# data[].attributes.headline
ΣΥΝΟΧΗ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ    Β2

# data[].attributes.subject
ΣΥΝΟΧΗ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ    Β2

# data[].attributes.body
1) Σύνδεση μεταξύ ομοιογενών κυρίως στοιχείων.
2) Η λογική αλληλουχία που χαρακτηρίζει κάποια διανοητική διαδικασία.
3) Στενός σύνδεσμος ανάμεσα σε άτομα που ανήκουν σε μία οργανωμένη ομάδα.
4) Η ελκτική δύναμη που συγκρατεί μεταξύ τους τα μόρια της ύλης.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
συνοχή η [sinoxí] Ο29 : 1α.σύνδεση μεταξύ ομοιογενών κυρίως στοιχείων: Οι αρμοί έχουν χάσει τη ~ τους. || η λογική αλληλουχία που χαρακτηρίζει κάποια διανοητική διαδικασία: Tα επιχειρήματά του δεν έχουν ~ μεταξύ τους. Οι εμβόλιμες περιγραφές διασπούν τη ~ της αφήγησης. β. στενός σύνδεσμος ανάμεσα σε άτομα που ανήκουν σε μια οργανωμένη ομάδα: H ~ των μελών της οικογένειας / της κοινωνίας δεν πρέπει να διασπαστεί. 2. (φυσ.) η ελκτική δύναμη που συγκρατεί μεταξύ τους τα μόρια της ύλης: Δυνάμεις συνοχής· (πρβ. δυνάμεις συναφείας).

[λόγ.: 1: ελνστ. συνοχή, αρχ. σημ.: `κράτημα μαζί΄· 2: σημδ. γαλλ. cohésion]

# data[].attributes.attachment_link.title
Λεξικό της κοινής νεοελληνικής

# data[].attributes.attachment_link.description
συνοχή η [sinoxí] Ο29 : 1α.σύνδεση μεταξύ ομοιογενών κυρίως στοιχείων: Οι αρμοί έχουν χάσει τη ~ τους. || η λογική αλληλουχία που χαρακτηρίζει κάποια διανοητική διαδικασία: Tα επιχειρήματά του δεν έχουν ~ μεταξύ τους. Οι εμβόλιμες περιγραφές διασπούν τη ~ της αφήγησης. β.

# data[].attributes.headline
ΕΚΚΛΗΣΙΑ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ   Β2

# data[].attributes.subject
ΕΚΚΛΗΣΙΑ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ   Β2

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία περιγράφεται διά της εικονολογικής γλώσσας ως άμπελος, σώμα Χριστού, ποίμνιο λογικών προβάτων. Την Εκκλησία αποτελούν μαζί ο Κλήρος και ο λαός. Καί οι δύο αυτές τάξεις βρίσκονται αρμονικά συνυφασμένες και συνενωμένες σε ένα σώμα με κεφαλή τον Κύριο Ιησού Χριστό.
Η Εκκλησία είναι "η κοινωνία των λογικών και νοερών όντων με το Θεό", το σώμα των πιστών που αποδέχεται τη θεότητα του Ιησού Χριστού. Είναι μία, καθολική και αποστολική, δηλαδή έχει τις ρίζες της στις θεοφάνειες - αποκάλυψη της Αγίας Τριάδας.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παντελεήμων Τομάζος, Θεολόγος υπ. ΜΔΕ Δογματικής Θεολογίας

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι είναι η Εκκλησία;

# data[].attributes.attachment_link.description
Τι είναι η Εκκλησία; Ποιός ο ορισμός της; Η Εκκλησία όπως και η ζωή είναι δύσκολο να οριστούν διότι ότι ορίζεται περιορίζεται. Η Εκκλησία μόνο περιγράφεται δια της εικονολογικής γλώσσας, ως άμπελος, σώμα Χριστού, ποίμνιο λογικών προβάτων. Πολλές φορές, όταν…

# data[].attributes.headline
ΠΡΟΝΟΜΙΑ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ    Β2

# data[].attributes.subject
ΠΡΟΝΟΜΙΑ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ    Β2

# data[].attributes.body
1) Δικαίωμα ή αγαθό που ανήκει ή έχει παραχωρηθεί σε κάποιον ή κάποιους κατ' εξαίρεση.
2) Αγαθό που το απολαμβάνουν συγκεκριμένα άτομα ή ομάδα ή κοινωνική τάξη.

# data[].attributes.attachment_link.title
προνόμιο - Βικιλεξικό

# data[].attributes.headline
ΕΝΟΡΙΑ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ   Β2

# data[].attributes.subject
ΕΝΟΡΙΑ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ   Β2

# data[].attributes.body
Ο όρος "ενορία", παραγόμενος από το επίθετο "ενόριος", σημαίνει ιστορικά τον εντός ορίων χώρο, μια καθορισμένη περιοχή ή τοπική περιφέρεια.
Σήμερα, ως "ενορία" χαρακτηρίζεται κυρίως η εκκλησιαστική περιφέρεια ενός ναού, από τον οποίο αντλεί κι αυτή το όνομά της, όπως και το σύνολο των ορθόδοξων πιστών που κατοικούν στην ίδια περιφέρεια και συνέρχονται για τις εκκλησιαστικές συνάξεις.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τί σημαίνει ὁ ὅρος Ἐνορία;
"Ὁ ὃρος Ἐνορία παραγόμενος ἐκ τοῦ ἐπιθέτου ἐνόριος, σημαίνει ἱστορικά τόν ἐντός ὁρίων χῶρο, μία καθωρισμένη περιοχή ἢ τοπική περιφέρεια (territorium)61.

Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.
Ὁ σημερινός τύπος τῶν Ἐνοριῶν εἶναι πολύ νεώτερος καί διαμορφώθηκε μεταξύ τοῦ ιε΄ καί τοῦ ιζ΄ αἰῶνος.

Στήν ἐκκλησιαστική πραγματικότητα ἡ βασική μονάδα ὀργανώσεως, ὁ πυρῆνας τῆς ποιμαντικῆς καί διοικητικῆς δομῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὡς "σώματος Χριστοῦ" καί ἐν Χριστῷ κοινωνίας, εἶναι ἡ Ἐνορία.

Ὡς εὐχαριστιακή σύναξη τῶν πιστῶν ἐμφανίζεται ἡ Ἐνορία, σέ ἂμεση ἀναφορά καί συνάρτηση μέ τήν Ἐπισκοπή, στήν ὁποία ὀργανικά ἀνήκει, ὡς ''ἡ καθολική Ἐκκλησία'' στόν συγκεκριμένο τόπο καί χρόνο.

Ὁ πιστός ζεῖ τό μυστήριον τῆς Ἐκκλησίας στήν ζωή καί πράξη τῆς Ἐνορίας του, μέσα στήν ὁποία, ἀγωνιζόμενος καί ἁγιαζόμενος, ἑνώνεται μέ τόν Χριστό, τόν Κύριο τῆς Ἐκκλησίας, καί τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του"62.

Πραγματώνει ἔτσι τόν σκοπό τῆς ζωῆς του πού εἶναι τό "καθ' ὁμοίωσιν", δηλ. ἡ ἕνωσή του μέ τόν Θεό καί μέ τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του ἐντός τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ Ἐνορία ἔχει κέντρο τόν ναό.
"Ὁ ναὸς εἶναι ὁ χῶρος ὅπου φανερώνεται ἡ ἕνωση οὐρανοῦ καὶ γῆς. "Ἐν τῷ ναῷ ἑστῶτες τῆς δόξῃς Σου, ἐν Οὐρανῷ ἐστάναι νομίζομεν". Ἡ Ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐνορία, ὡς μικρογραφία τῆς Ἐκκλησίας, συγκροτεῖται γύρω ἀπὸ τὴν Θεία Εὐχαριστία"63.

Χωρίς τήν Θεία Λειτουργία δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει Ἐνορία. Οἱ κατά τόπους Ἐνορίες -μοναστικές ἤ κοσμικές- συγκροτοῦν τήν Ἐκκλησία.

"Στήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας εἰσέρχεται κανείς, γιά νά σωθεῖ, δηλαδή γιά νά θεωθεῖ"64.

Μέσα στήν Ἐνορία λοιπόν, πού εἶναι ἡ Μία, Καθολική, Ἐκκλησία, μέ τήν Θεία Λειτουργίαζοῦμε πνευματικά, ἑνούμενοι μεταξύ μας καί μέ τόν Χριστό σέ ἕνα Σῶμα. Κεφαλή τοῦ Σώματος ὁ Χριστός καί μέλη Του ὅλοι οἱ πιστοί.

"Αὐτό ἐξασφάλιζε ἡ Ἐνορία στήν ἀρχαία Ἐκκλησία καί αὐτό (πρέπει νά) ἐξασφαλίζει σ' ὅλους τούς αἰῶνες. Ἄν ὁ στόχος αὐτός παραθεωρηθεῖ, τότε ἀλλοιώνεται ἡ ἐνοριακή ζωή καί καταντᾶ -στήν περίπτωση αὐτήν- ὀνόματι μόνον Ἐνορία, καταντᾶ μιά αἵρεση πού δέν σώζει, ἀλλά ὁδηγεῖ στήν αἰώνια ἀπώλεια"65. Γι' αὐτόν τόν λόγο, προχωροῦμε ταπεινά στήν διατύπωσι κάποιων ποιμαντικῶν προτάσεων, ἀπευθυνόμενοι τόσο στούς λειτουργούς καί ποιμένες, ὅσο καί στό σύνολο τῶν πιστῶν, πού συνιστοῦν τό λογικό ποίμνιο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας.

ΤΑ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ
Γ΄. ΕΚΚΛΗΣΙΑ - ΕΝΟΡΙΑ : ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΑΓΙΟΤΗΤΟΣ
Η ΕΝΟΡΙΑ ΩΣ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Ἀπόσπασμα ἀπό τό βιβλίο:"Τά ἀσκητικά τῆς Ἐνορίας" (Ἱερομονάχου Σάββα Ἁγιορείτου) πού σύν Θεῶ θά ἐκδοθεῖ σύντομα
61 Προδρόμου Ι. Ἀκανθοπούλου, Ἡ ἱστορία τῶν Ἐνοριῶν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου κατὰ τὴν Τουρκοκρατία, Θεσσαλονίκη 1984, σελ. 2.
62 Πρωτοπρ. Γεωργίου Μεταλληνοῦ, Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἐνορία,http://www.pmeletios.com/pdf/enoria.pdf.
63 Ἀρχιμ. Κων/νου Σιαράπη, Τί εἶναι Ἐκκλησία,http://www.stgeorgestoronto.org/Files/Church_g.pdf
64 Πρωτοπρ. Γεωργίου Μεταλληνοῦ, Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἐνορία καὶ Ἐκκλησία

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι σημαίνει ο όρος Ενορία; Η Ενορία έχει κέντρο τον Ναό...

# data[].attributes.attachment_link.description
Τί σημαίνει ὁ ὅρος Ἐνορία; "Ὁ ὃρος Ἐνορία παραγόμενος ἐκ τοῦ ἐπιθέτου ἐνόριος, σημαίνει ἱστορικά τόν ἐντός ὁρίων χῶρο, μία καθωρισμένη περιοχή ἢ τοπική περιφέρεια (territorium)61. Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.

# data[].attributes.headline
ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΟΥΜΕΝΗ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ  Β2

# data[].attributes.subject
ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΟΥΜΕΝΗ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ  Β2

# data[].attributes.body
Αυτή που διοικείται μόνη της, αυτοδιοίκητη

# data[].attributes.attachment_link.title
Ακατάλληλος τίτλος - Βικιλεξικό

# data[].attributes.headline
ΓΕΝΟΣ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ   Β2

# data[].attributes.subject
ΓΕΝΟΣ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ   Β2

# data[].attributes.body
1) Ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια.
2) Το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό.
3) Μία ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη.
4) (Γραμματική) : Κατηγορία που αποδίδεται σε ονόματα ουσιαστικά ή επίθετα, σε μετοχές ή αντωνυμίες.
5) (Ταξινομία) : Υποδιαίρεση των ταξινομικών βαθμίδων, ανώτερη από το είδος και κατώτερη από την οικογένεια.
6) Το πατρικό επώνυμο της μητέρας.
7) Το κοινωνικό φύλο ενός ατόμου, το οποίο είναι βασισμένο στο σύνολο των χαρακτηριστικών που παραπέμπουν στη θηλυκότητα, την αρρενωπότητα ή την ανδρογυνία, στους έμφυλους ρόλους και στην ταυτότητα φύλου.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ετυμολογία

Προφορά

Ουσιαστικό

1. ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια

2. το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό

3. μία ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη

4. (γραμματική) γραμματική κατηγορία που αποδίδεται σε ουσιαστικά, επίθετα και μετοχές· στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε το αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο γένος

5. το οικογενειακό επίθετο σε γυναίκες
Η Ελένη Χατζηαργύρη, το γένος Γαρυφαλλίδου, υπήρξε ηθοποιός του θεάτρου

Μεταφράσεις

Ετυμολογία

Ουσιαστικό

γένος

1. καταγωγή,οικογένεια

οἱ ἐν γένει (οι συγγενείς κάθε βαθμού γενικά)

οἱ ἔξω γένους (οι μη οικείοι)

ἐξ Ἰθάκης γένος εἰμί (κρατάω από την Ιθάκη, το γένος μου είναι από την Ιθάκη)

2. εξ αίματος συγγένεια, η ευθεία, κάθετη συγγένεια

γένει υἱός ( : ο εκ γενετής, βιολογικός, φυσικός γιος, σε αντιδιαστολή προς τον θετό)

γένος γάρ, ἀλλ᾽ οὐχὶ συγγένεια (Ισαίος σε δίκη για κληρνομικά, βλ. σημείωση)

3. παιδί, εγγόνι, απόγονος

4. ομάδα ομοειδών (π.χ. ζώων και φυτών) που περιλαμβάνει πολλά είδη

5. στη λογική το γένος είναι το αντίθετο του είδους

Δεν είναι βέβαιο ότι ο νόμος διαχώριζε τότε την ευθεία από την πλάγια συγγένεια αλλά κατά πάσα πιθανότητα όχι. Ο Ισαίος υπερβάλλει προσπαθώντας να γλιτώσει την περιουσία εγγονού ενός θανόντα από έναν αετονύχη ανηψιό του νεκρού που πήρε τα κτήματα ως μοναδικός ενήλικας άνδρας συγγενής. Ο Ισαίος πόνταρε μάλλον στο συναισθηματισμό και το γενεαλογικό, δείχνοντας ότι είναι πλησιέστερος στο γένος ο εγγονός, το παιδί της κόρης, παρά ο ανιψιός -δεν ξέρουμε αν οι δικαστές δέχτηκαν ότι αφού ο εγγονός γεννήθηκε έστω και μετά το θάνατο του κτηματία, δικαιούται μερίδιο ως συγγενής.

# data[].attributes.attachment_link.description
ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό μία ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη (γραμματική ) γραμματική κατηγορία που αποδίδεται σε ουσιαστικά, επίθετα και μετοχές· στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε το αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο γένος

# data[].attributes.headline
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ  Β2

# data[].attributes.subject
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ - ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΡΟΖΟΣ  Β2

# data[].attributes.body
Η κοινοτική ζωή στα χρόνια της τουρκοκρατίας έχει σαν χαρακτηριστικό της την ανασφάλεια κι αυτό αποτυπώνεται αρχιτεκτονικά στα κτίσματα: κάστρα, πύργοι, ψηλόκτιστα σπίτια, βίγλες.
Η δομή των ελληνικών κοινοτήτων αντιγράφει την οικογενειακή ιεραρχία: η κοινότητα ορίζει δικούς της αρχηγούς (προεστούς, κοτζαμπάσηδες, δημογέροντες). Γύρω απ' αυτούς γεννιέται το δικαίωμα της γνώμης και του διαλόγου κι έτσι η κάθε ελληνική κοινότητα μετατρέπεται σε ζωντανό κύτταρο δημοκρατίας, όπου κυριαρχεί το πνεύμα αυτονομίας και αυτοδιοίκησης. Οι δημογέροντες παίζουν καθοριστικό ρόλο στις δύσκολες στιγμές των κοινοτήτων, π.χ. βαριές φορολογίες, πείνα, παιδομαζώματα, επιδημίες.
Για την εύρυθμη λειτουργία της κοινότητας υπάρχουν διάφορα επαγγέλματα κι έτσι προάγεται η αλληλεγγύη, ο αλληλοσεβασμός και η συνεργασία τόσο μεταξύ των ελληνικών οικογενειών όσο και στις αγροτικές κοινοτικές εργασίες. Αυτή η "προσφορά" του ενός προς τον άλλον καταλήγει σε γλέντια ή σε πιο κλειστές εκδηλώσεις, π.χ. τα νυχτέρια.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο ελληνικός θρήνος για το "εάλω η πόλις", για την κατ' εξοχήν πόλη του ελληνισµού, υπήρξε µακρός και βαθύς. Ήδη αρκετά χρόνια πριν από την πτώση της Κωνσταντινούπολης είχαν πέσει σε τουρκικά χέρια ελληνικές περιοχές, ελληνικοί τόποι µε προαιώνια ελληνική ιστορία. Ωστόσο, καµίας ελληνικής πόλης η πτώση δεν θρηνήθηκε µε τόση τραγικότητα από τη λόγια και λαϊκή παράδοση, όσο η πτώση της αυτοκρατορικής Κωνσταντινούπολης.

Η πτώση της Πόλης έπεσε πάνω στον ελληνισµό σαν µια θεϊκή συµφορά! Εύκολα κανείς µπορεί να έρθει σε επαφή µε τη λαϊκή συνείδηση, αυτή που βρίσκεται και διαµορφώνεται πίσω από την πολιτική, οικονοµική και πνευµατική ιστορία κάθε έθνους. Παρακολουθώντας τα ίχνη της λαϊκής µας παράδοσης, µας αποκαλύπτεται η σταθερή κοίτη της ζωής του έθνους µας.

Ο ελληνικός λαός µε βαθύτατες πολιτισµικές ρίζες στο παρελθόν βρέθηκε κατακτηµένος από έναν αλλόθρησκο πολιτισµό ασιατικής προελεύσεως, ο οποίος του στέρησε µε βιαιότητα την πολιτική και ατοµική του ελευθερία για τέσσερις συναπτές εκατονταετίες. Έτσι αναγκάστηκε να αγωνίζεται ψυχικά και υλικά στα όρια της ανθρώπινης αντοχής και να επινοεί ένα σωρό τεχνάσµατα προκειµένου να επιβιώσει αλλά και να διατηρήσει τη δική του ταυτότητα, τα εθνικά πολιτισµικά του χαρακτηριστικά µέσα σε απίστευτες συνθήκες βαρβαρότητας ενός κατακτητή που δεν έµεινε στην ιστορία για τις επιδόσεις του στον... πολιτισµό!

Μετά την επικράτηση των Οθωµανών, όταν το ελληνικό έθνος έχασε το µέγιστο αγαθό της ελευθερίας και την αυτονοµία του στον ιστορικό του χώρο, αυτό που του έµενε τελικά να περισώσει ήταν η εσωτερική του ελευθερία και συνοχή, η οµαδική και εθνική του συσπείρωση, πράγµατα που ξεκινούσαν από το κάθε ελληνικό σπίτι και εξαπλώνονταν στη συγγενική όσο και τοπική κοινωνία. Τα στοιχειώδη προνόµια που παραχωρήθηκαν στην ελληνική εθνότητα στη διάρκεια των δυο πρώτων αιώνων της τουρκοκρατίας εκµεταλλεύτηκαν κατά κύριο λόγο οι τοπικές κοινότητες και οι αστικές συντεχνίες.

Σηµειώνουµε εδώ ότι η Εκκλησία, έτσι κι αλλιώς, έχαιρε ιδιαίτερων προνοµίων. Μέσα από αυτούς λοιπόν τους θεσµούς έµελλε να διατηρηθεί η εθνική µας συνοχή, που βασίστηκε στους άγραφους νόµους και στα έθιµα που διαµόρφωσαν τη νέα εθνική µας συνείδηση αλλά και τον τρόπο που σκεφτόµαστε και δρούµε.

Θα παρακάµψουµε τον θεσµό της Εκκλησίας και θα επικεντρώσουµε το ενδιαφέρον µας στις κοινότητες, που αποτέλεσαν την κινητήριο δύναµη του ελληνισµού στα σκοτεινά χρόνια της σκλαβιάς.

Η κοινοτική ζωή στα χρόνια της τουρκοκρατίας έχει σαν χαρακτηριστικό της την ανασφάλεια, κι αυτό αποτυπώνεται αρχιτεκτονικά στην περιχαράκωσή της σε κάστρα, πύργους, καταφύγια, σε λοξά καλντερίµια, ψηλόκτιστα σπίτια και βίγλες. Στη συνέχεια, µοιάζει να ξανοίγεται ως τα αλώνια που τα χρησιµοποιούσαν και για τους χορούς των πανηγυριών. Η δοµή των ελληνικών κοινοτήτων αντιγράφει την οικογενειακή ιεραρχία. Κατά το πρότυπο του πατέρα, που είναι ο αρχηγός της οικογένειας, η κοινότητα ορίζει και τους δικούς της αρχηγούς, τους προεστούς, τους πρωτόγερους, το γεροντειό, τους κοτζαµπάσηδες. Γύρω από αυτούς αρχίζουν συζητήσεις, και γεννιέται το δικαίωµα της γνώµης και του διαλόγου, που φτάνει στα όρια της δηµοκρατικής αντιπροσωπευτικής εκλογής. Έτσι, η κάθε ελληνική κοινότητα µετατρέπεται σε ένα ζωντανό κύτταρο της δηµοκρατίας, όπου κυριαρχεί το πνεύµα της αυτονοµίας και της αυτοδιοίκησης.

Αυτόν τον "τοπικισµό", αιώνες µετά, στα... χρόνια της νεωτερικότητας, δηλαδή στις µέρες µας, άνδρες... σοφοί θα τον χρησιµοποιήσουν ως επιχείρηµα για το ότι στην τουρκοκρατία αναπτύχτηκε το τοπικιστικό πνεύµα και όχι η εθνική συνείδηση· άρα υπάρχει "εθνική ασυνέχεια"... Εκείνη η δηµογεροντία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις δύσκολες, κατά περιόδους και περίσταση, στιγμές των κοινοτήτων που ήρθαν αντιμέτωπες με τις δυσβάστακτες φορολογίες, την πείνα, τις ομηρίες και τα παιδομαζώματα, όπως και τις επιδημίες.

Για την εύρυθμη λειτουργία της κοινότητας υπήρχαν μια σειρά επαγγέλματα όπως οι λογαριαστάδες, οι ντελάληδες, οι νεκροθάφτες, οι αγελαδάρηδες, οι νυχτοφύλακες, οι δραγάτες κ.ά. Η ζωή της κοινότητας μας γίνεται γνωστή μέσα από μια χαρακτηριστική ορολογία χρήσης:

Το "ψυχομέτρι" δηλώνει την απογραφή (το μέτρημα των ψυχών). Η "λόντζα" υποδηλώνει τη γενική συνέλευση και ό,τι συνεπάγεται μια τέτοια δραστηριότητα για τη ζωή της κοινότητας. Η "πανταχούσα" είναι η εγκύκλιος· η "μάννα" το κτηματολόγιο. Έχουμε επίσης και τα "στεφανιάτικα", που δεν είναι άλλα από τα "δικαιώματα" του επισκόπου και κάλλιστα θα μπορούσαν να ονομάζονται και "κερατιάτικα"!... Η Αγία Εκκλησία και οι ολιγαρκείς της εκπρόσωποι πάντα είχαν τον τρόπο να τα... παίρνουν από το ποίμνιο.

Επίσης υπάρχουν και τα "παπαδικά" για τον παπά, τα "δευτεριάτικα" για τον δάσκαλο κ.ά. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι κοινότητες των Ελλήνων διαβιούσαν επιδεικνύοντας αξιοσημείωτη κοινωνική αλληλεγγύη και αλληλοσεβασμό, που αποτελούν στοιχειώδεις προϋποθέσεις μιας αυτόνομης και αυτοδιοικούμενης κοινωνίας.

