# data[].attributes.headline
Әлеуметтік сауалнама

# data[].attributes.subject
Әлеуметтік сауалнама

# data[].attributes.headline
Аргументация және контр аргументтер.

# data[].attributes.subject
Аргументация және контр аргументтер.

# data[].attributes.body
Бүгінгі таңда лидерлік қасиетін меңгеріп алу маңызды, себебі болашақ лидер әлеуметтік ортаға түсіп, тұрақтылық пен дұрыс шешім қабылдау арқылы көптеген белес пен жетістіктерге жететін болады.
Қазірге кезде лидердің түрлі типологиясы бар, өткен замандарда лидерлер қазіргідей сияқты оңшалықты көп типологияға тән болмаған.Өткен заманда патриархалды, үстем ер адам басқаратын, бірақ қазір қоғам дамуға түсе келе бастаған сәттен лидерлер түрлері көбейді.
Бірақ біздің қоғамда лидерлер түрлерін зерттелмей үлгермей жатырмыз, бұл проблема және оны зерттеу қажет.Бұл тақырыпқа байланысты қарастырылып кететін анализ арқылы әсер етуші факторлар, схема ретінде көрсетіліп өтеді. Қарастырлыған факторларды алып, келешекте олардың пайда болатын салдарларын, қандай жағдайларға тап болатынын айтатын болады.
Лидердің барлық жақтарын қамтитын мәселелердің шешудің жаңа әдістері мен түрлері көрсетілген.
Алынған тақырып “Лидерге тән мінез-құлықтардың қалыптасуына әлеуметтік ортаның әсері” болашақ лидерлерге аса қажетті, әрі пайдалы болып табылады.

# data[].attributes.headline
Проекті тақырыбы: 

# data[].attributes.subject
Проекті тақырыбы: 

# data[].attributes.body
Лидерге тән мінез-құлықтардың қалыптасуына әлеуметтік ортаның әсері

# data[].attributes.body
Ақылбек Диас
Нұртай Ұлжан
Назерке Тоқтасын
Әсемай Турабек
Әбдраман Нұрай

# data[].attributes.body
1. Әлеуметтану негіздері, Дэвид Бринкерхоф
2.Лидер без титула, Робин Шарма
3.Мистика лидерства. Развитие эмоционального интеллекта, Манфред Кетс де Врис
4.Действуй как лидер, думай как лидер, Эрминия Ибарра
5.Көпбасшылық теория және практика, Питер Нортхаус

# data[].attributes.headline
Интернеттен алынған ақпарттар тізімі:

# data[].attributes.subject
Интернеттен алынған ақпарттар тізімі:

# data[].attributes.body
1.https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80
2.https://stud.kz/referat/show/57740
3.https://stud.kz/referat/show/50984
4.https://melimde.com/ashekeeva.html?page=27
5.https://trends.rbc.ru/trends/education/61963fc89a7947b9ca0e2dee

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Что такое лидерство

Лидерство - это общественное влияние, которое объединяет других и мотивирует прикладывать максимальные усилия для достижения цели. За лидерами идут не из-за формальной власти и полномочий, а из-за доверия и уважения. Хотя эти вещи далеко не всегда взаимоисключают друг друга.

"Величайшие лидеры необязательно совершают великие поступки. Они те, кто подталкивает других людей делать это", - Рональд Рейган.

Настоящие лидеры в истории - это политики, полководцы и деятели, меняющие уклад жизни и подталкивающие людей на великие подвиги. Например, можно вспомнить харизматичного царя Леонида и верный ему отряд 300 спартанских воинов, удерживавших оборону против целой армии персов.В современном бизнесе такие люди - визионеры вроде Стива Джобса и Илона Маска. Но чтобы стать лидером, необязательно запускать ракеты в космос, можно быть лидером и в небольшой зоне ответственности: рабочей команде, сообществе соседей или объединении по интересам.

Разница между лидером и управленцем

Стоит отличать формальных менеджеров и настоящих лидеров. Например, в Древнем Риме существовали рабы-управляющие - невольники, следившие за ходом работ и контролировавшие своих товарищей по несчастью. Они руководили, но не были лидерами, способным повести за собой людей. Но таким стал Спартак - раб-гладиатор с лидерскими качествами. Именно он смог возглавить величайшее восстание древности.

В корпорациях роль менеджера и лидера может играть один и тот же человек. Но так происходит не всегда. Вот чем они отличаются.
Менеджер:

следит, чтобы подчиненные работали;

фокусируется на рациональности и контроле;

стремится сохранять корпоративные структуры и работать в их рамках;

является обычным звеном в управленческой иерархии;

заботится о благополучии сотрудников.

Лидер:

вдохновляет последователей;

привык рисковать ради внедрения инноваций;

не заботится о сохранении существующих структур, если этого требует цель;

может проявлять независимость;

ставит ценность результата выше личных проблем команды и своих собственных.

Как появилось лидерство

Феномен лидерства волновал людей с античных времен - можно ли научиться вести людей за собой, чтобы менять мир вокруг, или это врожденный талант? Мощный всплеск исследований этих вопросов произошел в XIX веке и продолжается до сих пор.

