# data[].attributes.body
1. Mốc thời gian tồn tại
2. Kinh đô đặt ở đâu?
3. Quốc hiệu là gì?
4. Tôn giáo
5. Sự phát triển về văn hóa, giáo dục
6. Công lao
7. Hình ảnh, tư liệu lịch sử minh chứng (Sưu tầm và giới thiệu được một số tư liệu lịch sử (câu chuyện, văn bản, tranh ảnh,...) liên quan đến triều Lý

# data[].attributes.body
Sau buổi tự học qua nearpod, các con hoàn thiện các thông tin theo từng cột tương ứng với nhiệm vụ được phân công.

# data[].attributes.attachment_link.description
No mobile devices in your classroom? No worries! You can enjoy Nearpod from any web browser :) Create, engage, and assess your students in every lesson!

# data[].attributes.body
Cả nhóm click vào link, chọn đúng tuần để thống nhất đánh giá thành viên theo thang điểm 0 - 3:
+ 0 điểm: Không làm việc, không tương tác
+ 1 điểm: Có làm việc nhưng chưa hoàn thành
+ 2 điểm: Hoàn thành nhiệm vụ
+ 3 điểm: Hoàn thành tốt nhiệm vụ, tích cực tương tác, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau

# data[].attributes.body
1. Tên sự kiện lịch sử - mốc thời gian diễn ra
2. Người chỉ huy, địa điểm
3. Nguyên nhân
4. Diễn biến
5. Kết quả của cuộc khởi nghĩa
6. Nhân vật lịch sử và câu chuyện về nhân vật lịch sử
7. Sự ghi nhớ của nhân dân về nhân vật lịch sử (đền thờ, thơ ca lưu truyền,...)
8. Tư liệu tham khảo ( phim hoạt hình, cuốn truyện lịch sử,...

# data[].attributes.body
1. Tên sự kiện lịch sử - mốc thời gian diễn ra
2. Người chỉ huy, địa điểm
3. Nguyên nhân
4. Diễn biến
5. Kết quả của cuộc khởi nghĩa
6. Nhân vật lịch sử và câu chuyện về nhân vật lịch sử
7. Sự ghi nhớ của nhân dân về nhân vật lịch sử (đền thờ, thơ ca lưu truyền,...)
8. Tư liệu tham khảo ( phim hoạt hình, cuốn truyện lịch sử,...

# data[].attributes.body
1. Tiểu sử
2. Năm sinh, năm mất
3. Vài nét về tính cách, con người
4. Công lao
5. Tư liệu thao khảo (video, bài báo, tranh ảnh)

# data[].attributes.body
1. Tiểu sử
2. Năm sinh, năm mất
3. Vài nét về tính cách, con người
4. Công lao
5. Tư liệu thao khảo (video, bài báo, tranh ảnh)

# data[].attributes.attachment_link.title
#109 Khát vọng non sông . Nhà Lê Sơ . Nước ta dưới triều Hậu Lê

# data[].attributes.body
1. Khởi nghĩa Lam Sơn - HS:
2. Trận Chi Lăng Xương Giang - HS:
3. Lê Lợi - vua Lê Thái Tổ  - HS:
4. Thông tin chung TRIỀU HẬU LÊ- HS:
5. Vua Lê Thánh Tông - HS:

# data[].attributes.attachment_link.title
TRẬN CHIẾN CUỐI CÙNG - CHI LĂNG XƯƠNG GIANG - KHỞI NGHĨA LAM SƠN

# data[].attributes.attachment_link.title
Tóm Tắt Nhanh Khởi Nghĩa Lam Sơn "LẤY ÍT ĐỊCH NHIỀU" Quét Sạch Đại Minh Trung Quốc Ra Khỏi Đại Việt

# data[].attributes.attachment_link.title
Lê Thánh Tông – Vị Vua Tại Vị Lâu Nhất Của Nhà Hậu Lê

# data[].attributes.attachment_link.title
Lê Lợi – Người Lập Nên Triều Đại Lâu Dài Nhất Lịch Sử Phong Kiến VN

# data[].attributes.attachment_link.title
Vương Triều Hậu Lê Và Những Đóng Góp Trong Tiến Trình Lịch Sử Việt Nam | BÍ ẨN SỬ VIỆT

# data[].attributes.attachment_link.title
107 - Khởi nghĩa Lam Sơn - phần 11 - Nghĩa quân Lam Sơn đại thắng ở Chi Lăng và Xương

# data[].attributes.body
1. Khởi nghĩa Lam Sơn - HS: Phạm Nguyên Tuấn Minh
2. Trận Chi Lăng Xương Giang - HS: Nguyễn Tuấn Minh
3. Lê Lợi - vua Lê Thái Tổ  - HS: Thiện Giang
4. Thông tin chung TRIỀU HẬU LÊ- HS:  Thiên Ân
5. Vua Lê Thánh Tông - HS:  Trung Dũng

# data[].attributes.body
Chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang (10/1427) của quân và dân ta có ý nghĩa quyết định, góp phần kết thúc cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Chiến thắng oanh liệt đó để lại nhiều bài học quý, nổi bật là nghệ thuật tạo lập thế trận.

Sau chiến thắng Tốt Động - Chúc Động (1426), giặc Minh buộc phải chuyển sang thế phòng ngự bị động, còn ta giành thế chủ động, tập trung vây hãm - bức hàng quân giặc trên khắp các chiến trường, riêng thành Đông Quan bốn đạo quân Lam Sơn bao vây tứ bề. Trước tình hình đó, tướng giặc là Vương Thông một mặt âm mưu giảng hòa, chỉ huy quân co cụm, cố thủ trong các sào huyệt, mặt khác phái người về nước xin tăng viện. Để tiếp viện cho đạo quân đang bị vây hãm, nhà Minh lại một lần nữa tổ chức đội quân viễn chinh lớn, chia làm hai đạo tiến vào nước ta. Đạo thứ nhất, gồm 10 vạn quân và 02 vạn ngựa, do Liễu Thăng làm tổng binh, Lương Minh làm phó tổng binh, Thôi Tụ, Lý Khánh làm tham tướng đi theo đường Quảng Tây vào Lạng Sơn. Đạo thứ hai, gồm 05 vạn quân và 01 vạn ngựa, do Mộc Thạnh cùng các tướng Từ Hanh, Đàm Trung chỉ huy tiến theo đường Vân Nam vào Lào Cai. Với 15 vạn quân tiếp viện và những tướng dày dạn kinh nghiệm cùng 04 vạn quân đang bị bao vây, nhà Minh hy vọng có thể tiến hành một cuộc phản công, trong đánh ra, ngoài đánh vào, chuyển bại thành thắng.Lực lượng nghĩa quân Lam Sơn mặc dù đã lớn mạnh, giành được quyền chủ động, ghìm và giam chân quân giặc tại các thành, nhưng chưa đủ sức để tiêu diệt chúng. Giữa lúc đó, quân tiếp viện của giặc lại tiến vào nước ta, đòi hỏi Bộ Chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn phải có kế hoạch đối phó đúng, trúng, hiệu quả với quân giặc trên các hướng. Trên cơ sở dự đoán chính xác tình hình, so sánh tương quan lực lượng giữa ta và giặc, với chủ trương “vây thành, diệt viện”, Nghĩa quân không dốc toàn bộ sức lực đánh thành Đông Quan, mà chỉ để lại một bộ phận bao vây, còn tập trung phần lớn lực lượng tiêu diệt quân tiếp viện. Thực hiện mưu kế này, Bộ Chỉ huy nghĩa quân đã tổ chức xây dựng thế trận chặn giặc tại khu vực Chi Lăng - Xương Giang, đảm bảo có chiều sâu, hiểm hóc, vững chắc, liên hoàn,… được thể hiện ở một số nội dung cơ bản sau:

Một là, nghiên cứu, chọn hướng, khu vực chặn giặc thuận lợi cho việc giấu quân, bày trận. Khi được tin viện binh giặc sắp sang, nghĩa quân Lam Sơn tiếp tục xiết chặt vòng vây thành Đông Quan, cô lập hoàn toàn, cắt đứt mọi liên lạc của chúng với hai khối viện binh, đồng thời tích cực chuẩn bị chiến trường để tiêu diệt viện binh giặc theo hai hướng Quảng Tây và Vân Nam. Một vấn đề đặt ra đối với Bộ Chỉ huy nghĩa quân là, khi hai đạo quân của giặc tiến vào thì ta tổ chức đánh cả hai cùng lúc hay tập trung lực lượng tiêu diệt lần lượt từng đạo quân và nếu tiêu diệt lần lượt thì tiêu diệt đạo quân nào trước? Đây là vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá tình hình hết sức chính xác, xác định đối tượng tác chiến chủ yếu, chọn hướng, mục tiêu chiến lược. Nếu tập trung đánh cả hai đạo quân viện binh cùng lúc thì lực lượng của ta bị phân tán, khó giành thắng lợi. Do đó, Bộ Chỉ huy nghĩa quân chủ trương tập trung lực lượng tiêu diệt một đạo quân viện binh và sử dụng lực lượng nhỏ kiềm chế đạo viện binh còn lại. Đạo quân do Mộc Thạnh chỉ huy, gồm: 05 vạn người, 01 vạn ngựa, nếu ta tập trung lực lượng tiêu diệt đạo quân này thì dễ dàng giành thắng lợi, nhưng lại không đủ lực lượng ngăn chặn đạo quân của Liễu Thăng. Vì vậy, Bộ Chỉ huy nghĩa quân quyết định tiêu diệt đạo quân tiếp viện của Liễu Thăng và kiềm chế đạo quân của Mộc Thạnh.

Cùng với việc chọn hướng, mục tiêu và đối tượng tác chiến, Bộ Chỉ huy nghĩa quân chọn ải Chi Lăng làm khu vực quyết chiến chiến lược với giặc, đây là quyết định táo bạo trong việc tạo lập thế trận. Ải Chi Lăng có vị trí quân sự đặc biệt quan trọng, được giặc Minh coi là “yết hầu của Giao Chỉ”, “nơi hiểm yếu đại quân ra vào”; đồng thời, cũng là khu vực có địa hình hiểm trở nhất của tỉnh Lạng Sơn, trên đường từ Pha Lũy đến Đông Quan; một thung lũng nhỏ, hình bầu dục, hai đầu Nam, Bắc thu hẹp, chiều dài 04 km, chỗ rộng nhất khoảng 01 km, địa hình núi đá với vách núi cao dựng đứng, thành lũy chắn cả bốn phía, nếu quân giặc lọt vào Chi Lăng sẽ bị bao vây khó thoát, dồn đến “chỗ chết”. Ngược lại, đối với nghĩa quân Lam Sơn, địa hình núi, sông hiểm trở, thành lũy là nơi giấu quân và bày trận thuận lợi, bức tường che mắt, hạn chế tầm quan sát của quân giặc. Nếu chỉ bố trí các trận địa mai phục ở ải Chi Lăng thì không thể tiêu diệt được 10 vạn quân giặc cùng một lúc, do đó Bộ Chỉ huy nghĩa quân còn bố trí các trận địa sâu vào nội địa trên con đường độc đạo Pha Lũy - Chi Lăng - Xương Giang. Đây là con đường đi xuyên núi, rừng trùng điệp của Lạng Sơn, trung du Lạng Giang và đồng bằng Bắc Giang với hệ thống sông ngòi dày đặc. Núi, rừng Chi Lăng đã chứng kiến nhiều chiến công oanh liệt, hiển hách của dân tộc ta trong lịch sử chống giặc ngoại xâm. Việc lựa chọn Chi Lăng làm khu vực tiến công đạo quân tiếp viện chủ lực của giặc là minh chứng khẳng định việc nghiên cứu, đánh giá tình hình, lựa chọn khu vực quyết chiến chiến lược của Bộ Chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn là chính xác và phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Hai là, tổ chức lực lượng, bố trí trận địa mai phục sâu, hiểm, vững chắc, liên hoàn. Việc Bộ Chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn chọn đạo viện binh chủ lực của giặc do Liễu Thăng chỉ huy - viên tướng từng tham gia nhiều cuộc chiến, lập nhiều chiến công là quyết định sáng suốt, tài tình, thể hiện tài thao lược của Lê Lợi, Nguyễn Trãi. Liễu Thăng là viên tướng trẻ nhưng có nhiều kinh nghiệm trận mạc, lại sẵn có tính kiêu ngạo, khi nắm trong tay 10 vạn quân tiến vào nước ta mà không gặp bất kỳ sự kháng cự nào thì hắn càng chủ quan, khinh địch. Nắm được nhược điểm này của tướng giặc, dựa vào địa thế núi, rừng hiểm trở, Bộ Chỉ huy nghĩa quân tổ chức lực lượng, bố trí trận địa mai phục chặt chẽ, vững chắc, liên hoàn, đảm bảo đánh bại đạo viện binh chủ lực của giặc. Theo đó, Bộ Chỉ huy cử hai tướng Trần Lựu và Lê Bôi đem quân lên trấn giữ cửa ải Pha Lũy, có nhiệm vụ: khi giặc đến thì ra đánh, nhưng giả thua, rút chạy nhử giặc, nhằm kích động thêm tính chủ quan, khinh địch của Liễu Thăng; đồng thời, từng bước dụ chúng tiến về ải Chi Lăng. Các tướng Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Đinh Liệt, Phạm Văn Liêm,… đem 01 vạn quân tinh nhuệ, 100 ngựa và 05 voi chiến tổ chức đội hình, bố trí các trận địa mai phục ở ải Chi Lăng. Các tướng Nguyễn Lý, Lê Văn An đem 03 vạn quân lên tiếp ứng cho Lê Sát, Lưu Nhân Chú phối hợp bố trí trận địa mai phục ở Cần Trạm (phía dưới ải Chi Lăng), sẵn sàng đón đánh quân giặc khi chúng lọt qua ải, ngoài ra phía sau pháo đài Xương Giang (thành Xương Giang ta đã đánh chiếm được trước đó) và phòng tuyến sông Thương ta còn có thành Thị Cầu. Như vậy, ta đã tạo vòng vây khép kín, nhiều lớp, nhiều tuyến trên con đường độc đạo tiến về Đông Quan, khiến quân giặc lâm vào thế “tiến thoái lưỡng nan”, nên dù đông cũng không thể thoát được lưỡi hái tử thần. Nguyễn Trãi gọi đây là thế trận “Phục binh giữ hiểm, đập gẫy tiên phong”.

Tại Sở Chỉ huy, chủ tướng Lê Lợi và Nguyễn Trãi trực tiếp theo dõi, chỉ đạo kế hoạch diệt viện và duy trì lực lượng cần thiết để sẵn sàng tiếp ứng cho các hướng đánh. Ngoài việc tiến công quân sự, Nguyễn Trãi còn chuẩn bị kế hoạch “tâm công” - đánh vào lòng người, làm lung lay ý chí chiến đấu của quân giặc. Công tác bảo đảm hậu cần, tiếp tế binh, lương, chiến khí cho nghĩa quân cũng được chuẩn bị chu đáo, một khối lượng lớn lương thảo được chuyến đến, tích trữ sẵn trong thành Xương Giang. Với cách tổ chức lực lượng, bố trí trận địa mai phục hiểm hóc, có chiều sâu và bảo đảm hậu cần, kỹ thuật đã tạo thế và lực để nghĩa quân Lam Sơn sẵn sàng đánh giặc.