Μέσα σε συνθήκες σκλαβιάς, το κοινοτικό πνεύμα έγινε συνείδηση και εθνικό χαρακτηριστικό ως προς την αλληλοβοήθεια και τη συνεργασία, τόσο μεταξύ των ελληνικών οικογενειών όσο και στις αγροτικές κοινοτικές εργασίες. Γενικά, μέσα από το κοινοτικό πνεύμα αντιμετωπιζόταν κάθε περιστατικό. Η αλληλεγγύη και η συνεργασία προκύπτει από μια σειρά λέξεων της εποχής: ονόματα όπως η παρακαλιά, ξέλαση, ληλοβόηθο, αντιβόηθο, δανεικαριά, παρασπόρι, αγγαριά και άλλες, υποδηλούν ότι σε κάθε περίσταση, ο ένας προσέτρεχε τον άλλον, πράγμα εξάλλου που γίνεται φανερό και από τα κηρύγματα του παπά μετά τη λειτουργία, συνήθεια που έχει διατηρηθεί ως τις μέρες μας: να καλείται η κοινότητα να συνδράμει σε ιδιωτικές ή δημόσιες υποθέσεις των ενοριτών. Αυτή η συγκινητική συνθήκη ζωής που ζούσαν οι προπάτορές μας στα χρόνια της τουρκοκρατίας επισφραγιζόταν συνήθως από τις "κρασοφιλιές", όπου οι πιο φτωχοί, όλοι αυτοί που δέχτηκαν τη βοήθεια, έβαζαν το κρασί προς υγεία όλων εκείνων που βοήθησαν ως ηθική ανταμοιβή αλλά και ευκαιρία για γλέντι τρικούβερτο! Άλλες, πιο κλειστές εκδηλώσεις αλληλεγγύης ήταν τα περίφημα νυχτέρια ή αλλιώς αποσπερίδια σε διαφορά φιλικά ή συγγενικά σπίτια της κοινότητας, όπου μαζεύονταν προκειμένου να βοηθήσουν σε διάφορες σπιτικές δουλειές, από το σπάσιμο των αμυγδάλων ή την επεξεργασία των ελιών ως το ξάσιμο του μαλλιού και την ετοιμασία της προίκας των κοριτσιών. Το ρακί δεν έλειπε ούτε απ' αυτές τις συνευρέσεις, όπου μάλιστα άφηναν (με τη σχετική επιτήρηση ασφαλείας) τους νέους παραδίπλα να πλέκουν και αυτοί τα ερωτικά τους ειδύλλια. Ενδεικτικά μάλιστα είναι τα ανάλαφρα τραγούδια του 15ου και του 16ου αιώνα με ερωτικό περιεχόμενο που σώθηκαν στη δημοτική μας παράδοση: "Αφόν εστήθη ο ουρανός και θεμελιώθη ο κόσμος

και περιφράχθη η θάλασσα τριγύρω με τον άμμον,

εκ τότε, κόρη, σ' αγαπώ κι ακόμα δεν σου το 'πα..."
[email protected]

# data[].attributes.attachment_link.title
Των Ελλήνων οι κοινότητες µέσα στην τουρκοκρατία... | topontiki.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
"Σιμά να βγουν τα άγια κι' ο βασιλιάς του κόσμου , φωνή τους ήρθ' εξ ουρανού κι απ' αρχαγγέλου στόμα : - Πάψετε το χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ' Άγια γιατί είναι θέλημα Θεού , η Πόλη να τουρκέψη" .

# data[].attributes.headline
Προνόμια-Φίλιππας Τάλιας και Γιώργος Τάταρης

# data[].attributes.subject
Προνόμια-Φίλιππας Τάλιας και Γιώργος Τάταρης

# data[].attributes.body
Το προνόμιο είναι το πλεονέκτημα ορισμένων ανθρώπων επειδή ανήκουν σε μια συγκεκριμένη ομάδα.Ως προνόμιο του δικηγόρου,που αντιστοιχεί στα ειδικά δικαιώματα των δικηγόρων,οι άλλοι άνθρωποι δεν ωφελούνται.
Ένα συνώνυμο του προνομίου είναι το προνόμιο η ακόμα και το πλεονέκτημα και το regalia.

# data[].attributes.headline
Συνοχή - Φίλλιπας Τά

# data[].attributes.body
Συνοχή - Φίλλιπας Τάλιας και Γιώργος Τάταρης
Με τον όρο συνοχή στη Φυσική χαρακτηρίζεται μία από τις ιδιότητες της ύλης. Πρόκειται για μια ελκτική δύναμη που αναπτύσσεται μεταξύ των μορίων ίδιας ουσίας, σε αντιδιαστολή της δύναμης συνάφειας που αναπτύσσεται σε μόρια διαφορετικών ουσιών.

# data[].attributes.headline
Εκκλησία - Φίλλιπας 

# data[].attributes.body
Εκκλησία - Φίλλιπας Τάλιας και Γιώργος Τάταρης
Η Εκκλησία αρχικά είχε την έννοια της συνέλευσης.Στην Αρχαία Αθήνα υπήρχε η Εκκλησία του δήμου, αντίστοιχη με την Σπαρτατική Απέλλα, όπου οι πολίτες, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συγκεντρώνονταν και έκαναν συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις για την πόλη. Επίσης, στην αρχαιότητα ο όρος εκκλησία περιέγραφε την συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση ή σύσκεψη. Στην συνέχεια με τον όρο εκκλησία περιγράφεται το σύνολοτων χριστιανών.

# data[].attributes.headline
Εκκλησία - Μαρία Μσλ., Β2

# data[].attributes.subject
Εκκλησία - Μαρία Μσλ., Β2

# data[].attributes.attachment_link.title
Μουσελλή Μαρία-λεξικό1

# data[].attributes.body
Το σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια ή άνθρωποι ενωμένοι από τον ίδιο λαό που στηρίζουν συνεχώς ο ένας τον άλλο, το έθνος, το ελληνικό έθνος που με βοήθεια το Χριστό και τη Παναγία ξεπερνούν κάθε συμφορά που μάταια προσπαθεί να τους χωρίσει.
Γένος, μια από τις πιο σημαντικές λέξεις στην ελληνική γλώσσα, σύμβολο της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και ελπίδας

# data[].attributes.headline
ΕΚΚΛΗΣΙΑ-ΜΑΡΙΑ ΜΑΚΑΡΟΥΝΑ

# data[].attributes.subject
ΕΚΚΛΗΣΙΑ-ΜΑΡΙΑ ΜΑΚΑΡΟΥΝΑ

# data[].attributes.body
Ο όρος Εκκλησία, στη Χριστιανική Πίστη, δηλώνει την ιδρυθείσα κοινωνία από τον Ιησού Χριστό, την οποία αποτελούν όλοι οι πιστεύοντες στο Χριστό, με σκοπό την προσωπική τους σωτηρία.

Με αυτή την έννοια, Εκκλησία είναι η Βασιλεία του Θεού, που ο Ιησούς Χριστός θεμελίωσε στη γη για την πραγμάτωση της Θείας Βούλησης και σημαίνει Κοινωνία ανθρώπων, οι οποίοι με την πίστη τους στον Ιησού αποτελούν μέλη της.

Από τους λόγους του Ιησού ότι «η βασιλεία η εμοί ουκ έστι εκ του κόσμου τούτου», γίνεται φανερό, ότι η Εκκλησία κυρίως αποτελεί την ουράνια Βασιλεία του Θεού, όπου καλούνται να μετάσχουν όλοι οι άνθρωποι. Αλλού η Εκκλησία παραβάλεται προς σώμα, κεφαλή του οποίου είναι ο Χριστός και μέλη του σώματος όλοι οι πιστοί.

Κατά τη διδασκαλία των Χριστιανών Πατέρων, η κοινωνία των Πρωτοπλάστων, μέσα στον Παράδεισο, με τον Τριαδικό Θεό και τους αγγέλους αποτελεί την πρώτη Εκκλησία της Παλαιάς Διαθήκης. Μετά την πτώση των Πρωτοπλάστων, κατά την παράδοση, η Διαθήκη (Συμφωνία) μεταξύ Θεού και Αβραάμ αποτελεί την ανασύσταση της πρώτης Εκκλησίας. Η εκλογή των δώδεκα Αποστόλων, ο νέος Ισραήλ του Θεού είναι η Εκκλησία της Καινής Διαθήκης, η οποία συνεχίζεται έως τη συντέλεια του αιώνος, από τους διαδόχους των Αποστόλων, τους Επισκόπους.

# data[].attributes.headline
Γένος Μαρια Μακαρουνα 

# data[].attributes.subject
Γένος Μαρια Μακαρουνα 

# data[].attributes.body
Στη συστηματική ταξινόμηση ως Γένος ονομάζεται το σύνολο των ειδών που είναι συγγενή μεταξύ τους. Για παράδειγμα η Πολική αρκούδα (Ursus maritimus) και η Καφέ αρκούδα (Ursus arctos) ανήκουν στο γένος αρκούδα Ursus.

Το σύνολο των γενών που είναι συγγενή μεταξύ τους ονομάζεται οικογένεια.

Στην επιστημονική ονομασία το Γένος δίνει την πρώτη λέξη του ονόματος, το είδος τη δεύτερη λέξη.

Για την καλύτερη αποσαφήνιση των σχέσεων στην ταξινόμηση, πολλές φορές χρησιμοποιούνται και άλλες κατηγορίες μεταξύ της Οικογένειας και του Γένους (λ.χ. Υποοικογένεια) ή μεταξύ Γένους και Είδους (λ.χ. Υπογένος).

# data[].attributes.headline
Προνόμιο-Μαρια Μακαρουνα 

# data[].attributes.subject
Προνόμιο-Μαρια Μακαρουνα 

# data[].attributes.body
δικαίωμα ή αγαθό που ανήκει ή έχει παραχωρηθεί σε κάποιον ή κάποιους κατ' εξαίρεση

ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ παραχώρησε προνόμια στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης

αγαθό που το απολαμβάνουν συγκεκριμένα άτομα ή ομάδα ή κοινωνική τάξη

πριν τον 20ο αιώνα η ενασχόληση με την επιστήμη ήταν αποκλειστικά ανδρικό προνόμιο

η εκπαίδευση δεν είναι πια προνόμιο των λίγων

# data[].attributes.headline
Γένος - Άννα Μουσσά

# data[].attributes.subject
Γένος - Άννα Μουσσά

# data[].attributes.body
1α.σύνδεση μεταξύ ομοιογενών κυρίως στοιχείων: Οι αρμοί έχουν χάσει τη ~ τους. || η λογική αλληλουχία που χαρακτηρίζει κάποια διανοητική διαδικασία: Tα επιχειρήματά του δεν έχουν ~ μεταξύ τους. Οι εμβόλιμες περιγραφές διασπούν τη ~ της αφήγησης. β. στενός σύνδεσμος ανάμεσα σε άτομα που ανήκουν σε μια οργανωμένη ομάδα: H ~ των μελών της οικογένειας / της κοινωνίας δεν πρέπει να διασπαστεί. 2. (φυσ.) η ελκτική δύναμη που συγκρατεί μεταξύ τους τα μόρια της ύλης: Δυνάμεις συνοχής

ΠΗΓΗ:ΠΥΛΗ

# data[].attributes.headline
Ενορία - Άννα Μουσσά

# data[].attributes.subject
Ενορία - Άννα Μουσσά

# data[].attributes.body
Ο όρος ενορία παράγεται από το θηλυκό του επιθέτου ενόριος δηλαδή ο κείμενος εντός ή επί των ορίων. Ο χώρος που βρίσκεται σημαδεμένος με όρια, μια καθορισμένη περιοχή και κατ' επέκταση κάποια τοπική περιφέρεια (ή Territorium).Στον 6ο αιώνα απαντάται ως εδαφική περιοχή και ως προς τη γεωφυσικοπολιτική κατάστασή της ως πόλη ή ως περιοχή, ή τμήμα πόλης ή τα περίχωρά της είτε σε σχέση προς την υπάρχουσα εκεί εκκλησιαστική ιεραρχία, ως εκκλησιαστική περιοχή επισκόπου. Συνώνυμες με τον όρο ενορία βρίσκονται η λέξη κλίμα και η λέξη περιοικία.[5] Τον 9ο αιώνα απαντάται με την γενική έννοια της εδαφικής περιοχής, όπου χωρίς καμία διάκριση εκλαμβάνεται πότε μεν ως πολιτική πότε δε ως εκκλησιαστική περιφέρεια αλλά και με την έννοια της πόλεως ή περιοχής ή τμήματός της ή και των περιχώρων της.

πηγή : ΒΙΚΙΠΑΙΔΙΑ

# data[].attributes.headline
Εκκλησία - Άννα Μουσσά

# data[].attributes.subject
Εκκλησία - Άννα Μουσσά

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία αρχικά είχε την έννοια της συνέλευσης. Στην Αρχαία Αθήνα υπήρχε η Εκκλησία του δήμου, αντίστοιχη με την σπαρτιατική Απέλλα, όπου οι πολίτες, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συγκεντρώνονταν και έκαναν συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις για την πόλη. Επίσης, στην αρχαιότητα ο όρος εκκλησία περιέγραφε την συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση ή σύσκεψη. Στη συνέχεια με τον όρο εκκλησία περιγράφεται το σύνολο των χριστιανών.

Στα νεότερα χρόνια, ο όρος εκκλησία περιγράφει επίσης την αυτοκέφαλη εκκλησιαστική εξουσία που μπορεί να υπάρχει σε μία χώρα, βλέπε για παράδειγμα Εκκλησία της Ελλάδας, αλλά και τον χριστιανικό ναό. Ακόμη, με τον όρο εκκλησία περιγράφεται η εκκλησιαστική ακολουθία που τελείται σε ένα ναό

# data[].attributes.headline
Αυτοδιοικούμενος - Βασίλης Ν., Β2

# data[].attributes.subject
Αυτοδιοικούμενος - Βασίλης Ν., Β2

# data[].attributes.body
Αυτοδιοικούμενος είναι αυτός που διοικείται χωρίς εξάρτηση από άλλο διοικητικό κέντρο Στις ιεραρχικές Χριστιανικές εκκλησίες, και κυρίως στις Ανατολικές Ορθόδοξες εκκλησίες, ο όρος αυτοδιοικούμενος είναι άμεσα συνυφασμένος με την έννοια της αυτοκεφαλίας δηλαδή το καθεστώς μιας ιεραρχικής εκκλησίας της οποίας ο αρχιεπίσκοπος δεν υποβάλει αναφορά σε κάποιον άλλον προκαθήμενο επίσκοπο. Άλλος σύνδεσμος : https://el.wikipedia.org/wiki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το Λεξικό Ελληνικών, αποτελεί αναλογικό λεξικό, το οποίο ως γραπτό κείμενο, πλάθεται δια ερανισμού από το 1982 & εντεύθεν, δημοσιεύθηκε δε στο διαδίκτυο την 8η Δεκεμβρίου 2012, παρουσιάζοντας 12.251 λήμματα, διαρκώς εμπλουτιζόμενο έκτοτε, σε γλώσσα μεικτή, μη πάσχουσα από αντι- νι-ικό σύνδρομο, με σκοπό την υποβοήθηση των αναγνωστών & ουχί την ανταγωνιστική συμπόρευση, με τα εν κυκλοφορία αξιολογότατα λεξικά της Ελληνικής.
Ανασύραμε μέρος του γλωσσικού πλούτου, ως λιθάριον αντιμετώπισης της λεξιπενίας των καιρών, δια της παραθέσεως επιλεγμένων λέξεων & φράσεων, των εν χρήσει ή εν υπνώσει, με συντομότατο σχολιασμό & παρατιθέμενα παραδείγματα, ανταποκρινόμενοι στο πνεύμα της εποχής, περί διαχείρισης του χρόνου.

Έρως προς την Ελληνική απαιτείται, προκειμένου να ωφεληθούμε από το ενυπάρχον εννοιολογικό βάθος, του αχανούς λεξιλογίου μας, το προσφερόμενο πλουσιόδωρα από προλαλήσασες γενεές, διαμορφώνοντας δι΄ αυτού φωτισμένες σκέψεις, πορευόμενοι δε με πλήρη συνείδηση, ότι το τελευταίο που μας απέμεινε ως Έθνος, είναι, η ζωοδότρα γλώσσα μας.

Το παρόν ταπεινό λεξικογραφικό βοήθημα, αφιερώνεται εις τουςεν διασπορά Έλληνες,ειδικότερα δε εις την κεκοιμημένη Μαρία - Κοραλλία Βαρνάβα,την κατά το γένος Διβιτάρη, εκ Βραΐλας της ομοθρήσκου Ρουμανίας ορμώμενη, η με βάρος καταγωγής, & υποδειγματική συμπεριφορά υπερχειλίζουσας αρχοντιάς & αριστοκρατικότητας.

Σε εξέλιξη ο διαρκής εμπλουτισμός των υπαρχόντων λημμάτων

# data[].attributes.attachment_link.description
Το Λεξικό Ελληνικών, αποτελεί αναλογικό λεξικό, το οποίο ως γραπτό κείμενο, πλάθεται δια ερανισμού από το 1982 & εντεύθεν, δημοσιεύθηκε δε στο διαδίκτυο την 8η Δεκεμβρίου 2012, παρουσιάζοντας 12.251 λήμματα, διαρκώς εμπλουτιζόμενο έκτοτε, σε γλώσσα μεικτή, μη πάσχουσα από αντι- νι-ικό σύνδρομο, με σκοπό την υποβοήθηση των αναγνωστών & ουχί την ανταγωνιστική συμπόρευση, με τα εν κυκλοφορία αξιολογότατα λεξικά της Ελληνικής.

# data[].attributes.headline
Ενορία - Βασίλης Ν., Β2

# data[].attributes.subject
Ενορία - Βασίλης Ν., Β2

# data[].attributes.body
Ενορία είναι τοπική εκκλησιαστική περιφέρεια η οποία περιλαμβάνει όσους χριστιανούς κατοικούν σε αυτήν.  Η αποστολική περίοδος είναι η αρχική φάση διαμόρφωσης της ενορίας. Η πρώτη εκκλησία συνιστούσε μια πρώτη ενορία η οποία υφίστατο στα Ιεροσόλυμα. Με την ευρύτατη εξάπλωση και αύξηση του αριθμού των μελών της Χριστιανικής Εκκλησίας κατέστη αναγκαίο να καταστήσουν κατά τόπους οι Απόστολοι επισκόπους κι αυτοί με τη σειρά τους βοηθούς επισκόπους και χωρεπισκόπους με ανάθεση ορισμένων τομέων της επισκοπής. Έτσι η ενορία δεν ήταν παρά εξέλιξη της αύξησης του εκκλησιαστικού σώματος και της αποκέντρωσης με σκοπό την πιο λειτουργική διαχείρισή του.

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Προνόμια- Βασίλης Ν., Β2

# data[].attributes.subject
Προνόμια- Βασίλης Ν., Β2

# data[].attributes.body
Προνόμιο είναι το δικαίωμα και αγαθό που ανήκει ή παραχωρείται, το ειδικό δίκαιο που επιφυλάσσεται σε άτομα ή σε ομάδες κατ΄ εξαίρεση και αποκλειστικότητα. Άλλος σύνδεσμος σχετικός :
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides

# data[].attributes.headline
Η ΕΝΟΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΡΑΦΑΗΛΙΑ ΜΟΥΣΕΛΛΗ 

# data[].attributes.subject
Η ΕΝΟΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΡΑΦΑΗΛΙΑ ΜΟΥΣΕΛΛΗ 

# data[].attributes.body
Ο όρος ενορία παράγεται από το θηλυκό του επιθέτου ενόριος δηλαδή ο κείμενος εντός ή επί των ορίων. Ο χώρος που βρίσκεται σημαδεμένος με όρια, μια καθορισμένη περιοχή και κατ' επέκταση κάποια τοπική περιφέρειαΗ πρώτη μαρτυρία για την ενορία είναι όταν ο Ρώμης Μάρκελλος ίδρυσε είκοσι πέντε ενορίες στη Ρώμη το 300 μ.Χ.[3] Οι Αποστολική περίοδος είναι η αρχική φάση διαμόρφωσης της ενορίας. Η πρώτη εκκλησίας συνιστούσε μια πρώτη ενορία η οποία υφίστατο στα Ιεροσόλυμα. Με την ευρύτατη εξάπλωση και αύξηση του αριθμού των μελών της Χριστιανικής Εκκλησίας κατέστη αναγκαίο να καταστήστουν κατά τόπους οι Απόστολοι επισκόπους κι αυτοί με τη σειρά τους βοηθούς επισκόπους και χωρεπισκόπους με ανάθεση ορισμένων τομέων της επισκοπής. Έτσι η ενορία δεν ήταν παρά εξέλιξη της αύξησης του εκκλησιαστικού σώματος και της αποκέντρωσης με σκοπό την πιο λειτουργική διαχέιρισή του. [4]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Επιλεγμένο λήμμα

Το χημικό στοιχείο λευκόχρυσος (κοινό όνομα : πλατίνα, λατινικά: platinum) είναι σπάνιο, βαρύ, πολύ δύστηκτο, αργυρόλευκο, ελατό και όλκιμο μέταλλο με ισχυρή μεταλλική λάμψη και με ατομικό αριθμό 78 και σχετική ατομική μάζα 195,084 (μέχρι το 1995 αναφερόταν η 195,078). Το χημικό του σύμβολο είναι " Pt" και ανήκει στην ομάδα 10 του περιοδικού πίνακα, στην περίοδο 6 και στο d-block και στην ομάδα της 3ης κύριας σειράς των στοιχείων μετάπτωσης. Έχει θερμοκρασία τήξης 1768,3 °C και θερμοκρασία βρασμού 3825 °C.

Από άποψη χημικής συμπεριφοράς, ανήκει στην ομάδα που φέρει το όνομά του : "Ομάδα του λευκόχρυσου", PGM, Platinum Group Metals ή PGE, Platinum Group Elements.

Παρόλο που τα φυσικά κράματα του λευκόχρυσου ήταν γνωστά στους Αρχαίους Αιγυπτίους αλλά και στους ιθαγενείς της Νότιας Αμερικής της προ-Κολομβιανής εποχής ( Μάγια, Ίνκας), η πρώτη ευρωπαϊκή αναφορά στο μέταλλο αυτό αποδίδεται στον Ιταλό λόγιο και γιατρό Τζούλιους Σήζαρ Σάλιγκερ του 16ου αιώνα, ενώ συστηματική μελέτη ξεκίνησε το 18ο αιώνα. Δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρο ποιος ανακάλυψε, απομόνωσε και μελέτησε για πρώτη φορά το λευκόχρυσο. Η επίσημη εκδοχή αναφέρει τον Ισπανό Αντόνιο ντε Ουλλόα και τον Άγγλο Τσαρλς Γουντ.(Διαβάστε το υπόλοιπο λήμμα...)

Σαν σήμερα 19 Μαρτίου

1831 - Η τράπεζα Σίτι Μπανκ της Νέας Υόρκης, γίνεται η πρώτη τράπεζα, που ληστεύεται στην ιστορία των ΗΠΑ. Οι δράστες αφαιρούν 245.000 δολάρια.

1895 - Οι Γάλλοι κινηματογραφιστές και εφευρέτες Ωγκύστ και Λουί Λυμιέρ δημιουργούν την πρώτη τους ταινία: την Έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ (La sortie des usines Lumière), που αποτυπώνει την έξοδο των εργατών από το εργοστάσιό τους.

1945 Ο Αδόλφος Χίτλερ δίνει την διαταγή "Νέρων", βάσει της οποίας η Βέρμαχτ πρέπει, όσο οπισθοχωρεί, να καταστρέφει τα πάντα, ώστε ο εχθρός να βρει μονάχα καμμένη γη. Έτσι αγνοεί τελείως την τύχη ακόμη και του γερμανικού λαού.

1964 - Πρωτολειτουργεί το μεγάλο τούνελ των Άλπεων, που συνδέει την Ελβετία με την Ιταλία.

2004 - Η Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα γίνεται Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων. Είναι η πρώτη γυναίκα που γίνεται πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων.

Παρουσίαση

Η Βικιπαίδεια ή Wikipedia είναι ένα συλλογικό εγκυκλοπαιδικό εγχείρημα που έχει συσταθεί στο Διαδίκτυο, παγκόσμιο, πολύγλωσσο, που λειτουργεί με την αρχή του wiki. Η Βικιπαίδεια έχει ως στόχο να παρέχει ελεύθερα επαναχρησιμοποιήσιμο περιεχόμενο, με αντικειμενικά και επαληθεύσιμα στοιχεία, που ο καθένας μπορεί να τροποποιήσει και να βελτιώσει.

Το έργο ορίζεται από τις ιδρυτικές αρχές. Το περιεχόμενό του είναι υπό την άδεια Creative Commons BY-SA και μπορεί να αντιγραφεί και να επαναχρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της ίδιας άδειας -ακόμα και για εμπορικούς σκοπούς- με την επιφύλαξη της συμμόρφωσης με τους όρους της άδειας.

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το χημικό στοιχείο λευκόχρυσος (κοινό όνομα : πλατίνα, λατινικά: platinum) είναι σπάνιο, βαρύ, πολύ δύστηκτο, αργυρόλευκο, ελατό και όλκιμο μέταλλο με ισχυρή μεταλλική λάμψη και με ατομικό αριθμό 78 και σχετική ατομική μάζα 195,084 (μέχρι το 1995 αναφερόταν η 195,078).