Томас Карлайл в своей книге 1841 года "О героях, поклонении героям и героике в истории" сформулировал теорию о "великом человеке". Она получила развитие в труде Фрэнсиса Гальтона 1869 года "Наследственный гений". Согласно их идеям, раз значительно мир меняют лишь уникальные выдающиеся люди: Наполеон, Мартин Лютер, пророк Мухаммед, то присущие им лидерские способности - врожденные. Так, даже десяток обычных физиков вместе не повторят гений Эйнштейна, а несколько средних режиссеров не заменят одного Тарковского.

На протяжении последнего столетия эту идею неоднократно критиковали и трансформировали. Ученые пытались сформулировать и обобщить черты, свойственные настоящим лидерам.

Исследования Ральфа Стогдилла 1948 года, а после и современных авторов, например Стивена Заккаро, Кери Кемп и Пейдж Бейдер 2004 года, показали, что все не так однозначно. Хотя врожденные характеристики иногда помогают стать лидером, многое здесь зависит от качеств и навыков, которые можно развивать, а также от внешних обстоятельств.

Какие качества присущи лидерам

Если обобщить выводы работ Тимоти Джаджа и соавторов 2002 года, Брайана Хоффмана и соавторов 2011 года, Дэвида МакКлеланда и Ричарда Бояциса 1982 года и Бернарда Басса 1990 года, получится список качеств и навыков, свойственных эффективным лидерам.

Экстраверсия - общительность и активность, такие люди испытывают положительные эмоции от работы и общения с другими.

Сознательность - надежность, добросовестность и серьезное отношение к обязательствам.

Открытость творчеству и нестандартным, инновационным подходам.

Порядочность -желание оставаться честным, нетерпение лжи, приверженность сильным моральным и этическим ценностям.

Харизматичность - способность формулировать убедительное видение будущего и формировать у окружающих образ сильного высокоэффективного человека.

Развитый интеллект в широком смысле: эмпатичность, критическое мышление, умение выстраивать логику, понимать, обучаться, рассуждать и планировать.

Креативность - навык творчески мыслить, выходить за рамки сложившихся компетенций и устоявшихся взглядов.

Замотивированность - стойкое желание добиваться результатов.

Потребность во власти - получение удовольствия от управления людьми и процессами.

Коммуникабельность - навыки эффективного письменного и устного межличностного общения.

Кризис-менеджмент - умение решать непредвиденные проблемы.

Навык принятия решений - способность принимать ответственность и выбирать наиболее оптимальные пути развития.

Техническая осведомленность - знание методов, процессов и оборудования.

Управленческие навыки, включающие координацию работы, организацию и контроль выполнения задач.

Типы и стили лидерства

Существует несколько основных подходов к определению типов лидерства, и у каждого из них свои управленческие стили.

Поведенческое лидерство

Это то, как лидер ведет себя с последователями или подчиненными. Есть разные классификации стилей поведенческого управления, но наиболее устоявшуюся предложил Курт Левин. Она включает три направления со своими плюсами и минусами.

1. Авторитарное руководство. Лидер единолично принимает решения и жестко контролирует выполнение задач, не заботясь о состоянии команды. Такой стиль помогает сделать много работы в сжатые сроки, но негативно сказывается на мотивации, дружелюбии, ментальном благополучии и инициативности в группе.

2. Демократическое руководство. Команда разрабатывает решения совместно с управленцем, ответственность и власть распределяются между всеми. Задачи выполняются не так быстро, как при авторитарном лидерстве, но группа проявляет большую оригинальность и креативность, а взаимоотношения становятся теплее.

3. Либеральное руководство. Лидер практически не участвует в работе команды - она сама принимает решения и организует процессы. Скорость и качество выполнения задач значительно снижаются, сравнительно с демократическим и авторитарным стилями.

Ситуационное лидерство

Концепцию предложил Пол Харси и Кеннет Бланшар. Основной постулат - не существует идеального стиля управления. Его нужно варьировать в зависимости от уровня развития и мотивации сотрудников.

1. Указывающий стиль. Лидер не консультируется с командой и все решает самостоятельно. Он действует как диктатор, сохраняющий всю полноту власти в своих руках.

2. Наставнический стиль. Руководитель в значительной степени сам определяет задачи и функции, но не приказывает, а убеждает и мотивирует. Он продает свои идеи команде и больше похож на спортивного тренера.

3. Поддерживающий стиль. Лидер подключается к генерации идей и решений, но предоставляет группе ощутимую независимость. Он выступает как равный другим член команды.

4. Делегирующий стиль. Руководитель формирует видение будущего, а конкретные решения и реализацию выбранного пути оставляет за командой. Его роль - стратегическая.

Эмоциональное лидерство

Дэниел Гоулман, Ричард Бояцис и Энни МакКи определили шесть стилей этого типа управления. Они по-разному влияют на эмоции людей и проявляют наибольшую эффективность в конкретных условиях. Поэтому их нужно комбинировать и варьировать.

1. Визионер. Подходит, когда компании нужны новые направления роста и видение будущего. Такой лидер определяет цели и предоставляет команде возможность самой найти лучший путь к ним. Основная эмоция, которую он вызывает, - вдохновение.

2. Коуч. Полезен для подтягивания отстающих сотрудников. Он помогает советом и поддерживает, увязывает личные цели подчиненных с бизнесом. Последние ощущают заботу о себе и рост мотивации.

