður þar sem fruma þarfnast efna í meiri styrk en er í umhverfi hennar eða til að viðhalda heilleika sínum.

Virkur flutningur er ólíkur örvuðu flæði að því leyti að hann krefst orkunotkunar til að flytja efni á móti þéttnifallanda (frá lægri styrk yfir í hærri styrk).

Efni þurfa að bindast flutningsbera og kallast oft dælur (pumps).

Eitt þekktasta form þessa flutnings er Natríum-Kalíum dælan. Dælan viðheldur jafnvægi á rafhleðslu frumuhimnunar sem er mikilvægt frumunni við að flytja nauðsynleg efni í og úr frumu. Dæmi um þetta eru frumur nýrna sem nota virkan flutning til að skilja lyf út úr líkama og til að viðhalda salt og sýru/basa jafnvægi í líkama.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=_bPFKDdWlCg

# data[].attributes.body
1. Flestar frumur hafa þann eiginleika að geta endurnýjað sig með mítósu frumuskiptingu. Erfðamengi frumu ákvarðar hversu hratt fruma getur fjölgað sér. Frumur í meltingarvegi fjölga sér til dæmis mjög hratt og lifa í um 72 klst. Frumur sem finnast í brjóstvef fjölga sér hægt og lifa í nokkra mánuði.

2. Ákveðnir þættir geta haft áhrif á framleiðslu fruma, sem dæmi getur Erythropoietin, hormón sem er framleitt af nýrum örvað framleiðslu nýrra rauðra blóðkorna. Annað dæmi er þegar líkaminn þarfnast nýrra hvítra blóðkorna þá gefa núverandi hvít blóðkorn frá sem efni sem örva framleiðslu þeirra.

3. Lífsferill frumu (Cell cycle) samanstendur af fjórum virkum tímabilum og einu hvíldartímabili.

# data[].attributes.body
Á þessu tímabili er fruman í hvíld og er stöðug.

Hér framleiðir fruman ekki prótein  sem tengjast frumuskiptingu og fruman er í dvala hvað varðar æxlun.

Frumur á þessu stigi geta valdið vandamálum varðandi krabbameinsmeðferð vissra tegunda krabbameina.

Lyfjameðferð við krabbameini virkar best á frumur sem eru virkar og snertir í raun ekki við frumum í hvíld. Krabbameinið getur snúið aftur þegar meðferð er lokið og frumurnar í hvíld virkjast og byrja æxlun. Þess vegna er miðað við 5 ára krabbameinslaust tímabil þar til krabbamein telst læknað.

# data[].attributes.body
Á þessu tímabili er fruman örvuð út úr hvíldartímabilinu og fer að mynda efni sem þarf til DNA erfðaefnis myndunar. Fruman safnar til sín efnum sem þarf í byggingareiningar DNA hjá frumunni.

# data[].attributes.body
Á þessu tímabili fer fram raunveruleg nýmyndun á DNA frumunnar. Þetta tímabil er orkufrekt fyrir frumuna og fruman er í þessum áfanga þar til magn DNA í frumu hefur tvöfaldast.

# data[].attributes.body
Á þessu tímabili í lífskeiði frumunnar hefur DNA frumunnar tvöfaldast og er tilbúið fyrir annað tímabil þar sem hún safnar nauðsynlegum efnum til að framleiða mítósuspindla sem hún notar fyrir frumuskiptingu.

# data[].attributes.body
Nú fer í hönd tímabilið þar sem fruman hefur lokið framleiðslu á þeim efnum sem eru nauðsynleg til að mynda nýja dótturfrumu og fer í formlega frumuskiptingu sem kallast mítósa. Við mítósu klofnar fruman og myndar tvær alveg eins dótturfrumur.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=xt2sPL1dc_M

# data[].attributes.attachment_link.title
Cell Cycle & Regulation, Mitosis, Cyclins, RB, P53 & Tumor Suppressors (USMLE Esssentials)

# data[].attributes.attachment_link.title
Antibiotic Resistance | Health | Biology | FuseSchool

# data[].attributes.body
Samvægi / Homeostasis:

a) Þrengir að æðum og minnkar blóðflæði fyrir blóðtöku.

b) Undirstaða lífeðlisfræði mannsins og grundvallarhugtak lífeðlisfræðinnar.

c) Lyf sem fer inn í lífveru og sækir heim á upprunastað sinn.

d) Mikilvægur orkumiðill sem fruman notar til sjálfsviðhalds.