Ba là, tiến công liên tục với cách đánh phong phú trong từng trận. Trên cơ sở phân tích, đánh giá đúng tình hình, so sánh tương quan lực lượng giữa ta và giặc; căn cứ vào trình độ, khả năng chiến đấu của nghĩa quân, địa hình khu vực và quyết tâm “đập gẫy tiên phong”, Bộ Chỉ huy chỉ đạo nghĩa quân tiến công đạo quân viện binh chủ lực của giặc trên khắp các chiến trường với nhiều cách đánh. Vì thế, khi đạo quân của Liễu Thăng tiến vào biên cảnh nước ta, tướng Trần Lựu đã chỉ huy một bộ phận nghĩa quân chặn đánh quyết liệt làm cho chúng hồn xiêu phách lạc. Khi địch hoàn hồn tìm cách đánh trả, thì quân ta kiên trì, khôn khéo, vừa đánh, vừa rút lui, vờ thua bỏ chạy - thực hiện kế sách nhử địch lọt vào trận địa mai phục. Với bản tính kiêu ngạo, chủ quan, không một chút nghi ngờ, Liễu Thăng dẫn đầu đoàn kỵ binh hung hăng tiến vào ải Chi Lăng. Khi đội kỵ binh của địch lọt hoàn toàn vào trận địa mai phục, đội quân của tướng Trần Lựu phối hợp với phục binh, nhất tề xông lên chiến đấu. Trận chiến diễn ra bất ngờ, mau lẹ, chỉ trong thời gian ngắn tướng giặc Liễu Thăng thiệt mạng, đội kỵ binh tiên phong của chúng hoảng hốt, bỏ chạy toán loạn, nhưng vẫn bị quân ta tiêu diệt.

Mặc dù chủ tướng Liễu Thăng bị giết, nhưng với quyết tâm chiếm nước ta, Lương Minh cùng với Lý Khánh, Thôi Tụ vẫn ngoan cố ra lệnh chấn chỉnh lại đội hình vượt ải Chi Lăng tiến về Cần Trạm. Khi đội hình giặc lọt hoàn toàn vào các trận địa mai phục của ta trên đoạn đường dài gần 05 km, với 03 vạn quân đã ém sẵn ở đó đồng loạt xông ra đánh vào hai bên sườn đội hình hành quân của chúng. Một vạn quân của Lê Sát, Lưu Nhân Chú (sau chiến thắng Chi Lăng vẫn bám sát địch) xông lên công kích phía sau lưng. Sau khi tiêu diệt gần 02 vạn quân giặc, thu được nhiều lương thảo, khí giới, ta chủ động từng bước hình thành thế trận bao vây, ép chặt quân giặc, đẩy chúng vào thế co cụm, cô lập ở khu vực Xương Giang. Sau khi vây chặt quân giặc, Bộ Chỉ huy nghĩa quân chủ trương chưa tiến công ngay, mà vây hãm một thời gian cho chúng thật rã rời, kiệt sức, cùng lúc ta tổ chức lực lượng đánh đạo quân của Mộc Thạnh. Khi nhận được tin đạo quân của Liễu Thăng thất bại nặng nề và bị giam chân ở Xương Giang, lại nhận được thư của Lê Lợi và ấn tín của Liễu Thăng, đạo quân của Mộc Thạnh đã vô cùng khiếp sợ, đang đêm vội vàng thu quân tháo chạy về nước. Dự đoán trước tình hình, quân ta chuẩn bị sẵn sàng, truy đuổi quân giặc, diệt trên 01 vạn tên, bắt sống 01 nghìn tên, 01 nghìn ngựa, thu nhiều lương thảo, khí giới. Việc đánh tan hai đạo viện binh của giặc tại Chi Lăng, Cần Trạm, Xương Giang góp phần kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược, đồng thời khẳng định sự vận dụng sáng tạo nghệ thuật “lấy ít địch nhiều”, “lấy đoản binh chế trường trận” của Bộ Chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn.

Nghệ thuật tạo lập thế trận đánh giặc trong trận Chi Lăng - Xương Giang của nghĩa quân Lam Sơn cách đây gần 600 năm vẫn còn nguyên giá trị, cần được vận dụng sáng tạo trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

# data[].attributes.body
Nhiệm vụ tìm hiểu

1. Tiểu sử :  Lê Lợi là một nhà chính trị, nhà lãnh đạo quân sự, người đã thành lập một đội quân người Việt và lãnh đạo đội quân này chiến đấu chống lại sự chiếm đóng của quân đội nhà Minh

2. Năm sinh:  Lê Lợi sinh ngày 10-9-1385 (6-8 năm Ất Sửu) tại Lam Sơn (Kẻ Cham)
Năm mất :  7 tháng 9, 1433, Hà Nội

3. Vài nét về tính cách, con người : Vẻ đẹp từ đức độ, tấm lòng yêu nước và căm thù giặc sâu sắc

4. Công lao : Lê Lợi đã thành lập một đội quân người Việt và lãnh đạo đội quân này chiến đấu chống lại sự chiếm đóng của quân đội nhà Minh từ năm 1418 đến lúc đánh đuổi hoàn toàn quân Minh ra khỏi Đại Việt vào năm 1428 sau đó xây dựng và tái thiết lại đất nước.

5. Tư liệu thao khảo (video, bài báo, tranh ảnh) : video ( đính kèm ở trên, báo: https://nhandan.vn/chan-dung/L%C3%AA-Th%C3%A1i-T%E1%BB%95---ng%C6%B0%E1%BB%9Di-Anh-h%C3%B9ng-gi%E1%BA%A3i-ph%C3%B3ng-d%C3%A2n-t%E1%BB%99c-484763

# data[].attributes.attachment_link.title
LỊCH SỬ VIỆT NAM - LÊ LỢI VÀ NGHĨA QUÂN NHỮNG NGÀY ĐẦU KHỞI NGHĨA -TÓM TẮT CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN

# data[].attributes.body
1.Quộc khởi nghĩa Lam Sơn diễn ra vào năm 1418 và kết thúc vào năm 1427
2.người chỉ huy là Lê Lợi, cuộc chiến diễn ra ở Việt Nam kéo dài đến Thuận Hóa
3. cuộc khởi nghĩa diễn ra để đánh đuổi quân Minh xâm lược về nước
4.Tháng 2 - 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, tự xưng là Bình Định Vương.Giữa năm 1418, quân Minh huy động một lực lượng mạnh, quyết bắt giết bằng được Lê Lợi. Trước tình hình nguy cấp, Lê Lai đã cải trang làm Lê Lợi và hi sinh. Quân Minh tưởng rằng đã giết được Lê Lợi nên rút quân.Cuối năm 1421, hơn 10 vạn quân Minh mở cuộc tấn công vào căn cứ của nghĩa quân. Lê Lợi lại phải rút quân lên núi Chí Linh.Mùa hè năm 1423, Lê Lợi đề nghị tạm hoà và được quân Minh chấp thuận. Tháng 5 - 1423, nghĩa quân trở về căn cứ Lam Sơn. Năm 1424, nghĩa quân tiến đánh Khả Lưu, giải phóng Nghệ An.Từ tháng 10-1424 đến tháng 8-1425, nghĩa quân đã giải phóng được Tân Bình và Thuận Hóa. Tháng 8 - 1425, Trần Nguyên Hãn, Lê Ngân huy quân tiến vào giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa.Cuối năm 1426, nghĩa quân tiến quân ra Bắc theo 3 đạo, mở rộng phạm vi hoạt động. Nghĩa quân chiến thắng nhiều trận lớn, quân Minh phải rút vào thành Đông Quan cố thủ.Cuối năm 1426, chiến thắng tại trận Tốt Động - Chúc Động.Tháng 10 - 1427, chiến thắng tại trận Chi Lăng - Xương Giang.
5.Nghĩa quân Lam Sơn chiến thắng.Hội thề Đông Quan,quân Minh rút lui về nước.
6.Lê Thái Tổ tên khai sinh: Lê Lợi là một nhà chính trị, nhà lánh đạo quân sự, người đã thành lập một đội quân người Việt và lãnh đạo đội quân này chiến đấu chống lại sự chiếm đóng của quân đội nhà Minh từ năm 1418 đến lúc đánh đuổi hoàn toàn quân Minh ra khỏi Đại Việt vào năm 1428 sau đó xây dựng và tái thiết lại đất nước. Ông cũng thành công với các chiến dịch quân sự đánh dẹp các tù trưởng ở biên giới phía Bắc Đại Việt và quân đội Ai Lao. Ông được coi là anh hùng, vị vua huyền thoại của Đại Việt với tài năng quân sự, khả năng cai trị và lòng nhân ái đối với nhân dân.
7.Đền thờ vua Lê Thái Tổ được đặc ở số 16 phố Lê Thái Tổ phường Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm
8.https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427) là cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân Minh xâm lược về nước do Lê Lợi lãnh đạo và kết thúc bằng việc thành lập trở lại nước Đại Việt và sự thành lập nhà Hậu Lê