3. Аффилативный лидер. Незаменим, если команде не хватает гармонии: часто возникают конфликты и люди не доверяют друг другу. Он решает спорные ситуации, сглаживает углы и укрепляет группу. Это заряжает сотрудников оптимизмом и дарит им чувство сплоченности.

4. Демократ. Нужен командам, в которых много высококвалифицированных специалистов. Он прислушивается к ним и принимает совместные решения, основанные на плюрализме мнений. Сотрудники ощущают свою значимость и профессионализм.

5. Ведущий. Пригодится, когда нужны быстрые результаты. Лидер задает высокую планку эффективности и сам активно вовлекается в процессы. При этом стиль может негативно влиять на сотрудников, вызывая у них выгорание и истощение.

6. Командующий. Необходим во времена кризисов и сложных ситуаций. Он может принимать непопулярные решения ради спасения бизнеса и давать безапелляционные приказы. Подчиненные при этом испытывают подавленность.

Как стать лидером

Чтобы люди захотели следовать за вами, нужно выработать определенную модель поведения. Для этого потребуется изменить некоторые подходы и свое отношение к повседневным вызовам. Тогда лидерский взгляд на вещи станет для вас системным, а вскоре это станет заметно и окружающим.

Берите на себя больше ответственности. Воспринимайте ошибки и неуспехи команды как свои собственные - отчитываясь за них перед руководством, вы выступаете в роли защитника для всей группы. Согласно исследованию Университета Цюриха, готовность отвечать за действия команды - отличительная черта лидера.

Заражайте других своими идеями. Пробуйте новые подходы, делитесь необычными предложениями и выходите за устоявшиеся рамки. По опросам, для 62% россиян лидеры - это вдохновляющие люди, за идеями которых хочется следовать.

Станьте тем, кому доверяют и на кого полагаются. Как сообщает PwC, на роль гендиректора в 83% случаев назначают внутренних кандидатов - компании предпочитают "своих" на лидерских позициях. Чтобы завоевать такой статус, играйте честно, выполняйте обещания и не подводите коллег и руководство.

Улаживайте конфликты и поддерживайте дружелюбную атмосферу в команде. По данным Talentsmart, 90% успешных руководителей обладают высоким эмоциональным интеллектом - способностью понимать и управлять эмоциями людей.

Учитесь слушать других и видеть то, что остальные не замечают. Это полезно, чтобы внедрять инновационные идеи и формировать жизнеспособные образы будущего, к которым будет стремиться команда. Например, в PwC для этого существует система обратного менторства, когда наставниками партнеров и директоров компании становятся сотрудники-миллениалы.

# data[].attributes.attachment_link.title
Лидерство: что это, типы, стили, как стать лидером | РБК Тренды

# data[].attributes.attachment_link.description
Лидерство - это общественное влияние, которое объединяет других и мотивирует прикладывать максимальные усилия для достижения цели. За лидерами идут не из-за формальной власти и полномочий, а из-за доверия и уважения. Хотя эти вещи далеко не всегда взаимоисключают друг друга. "Величайшие лидеры необязательно совершают великие поступки.

# data[].attributes.headline
Қолданылған ақпарат

# data[].attributes.subject
Қолданылған ақпарат

# data[].attributes.body
https://www.ccl.org/wp-content/uploads/2016/09/futureTrendsRussian.pdf

# data[].attributes.headline
Зерттеу мақсаты мен міндеттері:

# data[].attributes.subject
Зерттеу мақсаты мен міндеттері:

# data[].attributes.body
Зерттеудің мақсаты:
Лидерге тән мінез-құлықтардың қалыптасуына әлеуметтік ортаның әсерін талдау жүргізіу.
Зерттеудің міндеттері:
1.Лидерге тән мінез-құлықтардың моделін қарастыру.
2.Лидерге тән мінез-құлықтардың классификация бойынша жіктеу.
3.Қазақстанда жастардың лидерлік қасиетінің қалыптасуына әсер ететін факторларды көрсету.
4.Берілген тенденцияның себеп-салдарын қарастыру.
5.Берілген тенденцияның шешу жолдарын ұсыну.

# data[].attributes.headline
Проблема: қазіргі кезде жастардың өзгеріске қарсы иммунитеті күшею.

# data[].attributes.subject
Проблема: қазіргі кезде жастардың өзгеріске қарсы иммунитеті күшею.

# data[].attributes.body
1)Баланың алғашқы әлеуметтік ортасы ол-ата-анасы. Ата-анасы баласын тәрбие кезінде, бос немесе еркелетіп ұстаса, оның салдарынан баланың зона комфартта өмір сүріп, көпбасшы болған сәтте қандай қиыңдықтар шығатынын елесте алмайтын болады.
Тұтастай алғанда,өзгеріске қарсы иммунитет көшбасшының тиімділігі төмендеуіне және алға қойған мақсаттарына жете алмауына әкелуі мүмкін. Сондықтан көшбасшылардың үнемі өзін-өзі жетілдіру, команданы ынталандыру және ортақ мақсаттарға жету үшін жұмыс істеу қажеттілігін ұмытпауы маңызды.
Аргумент:Ресейде 2013 жылы 25 шілде күні өткізілген. Сауалнама жүргізген ЕМПУ мектепке дейінгі білім беру факультеті

-Махаева Гюльнара.