# data[].attributes.headline
Εκκλησία, Ενορία Μαρ

# data[].attributes.body
Εκκλησία, Ενορία Μαρία Μουσελλή

# data[].attributes.headline
ΠρονόμιαΜαρία Μο

# data[].attributes.body
Προνόμια
Μαρία Μουσελλή

# data[].attributes.headline
ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΡΑΦΑΗΛΙΑ ΜΟΥΣΕΛΛΗ

# data[].attributes.subject
ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΡΑΦΑΗΛΙΑ ΜΟΥΣΕΛΛΗ

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία αρχικά είχε την έννοια της συνέλευσης. Στην Αρχαία Αθήνα υπήρχε η Εκκλησία του δήμου, αντίστοιχη με την σπαρτιατική Απέλλα, όπου οι πολίτες, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συγκεντρώνονταν και έκαναν συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις για την πόλη. Επίσης, στην αρχαιότητα ο όρος εκκλησία περιέγραφε την συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση ή σύσκεψη. Στη συνέχεια με τον όρο εκκλησία περιγράφεται το σύνολο των χριστιανών.
Στα νεότερα χρόνια, ο όρος εκκλησία περιγράφει επίσης την αυτοκέφαλη εκκλησιαστική εξουσία που μπορεί να υπάρχει σε μία χώρα, βλέπε για παράδειγμα Εκκλησία της Ελλάδας, αλλά και τον χριστιανικό ναό. Ακόμη, με τον όρο εκκλησία περιγράφεται η εκκλησιαστική ακολουθία που τελείται σε ένα ναό.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Επιλεγμένο λήμμα

Το χημικό στοιχείο λευκόχρυσος (κοινό όνομα : πλατίνα, λατινικά: platinum) είναι σπάνιο, βαρύ, πολύ δύστηκτο, αργυρόλευκο, ελατό και όλκιμο μέταλλο με ισχυρή μεταλλική λάμψη και με ατομικό αριθμό 78 και σχετική ατομική μάζα 195,084 (μέχρι το 1995 αναφερόταν η 195,078). Το χημικό του σύμβολο είναι " Pt" και ανήκει στην ομάδα 10 του περιοδικού πίνακα, στην περίοδο 6 και στο d-block και στην ομάδα της 3ης κύριας σειράς των στοιχείων μετάπτωσης. Έχει θερμοκρασία τήξης 1768,3 °C και θερμοκρασία βρασμού 3825 °C.

Από άποψη χημικής συμπεριφοράς, ανήκει στην ομάδα που φέρει το όνομά του : "Ομάδα του λευκόχρυσου", PGM, Platinum Group Metals ή PGE, Platinum Group Elements.

Παρόλο που τα φυσικά κράματα του λευκόχρυσου ήταν γνωστά στους Αρχαίους Αιγυπτίους αλλά και στους ιθαγενείς της Νότιας Αμερικής της προ-Κολομβιανής εποχής ( Μάγια, Ίνκας), η πρώτη ευρωπαϊκή αναφορά στο μέταλλο αυτό αποδίδεται στον Ιταλό λόγιο και γιατρό Τζούλιους Σήζαρ Σάλιγκερ του 16ου αιώνα, ενώ συστηματική μελέτη ξεκίνησε το 18ο αιώνα. Δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρο ποιος ανακάλυψε, απομόνωσε και μελέτησε για πρώτη φορά το λευκόχρυσο. Η επίσημη εκδοχή αναφέρει τον Ισπανό Αντόνιο ντε Ουλλόα και τον Άγγλο Τσαρλς Γουντ.(Διαβάστε το υπόλοιπο λήμμα...)

Σαν σήμερα 19 Μαρτίου

1831 - Η τράπεζα Σίτι Μπανκ της Νέας Υόρκης, γίνεται η πρώτη τράπεζα, που ληστεύεται στην ιστορία των ΗΠΑ. Οι δράστες αφαιρούν 245.000 δολάρια.

1895 - Οι Γάλλοι κινηματογραφιστές και εφευρέτες Ωγκύστ και Λουί Λυμιέρ δημιουργούν την πρώτη τους ταινία: την Έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ (La sortie des usines Lumière), που αποτυπώνει την έξοδο των εργατών από το εργοστάσιό τους.

1945 Ο Αδόλφος Χίτλερ δίνει την διαταγή "Νέρων", βάσει της οποίας η Βέρμαχτ πρέπει, όσο οπισθοχωρεί, να καταστρέφει τα πάντα, ώστε ο εχθρός να βρει μονάχα καμμένη γη. Έτσι αγνοεί τελείως την τύχη ακόμη και του γερμανικού λαού.

1964 - Πρωτολειτουργεί το μεγάλο τούνελ των Άλπεων, που συνδέει την Ελβετία με την Ιταλία.

2004 - Η Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα γίνεται Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων. Είναι η πρώτη γυναίκα που γίνεται πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων.

Παρουσίαση

Η Βικιπαίδεια ή Wikipedia είναι ένα συλλογικό εγκυκλοπαιδικό εγχείρημα που έχει συσταθεί στο Διαδίκτυο, παγκόσμιο, πολύγλωσσο, που λειτουργεί με την αρχή του wiki. Η Βικιπαίδεια έχει ως στόχο να παρέχει ελεύθερα επαναχρησιμοποιήσιμο περιεχόμενο, με αντικειμενικά και επαληθεύσιμα στοιχεία, που ο καθένας μπορεί να τροποποιήσει και να βελτιώσει.

Το έργο ορίζεται από τις ιδρυτικές αρχές. Το περιεχόμενό του είναι υπό την άδεια Creative Commons BY-SA και μπορεί να αντιγραφεί και να επαναχρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο της ίδιας άδειας -ακόμα και για εμπορικούς σκοπούς- με την επιφύλαξη της συμμόρφωσης με τους όρους της άδειας.

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το χημικό στοιχείο λευκόχρυσος (κοινό όνομα : πλατίνα, λατινικά: platinum) είναι σπάνιο, βαρύ, πολύ δύστηκτο, αργυρόλευκο, ελατό και όλκιμο μέταλλο με ισχυρή μεταλλική λάμψη και με ατομικό αριθμό 78 και σχετική ατομική μάζα 195,084 (μέχρι το 1995 αναφερόταν η 195,078).

# data[].attributes.headline
Γένος-Άγγελος Κάτρης

# data[].attributes.subject
Γένος-Άγγελος Κάτρης

# data[].attributes.body
Μία από τις πρώτες εμπειρίες που έχουμε όλοι μας από την πραγματικότητα είναι ότι τα έμβια όντα χωρίζονται σε αρσενικό και θηλυκό φύλο. Ήδη η πρώτη επαφή με τους γονείς μας είναι επαφή με μητέρα και πατέρα, ενώ ο καθένας και η καθεμιά από εμάς συνειδητοποιεί γρήγορα ότι ανήκει στο αρσενικό ή στο θηλυκό φύλο.

Η διαδικασία της κατάκτησης της μητρικής μας γλώσσας΄ περιέχει, επίσης, ως ένα απολύτως απαραίτητο στοιχείο τη γνώση ότι οι λέξεις (τα ουσιαστικά, τα επίθετα, οι μετοχές, οι αντωνυμίες και τα άρθρα) διαθέτουν γένος: αρσενικό ή θηλυκό ή ουδέτερο.

Τί είναι όμως το γένος στις γλώσσες;

Ας σκεφτούμε τα δεδομένα της ελληνικής γλώσσας: Στην ελληνική, τα ουσιαστικά που δηλώνουν αρσενικό ή θηλυκό φυσικό γένος (δηλαδή φύλο) είναι αντίστοιχα αρσενικά ή θηλυκά. Π.χ. η λέξη μητέρα είναι ένα ουσιαστικό θηλυκού γένους που δηλώνει πρόσωπο θηλυκού φύλου, ενώ η λέξη πατέρας είναι ένα ουσιαστικό αρσενικού γένους που δηλώνει πρόσωπο αρσενικού φύλου.

Παρατηρούμε, όμως, ότι υπάρχουν λέξεις που δηλώνουν άτομα θηλυκού φύλου, αλλά δεν είναι θηλυκά ως προς το γραμματικό τους γένος : π.χ. η λέξη κορίτσι είναι λέξη ουδέτερου γένους, αλλά δηλώνει άτομο θηλυκού φύλου.

Παρατηρούμε, επίσης, ότι υπάρχουν λέξεις που είναι αρσενικά, θηλυκά ή ουδέτερα στο γραμματικό γένος, χωρίς να δηλώνουν κάποια οντότητα με φύλο : π.χ. η λέξη καρέκλα είναι ουσιαστικό θηλυκού γένους αλλά δηλώνει αντικείμενο, ο χριστιανισμός είναι μια λέξη αρσενικού γένους αλλά δηλώνει μια θρησκεία.

Ας σκεφτούμε, επιπλέον, δεδομένα από τα αγγλικά. Εκεί δεν διακρίνεται ούτε από τις καταλήξεις, ούτε από το άρθρο το γένος μιας λέξης· π.χ. οι παρακάτω λέξεις, αν και είναι διαφορετικού γένους, όλες εμφανίζουν το ίδιο άρθρο: the boy ‘το αγόρι’, the girl ‘το κορίτσι’, the man ‘ο άνδρας’, the woman ‘η γυναίκα’.

Τί καταλαβαίνουμε από όλα αυτά;

α) Το πρώτο μας συμπέρασμα είναι ότι η σχέση ανάμεσα στο φυσικό γένος (δηλαδή το φύλο) που διαθέτουν τα έμβια όντα και στο γραμματικό γένος που εκδηλώνεται στις γλώσσες δεν είναι υποχρεωτική, ούτε και αυτόματη. Επίσης, δεν δηλώνουν όλες οι γλώσσες το γραμματικό γένος με ξεχωριστές καταλήξεις.

Εάν επιστρέψουμε στα δεδομένα της ελληνικής, θα δούμε ότι οι λέξεις πρέπει να συμφωνούν μεταξύ τους ως προς το γένος για να έχουμε συντακτικά ορθές φράσεις. Π.χ. στη φράση ο κόκκινος βράχος, το ουσιαστικό βράχος υποχρεωτικά συμφωνεί με το άρθρο ο και το επίθετο κόκκινος ως προς το γένος (είναι όλα αρσενικά).

β) Το δεύτερο συμπέρασμά μας είναι ότι το γένος είναι ένα χαρακτηριστικό που συμμετέχει στη συμφωνία μεταξύ των όρων της φράσης .

Στην ελληνική, επίσης, οι λέξεις χωρίζονται σε κατηγορίες (τάξεις) ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται. Ένα από τα χαρακτηριστικά με τα οποία οι λέξεις χωρίζονται σε κλιτικές τάξεις είναι εκείνο του γένους. Π.χ. η τάξη των αρσενικών που εμφανίζει στην ονομαστική του ενικού την κατάληξη -ας, στη γενική εμφανίζει την κατάληξη -α (ο ταμί-ας / του ταμ-ία), ενώ η τάξη των θηλυκών που εμφανίζει στην ονομαστική του ενικού την κατάληξη -α, στη γενική εμφανίζει την κατάληξη -ας (η γυναίκ-α / της γυναίκ-ας). Αυτή είναι μια ισχυρή διάκριση μεταξύ αρσενικών και θηλυκών, αλλά και μεταξύ ονομαστικής και γενικής.

γ) Το τρίτο συμπέρασμά μας είναι ότι το γένος είναι ένα χαρακτηριστικό που συμμετέχει και στην κλίση των ονομάτων .

Με βάση τα παραπάνω συμπεράσματα, επομένως, καταλήγουμε στον ορισμό:

Το γένος στη γλώσσα, αυτό που ονομάζουμε γραμματικό γένος, είναι μια ιδιότητα, ένα χαρακτηριστικό των λέξεων που συμμετέχει στην κλίση των λέξεων για τη συντακτική συμφωνία άρθρων, επιθέτων και ουσιαστικών. Δεν δηλώνουν όλες οι γλώσσες το γένος στη γραμματική τους, ενώ όσες γλώσσες το δηλώνουν (όπως η ελληνική) δεν ταυτίζουν πάντα το φυσικό γένος με το γραμματικό.

# data[].attributes.headline
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

# data[].attributes.subject
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

# data[].attributes.body
Oι Έλληνες έχουμε κατηχηθεί από μικρή ηλικία, είτε απ’ το σχολείο είτε από τους εκκλησιαστικούς φορείς, ότι η εκκλησία διαφύλαξε την ταυτότητα του Γένους κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας κι ότι πρωτοστάτησε στα δρώμενα της ελληνικής επανάστασης του 1821, κι ακόμα κι αν κάποτε δίστασε να βοηθήσει ή και προέβη σε αρνητικές για τους επαναστατούντες Έλληνες ενέργειες, όπως π.χ. ο αφορισμός των μαχητών του Αλεξάνδρου Υψηλάντη κατά την πρώτη φάση της επανάστασης στο Φεβρουάριο του 1821 στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αυτό έγινε έπειτα από έντονη πίεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για ισχυρότερα αντίποινα.

Μας παρουσιάζεται δηλαδή η εκκλησία ως θεματοφύλακας της ελληνικής παράδοσης και κληρονομιάς, καταπιεσμένη από τον τουρκικό ζυγό και με την ελπίδα της τελικής ανεξαρτησίας απ’ αυτόν.

Όπως και με πολλά άλλα στοιχεία της ιστορίας όμως που παραποιούνται για να εξυπηρετηθούν ορισμένα συμφέροντα, έτσι έγινε και με την περίπτωση της σχέσης της Εκκλησίας με την Ελληνική Επανάσταση, στην προκειμένη περίπτωση για τη διαιώνιση της καλής σχέσης των Ελλήνων με την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία. Στην πραγματικότητα η στάση της Εκκλησίας προς την επανάσταση δεν ήταν απλώς αποθαρρυντική, αλλά φανερά εχθρική.

Πρώτα όμως θα πρέπει να καταρριφθούν ορισμένοι μεγάλοι μύθοι που μας έχουν περαστεί εντέχνως από πολύ μικρή ηλικία στο μυαλό. Ο πρώτος έχει να κάνει με την υποτιθέμενη συμβολή της Εκκλησίας στη διάσωση της ελληνικής γλώσσας, παράδοσης και πολιτισμού κατά τα καταπιεστικά χρόνια της Σκλαβιάς. Στην πραγματικότητα η Εκκλησία δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διάσωση των ελληνικών στοιχείων. Η ελληνική γλώσσα για παράδειγμα σώθηκε επειδή ομιλούταν από αρκετά μεγάλους πληθυσμούς σε σχετική απομόνωση απ’ τους Τούρκους, όπως ακριβώς σώθηκαν κι άλλες μειονοτικές γλώσσες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που δεν είχαν καμία Εκκλησία να τις προστατεύει, π.χ. η αλβανική και η κουρδική, ακόμα και η Τσιγγάνικη. Η γλώσσα μεταδιδόταν προφορικά στις επόμενες γενιές, και μάλιστα ο περισσότερος λαός, ακόμα κι αρκετοί μοναχοί και κληρικοί μέχρι και τα πρώτα χρόνια του ελεύθερου ελληνικού κράτους, ήταν αγράμματοι, επομένως ο θεσμός του κρυφού σχολειού πιθανότατα δεν υπήρξε ποτέ, ή κι αν έγιναν προσπάθειες εκπαίδευσης του λαού, ήταν μεμονωμένες και σε καμία περίπτωση συντονισμένες απ’ το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως. Στην περίπτωση λοιπόν που το ελληνικό στοιχείο βρισκόταν σε στενή επαφή με το τουρκικό, η γλώσσα του πρώτου αλλοιωνόταν κι εκτουρκιζόταν, όπως έγινε με την Καππαδοκική διάλεκτο

Διότι η τουρκική άλλωστε ήταν η κυρίαρχη γλώσσα της αυτοκρατορίας, επομένως αυτήν έπρεπε να μάθουν οι μειονότητες για να επικοινωνήσουν με τους κρατούντες. Η μόνη γλώσσα που διέσωσε η Εκκλησία ήταν η γλώσσα των ιερών κειμένων, περιορισμένης χρήσης, αρχαΐζουσα και συνεπώς μη κατανοητή στο μεγαλύτερο μέρος του λαού. Όσον αφορά τα άλλα εθνικά στοιχεία που διέσωσε η Εκκλησία, αυτά είναι πιο δύσκολο να οριστούν. Όταν εννοούν ελληνική παράδοση εννοούν και την αρχαιοελληνική; Γιατί σ’ αυτήν την περίπτωση η Εκκλησία δε συμμετείχε καθόλου, αντίθετα προσπάθησε να την αφανίσει, ιδίως στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, αλλά και στη συνέχεια, γιατί ενώ αργότερα φαινομενικά η μελέτη των αρχαίων συγγραφέων προωθήθηκε, αυτή γινόταν πάντοτε με μέτρο σύγκρισης κι εκτίμησης το χριστιανισμό και τις ιερές γραφές του. Όταν εννοούν τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα και τις αξίες τι εννοούν; Ο πολιτισμός τότε ήταν πάνω-κάτω κοινός σ’ όλους τους κατοίκους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με κάποιες μικροδιαφορές ανά θρησκεία, π.χ. οι χριστιανοί βαφτίζονταν, γιόρταζαν Χριστούγεννα και Πάσχα, οι μουσουλμάνοι περιτέμνονταν και δεν έτρωγαν χοιρινό, πράγματα σχετικά μικρής σημασίας. Επίσης πολλά απ’ τα ήθη κι έθιμα του ελληνικού λαού με ειδωλολατρικές ρίζες όχι μόνο δε διατηρήθηκαν, αλλά καταδιώχθηκαν απ’ το Βυζάντιο και συνέχιζαν να καταδιώκονται και κατά την Τουρκοκρατία. Επομένως η συμβολή της Εκκλησίας στη διατήρηση του ελληνικού έθνους ήταν από μικρή έως μηδαμινή.

Ο δεύτερος μεγάλος μύθος, άμεση συνάρτηση του προηγούμενου, είναι ότι η Εκκλησία λειτούργησε ως ενοποιητική δύναμη για τον ελληνισμό αποτρέποντας τον εξισλαμισμό των Ελλήνων, ο οποίος θα τους αφομοίωνε με τους Τούρκους. Πράγματι η Εκκλησία υπήρξε ενωτική δύναμη, όχι μόνο όμως για τους Έλληνες, αλλά και για άπαντες τους χριστιανούς της αυτοκρατορίας, οι οποίοι όλοι τους αποτελούσαν ένα έθνος κατά τους Οθωμανούς, που είχαν ως μόνο κριτήριο κατατάξεων σε έθνη τη θρησκεία.

Αρχικά πάντως η Εκκλησία αδυνατούσε ν’ αποτρέψει τους μαζικούς εξισλαμισμούς, οι οποίοι, παρά την παρουσίασή τους σ’ εμάς σήμερα εξαιτίας κάποιων περιπτώσεων είτε κατά τα πρώτα χρόνια της κατάλυσης του Βυζαντίου είτε μεμονωμένα αργότερα ή κατά αποτυχημένα επαναστατικά κινήματα ως βίαια γεγονότα, έγιναν ως επί το πλείστον με τη θέληση του λαού για την απαλλαγή απ’ τον κεφαλικό φόρο (χαράτσι) ή για την προσπάθεια απόκτησης κάποιων θέσεων στην οθωμανική διοίκηση. Ο περισσότερος λαός ήταν φτωχός κι εξαθλιωμένος όπως και πριν κατά το Βυζάντιο, οπότε θα μπορούσε να κάνει οτιδήποτε για να βελτιώσει τη ζωή του. Οι περισσότεροι εξισλαμισμένοι πληθυσμοί Ελληνικών περιοχών εξακολούθησαν να μιλούν τα ελληνικά, γι’ αυτό κατά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών του 1923 απ’ την Ελλάδα έφυγαν αρκετοί ελληνόφωνοι, όπως και ήρθαν αρκετοί τουρκόφωνοι χριστιανοί, κυρίως της Καππαδοκίας, περίπου 10.000.

Οι εξισλαμισμοί λοιπόν είχαν πάρει τόσο μεγάλη κλίμακα σε ορισμένες περιοχές, ώστε ο σουλτάνος Σελίμ β κατά τον 15ο αιώνα εξέδωσε φιρμάνι για τον περιορισμό των μεταστροφών στο ισλάμ ώστε να μη μειωθεί ο φορολογητέος πληθυσμός. Τα ποσοστά των μουσουλμάνων σε διάφορες πρώην χριστιανικές περιοχές της Ελλάδας είχαν φτάσει σε απίστευτα υψηλά επίπεδα, στη Μικρά Ασία για παράδειγμα το 90% του πληθυσμού είχε μεταστραφεί στο μουσουλμανισμό σύντομα μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, στην Κρήτη το 15ο αι. το 50%, αν και κατά το 19ο αι. το ποσοστό αυτό μειώθηκε σημαντικά εξαιτίας της προοπτικής ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, ενώ η Εύβοια, η Μακεδονία και η Θράκη είχαν επίσης αρκετά μεγάλα ποσοστά. Λένε μετά πως εάν οι Έλληνες εξισλαμίζονταν, ίσως έχαναν την ταυτότητά τους ή και ίσως κατέληγαν σε οπισθοδρόμηση όπως οι σημερινές φονταμενταλιστικές αραβικές χώρες. Η αλήθεια είναι ότι δε μπορούμε να προβλέψουμε την πορεία της ιστορίας αν γινόταν κάτι τέτοιο. Πάντως οι μουσουλμάνοι κάτοικοι άλλων βαλκανικών χωρών δηλώνουν κάτοικοι της χώρας τους κι όχι Τούρκοι, παρά τους πολλούς αιώνες της Τουρκοκρατίας, ενώ κι εδώ, αν δεν είχαμε τις εντάσεις με την Τουρκία, ίσως οι μουσουλμάνοι της Θράκης να θεωρούσαν τους εαυτούς τους Έλληνες. Επίσης οι Τούρκοι, αν και μουσουλμάνοι, όχι μόνο φονταμενταλιστές δεν είναι, αλλά αντίθετα σήμερα αναπτύσσονται πολύ περισσότερο από μας. Ο φονταμενταλισμός δεν αποτέλεσε ποτέ σημαντικό ρεύμα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά οι φρικαλεότητες κατά των χριστιανών από μέρους των Τούρκων, τις οποίες ν’ αναφέρω πως δεν παραδέχονται έως σήμερα, είχαν στην πράξη εθνικιστικό υπόβαθρο, με τη θρησκεία να παίζει το ρόλο του καλύμματος.

Τότε τι έκανε η Εκκλησία κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας; Αρχικά, με την αλλαγή της εξουσίας από χριστιανική σε μουσουλμανική, σίγουρα θα υπήρχαν κάποια προβλήματα με την εκ νέου ορισμένη εξουσία του πατριάρχη. Τα θέματα όμως αυτά διακανονίστηκαν σύντομα, κι ο πατριάρχης έγινε επίσημο όργανο του σουλτάνου υπεύθυνος για τα θέματα των χριστιανών υπηκόων, απολαμβάνοντας μάλιστα πολλά προνόμια, ακόμα και μέρος των φορολογικών εσόδων απ’ τους ταλαίπωρους χριστιανούς. Στη θέση λοιπόν αυτή, με τον απόλυτο πολιτικό και πνευματικό έλεγχο στους χριστιανούς, δεν είχε κανένα λόγο η εκκλησία να υποστηρίξει κάποιο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα.

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Γκέτο της Πολιτισμικότητας. Είναι να απορεί κανείς με την μετάλλαξη που κατάφεραν να πραγματοποιήσουν, οι παγκοσμιοποιητές, στον παραδοσιακό ''έλληνα'' πολίτη...

# data[].attributes.headline
Συνοχή-Άγγελος Κάτρης

# data[].attributes.subject
Συνοχή-Άγγελος Κάτρης

# data[].attributes.body
Με τον όρο συνοχή στη Φυσική χαρακτηρίζεται μία από τις ιδιότητες της ύλης. Πρόκειται για μια ελκτική δύναμη που αναπτύσσεται μεταξύ των μορίων ίδιας ουσίας, (σε αντιδιαστολή της συνάφειας που αναπτύσσεται σε μόρια διαφορετικών ουσιών).

Οι δυνάμεις συνοχής είναι εκείνες που συγκρατούν συνδεδεμένα τα μόρια των ουσιών όπου στα μεν στερεά είναι ισχυρότερες, στα ρευστά ασθενέστερες και ειδικότερα στα αέρια ακόμη πιο ασθενέστερες, όπου και τελικά χάριν αυτών διακρίνονται οι παραπάνω μορφές της ύλης ή η κατάσταση της ύλης. Γενικά οι δυνάμεις συνοχής είναι ηλεκτροστατικής φύσης. Όταν κάποια μόρια βρεθούν σε πολύ μικρές μεταξύ τους αποστάσεις απωθούνται, ενώ αν απομακρυνθούν μεταξύ τους έλκονται. ΄Ετσι αυτά ισορροπούν σε μια ενδιάμεση απόσταση όπου η δυναμική ενέργεια της αλληλεπίδρασης παρουσιάζει τη μικρότερη τιμή. Από το σημείο αυτό ισορροπίας προκειμένου αυτά να απομακρυνθούν ή να πλησιάσουν μεταξύ τους απαιτείται κάποια ενέργεια. Συνεπώς για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να καταναλωθεί έργο. Τόσο οι δυνάμεις συνοχής όσο και εκείνες της συνάφειας αναπτύσσονται σε μικρή ακτίνα και η έντασή τους ποικίλλει ανάλογα με τη φύση των υλικών.