# data[].attributes.body
Hvað er tækifærrissýking? (e. superinfection)

a) Sýking sem mjög algengt er að fá á þröngvirkum sýklalyfjum
b)Sýking í kjölfar sýklalyfjameðferðar sem veldur annarri sýkingu
c) Sýking sem veldur yfirleitt dauða
d) Sýking af völdum veirulyfja

# data[].attributes.body
Embætti landlæknis. (e.d.). Sýklalyfjaónæmi. https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/syklalyfjaonaemi-syklalyfjanotkun/syklalyfjaonaemi/

Centers for Disease Control and Prevention. (2019). Antibiotic Resistance Threats in the United States. https://www.cdc.gov/drugresistance/pdf/threats-report/2019-ar-threats-report-508.pdf

Karch, M.A. (2020). Focus on Nursing Pharmacology (6.útgáfa). Lippincott Williams & Wilkins.

Lyfjastofnun. (e.d.-a). Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins Amoxicillin Mylan 750 mg filmuhúðaðar töflur Amoxicillin Mylan 250 mg hörð hylki
Amoxicillin Mylan 500 mg hörð hylki

https://serlyfjaskra.is/FileRepos/e25c755e-ec7c-eb11-8104-005056a1b61b/Amoxicillin_Mylan_Fylgise%c3%b0ill.pdf

Lyfjastofnun. (e.d.-b). Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins Trimetoprim Meda 10 mg/ml mixtúra, dreifa
https://www.serlyfjaskra.is/FileRepos/ed7eb7a1-05b6-ea11-80fe-00155d15460a/Trimetoprim_Meda_Fylgise%c3%b0ill.pdf

Potter, P. A., Perry, A. G., Stockert P. A. og Hall, A. M. (2017). Fundamentals of nursing (9.útgáfa). Elsevier Mosby.

Widmaier, E.P., Raff, H. og Strang, K.T. (2019). Vander´s Human Physiology (15.útgáfa). McGraw-Hill Education.

# data[].attributes.body
Krabbameinslyfjum er ætlað að eyðileggja óæskilegar lífverur sem ráðast inn í líkama okkar t.d. bakteríur, veirur, sveppi og snýkjudýr en einnig óeðlilegar aðskotafrumur eins og krabbameinsfrumur. Lyfin breyta starfsemi krabbameinsfruma og það drepur þær. Því miður eru krabbameinslyf ekki ennþá það sérhæfð að þau hafi einungis áhrif á óæskilegu aðskota frumurnar, þau eyðileggja líka heilbrigðar líkamsfrumur.

# data[].attributes.body
1. Hvað er sýklalyf? Sýklalyf eru notuð gegn bakteríusýkingum og koma þannig í veg fyrir alvarlegar afleiðingar sýkinganna. Þrátt fyrir að sýklalyf séu hönnuð til að ráðast á og drepa óvelkomnar bakteríur hafa þau líka áhrif á frumur líkamans. Þau hafa áhrif á sum prótein og ensím líkamans þar sem frumur líkamans eru svipað byggðar og bakteríur.

2. Hvernig virka þau? Sýklalyfjum er ætla að drepa eða hindra vöxt óæskilegra baktería sem komist hefur inn fyrir varnarkerfi líkamans án þess að hafa áhrif á frumur líkamans. Það tekst þó aldrei fyllilega þar sem lyfin ná aldrei einungis að ráðast á óvelkomna sýkilinn.

3. Hvernig er frumulíffræðin á bakvið sýklalyf? Það eru til nokkrar tegundir af sýkingareyðandi lyfjum, sem hafa mismunandi áhrif á frumuvirknina.

Sum sýkingareyðandi lyf trufla nýmyndun frumuveggja sýkla. Þar sem bakteríur hafa ekki sömu frumubyggingu eins og frumur líkamans eru sum lyf sem hafa þann eiginleika að geta eytt bakteríum án þess að trufla líkamsfrumur. Pensilín er eitt af flokkum sýklalyfja sem virka á þennan hátt.

Önnur tegund sýkingareyðandi efna koma í veg fyrir að frumur innrásalífveranna geti notað viss efni sem eru nauðsynleg fyrir vöxt þeirra og þroska. Þessi tegund sýkingareyðandi efna leiðir til vanhæfni til að skipta sér og að lokum til frumudauða.  Súlfínamíðin bakteríudrepandi lyf og trimetoprímsúlfametoxazól vinna á þennan hátt en þetta eru samsett lyf sem oft eru notuð við meðhöndlun á þvagfærasýkingu.