Барлығы 150 ата-ана мен тәрбиешіден сұхбат алынды.

Бірақ ата-аналардың 21.6% - ы және мұғалімдердің 18.4% - ы отбасы мен мектептен гөрі көшбасшылық қасиеттерді тәрбиелеуге қоғам мен тұқым қуалаушылық әсер етеді деп санайды. Бірақ, осы фактіні мойындай отырып, біз жеке тұлғаның көшбасшылық қасиеттерін тәрбиелеуде отбасы әлі де басым рөл атқарады деп санаймыз.

2)Мектепте бұндай иммунитет мектепте баланың басқа оқушылар мен мұғалімдермен араласып жүре келе басталады. Мұғалім баланың лидерлік қасиетін жоя отырып, осындай иммунитет қалыптастыра береді. Оның салдарынан бала келешекте әлеуметтік ортада қинала бастайды.
3)біздің қоғамда үлкен кісілердің алатын орны өте маңызды болып табылады.Бұл әрине дұрыс,дегенмен үлкеннің сөзін бөлуге болмайды немесе  “үлкендердің ісіне араласпа,әлі кішкентайсың” деген сөздерді жиі естіп жатамыз.Яғни баланың өз ойын жеткізу барысында,оған біршама шектеулер қояды.Нәтижесінде бала жасқанып,әлеуметтік ортада өз ойын толық жеткізі алмайды және оны айтуға,өзін көрсетуге  қорқады.Ал бұл оның бойындағы көшбасшылық қасиеттің шектелуіне алып келеді.
Аргумент:Дүние жүзіндегі ұйымдар көшбасшылықты дамытуға шамамен 356 миллиард доллар жұмсайды. Дегенмен, BrandonHall Group адами капиталды зерттеу фирмасы 2013 жылы 329 ұйымға сауалнама жүргізіп, ұйымдардың 75%-ы көшбасшылықты дамыту бағдарламаларын аса тиімді емес деп бағалаған. Неліктен компаниялар көшбасшылықты дамытудан көбірек пайда көрмейді? Біздің соңғы зерттеулеріміз көрсеткендей, бұл, ең алдымен, көшбасшылықты дамыту бағдарламаларының көпшілігі көшбасшылардың қалай ойлайтыны, үйренетіні және өзін ұстайтыны туралы негізгі атрибутты қарастырмайды.Яғни олардың менталитеті көшбасшылықты дамытатын қасиеттерді елемейді.

# data[].attributes.headline
Негізгі идея-тезис құрастыру.

# data[].attributes.subject
Негізгі идея-тезис құрастыру.

# data[].attributes.headline
Әсер етуші факторлар:

# data[].attributes.subject
Әсер етуші факторлар:

# data[].attributes.body
Әсер етуші факторлар:
1)Отбасы
2)Мектеп
3)Технология
4)Менталитет
Себептер:
1)Фактор:Отбасы адамның көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Ол баланы белгілі бір көшбасшылық дағдыларды дамытуға шабыттандырып, қолдай алады немесе, керісінше, оның әлеуетін көрсетуді шектей алады.
Мысалы, ата-аналары жиі көшбасшылық қасиеттерді көрсететін отбасында өскен балалар, мысалы, шешімділік, өзіне деген сенімділік және шешім қабылдау қабілеті бұл қасиеттерді игеріп, оларды өз өмірлерінде көрсете бастайды.
Осылайша, отбасы адамның көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыру үшін үлкен маңызға ие. Ол көшбасшылық дағдыларды дамытуға шабыттандырады және қолдайды немесе керісінше олардың көрінісін шектейді.
2)Фактор:Мектеп отбасыдан кейінгі баланың көшбасшылық қасиетін ашатын,дамытатын екінші әлеуметтік ортасы десекте болады.Мектепте  балалардың көшбасшылық дағдыларын әртүрлі әдістер мен тәжірибелер арқылы дамытады.1)Топтық жобаларға және топтық тапсырмаларға қатыстыру арқылы балаларға топта жұмыс істеуге,жауапкершілікпен бөлісуге және бірлесіп шешім қабылдауға көмектеседі. 2) Мектепте балаларға мектеп клубтарын басқаруға,іс-шаралар ұйымдастыруға және аудиториямен сөйлесуге мүмкіндік бере алады .3)Баларды көшбасшылық жетістіктері үшін марапаттай алады және оларды әрі қарай дамуына ынталандырады.
3)Фактор:Технология қазіргі бизнесте маңызды рөл атқарады және олар көшбасшылық сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Міне, технологияның көшбасшылыққа әсер етуінің бірнеше жолы:
Технологиялар көшбасшыларға мәліметтер мен талдауларға негізделген шешімдер қабылдауға көмектеседі.
Технология көшбасшыларға күнделікті тапсырмаларды автоматтандыруға көмектеседі, бұл оларға маңызды тапсырмаларға шоғырлануға мүмкіндік береді.
Технология көшбасшыларға өз командасын оқытуға және олардың дағдыларын дамытуға көмектеседі. Бұл команданың біліктілігін арттырып, бизнес нәтижелерін жақсартады.Технология көшбасшыларға өз командасының және жалпы бизнестің өнімділігін талдауға және бақылауға көмектеседі. Бұл оларға проблемаларға тез жауап беруге және нәтижелерді жақсартуға көмектеседі.Осылайша, технология коммуникацияны, шешім қабылдауды, өнімділікті, оқыту мен дамуды, талдау мен бақылауды жақсарту арқылы көшбасшылық сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
4)Фактор: Көшбасшылықтың қалыптасуына әсер етуші факторлардың бірі - менталитет болып табылады.Нақты мәдениет пен қоғамға байланысты менталитет әрүрлі әсер етеді.Соның ішінде қазақ қоғамындағы менталитетті қарастырайық.
Қазақ мәдениетінде қонақжайлылық, жомарттық, адалдық, әділдік сияқты қасиеттер жоғары бағаланады. Бұл қасиеттер қазақ қоғамындағы көшбасшы үшін маңызды болуы мүмкін. Дегенмен, қазақ менталитетінің көшбасшылықтың қалыптасуына әсерлері өте алуан түрлі болуы мүмкін.Нақтырақ айтсақ,біздің менталитетімізде балаға кішкентай кезінен сөз бостандығы берілмейді.Мысалы,біздің қоғамда үлкен кісілердің алатын орны өте маңызды болып табылады.Бұл әрине дұрыс,дегенмен үлкеннің сөзін бөлуге болмайды немесе  “үлкендердің ісіне араласпа,әлі кішкентайсың” деген сөздерді жиі естіп жатамыз.Яғни баланың өз ойын жеткізу барысында,оған біршама шектеулер қояды.Нәтижесінде бала жасқанып,әлеуметтік ортада өз ойын толық жеткізі алмайды және оны айтуға,өзін көрсетуге  қорқады.Ал бұл оның бойындағы көшбасшылық қасиеттің шектелуіне алып келеді.