Επισημαίνεται ότι στις δυνάμεις αυτές συνοχής οφείλεται το φαινόμενο της επιφανειακής τάσης καθώς και το ιξώδες που χαρακτηρίζει τα υγρά.

Ιδιαίτερη μελέτη της ιδιότητας αυτής γίνεται από την Υδροδυναμική στη ροή των ρευστών και στη κατάταξη αυτών

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές. χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο.
Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|9|04|2020}}

Με τον όρο συνοχή στη Φυσική χαρακτηρίζεται μία από τις ιδιότητες της ύλης. Πρόκειται για μια ελκτική δύναμη που αναπτύσσεται μεταξύ των μορίων ίδιας ουσίας, (σε αντιδιαστολή της συνάφειας που αναπτύσσεται σε μόρια διαφορετικών ουσιών).

Οι δυνάμεις συνοχής είναι εκείνες που συγκρατούν συνδεδεμένα τα μόρια των ουσιών όπου στα μεν στερεά είναι ισχυρότερες, στα ρευστά ασθενέστερες και ειδικότερα στα αέρια ακόμη πιο ασθενέστερες, όπου και τελικά χάριν αυτών διακρίνονται οι παραπάνω μορφές της ύλης ή η κατάσταση της ύλης. Γενικά οι δυνάμεις συνοχής είναι ηλεκτροστατικής φύσης. Όταν κάποια μόρια βρεθούν σε πολύ μικρές μεταξύ τους αποστάσεις απωθούνται, ενώ αν απομακρυνθούν μεταξύ τους έλκονται. ΄Ετσι αυτά ισορροπούν σε μια ενδιάμεση απόσταση όπου η δυναμική ενέργεια της αλληλεπίδρασης παρουσιάζει τη μικρότερη τιμή. Από το σημείο αυτό ισορροπίας προκειμένου αυτά να απομακρυνθούν ή να πλησιάσουν μεταξύ τους απαιτείται κάποια ενέργεια. Συνεπώς για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να καταναλωθεί έργο. Τόσο οι δυνάμεις συνοχής όσο και εκείνες της συνάφειας αναπτύσσονται σε μικρή ακτίνα και η έντασή τους ποικίλλει ανάλογα με τη φύση των υλικών.

Επισημαίνεται ότι στις δυνάμεις αυτές συνοχής οφείλεται το φαινόμενο της επιφανειακής τάσης καθώς και το ιξώδες που χαρακτηρίζει τα υγρά.

Ιδιαίτερη μελέτη της ιδιότητας αυτής γίνεται από την Υδροδυναμική στη ροή των ρευστών και στη κατάταξη αυτών.

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές . χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο. Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|9|04|2020}} Με τον όρο συνοχή στη Φυσική χαρακτηρίζεται μία από τις ιδιότητες της ύλης.

# data[].attributes.headline
Εκκλησία-Άγγελος Κάτρης

# data[].attributes.subject
Εκκλησία-Άγγελος Κάτρης

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία αρχικά είχε την έννοια της συνέλευσης. Στην Αρχαία Αθήνα υπήρχε η Εκκλησία του δήμου, αντίστοιχη με την σπαρτιατική Απέλλα, όπου οι πολίτες, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συγκεντρώνονταν και έκαναν συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις για την πόλη. Επίσης, στην αρχαιότητα ο όρος εκκλησία περιέγραφε την συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση ή σύσκεψη. Στη συνέχεια με τον όρο εκκλησία περιγράφεται το σύνολο των χριστιανών.

Στα νεότερα χρόνια, ο όρος εκκλησία περιγράφει επίσης την αυτοκέφαλη εκκλησιαστική εξουσία που μπορεί να υπάρχει σε μία χώρα, βλέπε για παράδειγμα Εκκλησία της Ελλάδας, αλλά και τον χριστιανικό ναό. Ακόμη, με τον όρο εκκλησία περιγράφεται η εκκλησιαστική ακολουθία που τελείται σε ένα ναό.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 30/05/2015.

Με τον όρο Εκκλησία περιγράφεται το σύνολο των Χριστιανών στην οικουμένη (ή σε μία περιοχή ή ένα έθνος) η οποία παρέχει ιεροσύνη και αποστολική διακονία, μοιράζεται ένα κοινό δόγμα και διακηρύσσει ορθόδοξα την πίστη της στον δημιουργό της Κύριο Ιησού Χριστό.

Αρχικά, ο όρος είχε την έννοια της συνέλευσης. Στην Αρχαία Αθήνα υπήρχε η Εκκλησία του δήμου, αντίστοιχη με τη σπαρτιατική Απέλλα, όπου οι πολίτες, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συγκεντρώνονταν και έκαναν συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις για την πόλη. Επίσης, στην αρχαιότητα ο όρος εκκλησία περιέγραφε τη συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση ή σύσκεψη.

Στα νεότερα χρόνια, ο όρος εκκλησία περιγράφει επίσης την αυτοκέφαλη εκκλησιαστική εξουσία που μπορεί να υπάρχει σε μία χώρα (όπως για παράδειγμα η Εκκλησία της Ελλάδας) αλλά και τον χριστιανικό ναό. Ακόμη, με τον όρο εκκλησία περιγράφεται η εκκλησιαστική Ακολουθία που τελείται σε ένα ναό.

Η λέξη Εκκλησία έχει συνεχή χρήση στην ελληνική γλώσσα από την αρχαιότητα. Ετυμολογείται από το ρήμα εκ-καλώ, με χρήση του θέματος από το επίθετο έκ-κληση (καλεσμα για προσευχη). Εκκαλώ σήμαινε προσκαλώ άτομα εκ (από) του συνόλου να σχηματίσουν ομάδα. Με τη λέξη Εκκλησία περιγράφεται τόσο η διαδικασία της συνέλευσης, όσο και το αποτέλεσμά της.

Η Εκκλησία του Δήμου ήταν η βασική δημοκρατική συνέλευση στην αρχαία Αθήνα. Ήταν ανοιχτή σε όλους τους άρρενες πολίτες (που είχαν πολιτικά δικαιώματα) με ηλικία μεγαλύτερη των 18 ετών, και καθιερώθηκε από τον Σόλωνα το 594 π.Χ.. Η συνέλευση ήταν αρμόδια για γενικά θέματα της πόλης, αλλά και για την κήρυξη του πολέμου, τις επιλογές στρατιωτικής στρατηγικής, και για την εκλογή στρατηγών και άλλων ανώτερων αξιωματούχων. Η ημερήσια διάταξη για την εκκλησία του δήμου γινόταν από τη Βουλή. Οι ψηφοφορίες γινόντουσαν με ανάταση του χεριού.

Στην Αρχαία Ελλάδα πολλές φορές ο όρος εκκλησία περιέγραφε τη συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση ή σύσκεψη για να βγουν κάποιες αποφάσεις. Συναντούμε αυτή τη χρήση του όρου πολλές φορές στην αρχαία ελληνική γραμματεία.

Απόσπασμα από το έργο του "Κῦρος Ξενοφώντα Κύρου Ανάβασις (Βιβλίο Α', 4.12):
μεταπεμψάμενος τοὺς στρατηγοὺς τῶν Ἑλλήνων ἔλεγεν ὅτι ἡ ὁδὸς ἔσοιτο πρὸς βασιλέα μέγαν εἰς Βαβυλῶνα· καὶ κελεύει αὐτοὺς λέγειν ταῦτα τοῖς στρατιώταις καὶ ἀναπείθειν ἕπεσθαι. οἱ δὲ ποιήσαντες ἐκκλησίαν ἀπήγγελλον ταῦτα·"

Ο "τῇ δὲ ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ Κόττυφος ὁ τὰς γνώμας ἐπιψηφίξων Αισχίνης στον λόγο του Κατά Κτησιφώντος, 3.124:
ἐκκλησίαν ἐποίει τῶν Ἀμφικτυόνων: ἐκκλησίαν γὰρ ὀνομάζουσιν, ὅταν τις μὴ μόνον τοὺς πυλαγόρους καὶ τοὺς ἱερομνήμονας συγκαλέσῃ, ἀλλὰ καὶ τοὺς θύοντας καὶ τοὺς χρωμένους τῷ θεῷ."

Επίσης ο (ψευδο) Απολλόδωρος στο έργο Βιβλιοθήκης Επιτομή, κεφάλαιο 6, 1b:"Καὶ μετὰ ταῦτα
συνελθόντων εἰς ἐκκλησίαν, Ἀγαμέμνων καὶ Μενέλαος ἐφιλονείκουν, Μενελάου λέγοντος ἀποπλεῖν, Ἀγαμέμνονος δὲ ἐπιμένειν κελεύοντος καὶ θύειν Ἀθηνᾷ."

Στα ελληνικά (Βιβλίο Β', 4.38) του Ξενοφώντα διαβάζουμε ότι στη Σπάρτη και αλλού, οι έκκλητοι ήταν μια επιτροπή πολιτών που εκλέγονταν για να εισηγηθούν σε ορισμένα ζητήματα.

Στο βιβλίο Παραλειπομένων Α΄, κεφάλαιο κθ', έχουμε περιγραφή του Ναού που έχτισε ο Σολωμόντας για να γίνεται η λατρεία του Θεού.

Στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχουν επίσης διάφορα χωρία για τη συναγωγή, τον περιούσιο λαό, που αργότερα στον Χριστιανισμό ταυτίστηκαν με την Εκκλησία, καθώς στην Καινή Διαθήκη αλλάζει η έννοια του περιούσιου λαού. Σε πολλά χωρία η λέξη συναγωγή περιγράφει την κοινότητα των εκλεκτών του Θεού, που καλέστηκαν (εκκαλώ) και συνάχθηκαν απ' τον Θεό.

Ένα χωρίο στην Καινή Διαθήκη που δείχνει τη διεύρυνση του όρου περιούσιος λαός βρίσκουμε στο κατά Ιωάννην, ι':16
"καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης· κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι, καὶ γενήσεται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν."

Θεία Λειτουργία ανήμερα της Πεντηκοστής, 2004

Ο όρος Εκκλησία, στη Χριστιανική Πίστη, δηλώνει την ιδρυθείσα κοινωνία από τον Ιησού Χριστό, την οποία αποτελούν όλοι οι πιστεύοντες στον Χριστό, με σκοπό την προσωπική τους σωτηρία.

Με αυτή την έννοια, Εκκλησία είναι η Βασιλεία του Θεού, που ο Ιησούς Χριστός θεμελίωσε στη γη για την πραγμάτωση της Θείας Βούλησης και σημαίνει Κοινωνία ανθρώπων, οι οποίοι με την πίστη τους στον Ιησού αποτελούν μέλη της.

Από τους λόγους του Ιησού ότι "η βασιλεία η εμοί ουκ έστι εκ του κόσμου τούτου", γίνεται φανερό, ότι η Εκκλησία κυρίως αποτελεί την ουράνια Βασιλεία του Θεού, όπου καλούνται να μετάσχουν όλοι οι άνθρωποι. Αλλού η Εκκλησία παραβάλεται προς σώμα, κεφαλή του οποίου είναι ο Χριστός και μέλη του σώματος όλοι οι πιστοί.

Κατά τη διδασκαλία των Χριστιανών Πατέρων, η κοινωνία των Πρωτοπλάστων, μέσα στον Παράδεισο, με τον Τριαδικό Θεό και τους Αγγέλους αποτελεί την πρώτη Εκκλησία της Παλαιάς Διαθήκης. Μετά την πτώση των Πρωτοπλάστων, κατά την παράδοση, η Διαθήκη ( Συμφωνία) μεταξύ Θεού και Αβραάμ αποτελεί την ανασύσταση της πρώτης Εκκλησίας. Η εκλογή των δώδεκα Αποστόλων, ο νέος Ισραήλ του Θεού είναι η Εκκλησία της Καινής Διαθήκης, η οποία συνεχίζεται έως τη συντέλεια του αιώνος, από τους διαδόχους των Αποστόλων, τους Επισκόπους.

Η συγγραφή των τριών πρώτων ευαγγελίων τοποθετείται, γύρω στο 70 μ.Χ. ήδη όμως η εκκλησία υπήρχε και είχε αναπτύξει ιεραποστολική δράση, λάτρευε τον Κύριο και κατηχούσε τα μέλη της. Την πίστη της στον λυτρωτικό θάνατο του Χριστού εκδήλωνε η εκκλησία με τις διάφορες ομολογίες πίστης και διακήρυσσε τις συνέπειες του σταυρικού θανάτου με τους ύμνους της, ενώ παράλληλα τις κήρυττε και προς όλους τους ανθρώπους. Το κήρυγμα της πρώτης εκκλησίας, οι ύμνοι της και οι ομολογίες πίστης διασώζονται στα βιβλία της Καινής Διαθήκης, εκτός των ευαγγελίων, ιδίως στις Πράξεις των Αποστόλων και στις επιστολές του Παύλου, οι όποιες είναι και τα πρώτα γραπτά κείμενα της Καινής Διαθήκης.

Για τους πρώτους Χριστιανούς η λέξη εκκλησία είχε ήδη θρησκευτική σημασία λόγω της χρήσης της στην Παλαιά Διαθήκη (μετάφραση στα ελληνικά από τους εβδομήκοντα). Ακολουθούν αναφορές της Καινής Διαθήκης στην εκκλησία που καταδεικνύουν τη σημασία της εκκλησίας στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, καθώς και τη λειτουργία της.

Θεμελίωση και λειτουργία της εκκλησίας:

Κατά Ματθαίον, ιστ' 18-19
"18 κἀγὼ δέ σοι λέγω ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. 19 Πάλιν ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενήσεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς."

Πράξεις Αποστόλων, κ':28
"προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ῞Αγιον ἔθετο ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος."

Πράξεις Αποστόλων, κ':29-31
29 ἐγὼ γὰρ οἶδα τοῦτο, ὅτι εἰσελεύσονται μετὰ τὴν ἄφιξίν μου λύκοι βαρεῖς εἰς ὑμᾶς μὴ φειδόμενοι τοῦ ποιμνίου· 30 καὶ ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα τοῦ ἀποσπᾶν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν. 31 διὸ γρηγορεῖτε, μνημονεύοντες ὅτι τριετίαν νύκτα καὶ ἡμέραν οὐκ ἐπαυσάμην μετὰ δακρύων νουθετῶν ἕνα ἕκαστον."

Στις Πράξεις Αποστόλων, ιε':6-22
έχουμε περιγραφή της συνόδου των Αποστόλων στα Ιεροσόλυμα.

επιστολή προς Εβραίους, ιγ':17
"Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε· αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ὡς λόγον ἀποδώσοντες· ἵνα μετὰ χαρᾶς τοῦτο ποιῶσι καὶ μὴ στενάζοντες· ἀλυσιτελὲς γὰρ ὑμῖν τοῦτο."

κατά Ιωάννην, κ':22-23
"22 καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· λάβετε Πνεῦμα ῞Αγιον· 23 ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται."

Πράξεις Αποστόλων, β':1-4
"1 Καί ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς πεντηκοστῆς ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό. 2 καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας, καὶ ἐπλήρωσεν ὅλον τὸν οἶκον οὗ ἦσαν καθήμενοι· 3 καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός, ἐκάθισέ τε ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, 4 καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ῾Αγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι."

επιστολή Πέτρου Β', γ':16
"ὡς καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς λαλῶν ἐν αὐταῖς περὶ τούτων, ἐν οἷς ἐστι δυσνόητά τινα, ἃ οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφὰς πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀπώλειαν."

επιστολή Ιούδα, α':3
"᾿Αγαπητοί, πᾶσαν σπουδὴν ποιούμενος γράφειν ὑμῖν περὶ τῆς κοινῆς σωτηρίας, ἀνάγκην ἔσχον γράψαι ὑμῖν παρακαλῶν ἐπαγωνίζεσθαι τῇ ἅπαξ παραδοθείσῃ τοῖς ἁγίοις πίστει."

επιστολή προς Γαλάτας, γ':27-28
"27 ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. 28 οὐκ ἔνι ᾿Ιουδαῖος οὐδὲ ῞Ελλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ."

Εκκλησία γενικά:

επιστολή προς Κορινθίους Α', ια':22
"μὴ γὰρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν; ἢ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταφρονεῖτε καὶ καταισχύνετε τοὺς μὴ ἔχοντας; τί ὑμῖν εἴπω; ἐπαινέσω ὑμᾶς ἐν τούτῳ; οὐκ ἐπαινῶ."

επιστολή προς Εφεσίους, ε':3-6
"3 σπουδάζοντες τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης. 4 ἓν σῶμα καὶ ἓν Πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν· 5 εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν βάπτισμα· 6 εἷς Θεὸς καὶ πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν."

επιστολή προς Εφεσίους, ε':11-16
"11 καὶ αὐτὸς ἔδωκε τοὺς μὲν ἀποστόλους, τοὺς δὲ προφήτας, τοὺς δὲ εὐαγγελιστάς, τοὺς δὲ ποιμένας καὶ διδασκάλους, 12 πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν ἁγίων εἰς ἔργον διακονίας, εἰς οἰκοδομὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, 13 μέχρι καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, 14 ἵνα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης, 15 ἀληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλή, ὁ Χριστός, 16 ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἁφῆς τῆς ἐπιχορηγίας κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέρους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ."

επιστολή προς Εφεσίους, ε':23-27
"23 ὅτι ὁ ἀνήρ ἐστι κεφαλὴ τῆς γυναικός, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς κεφαλὴ τῆς ἐκκλησίας, καὶ αὐτός ἐστι σωτὴρ τοῦ σώματος. 24 ἀλλ' ὥσπερ ἡ ἐκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ἐν παντί. 25 οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας ἑαυτῶν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, 26 ἵνα αὐτὴν ἁγιάσῃ καθαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ρήματι, 27 ἵνα παραστήσῃ αὐτὴν ἑαυτῷ ἔνδοξον τὴν ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ' ἵνα ᾖ ἁγία καὶ ἄμωμος."

Κατ' οίκον εκκλησία:

επιστολή προς Ρωμαίους, ιστ':4
"οἵτινες ὑπὲρ τῆς ψυχῆς μου τὸν ἑαυτῶν τράχηλον ὑπέθηκαν, οἷς οὐκ ἐγὼ μόνος εὐχαριστῶ, ἀλλὰ καὶ πᾶσαι αἱ ἐκκλησίαι τῶν ἐθνῶν, καὶ τὴν κατ᾿ οἶκον αὐτῶν ἐκκλησίαν."

Η εκκλησία ως σώμα Χριστού:

επιστολή προς Εφεσίους, α':22-23
"22 καὶ πάντα ὑπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ, 23 ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου."

επιστολή προς Εφεσίους, δ':15-16
"15 ἀληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλή, ὁ Χριστός, 16 ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἁφῆς τῆς ἐπιχορηγίας κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέρους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ."

επιστολή προς Ρωμαίους, ιβ':5
"οὕτως οἱ πολλοὶ ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὁ δὲ καθ᾿ εἷς ἀλλήλων μέλη."

επιστολή προς Κορινθίους Α', ιβ':27
"῾Υμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους."

επιστολή προς Κολοσσαείς, α':18
"καὶ αὐτός ἐστιν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος, τῆς ἐκκλησίας·"

επιστολή προς Τιμόθεον Α', γ':15
"ἐὰν δὲ βραδύνω, ἵνα εἰδῇς πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, στῦλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας."

ο απόστολος Παύλος απευθυνόμενος σε τοπικές εκκλησίες (επίσης στον Ακύλα και στην Πρίσκιλλα και στην κατ' οίκον εκκλησία τους):

επιστολή προς Γαλάτας, α':2,22"2 καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ πάντες ἀδελφοί, ταῖς ἐκκλησίαις τῆς Γαλατίας·"

"22 ἤμην δὲ ἀγνοούμενος τῷ προσώπῳ ταῖς ἐκκλησίαις τῆς ᾿Ιουδαίας ταῖς ἐν Χριστῷ·"

επιστολή προς Κορινθίους Α', α':2
"τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ οὔσῃ ἐν Κορίνθῳ, ἡγιασμένοις ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ, κλητοῖς ἁγίοις, σὺν πᾶσι τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ἐν παντὶ τόπῳ αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν·"

επιστολή προς Κορινθίους Α', ιστ':19
"᾿Ασπάζονται ὑμᾶς αἱ ἐκκλησίαι τῆς ᾿Ασίας. ἀσπάζονται ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ πολλὰ ᾿Ακύλας καὶ Πρίσκιλλα σὺν τῇ κατ᾿ οἶκον αὐτῶν ἐκκλησίᾳ."

Η Εκκλησία είναι παγκόσμια κοινότητα ανθρώπων, το σύνολο των πιστών του Θεού που λατρεύουν τον Ιησού Χριστό ως Σωτήρα μέσω της λειτουργίας των μυστηρίων και της Αγίας Γραφής. Διακονούν και αγαπούν μέσω των πράξεων και προσευχών τους, όπως ο Χριστός επιθυμεί.

Η πορεία της Εκκλησίας ξεκινάει με την Πεντηκοστή την ημέρα όπου το Άγιο Πνεύμα κατέβηκε στους Αποστόλους. Συνεχίζει το έργο της κατά τη διάρκεια των αιώνων έως τις μέρες μας. Βάση της Εκκλησίας αποτελεί η αγαπητική σχέση μεταξύ των προσώπων της Αγίας Τριάδος.

Τα μέλη της Εκκλησίας είναι απαραίτητο να μετέχουν στα Μυστήριά της. Μυστήρια στη χριστιανική ορολογία είναι ιερές τελετές, με τις οποίες μεταδίδεται στον άνθρωπο η χάρη του Θεού. Το βάπτισμα, πρώτο και βασικό ιερό Μυστήριο, με το οποίο ο άνθρωπος απαλλάσσεται από την ενοχή του προπατορικού αμαρτήματος και γίνεται μέλος της Εκκλησίας του Χριστού.

Με τη λέξη εκκλησία περιγράφονται και οι εκκλησιαστικές ακολουθίες γενικά, αλλά κυρίως η Θεία Λειτουργία. Στην καθομιλουμένη γλώσσα, όταν κάποιοι χρησιμοποιούν τη φράση "πήγαμε στην εκκλησία" συνήθως δεν εννοούν τον Ιερό Ναό, αλλά τη Θεία Λειτουργία. Με τον όρο εκκλησιαστική ακολουθία περιγράφονται όλες οι λατρευτικές τελετές: ο όρθρος, ο εσπερινός κ.τ.λ. Η Θεία Λειτουργία συγκεκριμένα είναι η μόνη ακολουθία στην οποία τελείται το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Με τη συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία γινόμαστε κοινωνοί της Θείας φύσης, το μυστήριο παραδόθηκε στον Μυστικό Δείπνο, και η Θεία Κοινωνία είναι Σώμα και Αίμα Χριστού.

Για την ελληνική πολιτεία είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, ενώ κατά το Κανονικό Δίκαιο (εκκλησιαστικούς κανόνες) αποτελεί θείο καθίδρυμα.

Σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας

Οι σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας στην Ελλάδα ορίζονται σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελλάδας όπως αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 6ης Απριλίου 2001 της Ζ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, και δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 84 Α'/17.4.2001

Άρθρο 3

1. Επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού. Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας, που γνωρίζει κεφαλή της τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, υπάρχει αναπόσπαστα ενωμένη δογματικά με τη Μεγάλη Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης και με κάθε άλλη ομόδοξη Εκκλησία του Χριστού. τηρεί απαρασάλευτα, όπως εκείνες, τους ιερούς αποστολικούς και συνοδικούς κανόνες και τις ιερές παραδόσεις. Είναι αυτοκέφαλη, διοικείται από την Ιερά Σύνοδο των εν ενεργεία Αρχιερέων και από τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο που προέρχεται από αυτή και συγκροτείται όπως ορίζει ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας, με τήρηση των διατάξεων του Πατριαρχικού Τόμου της κθ' (29) Ιουνίου 1850 και της Συνοδικής Πράξης της 4ης Σεπτεμβρίου 1928.

2. Το εκκλησιαστικό καθεστώς που υπάρχει σε ορισμένες περιοχές του Κράτους δεν αντίκειται στις διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου.

3. Το κείμενο της Αγίας Γραφής τηρείται αναλλοίωτο. Η επίσημη μετάφρασή του σ' άλλο γλωσσικό τύπο απαγορεύεται χωρίς την έγκριση της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδας και της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας στην Κωνσταντινούπολη.