Mörg sýkingareyðandi lyf trufla uppbyggingu próteina og koma þannig í veg fyrir nýmyndun próteina. Amínóglýkósíð og makrólíð virka á þennan hátt.

En önnur trufla DNA myndun í frumunni sem leiðir til vanhæfni til að skipta sér og að lokum frumudauða. Flúorókínólínin virka á þennan hátt.

Önnur sýklalyf breyta gegndræpi frumuhimnunnar til að hleypa nauðsynlegum efnum í gegn. Þetta veldur frumudauða.

Sum sýklalyf, sveppalyf og frumdýralyf virka á þennan hátt.

# data[].attributes.body
Börn - Sýkingareyðandi lyf ætti að notast með varúð þegar um börn er að ræða, snemmtækt inngrip sýklalyfja getur leitt til ónæmni gegn þeim. Sumir telja að notkun sýklalyfja á sýkingu sem reynist svo vera veirusýking geti leitt til ónæmra stofa

Fullorðnir - Þegar fullorðnir fá sýkingu er oft krafist skjótra lækninga. Lyfjaofnæmi og sýklalyfjaónæmi getur verið alvarlegt vandamál með þennan hóp. Gæta þarf ýtrustu varúðar þegar óléttum konum er gefin sýklalyf og konum sem eru með börn á brjósti. Sýklaeyðandi lyf geta haft áhrif á fóstrið og farið einnig í móðurmjólk sem getur leitt til eiturverkana hjá nýburanum.

Aldraðir - Með aldrinum hægir á líkamsstarfsemi mannsins og þarf að vera meðvitaður hvaða sýklaeyðandi lyf er verið að gefa. Æskilegast er að taka sýni hjá öldruðum til að gera næmnipróf og greina þannig hvaða baktería er að valda þessari sýkingu. Til að velja rétt sýklalyf þarf að vita hvaða baktería er að valda sýkingunni, staðsetningu og verknað hennar. Eldra fólk er viðkvæmara fyrir aukaverkunum í meltingarvegi, nýrum og taugakerfi. Fylgjast þarf vel með næringarinntekt og vökvajafnvægi hjá þeim. Sýklaeyðandi lyf sem hafa áhrif á nýru og lifur þarf að notast með auknu eftirliti hjá eldra fólki þar sem eldra fólk er líklegra að hafa skerta líkamsstarfsemi

# data[].attributes.attachment_link.description
Clear skies. Low 73F. WSW winds shifting to ESE at 10 to 15 mph..

# data[].attributes.body
1. Ónæmissvar er flókið samspil sem á sér stað þegar ónæmiskerfið verður fyrir innrás óæskilegrar örveru. Kerfið hleypir af stað ferli þar sem nauðsynleg prótein, frumur og efni eru framleidd til að eyða framandi bakteríum, sveppum og veirum. Hinsvegar ef einstaklingur er ónæmisbældur starfar  ónæmiskerfið ekki eins og skyldi og á því erfitt með að meðhöndla sýkinguna. Það getur reynst erfitt að meðhöndla sýkingu hjá ónæmisbældum einstaklingi vegna þess að sýkingareyðandi lyf ná ekki að útrýma örverunni án þess að valda alvarlegum eiturverkunum á líkamann. Einnig hafa þessir einstaklingar ekki bólgu- eða ónæmissvörun til að berjast gegn sýkingavaldi.

# data[].attributes.body
1. Þröngvirk (narrow-spectrum) - Sýkingareyðandi lyf hafa mismunandi breiðvirk verkunarsvið á bakteríur. Nokkur þeirra eru sértækari en önnur og hafa því áhrif á örfáar tegundir örvera sem einkennast af sérstökum efnaskiptum eða ensímum.

2. Breiðvirk (broad- spectrum) - Sýkingareyðandi lyf sem virkar á margar tegundir baktería og er því gagnlegt við meðhöndlun á fjölmörgum sýkingum.

Afleiðingar af verkun sýkingareyðandi efna eru aðallega tvennskonar annars vegar valda þær (1) bakteríudrápi (bactericidal) og hins vegar (2) bakteríuhamlandi (bacteriostatic), sem er  lyf sem stöðvar fjölgun bakteríanna.