# data[].attributes.headline
Қолданылған ақпарттар тізімі:

# data[].attributes.subject
Қолданылған ақпарттар тізімі:

# data[].attributes.body
1)https://factcheck.kz/kaz/adisnama/kazakstandagy-bilim-beru-statistika-zertteuler-men-problemalar/
2)https://kantar.kz/news/Izmereniye_auditorii_mobilnogo_Interneta_2022
3)https://www.inform.kz/ru/kazahstan-na-101-meste-iz-180-stran-soglasno-indeksu-vospriyatiya-korrupcii-transparency-international_a4038132
4)https://hbr.org/2014/09/most-people-dont-want-to-be-managers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тамыздың басында ағарту министрі Асхат Аймағамбетов "отандық білім беру жүйесін сапалы ғылыми зерттеулерсіз дамыту мүмкін емес" деген ойын тағы да қайталады. Осы саладағы шешімдер деректер негізінде қабылдануы керек деген ол "мұндай зерттеулердің аз екенін" айтады. Factcheck.kz редакциясы мектептердегі білім беру жүйесі туралы қолжетімді сандық және сапалық деректерді зерттеп, бұл салада ғылыми жұмыстардың неліктен аз екенін анықтап көрді.

Ресми статистика және оның шектеулері

Қазақстандағы білім беру жүйесі туралы ең толық сандық деректерді Ақпараттық-талдау орталығы жинап, жариялап отырады. Ағарту министрлігіне қарайтын бұл ғылыми ұйым 2011 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Орталық статистикалық деректер жинағын да жиі шығарып отырады. Осы күнге дейін 2014-2021 жылдарды қамтитын сегіз жинақ жарық көрген. Онда сарапшылар Ұлттық статистика бюросы, "Өрлеу" біліктілікті арттыру ұлттық орталығының, "Назарбаев зияткерлік мектептері" педагогикалық шеберлік орталығының және ең бастысы Ұлттық білім беру деректер қорының (ҰБДҚ) мәліметтерін қарастырған.

ҰБДҚ - аптасына жеті күн, тәулік бойы жұмыс істейтін, білім беру саласындағы big data (қаз - "үлкен деректер") құрайтын ақпараттық жүйе. Мемлекеттегі білім беру ұйымдарының бәрі бұл жүйеге қызметі, қызметкерлері мен оқушылар контингенті туралы деректер жинағын енгізіп отырады. Қазір бұл ақпаратқа тек мемлекеттік органдар қол жеткізе алады.

"Базада жеке ақпарат өте көп. Сондықтан да болар, ағарту министрлігі оны зерттеушілерге қолжетімді қыла алмайды. Әрине, техникалық себептер де бар. Біз алдымен өз еркімізбен ақпарат алу үшін ҰББДҚ-дан зерттеу орталығы ретінде рұқсат сұрадық, бірақ ақырында қажет деректер тізімімен өтініш бердік", - дейді PaperLab зерттеушісі, сапалы білім беруге қол жеткізудегі теңдік индексінің бірлескен авторы Сәуле Әлиева.

Десе де, кейбір деректер SEDA порталында жарияланған. Ондағы интерактив карта қажет мектепті таңдап, сонымен танысуға мүмкіндік береді. Бірақ сайтта әзірге ақпараттың бәрін кесте түрінде көшіріп алу мүмкіндігі жоқ. Мұндағы ақпарат ең кейінгі рет 2022 жылғы қазанда жаңартылған.