1. Ίδρυμα Μείζωνος Ελληνισμού, Ελληνική Ιστορία [2]

2. Δαμιανός Δόϊκος, Η Εκκλησία εν τη Παλαιά Διαθήκη, στο:Συλλογικό, Σεμινάριον Θεολόγων Θεσσαλονίκης, Τί είναι η Εκκλησία, (ανάτυπον εκ του περιοδικού ΄΄Γρηγόριος Παλαμάς΄΄,τ/χ.606-607 (1968),Θεσσ/ίκη 1968,σελ.10-24

Συλλογικό, Σεμινάριον Θεολόγων Θεσσαλονίκης, Τί είναι η Εκκλησία, (ανάτυπον εκ του περιοδικού ΄΄Γρηγόριος Παλαμάς΄΄,τ/χ.606-607 (1968),Θεσσ/ίκη 1968

Βλάσιος Φειδάς, Ἡ εὐθύνη τῆς Πολιτείας στή λειτουργία τῶν διακριτῶν ρόλων Εκκλησίας καί Κράτους-Εἰσήγηση στήν Ἡμερίδα Μνήμης τοῦ Ἱεροῦ Φωτίου, Ἱ. Μονή Πεντέλης, 6 Φεβρουαρίου 2001 [3]

# data[].attributes.attachment_link.title
Εκκλησία - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 30/05/2015.

# data[].attributes.headline
Γένος- Σοφία Κατερίνα Ωραιοπούλου - Β'3 Τάξη

# data[].attributes.subject
Γένος- Σοφία Κατερίνα Ωραιοπούλου - Β'3 Τάξη

# data[].attributes.body
Η λέξη γένος είναι μια ομάδα ατόμων που συνεργάζεται για να παραμείνει ενωμένη έχοντας στην καρδιά και στον νου τους την πατρίδα και το Χριστό. Έτσι ξεπερνούν τις συμφορές που προσπαθούν να τους προκαλέσουν όλοι οι τύραννοι της γης, έχοντας πάνω απ'όλα την πίστη τους στο Θεό και την πατρίδα. Γένος είναι το σύμβολο της ενότητας και της ελπίδας των Ελλήνων που τους υποστηρίζει και τους κρατάει δυνατούς

# data[].attributes.headline
Σοφία Κατερίνα Ωεραιοπούλου - Β'3 τάξη 

# data[].attributes.subject
Σοφία Κατερίνα Ωεραιοπούλου - Β'3 τάξη 

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία είναι «η κοινωνία των λογικών και νοερών όντων με τον Θεό »[4], το σώμα τον πιστών που αποδέχεται την θεότητα του Ιησού Χριστού από την Ναζαρετ. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής γράφει ότι «η Εκκλησία είναι τύπος και εικόνα του Θεού, επειδή έχει το ίδιο με Αυτόν έργο »[5]. Όπως ο Θεός συγκροτεί και συνέχει όλα τα στοιχεία της φύσης και δημιουργεί έναν κόσμο πλήρους αρμονίας και απροσμέτρητου κάλλους, έτσι και η Εκκλησία ενώνει τους αμέτρητους και μυριάδες ανθρώπους υπό την βλέψη του Παντοδύναμου. Η ενότητα και η ειρήνη που προσφέρει ο Θεός βασίζονται στην πίστη. «Έτσι όλοι οι άνθρωποι ενώνονται και συμφύονται μέσα στην μία απλή και αδιαίρετη χάρη της πίστης »[6]. Η Εκκλησία είναι η ίδια η κοινωνία Θεού και ανθρώπου και όχι ένας θεσμός, ένα μέσον που οδηγεί στην μέθεξη του Θεού. Βεβαίως και η Εκκλησία έχει την θεσμική της πλευρά, αλλά δεν εξαντλείται ο ορισμός της σε αυτή.

Η Εκκλησία είναι μία καθολική και αποστολική, δηλαδή έχει της ρίζες της στις θεοφάνειες – αποκάλυψη της Αγίας Τριάδος. «Η Εκκλησία είναι η ίδια η δημιουργία »[7], που σημαίνει πως ο Θεός γνωρίζεται μόνον εντός της κτίσεως και της ιστορίας, διότι εκεί αποκαλύπτεται. Ο άνθρωπος αδυνατεί να ξεπεράσει τα όρια της κτιστής του φύσης και να αναχθεί σε υπερκόσμιες και υπερουράνιες σφαίρες. Πρώτος ο Θεός κινείται προς τον κόσμο και έπειτα τα λογικά όντα κινούνται προς τον Θεό, δια του αυτεξουσίου τους. Εφόσον λοιπόν μία είναι η πραγματικότητα, μία είναι η δημιουργία, συνεπώς μία είναι και η Εκκλησία.

# data[].attributes.headline
Σοφία Κατερίνα Ωραιοπούλου- Β'3 τάξη

# data[].attributes.subject
Σοφία Κατερίνα Ωραιοπούλου- Β'3 τάξη

# data[].attributes.body
Τί σημαίνει ὁ ὅρος Ἐνορία;
«Ὁ ὃρος Ἐνορία παραγόμενος ἐκ τοῦ ἐπιθέτου ἐνόριος, σημαίνει ἱστορικά τόν ἐντός ὁρίων χῶρο, μία καθωρισμένη περιοχή ἢ τοπική περιφέρεια (territorium)61.

Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.
Ὁ σημερινός τύπος τῶν Ἐνοριῶν εἶναι πολύ νεώτερος καί διαμορφώθηκε μεταξύ τοῦ ιε΄ καί τοῦ ιζ΄ αἰῶνος.

Στήν ἐκκλησιαστική πραγματικότητα ἡ βασική μονάδα ὀργανώσεως, ὁ πυρῆνας τῆς ποιμαντικῆς καί διοικητικῆς δομῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὡς «σώματος Χριστοῦ» καί ἐν Χριστῷ κοινωνίας, εἶναι ἡ Ἐνορία.

Ὡς εὐχαριστιακή σύναξη τῶν πιστῶν ἐμφανίζεται ἡ Ἐνορία, σέ ἂμεση ἀναφορά καί συνάρτηση μέ τήν Ἐπισκοπή, στήν ὁποία ὀργανικά ἀνήκει, ὡς ‘’ἡ καθολική Ἐκκλησία’’ στόν συγκεκριμένο τόπο καί χρόνο.

Ὁ πιστός ζεῖ τό μυστήριον τῆς Ἐκκλησίας στήν ζωή καί πράξη τῆς Ἐνορίας του, μέσα στήν ὁποία, ἀγωνιζόμενος καί ἁγιαζόμενος, ἑνώνεται μέ τόν Χριστό, τόν Κύριο τῆς Ἐκκλησίας, καί τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του»62.

Πραγματώνει ἔτσι τόν σκοπό τῆς ζωῆς του πού εἶναι τό “καθ’ ὁμοίωσιν”, δηλ. ἡ ἕνωσή του μέ τόν Θεό καί μέ τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του ἐντός τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ Ἐνορία ἔχει κέντρο τόν ναό.
«Ὁ ναὸς εἶναι ὁ χῶρος ὅπου φανερώνεται ἡ ἕνωση οὐρανοῦ καὶ γῆς. “Ἐν τῷ ναῷ ἑστῶτες τῆς δόξῃς Σου, ἐν Οὐρανῷ ἐστάναι νομίζομεν”. Ἡ Ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐνορία, ὡς μικρογραφία τῆς Ἐκκλησίας, συγκροτεῖται γύρω ἀπὸ τὴν Θεία Εὐχαριστία»63.

Χωρίς τήν Θεία Λειτουργία δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει Ἐνορία. Οἱ κατά τόπους Ἐνορίες –μοναστικές ἤ κοσμικές– συγκροτοῦν τήν Ἐκκλησία.

«Στήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας εἰσέρχεται κανείς, γιά νά σωθεῖ, δηλαδή γιά νά θεωθεῖ»64.

Μέσα στήν Ἐνορία λοιπόν, πού εἶναι ἡ Μία, Καθολική, Ἐκκλησία, μέ τήν Θεία Λειτουργίαζοῦμε πνευματικά, ἑνούμενοι μεταξύ μας καί μέ τόν Χριστό σέ ἕνα Σῶμα. Κεφαλή τοῦ Σώματος ὁ Χριστός καί μέλη Του ὅλοι οἱ πιστοί.

«Αὐτό ἐξασφάλιζε ἡ Ἐνορία στήν ἀρχαία Ἐκκλησία καί αὐτό (πρέπει νά) ἐξασφαλίζει σ’ ὅλους τούς αἰῶνες. Ἄν ὁ στόχος αὐτός παραθεωρηθεῖ, τότε ἀλλοιώνεται ἡ ἐνοριακή ζωή καί καταντᾶ –στήν περίπτωση αὐτήν– ὀνόματι μόνον Ἐνορία, καταντᾶ μιά αἵρεση πού δέν σώζει, ἀλλά ὁδηγεῖ στήν αἰώνια ἀπώλεια»65. Γι’ αὐτόν τόν λόγο, προχωροῦμε ταπεινά στήν διατύπωσι κάποιων ποιμαντικῶν προτάσεων, ἀπευθυνόμενοι τόσο στούς λειτουργούς καί ποιμένες, ὅσο καί στό σύνολο τῶν πιστῶν, πού συνιστοῦν τό λογικό ποίμνιο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας.

# data[].attributes.headline
Συνοχή-Στέλλα Λαθουράκη

# data[].attributes.subject
Συνοχή-Στέλλα Λαθουράκη

# data[].attributes.body
Με τον όρο συνοχή στη Φυσικήχαρακτηρίζεται μία από τις ιδιότητες της ύλης. Πρόκειται για μια ελκτική δύναμηπου αναπτύσσεται μεταξύ των μορίων ίδιας ουσίας, (σε αντιδιαστολή της συνάφειαςπου αναπτύσσεται σε μόρια διαφορετικών ουσιών).

Οι δυνάμεις συνοχής είναι εκείνες που συγκρατούν συνδεδεμένα τα μόρια των ουσιών όπου σταστερεάείναι ισχυρότερες, στα ρευστάασθενέστερες και ειδικότερα στα ακόμη πιο ασθενέστερες, όπου και τελικά χάριν αυτών διακρίνονται οι παραπάνω μορφές της ύλης ή η κατάσταση της ύλης. Γενικά οι δυνάμεις συνοχής είναι ηλεκτροστατικής φύσης. Όταν κάποια μόρια βρεθούν σε πολύ μικρές μεταξύ τους αποστάσεις απωθούνται, ενώ αν απομακρυνθούν μεταξύ τους έλκονται. ΄Ετσι αυτά ισορροπούν σε μια ενδιάμεση απόσταση όπου η δυναμική ενέργεια της αλληλεπίδρασης παρουσιάζει τη μικρότερη τιμή. Από το σημείο αυτό ισορροπίας προκειμένου αυτά να απομακρυνθούν ή να πλησιάσουν μεταξύ τους απαιτείται κάποια ενέργεια. Συνεπώς για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να καταναλωθεί έργο. Τόσο οι δυνάμεις συνοχής όσο και εκείνες της συνάφειας αναπτύσσονται σε μικρή ακτίνα και η έντασή τους ποικίλλει ανάλογα με τη φύση των υλικών.Επισημαίνεται ότι στις δυνάμεις αυτές συνοχής οφείλεται το φαινόμενο της επιφανειακής τάσηςκαθώς και το ιξώδεςπου χαρακτηρίζει τα υγρά.

Ιδιαίτερη μελέτη της ιδιότητας αυτής γίνεται από την Υδροδυναμικήστη ροή των ρευστών και στη κατάταξη αυτών.

# data[].attributes.headline
Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΡΑΦΑΗΛΙΑ ΜΟΥΣΕΛΛΗ

# data[].attributes.subject
Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΡΑΦΑΗΛΙΑ ΜΟΥΣΕΛΛΗ

# data[].attributes.body
η Εκκλησία, έτσι κι αλλιώς, έχαιρε ιδιαίτερων προνοµίων. Μέσα από αυτούς λοιπόν τους θεσµούς έµελλε να διατηρηθεί η εθνική µας συνοχή, που βασίστηκε στους άγραφους νόµους και στα έθιµα που διαµόρφωσαν τη νέα εθνική µας συνείδηση αλλά και τον τρόπο που σκεφτόµαστε και δρούµε.

Θα παρακάµψουµε τον θεσµό της Εκκλησίας και θα επικεντρώσουµε το ενδιαφέρον µας στις κοινότητες, που αποτέλεσαν την κινητήριο δύναµη του ελληνισµού στα σκοτεινά χρόνια της σκλαβιάς.
Η κοινοτική ζωή στα χρόνια της τουρκοκρατίας έχει σαν χαρακτηριστικό της την ανασφάλεια, κι αυτό αποτυπώνεται αρχιτεκτονικά στην περιχαράκωσή της σε κάστρα, πύργους, καταφύγια, σε λοξά καλντερίµια, ψηλόκτιστα σπίτια και βίγλες. Στη συνέχεια, µοιάζει να ξανοίγεται ως τα αλώνια που τα χρησιµοποιούσαν και για τους χορούς των πανηγυριών. Η δοµή των ελληνικών κοινοτήτων αντιγράφει την οικογενειακή ιεραρχία. Κατά το πρότυπο του πατέρα, που είναι ο αρχηγός της οικογένειας, η κοινότητα ορίζει και τους δικούς της αρχηγούς, τους προεστούς, τους πρωτόγερους, το γεροντειό, τους κοτζαµπάσηδες. Γύρω από αυτούς αρχίζουν συζητήσεις, και γεννιέται το δικαίωµα της γνώµης και του διαλόγου, που φτάνει στα όρια της δηµοκρατικής αντιπροσωπευτικής εκλογής. Έτσι, η κάθε ελληνική κοινότητα µετατρέπεται σε ένα ζωντανό κύτταρο της δηµοκρατίας, όπου κυριαρχεί το πνεύµα της αυτονοµίας και της αυτοδιοίκησης.

Αυτόν τον «τοπικισµό», αιώνες µετά, στα... χρόνια της νεωτερικότητας, δηλαδή στις µέρες µας, άνδρες... σοφοί θα τον χρησιµοποιήσουν ως επιχείρηµα για το ότι στην τουρκοκρατία αναπτύχτηκε το τοπικιστικό πνεύµα και όχι η εθνική συνείδηση· άρα υπάρχει «εθνική ασυνέχεια»... Εκείνη η δηµογεροντία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις δύσκολες, κατά περιόδους και περίσταση, στιγμές των κοινοτήτων που ήρθαν αντιμέτωπες με τις δυσβάστακτες φορολογίες, την πείνα, τις ομηρίες και τα παιδομαζώματα, όπως και τις επιδημίες.

# data[].attributes.attachment_link.title
Έντυπη Έκδοση

# data[].attributes.attachment_link.description
Εύκολα μπαίνουν, δύσκολα βγαίνουν οι περιορισμοί...

# data[].attributes.headline
ΕΚΚΛΗΣΙΑ-ΣΤΕΛΛΑ ΛΑΘΟΥΡΑΚΗ

# data[].attributes.subject
ΕΚΚΛΗΣΙΑ-ΣΤΕΛΛΑ ΛΑΘΟΥΡΑΚΗ

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία όπως και η ζωή είναι δύσκολο να οριστούν διότι ότι ορίζεται περιορίζεται. Η Εκκλησία μόνο περιγράφεται δια της εικονολογικής γλώσσας, ως άμπελος, σώμα Χριστού, ποίμνιο λογικών προβάτων. Πολλές φορές, όταν ακούμε την λέξη εκκλησία, αυτόματα και μηχανικά έρχεται στον νού μας η εικόνα του κλήρου. Ενδόμυχα, συνειδητά ή ασυνείδητα ταυτίζουμε την εκκλησία με τους επισκόπους και τον κλήρο , ενώ παράλληλα δεχόμαστε έναν υποδεέστερο λαό υπό την κυριαρχική εξουσία των ιερέων, ή των «πρώτων». Όσοι δέχονται αυτές τις συγκεχυμένες απόψεις δεν συνειδητοποιούν ότι προέρχονται από την δυτική θεολογία και ότι είναι εντελώς μακρυά από την ορθόδοξή μας παράδοση. Για την Ορθόδοξη παράδοση ο διαχωρισμός της μίας και αδιαιρέτου εκκλησίας σε δύο τάξεις, αυτή του κλήρου και αυτή των λαικών, είναι αδιανόητος . Την Εκκλησία δεν αποτελεί ούτε ο Κλήρος μόνος, ούτε ο λαός μόνος αλλά και οι δύο τάξεις βρίσκονται αρμονικά συνυφασμένες και συνηνωμένες σε ένα σώμα με κεφαλή τον Κύριο Ιησού Χριστό .Η Εκκλησία, η οποία είναι “σώμα Χριστού”, πραγματοποιεί ιστορικά την ύπαρξή της στη Θ. Ευχαριστία και στη λατρεία. Η ενορία, που είναι το κύτταρο της εκκλησιαστικής ζωής, στη Θεία Ευχαριστία και στη λατρεία, αποτελεί μικρογραφία τής μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας22. Την ενορία αναθέτει και εμπιστεύεται ο Επίσκοπος στα χέρια του Εφημερίου-Πρεσβυτέρου. Έτσι ο Εφημέριος αναλαμβάνει να είναι ο τελετουργός της Θ. Ευχαριστίας και γενικά της λατρείας της Εκκλησίας.

# data[].attributes.headline
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ -ΣΤΕΛΛΑ ΛΑΘΟΥΡΑΚΗ 

# data[].attributes.subject
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ -ΣΤΕΛΛΑ ΛΑΘΟΥΡΑΚΗ 

# data[].attributes.body
Η μελέτη της ελληνικής κοινότητας στην περίοδο της Τουρκοκρατίας ιδιαίτερα αναδεικνύει σχήματα της ελληνικής νοοτροπίας εν γένει, αλλά ερμηνεύει επίσης τον συνεκτικό ιστό που απαντάται σήμερα σε όλες τις ελληνικές κοινότητες που διαμορφώνονται στην παγκοσμιότητα και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Ο εξαστισμός, αυτή η καθοριστική διαδικασία που αποκόλλησε τον άνθρωπο από το φυσικό του περιβάλλον, συμπίεσε και το μαγικοθρησκευτικό πλέγμα που καθοδηγεί με τρόπο αόρατο τα άτομα σε μια ιδιότυπη συνεργατική και συμβιωτική σχέση. Η μαγεία που αναπτύσσεται στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση χάθηκε στα πλαίσια του εξορθολογισμού και της τεχνολογίας των αστικών κέντρων. Η συνολική μαγεία της κοινότητας, όμως, ως πολιτισμικός παράγοντας έμεινε βαθιά ριζωμένη στο συλλογικό ασυνείδητο των Ελλήνων καθορίζοντας και τον χαρακτήρα τους.

Η κοινότητα είναι μια συσσωμάτωση ανθρώπων οι οποίοι, σε συγκεκριμένες περιστάσεις, αποφασίζουν να ζήσουν από κοινού σε ένα χώρο τον οποίο επιλέγουν και διαμορφώνουν δομώντας τον για τον σκοπό αυτό και στον οποίο δημιουργούνται σταδιακά, πολιτισμικές, παραγωγικές, κοινωνικές και κατ’ επέκτασιν πολιτικές σχέσεις.

Η ελληνική κοινότητα είναι ένα ιστορικό μόρφωμα, το οποίο διαμορφώθηκε εξελικτικά στην πορεία του ελληνικού έθνους σε συγκεκριμένες ιστορικές περιστάσεις και του οποίου η σημασία και ο ρόλος αναδείχτηκαν κυρίως κατά την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αν και συγκροτήθηκε ως σύστημα εκπροσώπησης των τοπικών ελληνικών κοινωνιών, κατά κανόνα μέσω του θεσμού της Δημογεροντίας, η οποία εκλεγόταν άμεσα ή έμμεσα, εντούτοις η κοινότητα υπήρξε κατά τη χρονική εκείνη περίοδο το αποκλειστικό σε πολλές περιπτώσεις σημείο αναφοράς και συσπείρωσης του ελληνικού στοιχείου και εγγυήτρια της αυτόνομης λειτουργίας, στο πλαίσιο του ευρύτερου σχηματισμού της αυτοκρατορίας.

Αυτό το οποίο ονομάζουμε ελληνική παράδοση ή ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό αποτελεί γέννημα της κοινοτικής ζωής, έτσι όπως διαμορφώθηκε κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ειδικά για τον Έλληνα, η τοπική συνάφεια, η κοινότητα, η γειτονιά έχουν μεγαλύτερη σημασία από τη γενετική συνάφεια, τη συγγένεια του αίματος. Τούτο φαίνεται ιδιαίτερα στο γεγονός ότι για τους Έλληνες σημείο αναφοράς είναι ο τόπος καταγωγής τους, ενώ για παράδειγμα για τους Σέρβους ή άλλους λαούς το οικογενειακό τους όνομα.

Η κοινότητα υπήρξε κάτι πολύ πιο σημαντικό από διεκπεραιωτής των φόρων, γιατί έχει μία διάσταση και έναν ρόλο οικονομικό, κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό συγχρόνως. Η λαογραφία ενδιαφέρεται για τις κοινωνικές δομές και σχέσεις που αναπτύχθηκαν στις κοινότητες της συγκεκριμένης εποχής, γιατί αυτές αντανακλούν ένα συγκεκριμένο ήθος που διέπει την κοινοτική ζωή. Το συλλογικό ήθος της κοινότητας αντανακλά το σύνολο αξιών, κανόνων και τρόπων συμπεριφοράς. Οι αξίες δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές παρά μόνο σε σχέση με τους θεσμούς και η κοινότητα αποτέλεσε ένα θεσμό που διαμόρφωσε ιστορικά συγκεκριμένες αξίες, οι οποίες μπορούν να ερμηνεύσουν το πνεύμα της κοινότητας ως σύνολο κανόνων και προσδοκιών.

# data[].attributes.headline
Μαριαννα Ρουφα εκκλησια

# data[].attributes.subject
Μαριαννα Ρουφα εκκλησια

# data[].attributes.body
Με τον όρο λοιπόν εκκλησία εννοούμε τον Ιερό Θεανθρώπινο οργανισμό που έχει σαν Δεσπότη, βασιλιά και κεφαλή τον Ιησού Χριστό και περιλαμβάνει το σύνολο των ανθρώπων που έχουν αποδεχτεί την Χριστιανική πίστη με το Μυστήριο του Βαπτίσματος και του Χρίσματος με σκοπό τη σωτηρία του. Ο όρος Εκκλησία βγαίνει από το αρχαίο ελληνικό συνηρημένο ρήμα «εκ-καλέω-ω» που σημαίνει συνέλευση λαού.  Ξεκινά από τη γη και καταλήγει στον Ουρανό για να διατηρηθεί αιώνια. Εκκλησία είναι «ο Χριστός παρατεινόμενους εις τους αιώνας». Όπως ο λόγος του Κυρίου μας βεβαιώνει ότι η Εκκλησία είναι η αγαπημένη Του νύμφη, είναι το σώμα Του! Αυτός είναι η κεφαλή και οι πιστοί τα υπόλοιπα μέλη μέσα σε μια λειτουργική και αρμονική σχέση ενότητος, ισότητος και αγάπης. Κανείς δεν είναι ανώτερος από τους άλλους διότι ο Κύριος δεν έχει ανάγκη αντιπροσώπων (όπως υποστηρίζει ο πάπας), αφού ο ίδιος είναι πάντοτε παρών σ' Αυτήν. Η Εκκλησία είναι η κιβωτός της αγάπης και της ζωής. Μέσα σ' Αυτήν ο άνθρωπος εισέρχεται δια του αγίου Βαπτίσματος για να σωθεί, να ενωθεί με τον Θεό. Διότι η Εκκλησία προέρχεται από τον Θεό και κατευθύνεται προς Αυτόν. Δεν πρέπει όμως να παραθεωρούμε το γεγονός ότι ο Κύριος ίδρυσε ΜΙΑ Εκκλησία της οποίας οι πιστοί συμφωνούν απολύτως με τα δόγματά Της.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Συνήθως όταν λέμε ότι θα πάμε εκκλησία έχουμε στο μυαλό μας το κτίσμα για να προσδιορίσουμε το προορισμό μας, ενώ αυτό είναι λάθος. Το κτίσμα ονομάζεται ναός, ενώ εκκλησία είναι κάτι άλλο βαθύτερο που θέλει καρδιά για να κατανοήσουμε.