# data[].attributes.body
"Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) hefur skilgreint sýklalyfjaónæmi sem eina af mestu heilbrigðisógnum heimsins. Aukið ónæmi fyrir sýklalyfjum veldur vandamálum við meðferð sýkinga og hefur þar af leiðandi slæmar afleiðingar fyrir heilsu manna og veldur auknum kostnaði við heilbrigðisþjónustu (Embætti landlæknis, e.d.)"

# data[].attributes.body
Örverur þróa ónæmi á ýmsa vegu.

Framleiða ensím sem gerir sýklalyfið óvirkt.

Breyting á gegndræpi frumna til að koma í veg fyrir að lyfið komist inn í frumuna eða breyta flutningskerfum til að útiloka lyfið frá virkum flutningi inn í frumuna.

Breytingar á bindistöðum á himnum eða ríbósómum, sem gerir  það að verkum að lyfið hefur ekki áhrif á frumu.

Framleiðir efni sem virkar sem mótefni lyfsins.

# data[].attributes.headline
Hvernig komum við í veg fyrir sýklalyfjaónæmi? 

# data[].attributes.subject
Hvernig komum við í veg fyrir sýklalyfjaónæmi? 

# data[].attributes.body
Þar sem sýklalyfjaónæmi er vaxandi vandamál í heiminum verður heilbrigðisstarfsmenn að vinna saman til að koma í veg fyrir þróun ónæmra baktería (bókin).  Samkvæmt CDC (2019) myndi eftirfarandi hjálpa við að koma í veg fyrir ónæmi:

1. Koma í veg fyrir sýkingar almennt svo ekki þurfi að grípa til sýklalyfja

2. Betri notkun á sýklalyfjum

3. Stöðva útbreiðslu ónæmisins þegar það byrjar að þróast

# data[].attributes.body
Sýklalyf eru notuð við kerfisbundnum (systematic) sýkingum og stundum til að fyrirbyggja sýkingar. Þá er talað um ,,prophylaxis”.

Sem fyrirbyggjandi meðferð

Notuð þegar markmiðið er að koma í veg fyrir sýkingu. Dæmi um fyrirbyggjandi sýklalyfjameðferð eru:

1. Ferðalög - einstaklingur er að ferðast til landa þar sem til dæmis malaría er landlæg, þá tekur viðkomandi lyfið fyrir ferðina og einnig á meðan henni stendur.

2. Meltinga og kynfæraaðgerðir - Sjúklingar taka sýklalyf á meðan aðgerð stendur til að koma í veg fyrir að bakteríur frá þessum svæðum fari inná önnur svæði í líkamanum, þar sem þær gætu valdið sýkingu.

3. Hjartasjúklingar - sjúklingar sem eru með þekkta hjartasjúkdóma eru í hættu á að fá sýkingar svo þeir taka sýklalyf á meðan íhlutunarinngripi stendur, þar á meðal tannviðgerðum.

# data[].attributes.body
Sýkingar sem herja á líffærakerfið voru fyrir komu sýklalyfja mjög hættulegar og leiddu jafnvel til dauða eða líffæraskemmda. Til dæmis gátu streptakokkasýkingar valdið dauða en í  dag er sagan önnur og ef gripið er nægilega fljótt inn í með sýklalyfjum jafnar fólk sig vanalega fljótt. Hvað þarf að hafa í huga áður en manneskja byrjar á sýklalyfjum? Jú bera þarf  kennsl á réttan sýkil og velja rétt lyf sem eru líkleg til að valda sem minnstum aukaverkunum fyrir sjúklinginn og er áhrifaríkast í því að yfirbuga sýkilinn.

1. Réttur sýkill - Sýni er tekið úr sýkta svæðinu eða úr útskilnaði og sent til frekari rannsóknar.

2. Rétt lyf - Stundum nota heilbrigðisstarfsmenn breiðvirk sýklalyf þegar ákveðin einkenni eru til staðar og byrja að gefa þau áður en niðurstaða úr rannsókn liggur fyrir. Það er þó mikilvægt að vita um hvaða sýkil ræðir, sérstaklega þegar litið er til ónæmra baktería sem sýkllyf virka ekki á.