Ресми статистика деректерінің сапасы мен толықтығын айта келе, Әлиева жинақтарда кей проблемалар "жасырынып тұрғандай" болады дейді. "Жаңалықтардан толып қалған сыныптар туралы көреміз. Мектеп жасындағы балалар саны жыл сайын өсіп жатқанын, ал мектеп саны ұзақ жыл бойы өзгермегенін білеміз. Бірақ жалпы алғанда толып қалған сыныптар жоқ сияқты көрінеді" деп мысал келтіреді зерттеуші.

Тағы бір көрнекі мысал - мектептердегі санитарлық жағдай. "Кейінгі екі жылда даладағы дәретхана мәселесі шешіліп жатыр, ондай мектептер саны да күрт азайды. Қазір бұл мектептер ҰБДҚ-да іште және сыртта дәретханасы бар мектеп ретінде көрсетілген. Бұл жерде менде мына сұрақ туындайды: яғни, іштегі дәретханалармен қатар далада да дәретхана бар болып тұр ма?" дейді Әлиева. Құрғақ статистика есептері бұл сұраққа жауап бермейді. Осылайша зерттеушілерде далалық бақылау немесе сауалнама алу қажеттілігі туындайды.

"Далалық бақылау"

Жергілікті жерлердегі зерттеу жұмысының қиындықтары туралы Жаслан Нұрбаев айтып берді. 2021 жылы ол шағын жинақты мектептерді реформалау саясаты туралы зерттеуін жариялады. Автор зерттеу барысында жетпістен астам терең сұхбат, екі жүзден астам мұғалімнен сауалнама алған. Нұрбаевтың сөзінше, бұл оңайға соқпаған: "Шынымды айтсам, инстанциялардан рұқсат алуға көп уақытым кетті. Білім беру бөлімдерінің біріне шабуыл жасағандай болдым. Сол жерде тұрып алып, рұқсат алмайынша кетпейтінімді айттым".

Олар өзін сақтандырғысы келген соң, осындай реакция болған шығар дейді ол: "Кез келген деңгейдегі білім бөлімінің басшысы, мектеп директорлары дәл солардың есімі, мектебі немесе ұйымы жағымсыз сипатта айтыла ма деп қауіптенеді". Десе де, далалық зерттеудің арқасында Нұрбаев өзі қарастырған мектептердің ешбірінде жылдамдығы 4 Мбит/с және одан жоғары болатын кең жолақты интернет жоқ екенін анықтаған.

Карантин кезінде далалық зерттеулермен әлеуметтанушы Серік Жақсылықов та айналысқан. Ол қашықтан оқыған кезде мектеп оқушылары мен ата-аналар жүргізген күнделіктерді негізге алған. Зерттеудің бірінші және екінші толқынына мемлекеттің бес өңірінен 110 адам қатысқан. 2020/2021 жыл қорытындысы бойынша күнделіктерді зерттеу мемлекеттік органдардың кей шараларына қарамастан мұғалімдердің мобильді қосымшалар мен компьютер бағдарламаларын жетік меңгере алмағанын көрсеткен.

Жақсылықов командасының өзіне-өзі цензура қою мәселесін қалай шешкенін түсіндірді: "Күнделіктегі сұрақтар жалпы сипатта жасалды. Мысалы, "интернетке және техникалық мүмкіндіктеріңізге байланысты бәрін айтып беріңіз". "...Қалай бағалар едіңіз?" деп сұраған жоқпыз. Әйтпесе, бұл бірден бағыт бергендей болады". Кейін әлеуметтанушылар бұл анықтамаларды да блок тақырыбына ауыстыра салған. Зерттеуші бұл "күтпеген жауаптарды көруге, оқуға және алуға" мүмкіндік берді дейді.

Factcheck.kz ресурсына сұхбат берген әлеуметтанушы мемлекеттік немесе жергілікті деңгейде жүргізілетін зерттеулердің сапасына күмәнмен қарайтынын айтады: "Үкімет пен жергілікті билік бірдеңені тексеруге, растауға қажет зерттеулер бағытында әлсіз, нашар жұмыс істейді. Тіпті, қарапайым мониторингтік зерттеулердің өзін жақсы жасамайды". Бәрі біліксіздіктің, сыбайлас жемқорлық элементтерінің, тиімсіз менеджменттің кесірі. Осы үштік кесірінен мемлекеттік органдармен зерттеу аясында "жақсы атқарушылар жұмыс істемейді" дейді Жақсылықов.

Сарапшы тек қаржы тетіктерімен проблеманы шешу мүмкін емес екенін айтды. "Билік қазір қолында бар бюджеттің бәрін бәсекелі конкурс негізінде зерттеу жүргізгісі келетін, соған дайын, қолынан іс келетін, нәтиже беретін адамдарға бере бастасын" дейді Жақсылықов институционал мамандарды меңзеп. Әзірге Қазақстандағы сапалы зерттеу - биліктің тапсырысымен емес, мемлекеттік құрылымдар жасаған емес, тәуелсіз мердігерлер жүргізген зерттеулер.

