# data[].attributes.headline
TEMAT: Wszystko, co musisz wiedzieć o... imiesłowach.

# data[].attributes.subject
TEMAT: Wszystko, co musisz wiedzieć o... imiesłowach.

# data[].attributes.body
- wskazuję czasowniki osobowe i nieosobowe, dokonane i niedokonane,
-tworzę imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe zgodnie z obowiązującymi zasadami.

# data[].attributes.body
Wiesz już, że czasownik to część mowy, która odpowiada na pytania: co robi? co się z kimś/czymś dzieje?
a.  OSOBOWE I NIEOSOBOWE FORMY CZASOWNIKA
- Co to znaczy, że czasownik jest w formie osobowej?
To znaczy, że można określić w jakiej osobie występuje
np. idę (ja - 1 osoba liczby pojedynczej),  śpiewała (ona- 3 os. l. poj.), biegaliśmy (my - 3 os. l.mn.).
- Co to znaczy, że czasownik jest w nieosobowej formie?
To znaczy, że nie da się ustalić osoby.

Do nieosobowych form czasownika zaliczymy:
- bezokoliczniki (np. biegać, iść, piec, biec),
- formy zakończone na -no, -to  (np. umyto, wybito)
- oraz imiesłowy (o których za chwilę).

b. DOKONANE I NIEDOKONANE
- Czasowniki dokonane to takie, które informują o czynności, która zakończyła się lub zakończy się w najbliższej przyszłości np. przeczytał (czas przeszły), przeczyta (czas przyszły).
- Czasowniki niedokonane to takie. które informują nas o czynności, która się nie zakończyła np. czyta (czas teraźniejszy), czytał (cz. przeszły wykonywał tę czynność ale jej nie skończył), będzie czytał (cz. przyszły, nie wiemy czy czynność się skończy).

# data[].attributes.body
Czym są imiesłowy?
To formy czasownika, która są bezosobowe. Poznamy je po końcówkach. Są dwa rodzaje imiesłowów.
Jedne mają trochę cech czasownika, trochę przymiotnika, więc nazywamy je imiesłowami przymiotnikowymi.
Drugie mają trochę cech czasownika trochę przysłówka, dlatego nazywamy je imiesłowami przysłówkowymi.
ZAPOZNAJ SIĘ Z TABELĄ, ZAMIESZCZONĄ W PODRĘCZNIKU NA S. 282.
Informacjami z tabeli uzupełnij schemat zamieszczony poniżej, wpisz schemat do zeszytu, możesz zmienić jego formę.

# data[].attributes.body
Przejdź na stronę internetową podaną poniżej. Obowiązkowo wykonaj ćwiczenie 1., 2., 4. i 5. (na dole strony). Możesz wykonać je kilka razy, aby imiesłowy nie były Ci straszne :)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Imiesłowy mają szerokie zastosowanie w języku, zwłaszcza w mowie pisanej, a mimo to ich stosowanie i rozpoznawanie w tekstach bywa kłopotliwe. Dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze, imiesłowy to formy gramatyczne czasowników, ale są podobne do przymiotników (np. słowo pisany to imiesłów przymiotnikowy, a więc nieodmienna przez osoby forma czasownika, ma takie samo zakończenie jak np. przymiotnik ładny i odpowiada na pytanie przymiotnika). Po drugie, niektórych imiesłowów używamy bardzo rzadko w codziennej komunikacji, np. imiesłów typu zmókłszy współcześnie pojawia się przede wszystkim w tekstach literackich, a nie w języku potocznym. Po trzecie, wiele problemów użytkownikom polszczyzny sprawia pisownia - łączna lub rozdzielna - imiesłowów z przeczeniem „nie".

Zacznijmy od tego, że imiesłowy nie są samodzielnymi częściami mowy, a jedynie formami gramatycznymi czasownika. Różnią się od pozostałych form czasownikowych tym, że nie odmieniają się przez osoby. Dlatego nazywamy je formami nieosobowymi. Dzielą się na dwie grupy:

Imiesłowy przymiotnikowe

Imiesłowy przymiotnikowe to formy czasownika, które nie tylko przypominają przymiotniki, ale również podobnie jak one się odmieniają (przez przypadki, liczby i rodzaje). Wyróżniamy dwa rodzaje imiesłowów przymiotnikowych:

imiesłowy przymiotnikowe czynne zakończone na -ący, np. pisz ący - 'ktoś, kto pisze'; używamy ich po to, aby pokazać cechę osoby, która wykonuje jakąś czynność.

imiesłowy przymiotnikowe bierne zakończone na -ny lub -ty, np. napisa ny - 'taki, który ktoś napisał'); zdarty - taki, który ktoś zdarł'; używamy ich po to, aby wskazać cechy osób bądź przedmiotów, które podlegają jakiejś czynności albo mają jakieś właściwości ze względu na to, że coś się zdarzyło.

Imiesłowy przymiotnikowe - co podpowiada ich nazwa - odmieniają się jak przymiotniki. Na przykład forma naprawiony będzie miała podobne formy gramatyczne przypadka, liczby i rodzaju jak wyraz piękny. Z kolei imiesłów zepsuty odmienimy podobnie jak przymiotnik bogaty, a imiesłów piszący - jak przymiotnik gorący. Spójrzmy więc na wybrane formy gramatyczne trzech pierwszych przypadków.

naprawieni- forma ta gramatycznie jest możliwa, jednak takiej formy utworzonej od czasownika „naprawić" nie używamy w tym rodzaju. W formie mianownika liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego mogą pojawić się imiesłowy bierne od innych czasowników, np. „zapracowani", „zagubieni".