Ο Ναός είναι ο χώρος όπου φανερώνεται η ένωση ουρανού και γης. "Εν τω Ναώ εστωτες της δόξης Σου, εν Ουρανώ εστάναι νομίζομεν". Η λέξη "ναός" προέρχεται από το ρήμα "ναίω" που σημαίνει "κατοικώ".Ο χριστιανικός ναός θεωρείται σύμβολο του ουράνιου χώρου, ο τρούλος συμβολίζει τον ουρανό και γι' αυτό εικονίζεται σ' αυτόν ο Παντοκράτωρ Χριστός, το άγιο Βήμα συμβολίζει τον Παράδεισο, την άνω Ιερουσαλήμ (Αποκ.21,2), μέσα στο οποίο τελείται ακατάπαυτα η ουράνια θεία Λειτουργία με λειτουργούς τους αγγέλους.

Με τον όρο λοιπόν εκκλησία εννοούμε τον Ιερό Θεανθρώπινο οργανισμό που έχει σαν Δεσπότη, βασιλιά και κεφαλή τον Ιησού Χριστό και περιλαμβάνει το σύνολο των ανθρώπων που έχουν αποδεχτεί την Χριστιανική πίστη με το Μυστήριο του Βαπτίσματος και του Χρίσματος με σκοπό τη σωτηρία του. Ο όρος Εκκλησία βγαίνει από το αρχαίο ελληνικό συνηρημένο ρήμα "εκ-καλέω-ω" που σημαίνει συνέλευση λαού. Ξεκινά από τη γη και καταλήγει στον Ουρανό για να διατηρηθεί αιώνια. Εκκλησία είναι "ο Χριστός παρατεινόμενους εις τους αιώνας". Όπως ο λόγος του Κυρίου μας βεβαιώνει ότι η Εκκλησία είναι η αγαπημένη Του νύμφη, είναι το σώμα Του! Αυτός είναι η κεφαλή και οι πιστοί τα υπόλοιπα μέλη μέσα σε μια λειτουργική και αρμονική σχέση ενότητος, ισότητος και αγάπης. Κανείς δεν είναι ανώτερος από τους άλλους διότι ο Κύριος δεν έχει ανάγκη αντιπροσώπων (όπως υποστηρίζει ο πάπας), αφού ο ίδιος είναι πάντοτε παρών σ' Αυτήν. Η Εκκλησία είναι η κιβωτός της αγάπης και της ζωής. Μέσα σ' Αυτήν ο άνθρωπος εισέρχεται δια του αγίου Βαπτίσματος για να σωθεί, να ενωθεί με τον Θεό. Διότι η Εκκλησία προέρχεται από τον Θεό και κατευθύνεται προς Αυτόν. Δεν πρέπει όμως να παραθεωρούμε το γεγονός ότι ο Κύριος ίδρυσε ΜΙΑ Εκκλησία της οποίας οι πιστοί συμφωνούν απολύτως με τα δόγματά Της.

Για να λειτουργήσει η Εκκλησία πρέπει να υπάρχει Εκκλησιαστικό δίκαιο και σημαντική ευθύνη για τη λειτουργία της Εκκλησίας φέρει ο επίσκοπος, οποίος πρέπει να αφιερώνεται και να επιβλέπει τους πιστούς ώστε να μην χαθεί ούτε ένας από την Εκκλησία και τη σωτηρία του θεού.

Οπότε όταν λέμε ότι πάμε στην εκκλησία, στην ουσία πηγαίνουμε να συναντήσουμε τον Χριστό και τον συνάνθρωπο με μια κοινή προσευχή και δοξολογία με αποκορύφωμα τη Θεία ευχαριστία από κοινή λαβίδα. Ακόμη, για να μπούμε μέσα μας, να έρθει η ίαση της καρδιάς και να ανοίξει ο δρόμος της μετανοίας. Στην εκκλησία προσευχόμαστε για όλους και κυρίως για τους εχθρούς, ώστε η καρδιά μας να χτυπά σε παλμούς θυσιαστικής αγάπης.

Γι' αυτό και ο ναός ως κτίσμα αλλά και η εκκλησία ως σύναξη έχουν και άλλους συμβολισμούς όπως νοσοκομείο ή πνευματικό γυμναστήριο Αγίων αθλητών και ασκητών. Νοσοκομείο, διότι η εκκλησία υπάρχει προς ίαση ψυχών και σωμάτων και για κανέναν άλλο λόγο. Γυμναστήριο, διότι μέσα από τα μυστήρια και την πνευματική ζωή η εκκλησία βγάζει "Ολυμπιονίκες" αρετών που τους βλέπουμε δεξιά και αριστερά μπαίνοντας στον ναό. Θέσεις οι οποίες είναι σκοπός και αφορούν όλους τους ανθρώπους σε όλη την κτίση. Είναι οι άγιοι που έλαβαν τη δόξα μέσα από το μαρτύριο της συνειδήσεως ή της ομολογίας. Η εκκλησία είναι ο χώρος προετοιμασίας στο δρόμο της Θέωσης και της εν Χριστώ πορείας.

Η Εκκλησία είναι το σώμα του Αναστάντος και Αναληφθέντος Χριστού. Κέντρο της Εκκλησίας είναι ο δοξασμένος Χριστός, όπως τον είδαν οι μαθητές στο όρος Θαβώρ και όπως απέκτησαν κοινωνία μαζί του, με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, κατά την Πεντηκοστή. Αυτό είναι το κλειδί της Εκκλησιαστικής ζωής. Αλλά η συμμετοχή σ' αυτό το σώμα και η παραμονή σ' αυτό γίνεται με τα μυστήρια και την άσκηση. Προϋπόθεση δε της βιώσεως της Χάριτος του Θεού, είναι ο ιερός ησυχασμός. Δηλ. η κάθαρση της ψυχής από τα πάθη, ο φωτισμός και η θέωση. Οι απόψεις περί μεταπατερικής θεολογίας ανοίγουν το δρόμο για να εισέλθουν μέσα στη πατερική ορθόδοξη θεολογία και στην Εκκλησία, η σχολαστική και ηθικολογική θεολογία των παπικών και προτεσταντών. Αυτή είναι στη πραγματικότητα, η εκκοσμίκευση στην Εκκλησία και την θεολογία. Γι αυτό η μεταπατερική θεολογία αποτελεί μια αίρεση μέσα στους κόλπους της ορθόδοξης Εκκλησίας και θεολογίας. (π. Ιωάννης Ρωμανίδης)

Aς εστιάσουμε στο φρόνημα της μετοχής του σύγχρονου ανθρώπου, στα Μυστήρια του Θεού. Για ποιο λόγο να πάω στον ναό το πρωϊ ; Κι αν πάω το λέει η καρδιά μου; Η απλά για συναλλαγή, εξαναγκασμό ή παθογένεια.

Για ποιο λόγο δεν πάω στην εκκλησία : Δεν πάω στην εκκλησία για να πω ότι απλά έκανα το χρέος μου. Δηλαδή ότι με είδε ο Χριστός μέσα στο ναό και έδωσα παρουσία οπότε θα με σώσει. Αυτό κάνουμε πολλοί πηγαίνοντας στον ναό πριν το τέλος του μυστηρίου απλά για να δώσουμε παρουσία μας, μήπως και κερδίσουμε καμιά θέση στον "παράδεισο". Βάζουμε σε εισαγωγικά την λέξη διότι ο παράδεισος δεν είναι τόπος αλλά τρόπος ύπαρξης και μετοχής κατά Θεόν. Φυσικά δεν αναφερόμαστε στους ανθρώπους που πηγαίνουν αργά επειδή έχουν δουλειά ή μωρά παιδιά κλπ, αλλά εστιάζουμε στο φρόνημα της συναλλαγής και της υποκρισίας. Για ποιο λόγο να πάω εκκλησία αν δεν ακούσω το ευαγγέλιο και δεν το τοποθετήσω οντολογικά στην ζωή μου; Δηλαδή να βγω από τον ναό και να πω "Τι είπε ο Χριστός σε μένα σήμερα;". Ποιο είναι το νόημα της Θείας Ευχαριστίας εάν γυρίσω την πλάτη μου στο Άγιο Ποτήριο ή απλά κοινωνήσω ανεξομολόγητος απλά για να πω ότι πήρα τη χάρι ή ένιωσα ωραία, ενώ στην ουσία πήρα φωτιά; (σύμφωνα και με τον Απόστολο Παύλο "ὃς ἂν ἐσθίῃ τὸν ἄρτον τοῦτον ἢ πίνῃ τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἀναξίως, ἔνοχος ἔσται τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου. Δοκιμαζέτω δὲ ἄνθρωπος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθιέτω καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω· ὁ γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως κρῖμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μὴ διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου. διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι καὶ κοιμῶνται ἱκανοί." Κατά τον απόστολο Παύλο ένοχος είναι εκείνος, που περιφρονεί το σώμα και το Αίμα του Κυρίου και προσέρχεται ανάξια, χωρίς καμία προετοιμασία ). Για ποιο λόγο να πάω εκκλησία ενώ δε μιλάω με τον αδερφό μου, τη γυναίκα μου ή τον γείτονα και απλά βλέπω στον ναό ένα Θεό που θέλω να υποστηρίξει την κακία και το μίσος που υπάρχουν στην καρδιά μου; Εάν δε βυθιστώ μέσα μου στο συναξάρι του όρθρου ψελλίζοντας "Κύριε δώσε μου δύναμη να κουβαλήσω τον σταυρό στον δρόμο της συνάντησης". Ντύνουμε το σώμα μας καλά και αυστηρά για να πάμε στο ναό με τη ματαιοδοξία και την κοσμικότητα, αντί να στολίσουμε την ψυχή μας με τα διαμάντια των αρετών που λαμποκοπούν σε όλη την κτίση. Πιστεύουμε ότι αν δίνουμε το παρόν συνέχεια ή αν δίνουμε πολλά πρόσφορα και μάλιστα αγορασμένα από τον φούρνο θα κερδίσουμε την εύνοια για να πάρουμε το εισιτήριο της βασιλείας των ουρανών. Ακόμα και εκεί δε θέλουμε να κοπιάσουμε, δηλαδή να ζυμώσουμε ένα πρόσφορο αλλά να το πάμε έτοιμο για να πούμε ότι ασκήσαμε το θρησκευτικό μας καθήκον, ενώ στην ουσία ασκήσαμε τον εγωισμό μας με τον ποιο άσχημο τρόπο. Μήπως οφείλουμε να αναρωτηθούμε μέσα μας ; Πολλοί λένε πάω στην εκκλησία για να νιώσω ωραία. Όχι! Πάω στην εκκλησία για να δω τα χάλια μου σε σχέση με τους Αγίους και να μπω στον δρόμο της Θείας μετοχής και θεραπείας από την εγωιστική νόσο που τη θρέφω συνέχεια. Φυσικά δεν πάω στην εκκλησία από εξαναγκασμό ή πρέπει.

Το πρωινό ξύπνημα για να πάω στην εκκλησία λογίζεται ως δίψα Θεού, ως έρωτας Χριστού, ως συνείδηση θεραπείας και σωτηρίας, ως προορισμός συνάντησης και αγάπης άνευ όρων και προϋποθέσεων από χαρά πλήρους ελευθερίας.

Έχουμε, λοιπόν, αρκετή πορεία να κάνουμε στο δρόμο τού Θεού. Και ο δρόμος αυτός "ειναι καθημερινός σταυρός, επειδή κανείς δεν ανέβηκε στον ουρανό ανέτως", όπως λέγει ο Άγ. Ισαάκ ο Σύρος.

Το να πας την Κυριακή στην Θεία Λειτουργία σημαίνει πραγματικά να βγεις από το σπίτι σου και να πας στον ουρανό. (V. Gheorghiu).

Την ώρα που ακούμε το "Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος" από τον Ιερέα, εκείνη την στιγμή ο χρόνος σταματά , οι ουρανοί ανοίγουν και γινόμαστε μέτοχοι στο μυστήριο των μυστηρίων.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
π. Σπυρίδων Σκουτής

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Γεώργιος Αραμπατζόγλου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Γιάννης Κοτζάμπασης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μαρία Καλαμπούκα Κοτζαμπαση

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
π.Αντώνιος Χρήστου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
π.Παναγιώτης Βαρδουνιώτης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παντελεήμων Ζαφείρης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
π. Παντελεήμων Κρούσκος

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αλέξανδρος Τρομπούκης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παρασκευή Λουρίκα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μιχάλης Ζαφείρης

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι σημαίνει Εκκλησία ;

# data[].attributes.attachment_link.description
Συνήθως όταν λέμε ότι θα πάμε εκκλησία έχουμε στο μυαλό μας το κτίσμα για να προσδιορίσουμε το προορισμό μας, ενώ αυτό είναι λάθος. Το κτίσμα ονομάζεται ναός, ενώ εκκλησία είναι κάτι άλλο βαθύτερο που θέλει καρδιά για να κατανοήσουμε. Ο Ναός είναι ο χώρος όπου φανερώνεται η ένωση ουρανού και γης.

# data[].attributes.headline
Μαριαννα Ρουφα ενορια

# data[].attributes.subject
Μαριαννα Ρουφα ενορια

# data[].attributes.body
Ο όρος ενορία παράγεται από το θηλυκό του επιθέτου ενόριος δηλαδή ο κείμενος εντός ή επί των ορίων. Ο χώρος που βρίσκεται σημαδεμένος με όρια, μια καθορισμένη περιοχή και κατ' επέκταση κάποια τοπική περιφέρεια (ή Territorium).[2]
Η πρώτη μαρτυρία για την ενορία είναι όταν ο Ρώμης Μάρκελλος ίδρυσε είκοσι πέντε ενορίες στη Ρώμη το 300 μ.Χ.[3] Οι Αποστολική περίοδος είναι η αρχική φάση διαμόρφωσης της ενορίας. Η πρώτη εκκλησίας συνιστούσε μια πρώτη ενορία η οποία υφίστατο στα Ιεροσόλυμα. Με την ευρύτατη εξάπλωση και αύξηση του αριθμού των μελών της Χριστιανικής Εκκλησίας κατέστη αναγκαίο να καταστήστουν κατά τόπους οι Απόστολοι επισκόπους κι αυτοί με τη σειρά τους βοηθούς επισκόπους και χωρεπισκόπους με ανάθεση ορισμένων τομέων της επισκοπής. Έτσι η ενορία δεν ήταν παρά εξέλιξη της αύξησης του εκκλησιαστικού σώματος και της αποκέντρωσης με σκοπό την πιο λειτουργική διαχέιρισή του. [4]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ενορία είναι τοπική εκκλησιαστική περιφέρεια η οποία περιλαμβάνει όσους χριστιανούς κατοικούν σε αυτήν.

Ο όρος ενορία παράγεται από το θηλυκό του επιθέτου ενόριος δηλαδή ο κείμενος εντός ή επί των ορίων. Ο χώρος που βρίσκεται σημαδεμένος με όρια, μια καθορισμένη περιοχή και κατ' επέκταση κάποια τοπική περιφέρεια (ή Territorium).

Η πρώτη μαρτυρία για την ενορία είναι όταν ο Ρώμης Μάρκελλος ίδρυσε είκοσι πέντε ενορίες στη Ρώμη το 300 μ.Χ. Οι Αποστολική περίοδος είναι η αρχική φάση διαμόρφωσης της ενορίας. Η πρώτη εκκλησίας συνιστούσε μια πρώτη ενορία η οποία υφίστατο στα Ιεροσόλυμα. Με την ευρύτατη εξάπλωση και αύξηση του αριθμού των μελών της Χριστιανικής Εκκλησίας κατέστη αναγκαίο να καταστήστουν κατά τόπους οι Απόστολοι επισκόπους κι αυτοί με τη σειρά τους βοηθούς επισκόπους και χωρεπισκόπους με ανάθεση ορισμένων τομέων της επισκοπής. Έτσι η ενορία δεν ήταν παρά εξέλιξη της αύξησης του εκκλησιαστικού σώματος και της αποκέντρωσης με σκοπό την πιο λειτουργική διαχέιρισή του.

Τον 5ο αιώνα ο όρος ενορία συναντάται στις πηγές με την έννοια της εδαφικής περιοχής με συνώνυμό του τη λέξη χώρα. Στον 6ο αιώνα απαντάται ως εδαφική περιοχή και ως προς τη γεωφυσικοπολιτική κατάστασή της ως πόλη ή ως περιοχή, ή τμήμα πόλης ή τα περίχωρά της είτε σε σχέση προς την υπάρχουσα εκεί εκκλησιαστική ιεραρχία, ως εκκλησιαστική περιοχή επισκόπου. Συνώνυμες με τον όρο ενορία βρίσκονται η λέξη κλίμα και η λέξη περιοικία. Τον 9ο αιώνα απαντάται με την γενική έννοια της εδαφικής περιοχής, όπου χωρίς καμία διάκριση εκλαμβάνεται πότε μεν ως πολιτική πότε δε ως εκκλησιαστική περιφέρεια αλλά και με την έννοια της πόλεως ή περιοχής ή τμήματός της ή και των περιχώρων της. Συνώνυμες λέξεις με την ενορία έχουμε τις λέξεις γειτονιά ως εδαφική πολιτική περιφέρεια, τόπος ως εδαφική εκκλησιαστική περιφέρεια. Στους 10ο και 11ο αιώνες ως εδαφική περιοχή είτε αναφέρεται σε κάποια εκκλησιαστική περιφέρεια, είτε σε κάποια περιοχή ή τμήμα πόλεως, ή στην εκκλησιαστική περιοχή επισκόπου, αρχιεπισκόπου,μητροπολίτη, πατριάρχη, με συνώνυμες τις λέξεις τόπος, ώρα, επαρχία και εκκλησίαενορία και οι συνώνυμες λέξεις παροικία, τόπος, και εκκλησία αποδίδουν την έννοια του συνόλου των πιστών.

Επί Όθωνος τη διοίκηση της κάθε ενορίας είχαν οι δήμοι. Με τον 3596/9-3-1910 Περί ενοριακών ναών και της περιουσίας αυτών,περί προσόντων εφημερίων και μισθοδοσίας αυτών , που οφειλόταν στον Αθανάσιο Ευταξία αποδίδονταν κανονικά δικαιώματα στο λαϊκό στοιχείο προς εκλογή εφημερίων, καθορίζονταν προσόντα για όσους επιθυμούσαν να ενταχθούν στον κλήρο, εξασφαλιζόταν η τακτική μισθοδοσία των εφημερίων από το ταμείο του Ναού. Σχετική επεξεργασία του νομου έγινε με το από 17/18 Ν.Δ. του 1923 περί ενοριών, ναών και εφημερίων το οποίο με τα άρθρα 3 και 4 του 3615/10-7-1928 επεκτάθηκε και στις νέες χώρες πλην της Κρήτης,η οποία διέπεται από δικό της καταστατικό. Μια από τις πιο βασικές τροποποιήσεις του νόμου ήταν με τον Α.Ν.2200 /1940 Περί ιερών ναών και εφημερίων. Τέλος με βάση το άρθρο 36 παρ.6 του Ν.970/1977 Περί καταστατικού χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος εκδόθηκε ο υπ'αριθμ.9/1979 κανονισμός της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος περί ιερών ναών και ενοριών που καθορίζει τα τρόπου διοικήσεως των ιερών ναών και ενοριών.

Ιωάννης Τιμαγένης, "Ναός (Κανονικόν δίκαιον-Ποιμαντική) Περί ενοριών και ενοριτών",Θρησκευτικά και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, τομ.9 (1966), στ.302-308

Δημήτριος Βακάρος, "Η Ενορία", Γρηγόριος ο Παλαμάς, έτος 72, τχ.726 (Ιανουάριος Φεβρουάριος 1989),σελ.7-39

Ιωάννης Κωνσταντινίδης, "Ευταξίας Αθανάσιος", Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλόπαίδεια, τομ.5(1964), στ.1103-1104

# data[].attributes.attachment_link.description
Ενορία είναι τοπική εκκλησιαστική περιφέρεια η οποία περιλαμβάνει όσους χριστιανούς κατοικούν σε αυτήν. Ο όρος ενορία παράγεται από το θηλυκό του επιθέτου ενόριος δηλαδή ο κείμενος εντός ή επί των ορίων. Ο χώρος που βρίσκεται σημαδεμένος με όρια, μια καθορισμένη περιοχή και κατ' επέκταση κάποια τοπική περιφέρεια (ή Territorium).

# data[].attributes.headline
Μαριαννα Ρουφα προνομιο

# data[].attributes.subject
Μαριαννα Ρουφα προνομιο

# data[].attributes.body
1. δικαίωμα ή αγαθό που ανήκει ή έχει παραχωρηθεί σε κάποιον ή κάποιους κατ' εξαίρεση ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ παραχώρησε προνόμια στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης

2. αγαθό που το απολαμβάνουν συγκεκριμένα άτομα ή ομάδα ή κοινωνική τάξη πριν τον 20ο αιώνα η ενασχόληση με την επιστήμη ήταν αποκλειστικά ανδρικό προνόμιο η εκπαίδευση δεν είναι πια προνόμιο των λίγων

# data[].attributes.headline
Ποιος ήταν ο ρόλος της εκκλησίας στην ζωή των υπόδουλων Ελλήνων στην Τουρκοκρατία ; - Στέλλα Λαθουράκη

# data[].attributes.subject
Ποιος ήταν ο ρόλος της εκκλησίας στην ζωή των υπόδουλων Ελλήνων στην Τουρκοκρατία ; - Στέλλα Λαθουράκη

# data[].attributes.body
Η πτώση της Κωνσταντινουπόλεως (29 Μαΐου 1453) σηματοδοτεί μια νέα αρχή κάτω από διαφορετικές συνθήκες για το γένος και την πίστη των ορθοδόξων Ελλήνων. Η απονομή εξουσιών-προνομίων στο πρόσωπο του Οικουμενικού Πατριάρχη και η αναγνώρισή του ως Πρώτου των Ορθοδόξων στο νέο πολυεθνικό κρατικό μόρφωμα που δημιούργησαν οι Οθωμανοί, σήμαιναν για την Εκκλησία ταυτόχρονα και την ανάληψη ποικίλων ευθυνών για τη συνολική πορεία των Ορθοδόξων, τόσο ως πιστών μελών της, όσο και ως υποδούλων υπηκόων του Οθωμανικού κράτους.

Στο πλαίσιο των προνομίων, μιας περιορισμένης θρησκευτικής ελευθερίας, που δίδει ο Μωάμεθ ο πολιορκητής στον νέο Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο, είναι και η ευθύνη για την οργάνωση και τη λειτουργία της παιδείας των ορθοδόξων.

Η Εκκλησία, κάνοντας λελογισμένη χρήση των προνομίων που έλαβε, και αντιμετωπίζοντας με σύνεση τη μεταβαλλόμενη διαφοροποίηση της ερμηνείας τους, που ακολουθούσε η αλλόθρησκη διοίκηση, τα ενεργοποιεί και οργανώνει την παιδεία των ορθοδόξων, καλλιεργώντας την ελληνική γλώσσα μέσα από την προβολή της κλασικής και της βυζαντινής Γραμματείας. Η συζυγία των δύο μεγεθών είχε πραγματοποιηθεί μέσα στη μακραίωνη ιστορία που είχε προηγηθεί και τη συνιστούσαν η πεποίθηση για την πνευματική πληρότητα της ορθοδόξου πίστεως και η οικουμενικότητα των προτάσεων της ελληνικής πνευματικής κληρονομιάς, γι᾽ αυτό κατέληγε στο συμπέρασμα πως η παιδεία των Χριστιανών έπρεπε να είναι ελληνική, και η πίστη των Ελλήνων πάντοτε ορθόδοξη.

Για την Εκκλησία, η εκπαίδευση των κληρικών και λαϊκών μελών της, ήταν θέμα ζωτικής ανάγκης, το οποίο, αν δεν εκαλύπτετο, θα οδηγούσε μέσα σε ελάχιστο χρόνο στην αδυναμία μετάδοσης του μηνύματός Της. Χωρίς τη στοιχειώδη κατάρτιση, οι λειτουργοί της Εκκλησίας θα καθίσταντο ανίκανοι να εκπληρώσουν στοιχειωδώς τα λειτουργικά τους καθήκοντα και ασφαλώς θα έχαναν τη δυνατότητα για οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση, που θ᾽ αφορούσε στη διαμόρφωση και εξέλιξη του δημόσιου βίου.

Γι᾽ αυτό η πατριαρχική μέριμνα για την εξέλιξη της παιδείας υπήρξε διαχρονική και διακτινιζόταν σ᾽ όλη την περιφέρεια, φθάνοντας έως την τελευταία εκκλησιαστική κοινότητα που υπαγόταν στη δικαιοδοσία του θρόνου και περιελάμβανε όλες τις βαθμίδες της εκπαιδεύσεως. Παράλληλα ενδιαφερόταν για τη στελέχωση της Αυλής και της Πατριαρχικής Σχολής με ικανά και πεπαιδευμένα πρόσωπα, που επιβεβαίωναν καθημερινά την αναγκαιότητα της παρουσίας τους στην πολυδιάστατη πλέον αποστολή που διαδραμάτιζε το ιερό κέντρο.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γράφει ο Θεολόγος Νικόλαος Δ. Καλογιάννης* Η πτώση της Κωνσταντινουπόλεως (29 Μαΐου 1453) σηματοδοτεί μια νέα αρχή κάτω από διαφορετικές συνθήκες για το γένος και την πίστη των ορθοδόξων Ελλήνων. Η απονομή εξουσιών-προνομίων στο πρόσωπο του Οικουμενικού Πατριάρχη και η αναγνώρισή του ως Πρώτου των Ορθοδόξων στο νέο πολυεθνικό κρατικό μόρφωμα που δημιούργησαν οι Οθωμανοί, σήμαιναν για την Εκκλησία ταυτόχρονα και την ανάληψη ποικίλων ευθυνών για τη συνολική πορεία των Ορθοδόξων, τόσο ως πιστών μελών της, όσο και ως υποδούλων υπηκόων του Οθωμανικού κράτους.