Мемлекеттік машина

Ағарту министрлігінің тәуелсіз сарапшымен келісе қоюы екіталай. Бүгінде ведомтсво білім беру саласында жұмыс істейтін 16 ұйым мен мекеме ні үйлестіреді. Біз олардың ресми сайттарынан зерттеулерге арналған бөлім табуға тырысып, одан жақсы нәтиже шығара алмадық:

"TALAP" КЕАҚ қазақстандықтарға ҰБДҚ-дан алған "түлектердің жұмысқа орналасуы" көрсеткіші бойынша әзірленген рейтиңді ғана ұсынған. Онда түлектердің саны, жұмысқа орналасу деңгейі (оның ішінде таңдаған мамандығы бойынша) және жұмыспен қамтылғандардың үлесі ескеріледі.

Былтыр ашылған "Адамның үйлесімді дамуы" ұлттық институты" ҰАҚ сайты техникалық себептерге байланысты жұмыс істемейді.

"Қаржы орталығы" АҚ 2019-2020 оқу жылына арналған жоғары оқу орындарының ақысы туралы кесте түрінде әзірленген ескі ақпаратты ұсынады. Аймақтар бойынша ұсынылған деректердің қайдан алынғаны көрсетілмеген.

"Өрлеу" біліктілікті арттыру ұлттық орталығы" АҚ сайтындағы "Ғылыми-зерттеу қызмет" бөлімі ашылмайды. Бірақ орталықтың электронды кітапханасынан ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді көруге болады. (Онда монографиялар, диссертациялар, ұстаздардың ғылыми мақалалары, тақырыптық конференция материалдары жарияланған).

"Ақпараттық-талдау орталығы" АҚ сайтында статистикалық жинақтардан бөлек білім беру саласындағы алты халықаралық зерттеулер бойынша ұлттық есеп, 2015 жылдан бастап Қазақстандағы білім беру жүйесінің жағдайы туралы ұлттық баяндамалар жарияланған. "Зерттеулер" бөлімінде қазақстандық мұғалімдердің ИКТ біліктілігінің былтырғы ағылшын тілді талдауы жарияланған.

Ы. Алтынсарин атындағы ұлттық білім академиясы сайтындағы "Ғылым" бөліміндегі "Ғылыми жобалар" бөлімшесінде орыс тілін оқыту жөніндегі бір жобаның сипаттамасы мен әдістемелік ұсыныстары жарияланған. "Ғылыми журналдар" деген бөлімде академияның мерзімдік басылымының үш топтамасы ұсынылған.

Республикалық ғылыми-практикалық білім мазмұнын сараптау орталығының бағыттарының бірі ғылыми-әдістемелік жұмыс деп көрсетілген. Сайттың сәйкес бөлімінде "Жарияланымдар" батырмасы тұр. Онда 2018-2019 жылдары шыққан мақалалар тізімінен жасалған екі кесте бар, бірақ гиперсілтеме жоқ.

"Ұлттық ғылыми-практикалық дене тәрбиесі орталығы" сайтында "Ғылым" бөлімінде хабарламалар бөлімшесі ғана бар. Онда ақпанда өткен республикалық семинарға шақырту ғана жарияланған.

"Бөбек" ұлттық-ғылыми практикалық, білім беру және сауықтыру орталығы сайтынан ұйым қызметкерлерінің ғылыми ізденістерінің нәтижесі жарияланған бөлімді таба алмадық.

"Балдәурен" республикалық оқу-сауықтыру орталығының сайтының мазмұнына қарап, оның ғылыми қызметпен айналысатынын айту қиын. Бірақ орталық құрылымында ғылыми-әдістемелік бөлім бар.

"Дарын" республикалық ғылыми-практикалық орталығының сайтынан да республикадағы дарынды балаларды дамыту мен қолдауға қатысты ешбір зерттеу немесе ғылыми жұмыс таба алмадық.

"Республикалық қосымша білім беру оқу-әдістемелік орталығы" зерттеу нәтижелерін жарияламайды. Бірақ орталық құрылымында ақпараттық-сараптамалық бөлім бар. Есептерге қарағанда, оның қызметкерлері таладу жұмыстарына қарағанда, әлеуметтік желілердегі белсенділікке көбірек назар аударатынға ұқсайды.

Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың ұлттық ғылыми-практикалық орталығы "төрт зертхана" аясында зерттеулермен айналысады. Бірақ ашық дереккөздерде олар дайындаған әдістемелік ұсыныстар ғана бар. Ғылыми-зерттеу жұмыстарына тек сала мамандары мен мемлекеттік органдар ғана қол жеткізе алады.

Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернат ғылыми қызметпен айналыспайды. Сайтына қарап, солай деп қорытынды жасауға болады.

Республикалық ғылыми-педагогикалық кітапхана сайтында қызметкерлердің 2011 жылдан бергі жарияланымдары топтастырылған бөлім бар. Бірақ олардың көбі публицистикалық немесе аналитикалық сипатқа ие және ғылыми ізденіс нәтижесі саналмайды. Тағы бір бөлімнен мемлекеттегі мектеп кітапханаларының қазіргі жағдайы туралы ақпарат алуға болады. Бірақ онда тек 2021 жылдың басындағы деректер бар.

Балаларды ерте дамыту институты құрылымында ғылыми-педагогикалық зерттеулермен айналысатын орталық бар. Бірақ сайтта оның жұмыс нәтижелері жиналған бөлім жоқ. Тек институттың ғылыми-ақпараттық журнал шығаратынын айта аламыз.