Trong giai đoạn đầu (1418-1423), nghĩa quân Lam Sơn gặp rất nhiều khó khăn, thường hứng chịu các cuộc càn quét của quân Minh và quân Ai Lao, chịu tổn thất lớn. Các tướng Lam Sơn là Lê Lai và Lê Thạch tử trận. Quân Lam Sơn bấy giờ chỉ có thể thắng những trận nhỏ. Nghĩa quân bắt đầu giành thế thượng phong khi Lê Lợi nghe theo Nguyễn Chích, tiến quân ra đất Nghệ An vào năm 1424. Sau nhiều trận đánh lớn với quân Minh do các tướng Minh và cộng sự người Việt chỉ huy, quân Lam Sơn giải phóng hầu hết vùng đất từ Thanh Hóa vào Thuận Hóa, siết chặt vòng vây các thành chưa đầu hàng. Ở giai đoạn cuối, sau khi tích lũy được lực lượng, quân Lam Sơn lần lượt chuyển đại quân ra Bắc, thực hiện chiến lược cơ động, buộc quân Minh phải co cụm để giữ các thành trì quan trọng. Đặc biệt với chiến thắng quyết định trong trận Tốt Động - Chúc Động, quân Lam Sơn giành được thế chủ động trên chiến trường và sự ủng hộ của dân chúng vốn khiếp sợ trước uy thế của quân Minh trước đó. Tiếp nối thắng lợi, cuối năm 1427, quân Lam Sơn triển khai chiến dịch Chi Lăng - Xương Giang, đánh tan tác lực lượng viện binh quân Minh, buộc tướng chỉ huy quân Minh trên đất Việt cũ là Vương Thông phải xin giảng hòa và được phép rút quân về nước. Sau chiến thắng, Bình Định vương Lê Lợi sai văn thần Nguyễn Trãi viết bài Bình Ngô đại cáo để tuyên cáo cho toàn quốc. Nước Đại Việt được khôi phục, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, đặt niên hiệu Thuận Thiên, mở ra cơ nghiệp nhà Lê trong gần 400 năm sau đó.

Sau khi đánh bại nhà Hồ, nhà Minh đặt ách đô hộ lên nước Việt, đặt nước Việt trở thành quận Giao Chỉ. Người Việt lập tức nổi lên chống quân Minh, mà lớn nhất là của nhà Hậu Trần, đã có những thời điểm tưởng chừng có thể khôi phục lại giang sơn của người Việt. Tuy nhiên, do sự thiếu đoàn kết giữa các thủ lĩnh quân nổi dậy người Việt, quân Minh vừa mua chuộc gây chia rẽ, vừa khủng bố trấn áp rất tàn bạo ( chặt đầu, đốt xác, cuốn ruột vào cây...), hòng đè bẹp mọi ý chí phản kháng của người Việt. Mặc dù vậy, dưới sự cai trị tàn bạo, khắc nghiệt của nhà Minh, người Việt rất oán hận, luôn ấp ủ chờ thời cơ nổi dậy.

Lê Lợi vốn là phụ đạo Lam Sơn (tên gọi thổ tù), nối đời làm hào trưởng Lam Sơn, trước từng theo vua Trùng Quang làm chức Kim ngô Tướng quân, sau Hoàng Phúc chiêu dụ đến cho làm Thổ quan Tuần kiểm, Lê Lợi không theo. Ông ẩn thân ở núi rừng làm nghề cày cấy; tự mình đọc sách kinh sử, nhất là càng chuyên tâm về các sách Thao Lược; hậu đãi các tân khách; chiêu nạp kẻ trốn, kẻ làm phản; ngầm nuôi kẻ mưu trí; bỏ của, phát thóc để giúp cho kẻ côi cút, nghèo nàn; hậu lễ, nhún lời để thu nạp anh hùng hào kiệt; đều được lòng vui vẻ của họ. Những hào kiệt như Lê Văn An, Lê Văn Linh, Bùi Quang Thanh, Bùi Quốc Hưng, Lưu Nhân Chú, Trịnh Vô, Vũ Uy, Lê Liễu và Lê Xa Lôi nối tiếp đến quy phục. Lê Lợi thấy người Minh tàn ngược, khẳng khái nói:

Lại thường lời lẽ nhún nhường, đem nhiều vàng, bạc, của báu, đút lót cho các tướng nhà Minh là Trương Phụ, Trần Trí, Sơn Thọ, Mã Kỳ; mong họ không hãm hại mình để chờ thời cơ. Ngụy quan người Việt Lương Nhữ Hốt bàn với tướng Minh, nói rằng:

Chúa Lam Sơn chiêu vong, nạp bạn, đãi quân lính rất hậu, chí nó chẳng nhỏ. Nếu thuồng luồng gặp được mây mưa, thì tất không phải là vật ở trong ao đâu! Nên sớm trừ đi, đừng để sau sinh vạ.

Nhà Minh tin lời Lương Nhữ Hốt, bức bách Lê Lợi gấp gáp, Lê Lợi bèn đại hội tướng sĩ, bàn việc khởi binh. Mùa xuân, tháng giêng, ngày Canh Thân, năm 1418 Lê Lợi khởi binh ở Lam Sơn, xưng là Bình Định vương, cử cháu là Lê Thạch làm Tướng quốc, truyền hịch đi các nơi cùng chống quân Minh. Cuộc khởi nghĩa mở đầu được Nguyễn Trãi viết trong Bình Ngô đại cáo:

Lực lượng của quân Minh và lực lượng ban đầu của quân khởi nghĩa Lam Sơn

Bia Vĩnh Lăng do Nguyễn Trãi soạn nói về cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn.

Mùa xuân năm Mậu Tuất ( 1418), Lê Lợi đã cùng những hào kiệt đồng chí hướng như Lê Văn An, Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Nguyễn Lý... tất cả 50 tướng văn và tướng võ chính thức phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn (trong đó 19 người đã từng tham gia hội thề Lũng Nhai năm 1416), xưng là Bình Định vương, kêu gọi dân Việt đồng lòng đứng lên đánh quân xâm lược nhà Minh cứu nước. Địa danh Lam Sơn nay thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Theo sách Lam Sơn thực lục, buổi đầu khởi nghĩa Lam Sơn:

"

Nguyên trước Nhà vua kinh doanh việc bốn phương, Bắc đánh giặc Minh, Nam đuổi quân Lào, mình trải trăm trận, đến đâu được đấy, chỉ dùng có quan võ là bọn Lê Thạch, Lê Lễ, Lê Sát, Lê Vấn, Lê Lý, Lê Ngân, ba mươi lăm người; quan văn là bọn Lê Văn Linh, Lê Quốc Hưng; cùng những quân-thân như cha, con; hai trăm thiết kỵ, hai trăm nghĩa sĩ, hai trăm dũng sĩ và mười bốn thớt voi. Còn bọn chuyên-chở lương-thảo, cùng già yếu đi hộ-vệ vợ con, cũng chỉ hai nghìn người mà thôi.

"

Khi ấy, quân Minh đã thiết lập được sự cai trị trên đất Đại Việt, với 5 vạn quân, voi ngựa hàng trăm con.