Στο πλαίσιο των προνομίων, μιας περιορισμένης θρησκευτικής ελευθερίας, που δίδει ο Μωάμεθ ο πολιορκητής στον νέο Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο, είναι και η ευθύνη για την οργάνωση και τη λειτουργία της παιδείας των ορθοδόξων.

Η Εκκλησία, κάνοντας λελογισμένη χρήση των προνομίων που έλαβε, και αντιμετωπίζοντας με σύνεση τη μεταβαλλόμενη διαφοροποίηση της ερμηνείας τους, που ακολουθούσε η αλλόθρησκη διοίκηση, τα ενεργοποιεί και οργανώνει την παιδεία των ορθοδόξων, καλλιεργώντας την ελληνική γλώσσα μέσα από την προβολή της κλασικής και της βυζαντινής Γραμματείας. Η συζυγία των δύο μεγεθών είχε πραγματοποιηθεί μέσα στη μακραίωνη ιστορία που είχε προηγηθεί και τη συνιστούσαν η πεποίθηση για την πνευματική πληρότητα της ορθοδόξου πίστεως και η οικουμενικότητα των προτάσεων της ελληνικής πνευματικής κληρονομιάς, γι᾽ αυτό κατέληγε στο συμπέρασμα πως η παιδεία των Χριστιανών έπρεπε να είναι ελληνική, και η πίστη των Ελλήνων πάντοτε ορθόδοξη.

Για την Εκκλησία, η εκπαίδευση των κληρικών και λαϊκών μελών της, ήταν θέμα ζωτικής ανάγκης, το οποίο, αν δεν εκαλύπτετο, θα οδηγούσε μέσα σε ελάχιστο χρόνο στην αδυναμία μετάδοσης του μηνύματός Της. Χωρίς τη στοιχειώδη κατάρτιση, οι λειτουργοί της Εκκλησίας θα καθίσταντο ανίκανοι να εκπληρώσουν στοιχειωδώς τα λειτουργικά τους καθήκοντα και ασφαλώς θα έχαναν τη δυνατότητα για οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση, που θ᾽ αφορούσε στη διαμόρφωση και εξέλιξη του δημόσιου βίου.

Γι᾽ αυτό η πατριαρχική μέριμνα για την εξέλιξη της παιδείας υπήρξε διαχρονική και διακτινιζόταν σ᾽ όλη την περιφέρεια, φθάνοντας έως την τελευταία εκκλησιαστική κοινότητα που υπαγόταν στη δικαιοδοσία του θρόνου και περιελάμβανε όλες τις βαθμίδες της εκπαιδεύσεως. Παράλληλα ενδιαφερόταν για τη στελέχωση της Αυλής και της Πατριαρχικής Σχολής με ικανά και πεπαιδευμένα πρόσωπα, που επιβεβαίωναν καθημερινά την αναγκαιότητα της παρουσίας τους στην πολυδιάστατη πλέον αποστολή που διαδραμάτιζε το ιερό κέντρο.

Σταδιακά, σ᾽ όλη την επικράτεια και κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου υπήρχε η οικονομική δυνατότητα, δημιουργήθηκαν σχολεία και ανώτερες σχολές, οι οποίες δεν λειτούργησαν απρόσκοπτα, διότι η τουρκική διοίκηση δεν εγκατέλειψε ποτέ, ούτε την πρόθεση εξισλαμισμού των υποδούλων, ούτε τη φιλοχρηματία της. Να επισημάνουμε πως η Υψηλή Πύλη δεν εξέδωσε φιρμάνι που απαγόρευε την ίδρυση σχολών, αλλά δεν υπήρξε και αντίστοιχο που να φανερώνει πως επέτρεπε ή στήριζε τη λειτουργία τους. Αυτή η ασάφεια, καλυπτόταν κάθε φορά με άδεια που διδόταν κατά περίπτωση ως ειδικό καθεστώς-προνόμιο, και δεν απέκλειε αλλά μάλλον τροφοδοτούσε τις αυθαιρεσίες των τοπικών πασάδων και μπέηδων, οι οποίοι δρούσαν ανεξέλεγκτα.

Η "σύγχρονη" άποψη που απορρίπτει γενικευμένα την ύπαρξη κρυφού σχολείου, ιδιαίτερα κατά τους δύο πρώτους αιώνες, τότε που "όλα τα 'σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά", δεν εδράζεται σε επιστημονικά δεδομένα, αλλά σε μια ιδεοληπτική προσέγγιση που θέλει τον υποβιβασμό της προσφοράς των κληρικών στην εκπαίδευση, παραβλέποντας τις ιδιαίτερες συνθήκες που υπήρχαν τη συγκεκριμένη εποχή. Η ιστορική έρευνα καταδεικνύει ότι "Οἱ δύο πρώτοι αἰῶνες ὑπῆρξαν πολύ δύσκολοι καί μέχρι τά μέσα τοῦ 17ου αἰῶνος δέν μποροῦμε νά ὁμιλοῦμε γιά δυνατότητα ἀκώλυτης ἀσκήσεως τῶν θρησκευτικῶν καί ἐκπαιδευτικῶν ἐλευθεριῶν. Χαρακτηριστικά ἀναφέρουμε ὅτι ὁ σουλτάνος Σελήμ Α' στίς ἀρχές τοῦ 16ου αἰῶνος ἐξεδήλωνε δημοσίως τό μίσος του πρός τούς χριστιανούς καί τήν ἄποψή του περί βιαίου ἐξισλαμισμοῦ ὅλων τῶν μή μουσουλμάνων. Τό 1537 ὁ Σουλεϊμάν Α' ἐξέδωσε διαταγή πού ζητοῦσε νά ἐκτελεσθεῖ ὡς ἄπιστος ὁποιοσδήποτε ἀμφισβητοῦσε τά λόγια τοῦ προφήτη Μωάμεθ.

Ἀπό τίς ἀρχές τοῦ 16ου αἰῶνος γίνεται φανερή ἡ αὐξανόμενη ἐπιρροή τῶν φανατικῶν μουσουλμάνων στήν Αὐλή τῶν σουλτάνων, γεγονός πού δυσκόλευε τήν ὑλοποίηση τῶν προνομίων τῶν χριστιανῶν. Οἱ ζηλωτές αὐτοί τοῦ φανατικοῦ Ἰσλάμ ἐστράφησαν γενικά ἐναντίον κάθε μορφῆς ἐκπαιδεύσεως, πού δέν ἀκολουθεῖ τό Κοράνι. Ὑπό τήν ἐπιρροή τους βρέθηκε ὁ σουλτάνος Μουράτ Δ' (1623-1640), ἐνῶ οἱ ὀπαδοί τῆς ἴδιας ἰδεολογίας ἐπέτυχαν τό 1711 νά κατασχεθεῖ ἡ βιβλιοθήκη τοῦ βεζύρη Τσορλουλού πασᾶ καί νά ἀπαγορευθεῖ ἡ μελέτη ἐπιστημονικῶν βιβλίων. Κατανοοῦμε, λοιπόν, ὅτι σέ μιά περίοδο κατά τήν ὁποία διώκονταν ἀκόμη καί μουσουλμάνοι ἐραστές τῆς μορφώσεως, πόσο δύσκολο θά ἦταν σέ χριστιανούς νά διδάσκουν καί νά διδάσκωνται ἐλευθέρως τήν πίστη, τήν ἱστορία καί τήν ἐθνική ταυτότητά τους...".

Τέλος, άφθονα στοιχεία παρέχονται στη γραπτή, την προφορική αλλά και την καλλιτεχνική παράδοση για την ύπαρξη του κρυφού σχολειού. Κι αυτή η πραγματικότητα αποτυπώθηκε στη συνείδηση του λαού, υπενθυμίζοντας την κοινή εμπειρία της βαρβαρότητας του ασιάτη κατακτητή και τον ακατάπαυστο πόθο της ελευθερίας των προγόνων μας που μεταλαμπαδευόταν από γενιά σε γενιά μέσω της παρεχόμενης, έστω και υποτυπώδους, εκπαιδεύσεως.

Η Εκκλησία, συνεπώς, προσπάθησε από την αρχή του οθωμανικού ζυγού, να διασφαλίσει την πνευματική συνέχεια της παραδόσεως του πληρώματός της, γι᾽ αυτό κατάφερε να το διαφυλάξει ουσιαστικά αδούλωτο παρά την εξωτερική καταπίεση της βαρβαρικής κατοχής. "Τοιουτοτρόπως ὁ ὑπόδουλος ἑλληνισμός, ἐξωτερικῶς μὲν ''χείλεσι δεσμὰ φέρων'' κατὰ Γρηγόριον τὸν Θεολόγον (Ὁμιλία ΝΑ΄, ἐν ΒΕΠΕΣ 42, σελ. 14), ἐν τοῖς πράγμασι καὶ τῇ οὐσίᾳ ὅμως ἀδούλωτος κατά τε τὸ φρόνημα καὶ τὴν προαίρεσιν παραμείνας, κατώρθου νὰ ἐξουδετεροῖ τὸ ἐξουθενωτικὸν τῆς δουλείας παρὸν, διὰ τῆς ἐν τῇ συνειδήσει αὐτοῦ συντηρουμένης στενῆς καὶ παλμώδους ἐπαφῆς ἑνὸς ἐνδόξου καὶ ἐπιφανοῦς ἱστορικοῦ παρελθόντος... Ὁ διὰ τῶν ὅπλων δαμασθεὶς ὑπερήφανος τῶν ἑλλήνων λαός, χάρις εἰς τὴν ὑπὸ τῶν μοναχῶν, κατὰ κύριον λόγον, παρεχομένην φωτοφόρον παιδείαν, κατώρθωσε νά ὑποτάξῃ πνευματικῶς τὸν ἀγροῖκον κατακτητὴν καὶ νὰ διατηρήσῃ μέχρι τῆς ἀπελευθερώσεώς του συνείδησιν τῆς ποιοτικῆς του ἔναντι αὐτοῦ ὑπεροχῆς...".

Ο Πατριάρχης Γεννάδιος (1453-56, 1458-63), αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, "ἀνασυνέστησε τήν Πατριαρχική Σχολή, γιά τήν κάλυψη τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν στελεχώσεως τῆς Ἱεραρχίας, τοῦ ἱ. Κλήρου καί τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Οἰκουμενικοῦ πατριαρχείου" με σκοπό να αντιμετωπιστεί η "τραγική κατάσταση τῆς παιδείας πού ἐπισήμανε μέ ἰδιαίτερη πικρία∙ ''κέκλεισται γάρ παιδευτήρια, ἔσβεσται δέ ἡ περί λόγους φιλοτιμία'', ὄπως ἐπίσης καί νά ἀποσοβηθεῖ ὁ προφανής κίνδυνος, ''τῆς τῶν λόγων τέχνης ἀμελουμένης, μή μόνον σοφίας κινδυνεύομεν στερηθῆναι καί μαθημάτων, ἀλλά καί τήν φωνήν αὐτήν ἡμῶν ἀγνοῆσαι''". Για ν᾽ αποτρέψει ο Πατριάρχης την αλλοτρίωση που θα κατέληγε ενδεχομένως ακόμη και στη γλωσσική απώλεια, κινητοποίησε τους ελάχιστους μορφωμένους κληρικούς και λαϊκούς που απέμειναν στη σκλαβωμένη πατρίδα, δίδοντας κατ΄ αυτόν τον τρόπο πνοή ζωής στη νέα προσπάθεια που αναλάμβανε ο Οικουμενικός θρόνος για να περισώσει, μέσα από τη θρησκεία και την παιδεία, σύνολη την πολιτισμική ιδιοπροσωπία του ελληνισμού.

Οι προσπάθειες, παρά τις αντιξοότητες και την καχυποψία της διοικήσεως, συνεχίσθηκαν καθόλη τη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας. Η πενιχρή οικονομική δυνατότητα των πρώτων χρόνων και η διάλυση που παρουσίαζε ο κοινωνικός ιστός των υποδούλων, δεν επέτρεπαν ασφαλώς την πραγματοποίηση μεγαλόπνοων σχεδίων. Έναν αιώνα μετά την πτώση, ο Πατριάρχης Ιωάσαφ Β' (1555-65), όπως μαρτυρεί σε επιστολή του προς τον τσάρο της Ρωσίας Ιβάν τον Τρομερό, δραστηριοποιείται έντονα στον χώρο της παιδείας για να βελτιώσει το μορφωτικό επίπεδο των πιστών υπηκόων του, το οποίο ανυψούμενο θα απέτρεπε παράλληλα και τη διείσδυση της παπικής ουνίας. "Ἡμεῖς δέ Θεοῦ συνάρσει οὐ μόνον ἐπιμελούμεθα τῶν νέων, ἀλλ᾽ ἔτι καί διδασκαλεῖα ἀνεγείραμεν καί παιδευτήρια καί ἀκαδημίας καί φιλόσοφον ἄνδρα ἐμισθώσαμεν καί ἄλλους διδασκάλους,... καί κρατοῦμεν ἐνταῦθα μετά μισθοῦ καί δαπάνης οὐκ ὀλίγης, ὥστε σπουδάζειν καί παιδεύεσθαι τούς χριστιανῶν παῖδας...".

Ο Πατριάρχης Ιερεμίας ο Τρανός (1572-79, 1580-84, 1587-95), συνεχίζοντας τις προσπάθειες του προκατόχου του, συγκαλεί Μείζονα Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη το 1593, η οποία με τον έβδομο κανόνα της, προτρέπει τους κατά τό-πους αρχιερείς να εντείνουν τις δραστηριότητες στον τομέα της παιδείας, μεριμνώντας για την ίδρυση ή την αναβάθμιση των εκπαιδευτηρίων στις επαρχίες τους. "Ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἕκαστον ἐπίσκοπον ἐν τῇ ἑαυτοῦ παροικίᾳ φροντίδα καὶ δαπάνην τὴν δυναμένην ποιεῖν, ὥστε τὰ θεῖα καὶ ἱερά γράμματα δύνασθαι διδάσκεσθαι, βοηθεῖν δέ κατά δύναμιν τοῖς ἐθέλουσι διδάσκειν καί τοῖς μαθεῖν προαιρουμένοις, ἐάν τῶν ἐπιτηδείων χρείαν ἔχωσιν".

Να σημειώσουμε ότι η προσταγή του κανόνα της Πανορθόδοξης Συνόδου, φανερώνει κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο την ανάγκη για την προαγωγή της παιδείας συνολικά, αλλά και τη διαρκή εγρήγορση των Πατριαρχείων της Ανατολής για τη διαφύλαξη της ορθοδόξου πίστεως μέσω της εκπαιδεύσεως.

Παρέμβαση αναγκαία και επιτακτική για την προάσπιση της Ορθοδοξίας από την παπική ουνία και τον Λουθηροκαλβινισμό που κατέκλυζαν την Ανατολή, αφ᾽ ενός μεν μέσω των εκπαιδευτηρίων, (που ιδρύονταν κάτω από την προστασία ισχυρών κοσμικών παραγόντων), αφ᾽ ετέρου δε μέσω των ποικίλων διαβρωτικών δραστηριοτήτων των ρωμαιοκαθολικών μοναχικών ταγμάτων και των προτεσταντών μισσιοναρίων που δραστηριοποιούνταν μέσω των εκδόσεων και της ιεραποστολής.

Μεταγενέστερα, η βελτίωση της εκπαίδευσης συνέχισε την ανοδική πορεία της, με την αγαστή συνεργασία Εκκλησίας, μεγάλων ευεργετών και τοπικών κοινοτήτων, κινούμενη πλέον προς την κατεύθυνση παροχής της στοιχειώδους αλλά και της εγκυκλίου παιδείας. Τη συγκεκριμένη περίοδο δόθηκε έμφαση στην επιλογή των καταλλήλων διδασκάλων, που είχαν εκπαιδευτεί είτε στην Πατριαρχική Σχολή ή στα πανεπιστήμια της Δύσεως, και στην ανανέωση του προγράμματος μαθημάτων (γραμματική, ρητορική, λογική, φιλοσοφία, θεολογία, κ.ά.).

Καθοριστικός σταθμός σ᾽ αυτή την ανανεωτική πορεία υπήρξε η επιλογή του Πατριάρχη Κύριλλου Λούκαρη (1620-38, με εναλλαγές στον πατριαρχικό θώκο), πρώτον να ιδρύσει τυπογραφείο στην Κωνσταντινούπολη και, δεύτερον, να τοποθετήσει ως διευθυντή της Πατριαρχικής Σχολής κατά τα έτη 1624-28 & 1636-40 τον λόγιο Αθηναίο διδάσκαλο Θεόφιλο Κορυδαλέα, του οποίου η ερμηνευτική προσέγγιση στα έργα του Αριστοτέλη αποτέλεσε τομή για τη γραμματεία της εποχής και λειτούργησε μέσα από την προβολή της στην Πατριαρχική Σχολή "ὡς τό ἀπόλυτο κριτήριο τῶν ὁρίων τῆς ἐπιθυμητῆς συνθέσεως, ἡ ὁποία δέν θά ἐπέτρεπε ἐπικίνδυνες συγχύσεις ἤ προκλητικές ὑπερβάσεις μεταξύ τοῦ λόγου τῆς πίστεως καί τοῦ λόγου τῶν ''νεωτερικῶν φιλοσόφων''". Σ᾽ αυτή την ερμηνευτική προσέγγιση, έμειναν πιστοί και οι διάδοχοι του Κορυδαλέα στην Πατριαρχική σχολή, Ιωάννης Καρυοφύλλης (1646-64), Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1665-72), Σεβαστός Κυμινήτης (1672-82), Νικόλαος Κριτίας (1714-42), Σέργιος Μακραίος (1778-1801), αλλά και οι σημαντικότεροι διδάσκαλοι της εποχής.

Ο Πατριάρχης Διονύσιος ο Γ' (1662-65), αναδιαμορφώνει τη Μεγάλη του Γένους Σχολή προτρέποντας τον μεγάλο ευεργέτη Μανωλάκη Καστοριανό (Εμμανουήλ Φιλίππου) να συνεισφέρει. Με χρηματοδότηση του Καστοριανού πραγματοποιείται αγορά κτηρίου, όπου στεγάζεται το ανώτερο τμήμα της Σχολής -που αργότερα ονομάσθηκε Πατριαρχική Ακαδημία-, για τη λειτουργία του οποίου προσλαμβάνονται 3 μόνιμοι διδάσκαλοι που μισθοδοτούνται από τον ίδιο για να μπορούν να φοιτούν στη Σχολή και σπουδαστές που δεν είχαν τη δυνατότητα εισφορών. Παράλληλα, υποστηρίζει οικονομικά τη δυνατότητα να φοιτούν στη Σχολή δώδεκα μαθητές ως υπότροφοι.

Ο Πατριάρχης Καλλίνικος ο Β' (1688, 1689-1693, 1694-1702), όπως μαρτυρείται σε συνοδικό γράμμα του 1691, έθεσε τις βάσεις για την ομαλή επαναλειτουργία της Σχολής αντιμετωπίζοντας άμεσα όσα προβλήματα την είχαν αναστείλει. Όπως ο ίδιος περιγράφει, εξ αιτίας "περιστατικῶν δέ τινων πρὸ ὀλίγου κατὰ τὸ ἀντίξουν, φημὶ, τῆς τοῦ καιροῦ δυσχερείας ἐπεισφρυσάντων, οἷα φιλεῖ ἐν τῷ κόσμῳ συμβαίνειν ὡς τὰ πολλὰ, πέπαυται μέχρι τοῦ νῦν ἡ ἐν αὐτῇ διδασκαλία, καὶ ζημία προσετρίβη τῷ Γένει δεινὴ καὶ πᾶσαν ἄλλην τῶν ζημιῶν ὑπερέχουσα". Έτσι "ἐκίνησε πάντα λίθον διὰ νὰ θεμελιώσῃ καὶ νὰ συστήσῃ τὸ ἐν Κωνσταντινουπόλει σχολεῖον", φροντίζοντας παράλληλα και για το αναλυτικό πρόγραμμα των μαθημάτων που θα διδάσκονταν σ᾽ αυτό, αλλά και για το ήθος που έπρεπε να καλλιεργείται στη σχολική κοινότητα. "Καὶ δὴ πρὸς σύστασιν αὐτοῦ τοῦ φροντιστηρίου διετάξαμεν εἶναι καὶ προσεδρεύειν ἐν αὐτῷ διδασκάλους δύο∙ τὸν μὲν ἕνα διδάσκοντα τὰ ἐπιστημονικὰ μαθήματα, τὸν δὲ ἕτερον τὰ γραμματικὰ τῆς κυκλοπαιδείας διερμηνεύοντα∙ οἵτινες ἔχουσι λαμβάνειν μισθὸν τοῦ κόπου αὐτῶν,... Κἀπί τούτοις οἱ μὲν διδάσκαλοι δι᾽ ὀφειλῆς ἔχουσι λόγοις τε καὶ τρόποις καὶ τῷ κατ᾽ αὐτοὺς ὑποδείγματι ἐκπαιδεύειν τοὺς μαθητὰς σὺν τοῖς τῶν γραμμάτων μαθήμασι καὶ θεοσέβειαν καὶ εὐλάβειαν καὶ ἠθῶν κοσμιότητα, καὶ πάντα ὅσα ῥυθμίζουσι πρὸς εὐζωΐαν τὸν λογικὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ἀκροατήν. Οἱ δὲ μαθηταὶ καλῶς καὶ νουνεχῶς προσέχειν ταῖς τῶν σφῶν διδασκάλων ἐπὶ σωφρονισμῷ διδασκαλικαῖς ὑποθήκαις, ἑαυτοὺς τ᾽ εὐπειθεῖς παρέχειν, ὡς τὸ προσῆκον, καὶ ὑπηκόους πρὸς τοὺς διδασκάλους αὐτῶν μετὰ τῆς ὀφειλομένης αἰδοῦς, καὶ ἐξαιρέτως πρὸς τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν καὶ τοὺς προϊσταμένους αὐτῆς, καὶ μεθ᾽ ὑποταγῆς ἀποδέχεσθαι τὰς διακελεύσεις αὐτῶν ἡνίκα πρὸς τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα προτρέπωνται".

Η συνεχής και συστηματική Πατριαρχική μέριμνα για την ανανέωση της εκπαιδεύσεως αντιμετώπιζε και τις νέες απαιτήσεις που προέκυπταν στην παιδεία με την πρόοδο των επιστημών. Δεν εφησύχασε στην παραδεδομένη γνώση, αλλά θέλησε, και μάλιστα μέσω κληρικών μελών του, να εισαγάγει τις νέες επιστήμες στην εκπαιδευτική διαδικασία. Όμως αυτό δεν πραγματοποιήθηκε χωρίς αντιδράσεις μεταξύ των μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας, κυρίως για τον τρόπο μεταφοράς των "νέων ιδέων" των κοινωνικών φιλοσόφων της Δύσεως που επιχειρήθηκε από μερίδα διδασκάλων.

Ας σημειώσουμε εδώ ότι διαχρονικά Εκκλησία και παιδεία βαδίζουν παράλληλα, συνεπικουρούμενες στην πορεία τους, γι᾽ αυτό υπό ομαλές συνθήκες ποτέ δεν βρέθηκαν αντιμέτωπες.

Η Ορθόδοξη αντίληψη όπως είχε σφυρηλατηθεί μέσα από τη βυζαντινή συναλληλία των εξουσιών, σε αντιδιαστολή με την ιεροκρατία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, που δημιούργησε τη μεσαιωνική εκτροπή στην Ευρώπη, είχε διαμορφώσει μια διαφορετική νοοτροπία στους εκκλησιαστικούς ταγούς στην Ανατολή, η οποία συνεχίστηκε και στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας. Έτσι, μπορεί η εκπαίδευση να πέρασε στην αποκλειστική διαχείριση της Εκκλησίας, όμως αυτό δε σήμαινε και την απομόνωση των λαϊκών μελών της, ούτε την αποστροφή από οποιαδήποτε πρόοδο που αφορούσε την επιστημονική έρευνα. Πολλοί από τους ανανεωτές των επιστημών υπήρξαν φωτισμένοι κληρικοί που σπούδασαν στα μεγάλα πανεπιστήμια της εποχής στη Δύση, γι᾽ αυτό και οι ανανεωτικές προτάσεις που έγιναν δεν έθιξαν με βιαιότητα την παραδεδομένη γνώση και τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής, αλλά καλλιέργησαν ήπια και προσάρμοσαν στα ιστορικά δεδομένα τη νέα γνώση που παρείχε τόσο η φιλοσοφική όσο και η τεχνική εξέλιξη.