Балама дереккөз

Министр білім беру саласындағы ғылыми зерттеулер туралы айта келе, осы ұйымдардың біріне емес, Назарбаев университетінің жоғары білім беру мектебінің монографиясына сілтеме жасаған. Мектеп сайтында аяқталған және қазір жүргізіліп жатқан зерттеу жобаларымен танысуға болады. Бірақ зерттеу мақалаларын қолданушылар өз бетімен іздеуі керек.

Сонымен қатар Жоғары білім беру мектебі екі журнал ( біріншісі, екіншісі) шығарады. Мектеп зерттеушілері жарияланымдарын ғылым жаңалықтарына арналған беттен көруге болады. Жалпы алғанда, ұйым білім беру бағдарламаларын жасау жөніндегі монография, силлабус әзірлеу әдістемесін, Қазақстандағы білім саласын зерттеушілердің этика кодексін әзірлеген.

Білім беру саласын зерттеумен тәуелсіз зерттеушілер тобы да айналысады. Мысалы, PaperLab зерттеу орталығы осы уақытқа дейін орта білім жүйесіндегі жыныстық ағарту жөніндегі саяси қолданбалы жұмыстар, коронавирус кезіндегі қашықтан оқыту, сапалы орта білімге қол жеткізудегі теңсіздік туралы материалдар жариялаған.

"Белес" талдау және стратегия орталығы да зерттеу жұмысымен айналысады. Ол бес жобаны іске асырып үлгерген: Қазақстан мұғалімдерінің дауысы, Қазақстанның халықаралық зерттеулердегі көрсеткіші, "Ғылым туралы" заңды жүзеге асыру мәселелері, пандемиядан кейінгі кезеңдегі білім берудегі ата-ананың рөлі, жастардың неліктен мұғалім болу шешімін қабылдайтыны туралы зерттеулер жүргізілген.

Шетелдік донорлар арасында білім беру саласындағы зерттеулерді Сорос-Қазақстан қоры қолдап келеді. " Жарияланымдар " деген бөлімде білім беру саясатының белгілі бір аспектілері туралы ондаған еңбек табуға болады: мысалы, мектептерді ИКТ ресурстармен қамту, мектептердегі дінтану, ауыл мұғалімдеріне білім берудің жаңартылған мазмұнын оқыту және т.б.

Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты, "Стартегия" әлеуметтік және саяси зерттеулер орталығы, "Amanat" партиясының қоғамдық саясат институты, MediaNet ХЖО жанындағы Demoscope қоғамдық пікір экспресс-мониторинг бюросы сауалнамаларының да әлеуметтану тұрғысынанан білім беру саласына қатысы бар.

Мына материалдарды да қарап көріңіз

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Маргарита Бочарова

# data[].attributes.attachment_link.title
Қазақстандағы білім беру: статистика, зерттеулер мен проблемалар | Фактчек

# data[].attributes.attachment_link.description
Тамыздың басында ағарту министрі Асхат Аймағамбетов "отандық білім беру жүйесін сапалы ғылыми зерттеулерсіз дамыту мүмкін емес" деген ойын тағы да қайталады. Осы саладағы шешімдер деректер негізінде қабылдануы керек деген ол "мұндай зерттеулердің аз екенін" айтады. Factcheck.kz редакциясы мектептердегі білім беру жүйесі туралы қолжетімді сандық және сапалық деректерді зерттеп, бұл салада ғылыми жұмыстардың неліктен аз екенін анықтап көрді.

# data[].attributes.body
Лидерге тән мінез-құлықтардың қалыптасуына әлеуметтік ортаның әсері тікелей байланысты. Тіпті бұны зерттей келе отырсақ, әлеуметтік ортаның пайда болатын салдары мен әсер ететін факторлары лидерді дамуға немесе деградацияға әкелу мүмкін, әрине алдын ала алуға болады, бірақ бұл жерде лидердің өзінің жеке даралық ерекшеліктерін, яғни қасиет, қабілет, ерік-жігер және тағы басқа сияқты дұрыс қолдану білу қажет.

# data[].attributes.attachment_link.title
Проект ӘСБМ 95 +

# data[].attributes.headline
Көбінесе алдағы өзге

# data[].attributes.body
Көбінесе алдағы өзгерістер батылдықты қажет етеді және бейсаналық түрде алаңдаушылық немесе қорқыныш тудырады. Өзгерістерге қарсы Иммунитет өзгерістер кезінде пайда болуы мүмкін қауіптерден қорғайды. Мұндай иммунитетті тану қиын және әрдайым айқын бола бермейді және сіз болжағандай, шектейді.
Өзгеріс өмір мен өлімнің тура мәселесі болып табылатын адамның өзін қалай ұстайтынын білу үшін жағдайды мүмкіндігінше "қыздыруға" тырысайық. Дәрігерлер күрт өзгерістерді тағайындаған ауыр науқастарды клиникалық зерттеу бізге көмектеседі: темекі шегуден бас тарту, диета мен өмір ритағын түбегейлі өзгерту және т.б. Әйтпесе, бұл адамдар өмірге қауіп төндіреді, өйткені ескі өмір салты ауыр аурудың одан әрі дамуына түрткі болады.