3. Blönduð aðferð - þá er tvö eða fleiri lyf gefin saman til að reyna að vinna bug á sýkingunni. Ástæðurnar fyrir því eru eftirfarandi:

1. Heilbrigðistarfsmaðurinn vill nota minni skammt af hverju lyfi til að minnka óhagstæðar aukaverkarnir en má samt fram einhverri virkni

2. Sum lyf virka betur þegar þau eru gefin saman

3. Margar sýkingar eru af völdum margra sýkla og þá nær hvert lyf til hvers sýkils

4. Stundum seinkar blönduð aðferð komu næmna þáttarins

# data[].attributes.body
Alvarlegar aukaverkanir við sýkingareyðandi meðferð

Þar sem sýkingareyðandi lf hafa áhrif á frumur, er alltaf möguleiki á því að frumur skaðist sem eiga ekki að skaðast, sem getur valdið misalvarlegum veikindum.  Ekkert lyf hefur verið þróað til þessa sem er laust við þau áhrif. Alvarlegustu aukaverkanirnar eru eftirfarandi - sú tegund af sýkingareyðandi lyfjum sem er líklegustu til að valda aukaverkunum  má sjá fyrir neðan

1. Nýrnarbilun eða nýrnarskemmdir

1. Aminoglycosides

2. Gastrointestinal eitrun sem veldur niðurgangi og uppköstum

1. Meropenem

3. Taugaeituráhrif sem valda heyrnaskerðingu, svima og blindu

1. Chloroquine

2. Aminoglycosides

3. Polymyxin B

4. Ofnæmisviðbrögð eiga sér oft stað og í alvarlegustu tilfellunum getur fólkið dáið

1. Víxláhrif  af t.d pensillíni og cephalosporins

5. Endursýking (superinfection) á sér stað þegar lyf raskar flóru einstaklings og  veldur annarri sýkingu eins og c. diff eða sveppasýkingu.

1. Breiðvirk sýklalyf

# data[].attributes.body
https://www.lyfja.is/fraedsla/fraedslugreinar/lifum-heil/syklalyfjaonaemi-hladvarp-lyfjastofnunar

# data[].attributes.body
https://vimeo.com/519760629

# data[].attributes.attachment_link.title
FRÉTT // Öflug sýklalyfjagæsla á Landspítala til höfuðs sýklalyfjaónæmi

# data[].attributes.attachment_link.description
Sýklalyfjaofnæmi er útbreitt alþjóðlegt vandamál. Mikil notkun sýklalyfja er til dæmis í matvælaiðnaði og óþörf notkun of breiðvirkra sýklalyfja í mönnum hefur greitt götu ónæmra sýkla í samfélaginu, bæði innan og utan sjúkrastofnana. Á Landspítala og í íslensku samfélagi hefur orðið aukning á greiningu ónæmra sýkla rétt eins og erlendis. Til þess að glíma við þessa þróun hefur meðal annars verið gripið til þess ráðs að stofna til sýklalyfjagæslu til að efla fræðslu, meta útbreiðslu sýklalyfjaónæmis, skoða heildarnotkun sýklalyfja og tryggja rétta notkun sýklalyfja við algengum sýkingum á spítalanum, meðal annars með klínískum leiðbeiningum fyrir íslenskar aðstæður og gagnlegri notkun smáforrita eða appa. Markmið sýklalyfjagæslu Landspítala er að stuðla að skynsamlegri notkun sýklalyfja og draga úr áhættu á myndun og dreifingu ónæmra sýkla. Hér er rætt um verkefnið og heppilegar lausnir við Lovísu Björku Ólafsdóttur smitsjúkdómalækni,  sem leiðir sýklalyfjagæslu á Landspítala.

# data[].attributes.body
Verkun - Amoxicillín er breiðvirkt pensilínsamband. Það hefur áhrif á margar tegundir baktería sem valda sýkingum, en ónæmi baktería fyrir lyfinu fer ört vaxandi.
ATC - Flokkur J01CA04
Hverju er það notað við? Amoxicillín er oftast notað við sýkingum í eyrum, öndunarvegum, þvagfærum og við lekanda. Það er líka notað ásamt öðrum lyfjum, sem minnka sýruframleiðslu í maga, til þess að uppræta sýkingar sem valda endurteknum maga- eða skeifugarnarsárum.
Aukaverkanir - Um 5% þeirra sem taka lyfið finna fyrir einhverjum aukaverkunum þess. Algengastar eru óþægindi í meltingarfærum og húðútbrot. Eins og önnur breiðvirk sýklalyf getur amoxicillín raskað eðlilegri bakteríuflóru líkamans og því getur fylgt aukin hætta á sýkingum af völdum sveppa eða baktería sem eru ónæmar fyrir lyfinu. Húðútbrot eru algeng af völdum lyfsins, sérstaklega ef sjúklingur er með vissar veirusýkingar. Þessi húðútbrot þýða þó ekki alltaf það að sjúklingur sé með pensilínofnæmi. En einkenni á borð við hita, bólgna tungu eða háls, og öndunarerfiðleika gefa venjulega til kynna að viðkomandi hafi ofnæmi fyrir öllum pensilínsamböndum.