Quá trình quân khởi nghĩa Lam Sơn hoạt động ở vùng núi Thanh Hóa

Bị quân Minh vây đánh nhiều trận, quân Lam Sơn khốn đốn 3 lần phải rút chạy lên núi Chí Linh những năm 1418, 1419, 1422 và một lần cố thủ ở Sách Khôi năm 1422. Một lần bị quân Minh vây gắt ở núi Chí Linh (có sách ghi năm 1418, có sách ghi năm 1419), quân sĩ hết lương, một nghĩa sĩ của Lê Lợi là Lê Lai theo gương Kỷ Tín nhà Tây Hán phải đóng giả làm Lê Lợi, dẫn quân ra ngoài nhử quân Minh. Quân Minh tưởng là bắt được chúa Lam Sơn nên lơi lỏng phòng bị, Lê Lợi và các tướng lĩnh thừa cơ mở đường khác chạy thoát. Lê Lai bị quân Minh giải về Đông Quan và bị giết.

Ngoài quân Minh, Lê Lợi và quân Lam Sơn còn phải đối phó với một bộ phận các tù trưởng miền núi tại địa phương theo nhà Minh và quân nước Ai Lao ( Lào) bị xúi giục hùa theo. Dù gặp nhiều khó khăn, quân Lam Sơn mấy lần đánh bại quân Ai Lao có lực lượng đông hơn. Tuy nhiên do lực lượng chưa đủ mạnh nên Lê Lợi thường cùng quân Lam Sơn phải ẩn náu trong rừng núi, nhiều lần phải ăn rau củ và măng tre lâu ngày; có lần ông phải giết cả voi và ngựa chiến của mình để cho tướng sĩ ăn.

Trước tình thế hiểm nghèo, Lê Lợi phải xin giảng hòa với quân Minh năm 1422. Đến năm 1423, khi thực lực được củng cố, lại thấy quân Minh bắt giữ sứ giả, Lê Lợi liền tuyệt giao cắt đứt giảng hòa.

Theo kế của Nguyễn Chích, năm 1424, Lê Lợi quyết định đưa quân vào đồng bằng Nghệ An. Tiến vào Nghệ An là một bước ngoặt về chiến thuật trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Trên đường đi, quân Lam Sơn hạ thành Đa Căng (Bất Căng, Thọ Xuân) do Lương Nhữ Hốt giữ, đánh lui quân cứu viện của viên tù trưởng địa phương theo quân Minh là Cầm Bành. Sau đó quân Lam Sơn đánh thành Trà Lân. Tướng Minh là Trần Trí mang quân từ Nghệ An tới cứu Cầm Bành, bị quân Lam Sơn đánh lui. Lê Lợi vây Cầm Bành, Trần Trí đóng ngoài xa không dám cứu. Bị vây ngặt lâu ngày, Cầm Bành phải đầu hàng.

Lê Lợi sai Đinh Liệt mang quân vào đánh Nghệ An, lại mang quân chủ lực cùng tiến vào, Trần Trí bị thua liền mấy trận phải rút vào thành cố thủ.

Lý An, Phương Chính từ Đông Quan (Hà Nội ngày nay) vào cứu Trần Trí ở Nghệ An, Trí cũng mang quân ra ngoài đánh. Lê Lợi dùng kế nhử địch đến sông Độ Gia phá tan. Trần Trí chạy về Đông Quan, còn An và Chính lại chạy vào thành Nghệ An.

Như vậy đến cuối năm 1425, Lê Lợi làm chủ toàn bộ đất đai từ Thanh Hóa trở vào, các thành địch đều bị bao vây.

Tháng 8 năm 1426, Lê Lợi chia quân cho các tướng làm 3 cánh Bắc tiến. Phạm Văn Xảo, Đỗ Bí, Trịnh Khả, Lê Triện ra phía Tây Bắc, Lưu Nhân Chú, Bùi Bị ra phía Đông Bắc, Đinh Lễ, Nguyễn Xí ra đánh Đông Quan..

Lê Triện tiến đến gần Đông Quan gặp Trần Trí kéo ra, liền đánh bại Trí. Nghe tin viện binh nhà Minh ở Vân Nam sắp sang, Triện chia quân cho Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả ra chặn quân Vân Nam, còn Triện và Đỗ Bí hợp với quân Đinh Lễ, Nguyễn Xí đánh Đông Quan.

Viện quân từ Vân Nam do Vương An Lão chỉ huy kéo sang, nhưng bị Phạm Văn Xảo phá tan. An Lão chạy về cố thủ ở thành Tam Giang. Trần Trí thấy mất viện binh bèn cầu viện Lý An ở Nghệ An. Lý An và Phương Chính để Thái Phúc ở lại giữ thành Nghệ An, mang quân vượt biển ra cứu Đông Quan. Quân Lam Sơn định đón đường ngăn chặn nhưng không được. Lê Lợi liền giao cho Lê Văn An, Lê Văn Linh vây thành, còn mình kéo đại quân ra bắc.

Để đối phó lại tình hình nguy cấp, năm 1426, nhà Minh cho huy động 20.000 quân từ nhiều tỉnh phía nam tiến vào tiếp viện. Các quan lại nhà Minh tại Việt Nam cũng được lệnh mộ thêm 30.000 thổ binh bản xứ hỗ trợ. Thêm vào đó, nhà Minh cho gửi thêm hỏa khí sang trợ chiến, và các tướng Minh tại Giao Chỉ cũng rút hết quân làm đồn điền (trồng lúa lấy lương - khoảng 8.000 thổ binh bản xứ) để đối phó với quân nổi dậy. Trần Trí, Phương Chính bị cách chức, bị đặt dưới quyền Vương Thông sai khiến để lấy công chuộc tội. Tại Vân Nam, Mộc Thạnh cũng được lệnh tuyển mộ 15 ngàn bộ binh và 3 ngàn cung thủ chuẩn bị sẵn sàng. Từ Quảng Tây, tướng Minh là Cố Hưng Tổ (Gu Xing-zu) được lệnh đưa 5.000 quân bản bộ sang tiếp ứng với Vương Thông.

Vương Thông, Mã Anh mang quân sang tiếp viện, hợp với quân ở Đông Quan được 10 vạn, chia cho Phương Chính, Mã Kỳ ra chặn đánh quân Lam Sơn. Lê Triện, Đỗ Bí đánh bại Mã Kỳ ở Từ Liêm, lại đánh luôn cánh quân của Chính. Cả hai tướng thua chạy, về nhập với quân Vương Thông ở Cổ Sở. Lê Triện lại tiến đánh Vương Thông, nhưng Thông đã phòng bị, Triện bị thua phải rút về Cao Bộ, sai người cầu cứu Nguyễn Xí.

Đinh Lễ, Nguyễn Xí đem quân đến đặt phục binh ở Tốt Động, Chúc Động (các địa danh này ngày nay đều thuộc huyện Chương Mỹ, Hà Nội). Nhân biết Vương Thông định chia đường đánh úp Lê Triện, hai tướng bèn tương kế tựu kế dụ Thông vào ổ mai phục Tốt Động. Quân Vương Thông thua to, Trần Hiệp, Lý Lượng và 5 vạn quân bị giết, 1 vạn quân bị bắt sống. Thông cùng các tướng chạy về cố thủ ở Đông Quan.

Sử chép ba đạo quân ra bắc của Lê Lợi chỉ có tổng số 9000 người. Các nhà nghiên cứu cho rằng con số đó chưa chính xác vì các trận đánh của ba đạo quân này đều có quy mô khá lớn và lực lượng quân Minh sang nhập vào khá đông, do đó để giành thắng lợi, 3 cánh quân (sau đó lại chia thành 4) chắc phải đông hơn. Với một vài ngàn người khó đương nổi lực lượng đông và mạnh của quân Minh như vậy. Căn cứ sách Đại Việt thông sử, khi quân Minh sắp rút về, Lê Lợi đã bàn với các tướng, đại ý rằng: quân Lam Sơn hiện có tổng số 35 vạn, ông dự định sẽ cho 25 vạn về làm ruộng và tuyển lấy 10 vạn làm quân thường trực của triều đình. Qua đó thì thấy những cánh quân ra bắc phải có một vài vạn mỗi cánh quân.