Aby uniknąć błędów związanych z odróżnianiem imiesłowów przymiotnikowych od przymiotników, należy sprawdzić, czy dany wyraz pochodzi od czasownika. Jeśli tak - jest to imiesłów przymiotnikowy.

Imiesłowy przymiotnikowe czynne można utworzyć wyłącznie od czasowników, które mówią o czynności powtarzającej się i niezakończonej (są to czasowniki, które mają aspekt niedokonany), np. piszący ( pisałem wczoraj - piszę teraz - będę pisał jutro).

Imiesłowy przymiotnikowe bierne można utworzyć jedynie od wybranych czasowników - niedokonanych i dokonanych, ale tylko takich, które mają stronę czynną i bierną.

Czasowniki, od których możemy utworzyć imiesłowy przymiotnikowe bierne, nazywamy czasownikami przechodnimi.

Czasowniki, od których nie możemy utworzyć imiesłowów przymiotnikowych biernych, nazywamy czasownikami nieprzechodnimi.

Imiesłowy przymiotnikowe

„- ny" / „-na" /"-ne" - jak przymiotnik „ładny" „-ty" / „-ta" / „-te" - jak przymiotnik „bogaty"

Liczba pojedyncza (ten) okrzyczany / odkryty rodzaj męski (ta) okrzyczana / odkryta rodzaj żeński (to) okrzyczane / odkryte rodzaj nijaki Liczba mnoga (ci) okrzyczani / odkryci rodzaj męskoosobowy (te) okrzyczane / odkry te rodzaj niemęskoosobowy

Imiesłowy przysłówkowe

współczesny - zakończony na -ąc, np. wołając, pisząc, mówiąc,

uprzedni - zakończony na -wszy (po samogłoskach np. wróciwszy, napisawszy) lub na -łszy (po spółgłoskach np. zmókłszy, przyszedłszy).

W tekstach pisanych - rzadziej w języku mówionym - pojawiają się imiesłowy przysłówkowe. Wyróżniamy dwa typy tych imiesłowów:

Imiesłowy przysłówkowe współczesne występują w zdaniach, w których czynności, zdarzenia, sytuacje dzieją się w tym samym czasie, (co sugeruje nazwa tych imiesłowów) np.:
Pijącporanną kawę, często czytam gazetę** = 'Piję poranną kawę i w tym samym czasie czytam gazetę'.
Imiesłowy uprzednie z kolei - jak podpowiada ich nazwa - dotyczą czynności i zdarzeń, które zdarzyły się wcześniej niż sytuacja opisana przez czasownik w formie osobowej, np.: Przyszedłszy\do domu, szybko przeczytałem pocztę\ = 'Najpierw wróciłem do domu, a potem przeczytałem pocztę'.
W tworzeniu imiesłowów przysłówkowych również obowiązują pewne ograniczenia. Otóż od czasowników dokonanych możemy utworzyć wyłącznie imiesłowy uprzednie**(mówią przecież o czynnościach, które się już zdarzyły, np.** przyszedłszy = 'już przyszedłem / przyszedłeś / przyszedł itd., to się stało'), z kolei od czasowników niedokonanych możemy utworzyć wyłącznie imiesłowy współczesne*(mówią przecież o czynnościach, które trwają i nie można wskazać ich końca czy rezultatu, np. pisząc* = 'pisałem / pisałeś / pisał itd. to wcześniej, piszę / piszesz / pisze itd. teraz). W zdaniach, w których występują imiesłowy przysłówkowe, zawsze stawia się przecinek, np.: Idąc, podśpiewywałem sobie. lub Idąc ulicą, podśpiewywałem sobie. Wróciwszy, zabrałem się za obiad. lub Wróciwszy do domu, zabrałem się za obiad.

Używając odpowiednich imiesłowów przymiotnikowych, podany niżej tekst przeredaguj tak, aby nie było w nim powtórzeń. Wpisz w puste miejsca przeredagowane fragmenty zdań.

W sobotę poszedłem na film, który polecił mi kolega. Był on ekranizacją książki, którą przeczytałem niedawno. Film, który obejrzałem, bardzo mi się spodobał. Zarówno książka, jak i jej filmowa adaptacja poruszają problemy, które dotyczą młodych ludzi.

W sobotę poszedłem na film****. Był on ekranizacją książki ***film bardzo mi się spodobał. Zarówno książka, jak i jej filmowa adaptacja poruszają problemy*****.**

Pisownia „nie" z imiesłowami

Imiesłowy przysłówkowe z przeczeniem „nie" piszemy zawsze rozdzielnie, np. nie pisząc, nie napisawszy.
Imiesłowy przymiotnikowe z przeczeniem „nie" piszemy łącznie, np. niemający, niewykonany, niewykryty.

# data[].attributes.attachment_link.description
Imiesłowy mają szerokie zastosowanie w języku, zwłaszcza w mowie pisanej, a mimo to ich stosowanie i rozpoznawanie w tekstach bywa kłopotliwe. Dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze, imiesłowy to formy gramatyczne czasowników, ale są podobne do przymiotników (np. słowo pisany to imiesłów przymiotnikowy, a więc nieodmienna przez osoby forma czasownika, ma takie samo zakończenie jak np.

# data[].attributes.body
Zapraszam do gry. Sprawdź, czy rozpoznasz imiesłowy.