Varúð - læknir þarf að vita hvort að...

grunur leiki á um þungun

þú hafir fengið ofnæmisviðbrögð við pensilín sýklalyfi

þú takir einhver önnur lyf

þú sért með einkirningasótt (hiti, særindi í hálsi, bólgnir eitlar og mikil þreyta)

Þú sért með nýrnavandamál.

þú hafir ekki regluleg þvaglát.

Meðganga og brjóstagjöf
Við meðgöngu, brjóstagjöf, grun um þungun eða ef þungun er fyrirhuguð skal leita ráða hjá lækninum
eða lyfjafræðingi áður en lyfið er notað.
Akstur og notkun véla
Amoxicillin Mylan getur valdið aukaverkunum og einkennin (svo sem ofnæmisviðbrögð, sundl og
krampar) geta gert þig vanhæfa/n til aksturs.
Ekki aka eða stjórna vélum nema þér líði vel.

# data[].attributes.body
Verkun - Trimetoprim Meda dregur úr hæfni baktería til að mynda ensím sem er þeim nauðsynlegt við
framleiðslu fólinsýru. Bakteríurnar geta þá ekki fjölgað sér og þær sem eftir eru drepast. Þröngvirkt sýklalyf.
ATC - J01EA01
Hverju er það notað við?   Trimetoprim Meda er notað við þvagfærasýkingum sem ekki eru mjög alvarlegar. Trimetoprim Medaer einnig notað fyrirbyggjandi gegn endurteknum þvagfærasýkingum.
Fyrir hverja? Mixtúran er fyrst og fremst ætluð börnum.
Ekki má nota Trimetoprim Meda:
- ef um er að ræða ofnæmi fyrir trímetóprími eða einhverju öðru innihaldsefni lyfsins
- ef um er að ræða verulega skerta lifrarstarfsemi eða blóðsjúkdóm með truflaða starfsemi blóðfrumna.
Sum lyf geta haft áhrif á meðferð með Trimetoprim Meda og meðferð með Trimetoprim Meda getur
haft áhrif á meðferð með öðrum lyfjum, til dæmis lyfjum við:
- blóðtappa (warfarin)
- sykursýki (glibenclamid)
- flogaveiki (fenytoin)
- höfnun á ígræddu líffæri (ciclosporin)
- berklum (rifampicin)
- HIV-sýkingu (zidovudin)
- háum blóðþrýstingi og hjartabilun (spironolacton)

Meðganga, brjóstagjöf og frjósemi- Reynsla af notkun á meðgöngu er takmörkuð. Við meðgöngu, brjóstagjöf, grun um þungun eða ef þungun er fyrirhuguð skal leita ráða hjá lækninum áður en lyfið er notað.Trímetóprím berst í brjóstamjólk, en hefur líklega engin áhrif á brjóstmylking. Leitið ráða hjá lækninum ef nota á Trimetoprim Meda oftar en stöku sinnum meðan á brjóstagjöf stendur.

# data[].attributes.attachment_link.title
How does your immune system work? - Emma Bryce

# data[].attributes.body
MARKMIÐ 1: Að vinna vel saman sem hópur og hittast reglulega til að vinna verkefnið og ná að klára fyrir skil 1.maí

MARKMIÐ 2: Að kynna okkur vel efni kafla 7 og 8 og setja fram námsefnið á skýran og aðgengilegan hátt með það í huga að kenna samnemendum okkar.

# data[].attributes.body
Efnistök: Við notuðum mest bókina ásamt því að styðjast við greinar og bæklinga eða greinar þar sem við á.

Kennsluaðferð: Til að gera efninu skýr skil fannst okkur upplagt að nota myndbönd af Youtube, texta, hlaðvarp og myndir. Á þann hátt reyndum við að gera efnið hæfilega fjölbreytt í takt við fræðilegt ívaf.