Lê Lợi được tin thắng trận liền sai Trần Nguyên Hãn, Bùi Bị chia hai đường thủy bộ tiến ra gần Đông Quan.

Vương Thông thua chạy không dám ra đánh, viện cớ tìm lại tờ chiếu của vua Minh Thành Tổ năm 1407 khi đánh nhà Hồ, có nội dung muốn lập lại con cháu nhà Trần (vì nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần nên Minh Thành Tổ đã lấy danh nghĩa muốn lập lại nhà Trần mà mang quân sang đánh nhà Hồ, nay Vương Thông muốn vin vào đó), ra điều kiện với Lê Lợi rằng Thông sẽ rút về nếu Lê Lợi lập con cháu nhà Trần làm vua.

Lê Lợi vì đại cuộc, muốn quân Minh nhanh chóng rút về nên đồng ý. Ông sai người tìm được Trần Cảo bèn lập làm vua, còn ông tự xưng là Vệ quốc công. Theo sử sách, Trần Cảo tên thật là Hồ Ông, tự xưng là cháu nội của vua Trần Nghệ Tông, được tù trưởng châu Ngọc Ma tiến cử với Lê Lợi. Nhưng theo một số sử gia gần đây, việc Trần Cảo mạo xưng hay thật sự là con cháu nhà Trần rất khó xác định, có thể chữ "mạo xưng" mà sử sách ghi là do các sử gia nhà Lê chép vào để làm giảm uy tín của Cảo.

Vương Thông ngoài mặt giảng hòa nhưng lại sai quân đào hào cắm chông phòng thủ và mật sai người về nước xin cứu viện. Lê Lợi biết chuyện liền cắt đứt giảng hòa.

Sau khi cắt đứt giảng hòa, Lê Lợi sai các tướng đi đánh chiếm các thành ở Bắc Bộ như Điêu Diêu ( Thị Cầu, Bắc Ninh), Tam Giang (Tam Đái, Phú Thọ), Xương Giang (phủ Lạng Thương), Kỳ Ôn, không lâu sau đều hạ được.

Đầu năm 1427, Lê Lợi chia quân tiến qua sông Nhị Hà, đóng dinh ở Bồ Đề, sai các tướng đánh thành Đông Quan. Ông đặt kỷ luật quân đội rất nghiêm để yên lòng nhân dân. Do đó quân Lam Sơn đi đến các nơi rất được lòng dân.

Tướng Minh là Thái Phúc nộp thành Nghệ An xin hàng. Lê Lợi sai Thượng thư bộ Lại là Nguyễn Trãi viết thư dụ địch ở các thành khác ra hàng.

Nhân lúc quân Lam Sơn vây thành có vẻ lơi lỏng, quân Minh ở Đông Quan ra đánh úp. Lê Triện tử trận ở Từ Liêm, Đinh Lễ và Nguyễn Xí bị bắt ở Thanh Trì. Đinh Lễ bị giặc giết hại, sau Nguyễn Xí lợi dụng một đêm mưa giông mà trốn thoát được.

Cuối năm 1427, vua Minh Tuyên Tông điều viện binh cứu Thành Sơn hầu Vương Thông, sai An Viễn hầu Liễu Thăng mang 10 vạn quân tiến sang từ Quảng Tây; Chinh Nam tướng quân Thái phó Kiềm quốc công Mộc Thạnh mang 5 vạn quân từ Vân Nam kéo sang. Đây là hai tướng đã từng sang đánh Việt Nam thời nhà Hồ và nhà Hậu Trần. Theo các nhà nghiên cứu, con số 15 vạn của cả hai đạo quân có thể là nói cao lên, trên thực tế nếu cộng số các đạo quân điều động từ các nơi thì tổng số chỉ có khoảng gần 12 vạn quân và cánh quân chủ lực là của Liễu Thăng.

Theo Minh sử thì tới cuối tháng 1 năm 1427, nhà Minh điều động từ Bắc Kinh, Nam Kinh và khắp các tỉnh miền nam Trung Quốc khoảng 70.000 quân. Để cung ứng lương thảo, tại các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây hễ nơi nào có dư lương thực đều phải tức tốc vận chuyển về để cung ứng cho đạo quân viễn chinh. Tới cuối tháng 3, nhà Minh lại điều thêm 2.200 vệ binh từ Vũ Xương và Thành Đô, 10.000 quân tinh nhuệ từ Nam Kinh và 33.000 quân từ các tỉnh miền nam Trung Quốc đặt dưới quyền Liễu Thăng và Mộc Thạnh.

Đầu tiên, ông ra lệnh dời người ở những vùng địch đi qua như Lạng Giang, Bắc Giang, Quy Hóa, Tuyên Quang, để đồng không để cô lập địch. Biết cánh Liễu Thăng là quân chủ lực, ông sai Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Lê Văn Linh, Đinh Liệt mang quân phục ở Chi Lăng, lại sai Lê Văn An, Nguyễn Lý mang quân tiếp ứng. Đối với cánh quân Mộc Thạnh, ông biết Thạnh là viên tướng lão luyện, sẽ ngồi chờ thắng bại của Liễu Thăng mới hành động nên hạ lệnh cho Phạm Văn Xảo và Trịnh Khả cố thủ không đánh.

Tướng trấn giữ biên giới là Trần Lựu liên tục giả cách thua chạy từ Ải Nam Quan về Ải Lưu rồi lại lui về Chi Lăng. Ngày 18 tháng 9 âm lịch, Liễu Thăng đuổi đến Chi Lăng. Trần Lựu lại thua, Thăng đắc thắng mang 100 quân kị đi trước. Ngày 20 tháng 9 năm Đinh Mùi (tức ngày 10 tháng 10 năm 1427), Thăng bị phục binh của Lê Sát, Trần Lựu đổ ra chém chết. Tới tận ngày 25 tháng 12 năm 1427, vua Minh mới nhận được tin Liễu Thăng bị giết.

Các tướng thừa dịp xông lên đánh địch, giết hơn 1 vạn quân, chém được Lương Minh, Lý Khánh tự vẫn. Tướng Minh còn lại Hoàng Phúc, Thôi Tụ cố kéo về thành Xương Giang thế thủ nhưng đến nơi mới biết thành đã bị quân Lam Sơn hạ, phải đóng quân ngoài đồng không. Lê Lợi sai Trần Nguyên Hãn chặn đường vận lương, sai Phạm Vấn, Nguyễn Xí tiếp ứng cho Lê Sát cùng sáp đánh, giết 5 vạn quân Minh ở Xương Giang. Hoàng Phúc, Thôi Tụ và hơn 3 vạn quân bị bắt. Do quyết tâm không quy hàng, Thôi Tụ bị giết. Hoàng Phúc bị bắt khi định chạy theo ngả Chi Lăng, y cùng quẫn định tự sát thì thuộc hạ quỳ xuống van xin ngăn lại, Lê Lợi biết chuyện khen ngợi, tới ngày 17 tháng 12 năm 1427 thì cho người thả về Trung Quốc theo đường Long Châu, tỉnh Quảng Tây.

Mộc Thạnh đóng quân ở vùng ải Lê Hoa đến Lãnh Thủy câu (冷水溝), nghe tin Liễu Thăng thua to nên kinh hồn, bèn rút chạy. Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả đuổi theo chém hơn 1 vạn quân, bắt sống 1000 người ngựa ở Lãnh Thủy câu và Đan Xá (丹舍). Theo Minh thực lục, ngày 14 tháng 11 năm 1427 (tức 26 tháng 10 âm, năm Đinh Mùi), Mộc Thạnh cùng thuộc hạ chạy tới Cao Trại, Thủy Vĩ thì bị quân Lam Sơn phục kích cả trên sông lẫn trên bờ, phải vất vả làm lại thuyền mới chạy thoát.

Ải Lê Hoa trong bản đồ châu Thủy Vĩ thời kỳ 1397 - 1688, trên vùng biên giới Đại Việt - Đại Minh 1428-1644, và biên giới Đại Việt - Đại Thanh 1644-1688.

Tháng chạp, Vương Thông rút quân về nước. Các tướng muốn giết địch để trả thù tội ác khi cai trị Việt Nam, Lê Lợi không đồng tình vì muốn giữ hòa khí hai nước, cho nên ông phán:

"

Phục thù báo oán là cái thường tình của mọi người, nhưng cái bản-tâm người có nhân không muốn giết người bao giờ. Vả người ta đã hàng mà lại còn giết thì không hay. Nếu mình muốn thỏa cơn giận một lúc, mà chịu cái tiếng muôn đời giết kẻ hàng, thì sao bằng để cho muôn vạn con người sống mà khỏi được cái mối tranh chiến về đời sau, lại để tiếng thơm lưu truyền thiên cổ trong sử xanh.

"

Thế rồi ông cấp thuyền và ngựa cho quân Minh về. Vương Thông dẫn 10 vạn quân trở về nước Minh. Ông được Lê Lợi đưa tiễn nồng hậu. Về Đại Minh, Vương Thông cùng một số tướng khác bị Minh Tuyên Tông xử tội.

Sách Minh sử thông giám kỷ sự chép:

"[Vương] Thông đến kinh đô (Bắc Kinh) rồi, quần thần nhà Minh tới tấp dâng tấu sớ lên đàn hặc Thông và bọn Mã Anh, Mã Kỳ, Sơn Thọ. Hình quan trong triều làm việc xét hỏi, bọn Thông đều thú nhận cả. Định nghị cho rằng Thông thì phạm tội không giữ quân luật, làm thiệt quân và bỏ mất đất; Sơn Thọ thì phạm tội che chở bênh vực cho bọn phản nghịch, Mã Kỳ thì làm kích động gây biến ở nơi phiên thuộc. Tất cả đều đáng luận vào tội xử tử. Vua Minh xuống chiếu: tống giam Thông vào ngục và tịch thu gia sản; còn bọn Mã Anh cũng đều phạt tội có nặng nhẹ khác nhau. Sau đó Lê Lợi sai đưa trả 157 quan lại, 15170 lính thú và 1200 con ngựa; còn số người bị giữ không cho về nước không biết bao nhiêu mà kể".

Bình luận về việc Minh Tuyên Tông ra lệnh bãi binh ở Đại Việt, sử gia Trung Quốc là Cốc Vĩnh Thái viết trong Minh sử kỷ sự bản mạt:

Vương Thông lực yếu mà phải xin hòa, Liễu Thăng lại sang rồi bị thua chết. Sau đó lại xuống chiếu sai sứ sang giao hảo và rút quân về, nhục nhã thực bằng Tân, Trịnh hội thề dưới chân thành, hổ thẹn ngang với Kính Đường cắt đất giảng hoà vậy.[60]

Ngày 3 tháng 1 năm 1428 Thành Sơn hầu Vương Thông, chỉ huy trưởng Giao Chỉ, lập lời thề với Lê Lợi. Thông chưa đợi lệnh Minh triều mà tự ý cho rút hết quân về Quảng Tây bằng đường bộ. Các Thái giám Sơn Thọ và thuộc hạ theo đường thủy về Tần Châu. Dân và quân Minh về nước khoảng 86.640 người, số còn lại bị Lê Lợi giữ.

Ngày 29 tháng 12 năm 1427, khi Vương Thông rút về nước, Lê Lợi trao trả nhà Minh vừa tù binh, vừa hàng binh. Theo Minh sử, số người trở về nước là 84.640; số người bị giữ lại không tính được.

Tháng giêng năm 1428, nhà Minh có thư sang yêu cầu Lê Lợi trả hết số người và vũ khí ở Đại Việt. Lê Lợi bèn ra lệnh cấm người Việt chứa giấu người Minh, chỉ giấu 1 người cũng xử tội chết, vì vậy người Minh lần lượt ra đầu thú để về nước.

Trong cuốn Việt Nam sử lược, nhà sử học Trần Trọng Kim có bình luận: "Giặc Minh lục tục về Bắc, bấy giờ mới thật là: Nam quốc sơn hà, Nam đế cư; nước Nam lại được tự chủ như cũ".

Lê Lợi sai Nguyễn Trãi thảo bài Bình Ngô đại cáo để bố cáo cho thiên hạ biết về việc đánh bại quân Minh; được coi là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai sau bài thơ Nam quốc sơn hà. Bài Bình Ngô đại cáo trở thành một áng văn chương có giá trị to lớn của Đại Việt thời Lê sơ.

Thay trời hành hóa, Hoàng thượng dường bảo:

Làm việc nhân nghĩa là cốt yên dân;

Nổi binh cứu dân trước cần trừ bạo.

Nghĩ như nước ta Đại Việt;

Thực là một nước văn minh.

Cõi bờ sông núi đã riêng;

Phong tục Bắc Nam cũng khác.

Trải Triệu Đinh Lý Trần nối đời dựng nước.

Cùng Hán Đường Tống Nguyên đều chủ một phương.

Tuy mạnh yếu đời có khác nhau;

Mà hào kiệt thuở nào lại thiếu.

Nên Lưu Cung tham công mà đến bại;

Triệu Tiết hiếu đại mà cũng thua.

Toa Đô bị bắt ở Hàm Tử Quan;

Ô Mã lại chết ở Bạch Đằng hải.

Xét xem xưa trước;

Chứng nghiệm rõ ràng.

Vừa rồi họ Hồ chính sự phiền hà;

Đến nỗi khắp nơi nhân tâm oán phản.

Giặc Minh rình hở, thừa dịp để hại ta;

Đảng ngụy ngầm mưu, theo hùa mà bán nước.

Nướng dân đen trên lò họa;

Hãm con đỏ vào hố tai.

Dối trời lừa người, kế độc đủ muôn nghìn khóe;

Lùa binh gây hấn, ác chứa hàng hai chục năm.

Tan nghĩa nát nhân, càn khôn cơ hồ muốn dứt;

Cao sưu nặng thuế, chằm núi chẳng còn chút lưa.

Khai mỏ vàng thì xông lam chướng mà đẽo núi đãi bùn;

Mò ngọc trai thì mặc giao long mà giòng lưng lặn biển.

Nhiễu dân, hầm sập hươu đen đầy rú;

Hại vật, lưới vây chả biếc khắp đồng.

Cỏ cây sâu bọ đều chẳng được sống yên thân;

Quan quả cô cùng cũng chẳng được ở yên chỗ... ->

Để mọi người nghe.

(Bài đại cáo do khai quốc công thần Nguyễn Trãi soạn năm 1428)

Sau khi quân Minh rút về, trên danh nghĩa Trần Cảo là vua Việt Nam. Theo sử sách, đầu năm 1428, Trần Cảo tự biết mình không có công, lòng người không theo nên bỏ trốn vào châu Ngọc Ma (vùng núi phía Tây), nhưng không thoát, bị bắt mang về và bị ép uống thuốc độc chết. Một số nhà nghiên cứu nghi ngờ việc Cảo phải tự bỏ trốn mà cho rằng các tướng của Lê Lợi được lệnh sát hại Cảo, hoặc Cảo bị đe dọa phải bỏ trốn. Tuy nhiên, suy cho cùng Trần Cảo cũng chỉ là con bài chính trị để Lê Lợi đối phó với nhà Minh trong một giai đoạn cần thiết. Nhà Minh lấy lý do lập con cháu nhà Trần thực chất chỉ là cớ để đánh nhà Hồ.

Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư: "Tháng 2, định các mức khen thưởng cho những hỏa thủ và quân nhân của quân Thiết đột có công lao siêng năng khó nhọc ở Lũng Nhai bao gồm 121 người".

Công hạng hai, được ban quốc tính là Lê Bồ, Lê Liệt, Lê Khảo, 72 người, làm Trung Lượng Đại phu, Tả Phụng thần vệ tướng quân, tước Đại trí tự.

Công hạng ba, được ban quốc tính là Lê Lễ 94 người, làm Trung Vũ Đại phu, Câu kiềm vệ tướng quân, tước Trí tự.

Theo "Chức quan chí" trong sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú, tháng 5 năm 1429 khi Lê Thái Tổ phong mọi tước hầu (liệt hầu) cho các công thần, gồm có 9 bậc:

Thứ nhất: Huyện thượng hầu.

Thứ hai: Á thượng hầu.

Thứ ba: Hương thượng hầu

Thứ tư: Đình thượng hầu.

Thứ năm: Huyện hầu.

Thứ sáu: Á hầu.

Thứ bảy: Quan nội hầu.

Thứ tám: Quan phục hầu.

Thứ chín: Trước phục hầu.

Bấy giờ có 93 người được phong tước và khắc biển công thần (những người tên chữ nghiêng đều được cải sang họ Lê của vua, ở đây ghi nguyên họ những người đó)::

Các tướng tử trận khi khởi nghĩa chưa kết thúc như Lê Thạch, Lê Lai, Đinh Lễ, Lý Triện cũng đều được truy tặng.

Trong một tiểu luận được viết vào sau năm 2000, một sử gia là Sun Laichen (Tôn Lai Thần) cho rằng, khi khởi nghĩa, Lê Lợi cũng học hỏi từ cách cầm quân của Trương Phụ, sử dụng hỏa khí rất hữu hiệu để đánh lại quân Minh và giành được những thắng lợi quan trọng, như trận đánh Vương Thông ngày 8/5/1426, quân Lam Sơn đánh bại 10 vạn quân Vương Thông, tiêu diệt trên 5 vạn, bắt sống 1 vạn, khiến "vô số" quân Minh chết đuối (Minh sử ghi từ 2 đến 3 vạn quân tử trận). Nếu như trước kia thành Đa Bang thất thủ là điểm khởi đầu cho thất bại của nhà Hồ, thì sau khi 8 vạn quân Lam Sơn vây hạ thành Xương Giang có 2000 quân cố thủ, quân Minh cũng không gượng dậy được. Trong số 15 vạn quân tiếp viện nhà Minh gửi sang, có tới 9 vạn quân bỏ mạng trong các trận đánh tiếp theo, dù rằng cả hai tướng chỉ huy, Liễu Thăng và Mộc Thạnh đều đã từng tham gia các chiến dịch chinh phạt An Nam, bản thân Liễu Thăng cũng tử trận.

Trên thực tế, các chi tiết về Thái Phúc chỉ được đề cập rất giản lược trong sử Việt Nam. Trong bộ sử chính thức của Trung Quốc - tác phẩm Minh thực lục - cũng chỉ tường thuật là Thái Phúc bày cho Lam Sơn cách đánh thành, không kèm theo chi tiết "bày cách chế tạo súng". Và thuyết phục hơn cả, những tường thuật về diễn biến chiến trận tại thành Xương Giang trong Minh thực lục cũng nói quân Đại Việt hạ được thành sau khi họ tăng cường tấn công, thắng cả ba trận chiến liên tiếp ngay dưới chân thành rồi sau đó dùng thang leo được vào thành. Vai trò của hỏa pháo chỉ được đề cập như 1 công cụ hỗ trợ bên cạnh máy bắn đá, tên có đầu tẩm dầu và câu liêm.

Ngoài ra, trong tiểu luận của mình, tác giả Sun Laichen cũng tỏ ra nhầm lẫn khi ông viết rằng "theo sách Đại Việt sử ký toàn thư thì trong trận đánh quyết định, thắng 10 vạn quân tiếp viện nhà Minh tại Xương Giang vào cuối năm 1427, quân Đại Việt đã thu được khối lượng chiến lợi phẩm gấp 2 lần so với những gì họ đã thu được sau trận Tốt Động - Chúc Động một năm trước đó (cuối năm 1426)." Trên thực tế, chi tiết này không có trong sách Toàn thư.

Bởi lẽ đó, sẽ là xác đáng khi cho rằng trong tiểu luận của mình, Sun Laichen đã đề ra những giả thiết có sức thuyết phục và hấp dẫn nhất định; tuy nhiên những giả thiết và luận điểm của ông không được hỗ trợ bởi những ghi chép chính xác và cụ thể được ghi lại trong chính sử.

Vì thế, vai trò của hỏa lực trong thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn vẫn là vấn đề cần được nghiên cứu và tranh luận thêm.

1. ^ Việt Nam sử lược, Quyển I, Phần III, Chương XIV: Mười năm đánh quân Tàu (1418 - 1427)

2. ^ Viện Sử học, sách đã dẫn, tr. 271.

3. Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, Soạn giả: Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, v.v... 1993, dịch giả Viện Sử học Việt Nam; bản điện tử, Chuyển sang ấn bản điện tử bởi: Lê Bắc, Công Đệ, Ngọc Thủy, Tuyết Mai, Hồng Ty, Nguyễn Quang Trung, 2001, trang 322.

4. ^ Lam Sơn thực lục, Nhà Xuất bản Tân Việt, 1956, dịch giả Mạc Bảo Thần, quyển 1.

5. ^ Đại Việt thông sử, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin, 2007, dịch giả Ngô Thế Long, trang 39.

6. ^ Đại Việt thông sử, quyển 1, Đế kỷ đệ nhất.

7. ^ Karl Hack, trang 88, 89.

8. "Những chiến thắng nổi tiếng trong lịch sử dân tộc ta (phần 4), Trận Tốt Động - Chúc Động (5-7/11/1426)". Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2007.

9. Nguyễn Xí bắt được thám tử của Vương Thông, biết Thông đóng ở Ninh Kiều, định dùng một cánh quân cùng đánh tập hậu Lê Triện, Thông cầm đại quân tiến đằng trước, đêm đến nổ pháo hiệu thì hai cánh quân cùng đánh sáp vào. Nguyễn Xí bèn đặt phục binh rồi cho nổ pháo hiệu để lừa Thông.

10. Vì vậy từ đó về sau truyền lại câu đồng dao: Nhong nhong ngựa ông đã về; Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa ông ăn.

11. Victor Lieberman (ngày 26 tháng 5 năm 2003). Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800-1830. Cambridge University Press. tr. 377-. ISBN 978-1-139-43762-2

12. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, dịch giả: Viện Sử học, trang 356, 357, 358.

13. ^ "Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, accessed July 11, 2016". Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 10 năm 2016.

14. Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, http://epress.nus.edu.sg/msl/entry/398, accessed ngày 11 tháng 7 năm 2016.

15. Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, http://epress.nus.edu.sg/msl/entry/400, accessed ngày 11 tháng 5 năm 2016.

16. Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, http://epress.nus.edu.sg/msl/entry/401, accessed ngày 11 tháng 5 năm 2016.

17. Nguồn:Chinese military technology and Dai Viet Lưu trữ 2010-09-20 tại Wayback Machine

# data[].attributes.attachment_link.title
Khởi nghĩa Lam Sơn - Wikipedia tiếng Việt

# data[].attributes.attachment_link.description
Khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427) là cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân Minh xâm lược về nước do Lê Lợi lãnh đạo và kết thúc bằng việc thành lập trở lại nước Đại Việt và sự thành lập nhà Hậu Lê Trong giai đoạn đầu (1418-1423), nghĩa quân Lam Sơn gặp rất nhiều khó khăn, thường hứng chịu các cuộc càn quét của quân Minh và quân Ai Lao, chịu tổn thất lớn.

# data[].attributes.body
NĂM SING : 25 tháng 8, 1442
năm mất: 3 tháng 3, 1497