Οι Πατριάρχες "ἔργῳ καὶ λόγῳ" προώθησαν τα πρόσωπα που υποστήριξαν αυτήν την προσπάθεια για τον εμπλουτισμό και την ανανέωση των μαθημάτων, με έμφαση σ᾽ αυτά των θετικών επιστημών. Σπουδαίο ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση διαδραμάτισαν πολλοί κληρικοί, μεταξύ των οποίων ο πρόδρομος του νεοελληνικού διαφωτισμού Μεθόδιος Ανθρακίτης (1660-1736) και ο διαπρεπής στοχαστής του διαφωτισμού Ευγένιος Βούλγαρης (1716-1806), που δίδαξε με μεγάλη επιτυχία, όπως φανερώνει και η μεγάλη προσέλευση μαθητών, στην Αθωνιάδα (1753-59) και στην Πατριαρχική Σχολή (1759-61).

Ο Πατριάρχης Κύριλλος Ε' (1748-51, 1752-57), "τῆς διδασκαλίας καὶ ἑρμηνείας τῶν Γραφῶν περὶ πολλοῦ ἐποιεῖτο∙ εἴ τις ἦν διδάσκων καὶ αὐτῷ μάλιστα ἦν ἔντιμος∙ καὶ πάσης ἄλλης μαθήσεως καὶ παιδείας ἐφρόντιζε, καὶ πολλὴν ἐποιεῖτο πρόνοιαν τῶν ἁπανταχοῦ σχολείων", γι᾽ αυτό συνέδραμε θερμά την προσπάθεια της Αγιορείτικης μονής του Βατοπεδίου για την ίδρυση σχολής, προσκαλώντας "ἐξ Ἰωαννίνων τὸν σοφώτατον ἐν διδασκάλοις καὶ πάντα θαυμάσιον Εὐγένιον καὶ τιμήσας ὡς εἰκὸς, καὶ δεξιωσάμενος φιλοφρονέστατα,... καὶ ἐξαποστείλας αὐτὸν ἐκεῖσε ἐνδόξως καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον, συνεκρότησεν ἐν τῷ Ἄθωνι μεῖζόν τι Ἀκαδημίας ἤ Λυκείου, ὅσον καὶ θειοτέρων λόγων ἦν διδασκαλεῖον, καὶ τελεωτέρας ἀρετῆς καταγώγιον, καὶ τοιοῦτον οἷον δυστυχοῦσι τοῖς Γραικοῑς οὐδέπω ἐφάνη φροντιστήριον". Να σημειωθεί εδώ ότι μετά την πρώτη απόπειρα του Πατριάρχη Κύριλλου Λούκαρη για την ίδρυση τυπογραφείου ακολουθεί "μιά δεύτερη, ἐφήμερη κι αὐτή, προσπάθεια λειτουργίας ἑλληνικοῦ τυπογραφείου στήν Κωνσταντινούπολη στά χρόνια τῆς δεύτερης πατριαρχείας τοῦ Κυρίλλου Ε' (1752-57), ἀντιφατικοῦ μέν κατά τά ἄλλα πατριάρχη, ρέκτη ὅμως σέ θέματα παιδείας. Συγκεκριμένα, τό 1756 ἐκδίδονται στήν Κωνσταντινούπολη τρία βιβλία (μέ ὅμοια τυπογραφικά στοιχεῖα) χωρίς καμιά ἔνδειξη ἐπωνυμίας τυπογραφείου ἤ τυπογράφου. Ἐπειδή ὅμως ἀφ᾽ ἑνός καί στῶν τριῶν τόν τίτλο μνημονεύεται τιμητικά ὁ πατριάρχης Κύριλλος, ἀφ᾽ ἑτέρου δέ τό περιεχόμενο τῶν βιβλίων σχετίζεται μέ τήν ἔριδα τοῦ ἀναβαπτισμοῦ, πρωταγωνιστής τῆς ὁποίας ἦταν ὁ Κύριλλος, μποροῦμε νά ὑποθέσουμε βάσιμα ὅτι αὐτός ἐπίσης ἦταν καί ὁ ἐμπνευστής τῆς δημιουργίας τοῦ τυπογραφείου".

Ο διάδοχός του στον Πατριαρχικό θρόνο Σεραφείμ Β' (1757-61), "ἠγάπα... τοὺς σοφοὺς καὶ πεπαιδευμένους καὶ τούτοις ἔχαιρεν ὁμιλῶν καὶ τιμᾷν ἐφιλοτιμεῖτο∙ διὸ καὶ τῆς αὐτῶν ἐφρόντιζε συστάσεως, καὶ σχολείων εἶχε πρόνοιαν, καὶ, ἐπεὶ τὰ τῆς πολυμαθείας ἑώρα ἐν τῷ γένει ὑποφερόμενα, διαναστῆσαι καὶ ἐπανενεγκεῖν διενοεῖτο καὶ κατεσπούδαζεν...", έτσι ιστορείται -ίσως με κάποια υπερβολή- πως "τὸ τρίτον ἔτος τῆς αὐτοῦ πατριαρχείας τὴν παροικίαν τοῦ Φαναρίου Ἀθηνόπολιν κατεστήσατο.

Ἐκεῖ γάρ Εὐγένιος ὁ πολὺς ἦν τότε θεολογῶν, ἐκεῖ Δωρόθεος φιλοσοφῶν, ἐκεῖ ρητορεύων Κριτίας, ἐκεῖ Ἀνανίας τὰς λογικὰς τέχνας διδάσκων, ἐκεῖ ἐσμὸς φιλοσόφων καὶ φιλολόγων σμῆνος, καὶ θεολόγων θίασος, ἐφ᾽ οἷς ἥδετο πᾶς τις φιλογενὴς, μάλιστα οἱ χορηγοὶ καὶ συνίστορες".

Λαμβάνοντας τη σκυτάλη της διοικήσεως ο μεγάλος Πατριάρχης Σαμουήλ Χαντζερής (1763-1768, 1773-74), δεν έπαυε να εφιστά την αυστηρή τήρηση των παραδεδομένων αξιών, αλλά και να εκφράζει τη συνεχή του αγωνία για την επέκταση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Γι᾽ αυτό "ὡμίλει μὲν καὶ αὐτὸς ἐπ᾽ ἐκκλησίας, καὶ ἄλλους διδάσκειν συνέταττε, καὶ σχολεῖα εὐμαθείας συνίστη, καὶ πανταχῇ ἐπιβλέπων, τοῦ παντός ἐποιεῖτο τὸν ὀρθὸν λόγον, μυωπίζων συνεχῶς τοὺς προσιόντας διὰ τῆς συμφύτου τῷ γένει φιλοτιμίας, ὅτι ἡμεῖς ἐσμὲν τῶν πάλαι σοφῶν οἱ ἀπόγονοι, εἴπερ ἄρα φιλομαθεῖς καὶ φιλόκαλοι...", βρίσκοντας αρωγούς σ΄ αυτή την κατεύθυνση τους πλούσιους και επιφανείς Φαναριώτες της εποχής, που δραστηριοποιούνταν σ᾽ όλη την επικράτεια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, κατέχοντας καίριες θέσεις στη διοίκηση και το εμπόριο.

Ιδιαίτερη περίπτωση που δεν έχει προηγούμενο στην παγκόσμια ιστορία αποτελεί η πολιτιστική, θρησκευτική και εκπαιδευτική δραστηριότητα του αγίου Κοσμά του Αιτωλού (1714-1779), ο οποίος έλαβε το προσωνύμιο του "ισαποστόλου" για το μέγεθος και την αξία του έργου του.

Βρίσκοντας τον ελληνισμό σε μια κρίσιμη καμπή και αντιλαμβανόμενος "ὅτι ἀγρίεψε τό γένος ἀπό τήν ἀμάθειαν καί ἐγίναμεν ὡς θηρία", περιέτρεξε διδάσκοντας μια ευρύτατη περιοχή τριάντα επαρχιών της πατρίδας μας (Κωνσταντινούπολη, Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρο, Θεσσαλία, Ρούμελη, Ιόνια νησιά και Κυκλάδες) για ν᾽ αναπτερώσει το θρησκευτικό συναίσθημα του λαού, αλλά και να συστήσει ''θαυματουργικά'', όπως κι ίδιος παραδέχεται, εκατοντάδες σχολεία. Προέτρεπε επίμονα τους πατριώτες του "νά σπουδάζετε τά παιδιά σας νά μανθάνουν τά ἑλληνικά, διατί καί ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι εἰς τήν ἑλληνικήν καί ἄν δέν σπουδάξῃς εἰς τό ἑλληνικόν, ἀδελφέ μου, δέν ἠμπορεῖς νά καταλάβῃς ἐκεῖνα ὁ-πού ὁμολογᾷ ἡ Ἐκκλησία μας", άλλωστε "ἡ πίστις μας δέν ἐστερεώθη ἀπό ἀμαθεῖς ἁγίους, ἀλλά ἀπό σοφούς καί πεπαιδευμένους".

Με τον τρόπο αυτό έγινε πρόξενος μια πρωτοφανούς αναγεννητικής δράσεως στην ελληνική ύπαιθρο γι᾽ αυτό και δίκαια θεωρείται -εκτός από ιεραπόστολος- και εθνομάρτυρας. Ο προφητικός λόγος του οδηγεί σε αυτοέλεγχο και ταυτόχρονα παρέχει βαθιά γνώση της πραγματικότητος, ώστε ν᾽ αξιολογήσουμε ορθά το παρόν και να υπερβούμε τις δύσκολες περιστάσεις, δείχνοντας πού βρίσκεται η διαχρονική αξία των πραγμάτων, "τό κορμί σας ἄς σᾶς τό καύσουν, ἄς σᾶς τό τηγανίσουν, τά πράγματά σας ἄς σᾶς τά πάρουν, μή σᾶς μέλῃ, δῶστε τα, δέν εἶναι ἐδικά σας. Ψυχή καί Χριστός σᾶς χρειάζεται. Ἐτοῦτα τά δύο ὅλος ὁ κόσμος νά πέσῃ, δέν ἠμπορεῖ νά σᾶς τά πάρῃ, ἔξω ἄν τύχῃ καί τά δώσετε μέ τό θέλημά σας. Αὐτά τά δύο νά φυλάγετε νά μήν τύχῃ καί τά χάσετε"

Όπως προκύπτει από τη σύντομη ιστορική αναδρομή στις προσπάθειες των Πατριαρχών και των υπολοίπων κληρικών που προανέφερα, "ἡ παιδεία κατά τή μεταβυζαντινή περίοδο, ὅπως καί κατά τήν βυζαντινή περίοδο, εἶχε ὡς πυρήνα τήν ἑλληνική παιδεία τοῦ ἑλληνορωμαϊκοῦ κόσμου, ἀλλά στηρίχθηκε οὐσιαστικά στόν θεσμό τῆς Ἐκκλησίας ὄχι μόνο γιά τήν οἰκονομική ὑποστήριξη ἤ τήν ὀργανωτική διάρθρωση, ἀλλά καί γιά τή σαφῆ περιγραφή τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ τῆς παρεχόμενης παιδείας σέ μία χριστιανική κοινότητα... Ἡ κεντρική αὐτή θέση τῆς Ἐκκλησίας στό χῶρο τῆς παιδείας, ἰδιαίτερα δέ τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, ὑπῆρξε μέχρι τά τέλη τοῦ ΙΗ΄ αἰώνα μιά αὐτονόητη ὑποχρέωση, ἀφοῦ κανένας ἄλλος φορέας δέν διεξεδίκησε ἤ διανοήθηκε νά ἐπωμισθῆ τήν τεράστια αὐτή εὐθύνη".

Τούτο το σχήμα αμφισβητήθηκε με αφορμή την έκρηξη του Διαφωτισμού στη Δύση και συνεχίζει να αμφισβητείται περιοδικά έως τις μέρες μας, όχι τόσο ως προς τον δομικό και οργανωτικό χαρακτήρα που είχε, όσο ως προς το περιεχόμενο και την ποιότητα της εκπαιδεύσεως που προσέφερε. Δεν θ᾽ αναφερθώ στις λεπτομέρειες αυτής της διαμάχης, που είχε διαφορετικά κίνητρα και εξέλιξη στη Δύση απ᾽ ότι στην Ανατολή, γιατί -εκτός των άλλων- υπήρχε και διαφορετική εμπειρία του εκκλησιαστικού γεγονότος που δεν επιτρέπει το θέμα της παρούσης εργασίας να σκιαγραφήσω.

Η σύντομη αναφορά σε πρόσωπα που μέσα από το θεσμό της Εκκλησίας διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της παιδείας κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας, όπως είναι αυτονόητο, δεν εξαντλεί τη συνολική προσπάθεια του εκκλησιαστικού σώματος για την διατήρηση και την εξέλιξη της παιδείας. Ακάματοι σκαπανείς υπήρξαν στο σύνολό τους οι επίσκοποι, οι ιερείς αλλά και οι λαϊκοί συνεργάτες τους, που καθημερινά αντιμετώπιζαν στην αρμοδιότητά τους και θεράπευαν, με τις δυνατότητες που είχαν, τις ανάγκες εκπαιδεύσεως του ποιμνίου τους. Αυτή η προσπάθεια απεικονίζεται στο σύνολο της ιστορικής έρευνας και καταγράφεται ως η κυρίαρχη αντίληψη στην ελληνική κοινωνία, για τη θέση και τους αγώνες της Εκκλησίας όσον αφορά την παιδεία του Γένους.

Ο πανεπιστημιακός Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλος αναφέρει: "Τό 1821 ἀπετέλεσε τήν ἀπαρχήν τῆς καθάρσεως τῶν Ἑλλήνων ἀπό τήν δευτέραν ἱστορικήν των τραγωδίαν, ἡ ὁποία διήρκεσε τετρακόσια χρόνια. Ὁ Δούρειος Ἵππος διά τήν κάθαρσιν αὐτήν ἦτο ἡ Ὁρθοδοξία, οἱ Κοινότητες, τό Κρυφό Σχολειό καί ὁ ἐμπορικός στόλος τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων".

Ταυτόσημη άποψη διατυπώνει και ο ιστορικός του Νέου Ελληνισμού καθηγητής Απόστολος Βακαλόπουλος: "Μέσα στούς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν κοινοτήτων συντηρούνται μικρές σπίθες ἀπό τήν παιδεία τῶν Ἑλλήνων... Ἡ στάθμη τῆς παιδείας πέφτει ἀπότομα μέ τήν πτώση τῆς Κωνσταντινούπολης... Φαίνεται ὅμως ὅτι στήν Κωνσταντινούπολη καί σέ ὁρισμένους ἄλλους τόπους λειτουργοῦν "κοινά σχολεῖα" μέ λίγους μαθητές, τῶν ὁποίων οἱ δάσκαλοι πληρώνονται ἀπό τούς σχετικά εὔπορους γονεῖς. Στά "κοινά σχολεῖα" διδάσκονταν ἀνάγνωση ἀριθμητική καί στοιχεῖα γραμματικῆς. Ὑπῆρχαν ὅμως καί μερικοί γονεῖς πού ἔδιναν μόνοι τους στά παιδιά τους τίς ἀπαραίτητες στοιχειώδεις γνώσεις".

Συμπληρώνοντας ο ιστορικός της Επαναστάσεως του ΄21, ακαδημαϊκός Διονύσιος Κόκκινος, γράφει: "Ὁ παπάς κάτω ἀπό τά ράκη τοῦ ράσου του κρατεῖ τό ψαλτήρι καί πηγαίνει νά μάθῃ τά παιδιά, πού τόν περιμένουν, νά διαβάζουν. Ὁμιλεῖ ἀκόμη εἰς τά παιδιά καί διά τούς μεγάλους ἀνθρώπους πού ἐδόξασαν ἄλλοτε αὐτόν τόν τόπον. Διδάσκει τήν ὀλίγην ἱστορίαν πού γνωρίζει καί αὐτός. Τό κρυφό σχολειό δέν εἶναι θρύλος. Τό συνετήρησε παρά τάς διώξεις, παρά τήν ἀξιοθρήνητον ἔλλειψιν παντός μέσου, παρά τήν φοβεράν πίεσιν τόσων ἀμέσων ἀναγκῶν πού θά ἦτο φυσικόν νά ὁδηγήσουν πρός τόν ἐξισλαμισμόν, ὁ βαθύτατος πόθος τοῦ τυραννουμένου ἔθνους νά ὑπάρξῃ".

Ο συγγραφέας και διδάκτωρ της Ιατρικής, Αναστάσιος Ν. Γούδας κατά-γράφει στην έρευνα του: "Σμικρόν κατά σμικρόν ἡ διδασκαλία μετεφέρθῃ ἀπό τῶν σκητῶν καί τῶν σπηλαίων εἰς τούς νάρθηκας τῶν ἐκκλησιῶν, ἔνθα καί σήμερον ἔτι διδάσκουσιν ἔν τισι τῶν ὑπό τήν Τουρκία ἑλληνικῶν χωρῶν. Τά δημόσια σχολεῖα τότε ἦσαν παντελώς κατηργημένα∙ μόνον ἐν τοῖς Πατριαρχείοις τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί ἐν ἀποκέντρῳ τινί πόλει διετηρήθησαν, ὡς λέγεται, ἀτελεῖς τινές σχολαί∙ ἀνώτερα δέ ἐκπαιδευτήρια δέν ἐδύναντο νά συστηθῶσι... Οὕτω δέ μόλις ἐδυνήθησαν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι νά διατηρήσωσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἄσβεστον τόν λύχνον τῆς παιδείας...".

Ο φιλόλογος και ιστοριοδίφης Τάσος Γριτσόπουλος, που ασχολήθηκε με την ιστορία της Μεγάλης του Γένους Σχολής, σημειώνει: "Βεβαίως, δέν γνωρίζομεν πότε ἀκριβῶς ἡ Μ. Εκκλησία γενικῶς καί ἐπισήμως ἐπέβαλε ἑαυτήν ὡς τήν κατ' ἐξοχήν ἐπόπτριαν τῆς διακανονιστικῆς κινήσεως διότι δέν ἔχομεν σαφῆ μαρτυρίαν αὐθεντικήν. Ἀλλ᾽ εἶναι δυνατόν νά ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπί τοῦ Γενναδίου καί ζῶντος τοῦ Πορθητοῦ συνετελέσθη τό μέγα γεγονός εἰς τήν Κωνσταντινούπολιν τουλάχιστον. Εἰς τάς ἐπαρχίας ὠργανώθη μέν ὑπό τήν αἰγίδα τῆς Ἐκκλησίας ἡ Παιδεία, τοῦτο ὅμως ἔγινε πολύ ἀργότερα, ὅταν οἱ καιροί ἦσαν περισσότερον πρόσφοροι. Πάντως ὀφείλομεν νά δεχθῶμεν ὅτι ἀπόκρυφον ἔργον συνετελεῖτο ἀπό τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συμφορᾶς εἰς τά μοναστήρια, ὅπου πρέπει νά τοποθετήσωμεν τά θρυλικά Κρυφά Σχολειά".

Κατακλείοντας τις σκέψεις μου για την προσφορά της Εκκλησίας στην παιδεία και μέσω αυτής στη διατήρηση της εθνικής μας συνείδησης, παραθέτω απόσπασμα ομιλίας του στρατηγού Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, που εκφώνησε στις 8 Οκτωβρίου 1838, προς τους μαθητές του Βασιλικού Γυμνασίου της Αθήνας (νυν 1ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθήνας), στην Πνύκα και πρωτοδημοσιεύθηκε την Κυριακή 13 Νοεμβρίου 1838 στην αθηναϊκή εφημερίδα "Αἰών", όπου γλαφυρά απεικονίζεται η σύζευξη ελληνισμού και χριστιανισμού.

"Εἰς τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον κατοικοῦμεν, ἐκατοικοῦσαν οἱ παλαιοὶ Ἕλληνες, ἀπὸ τοὺς ὁποίους καὶ ἡμεῖς καταγόμεθα καὶ ἐλάβαμεν τὸ ὄνομα τοῦτο. Αὐτοὶ ἐδιέφεραν ἀπὸ ἡμᾶς ἐς τὴν θρησκείαν, διότι ἐπροσκυνοῦσαν τὰς πέτρας καὶ τὰ ξύλα. Ἀφοῦ ὕστερα ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον ὁ Χριστός, οἱ λαοὶ ὅλοι ἐπίστευσαν εἰς τὸ Εὐαγγέλιόν του, καὶ ἔπαυσαν νά λατρεύουν τὰ εἴδωλα. Δὲν ἐπῇρε μαζή του οὔτε σοφοὺς, οὔτε προκομμένους, ἀλλ᾽ ἁπλοῦς ἀνθρώπους, χωρικοὺς καὶ ψαράδες, καὶ μὲ τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔμαθαν ὅλαις ταῖς γλώσσαις τοῦ κόσμου∙ οἱ ὁποῖοι μ᾽ ὅλον ὅτι, ὅπου καὶ ἂν ἐπήγαιναν, εὕρισκαν ἐναντιότητες, καὶ οἱ Βασιλεῖς καὶ οἱ τύραννοι τοὺς κατέτρεχαν, δὲν ἠμπόρεσε κανένας νὰ τοὺς κάμῃ τίποτα. Αὐτοὶ ἐστερέωσαν τὴν πίστιν...

Οἱ παλαιοὶ Ἕλληνες, οἱ πρόγονοί μας, ἔπεσαν εἰς τὴν διχόνοιαν καὶ ἐτρώγοντο μεταξὺ των, καὶ ἔτζι ἔλαβον καιρὸν πρῶτα οἱ Ῥωμαῖοι, ἔπειτα ἄλλοι βάρβαροι καὶ τοὺς ἐκυρίευσαν καὶ τοὺς ὑπόταξαν. Ὕστερα ἦλθαν καὶ οἱ Μουσουλμάνοι καὶ ἔκαμαν ὅ,τι ἠμποροῦσαν, διὰ νὰ ἀλλάξῃ ὁ λαὸς τὴν πίστιν του. Ἔκοψαν γλώσσαις, πολλοὺς ἀνθρώπους, ἀλλά ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὸ κατορθώσουν∙ Τὸν ἕναν ἔκοπταν, ὁ ἄλλος τὸν σταυρὸν του ἔκαμε...

Ὅταν ἀποφασίσαμεν νὰ κάμωμεν τὴν Ἐπανάστασιν, δὲν ἐσυλλογισθήκαμεν, οὔτε πόσοι εἴμεθα, οὔτε πῶς δὲν ἔχομε ἄρματα, οὔτε ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἐβαστοῦσαν τὰ κάστρα καὶ τὰς πόλεις, οὔτε κανένας φρόνιμος μᾶς εἶπε ποῦ πᾶτε ἐδῶ νὰ πολεμήσετε μὲ σιταροκάραβα Βασέλα˙ ἀλλ᾽ ὡς μία βροχὴ ἔπεσε εἰς ὅλους μας ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐλευθερίας μας, καὶ ὅλοι, καὶ οἱ Κληρικοί, καὶ οἱ Προεστοὶ, καὶ οἱ Καπεταναῖοι, καὶ οἱ Πεπαιδευμένοι, καὶ οἱ Ἔμποροι, μικροὶ καὶ μεγάλοι ὅλοι ἐσυμφωνήσαμεν εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, καὶ ἐκάμαμεν τὴν Ἐπανάστασιν...

Πρέπει νὰ φυλάξετε τὴν Πίστιν σας, καὶ νὰ τὴν στερεώσετε, διότι, ὅταν ἐπιάσαμεν τὰ ἄρματα, εἴπαμεν πρῶτα ὑπὲρ Πίστεως καὶ ἔπειτα ὑπὲρ Πατρίδος. Ὅλα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου ἔχουν καὶ φυλάττουν μίαν Θρησκείαν...

Ἡ προκοπή σας καὶ ἡ μάθησίς σας νὰ μήν γείνῃ σκεπάρνι μόνον διὰ τὸ ἄτομόν σας, ἀλλά νὰ κοιτάζῃ τὸ καλὸν τῆς Κοινότητος, καὶ μέσα εἰς τὸ καλὸν αὐτὸ νὰ εὑρίσκεται καὶ τὸ δικόν σας...

Εἰς ἐσᾶς μένει νὰ ἰσάσετε καὶ νὰ στολίσετε τὸν τόπον, ὁποῦ ἡμεῖς ἐλευθερώσαμε∙ καὶ, διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο, πρέπει νὰ ἔχετε ὡς θεμέλια τῆς πολιτείας τὴν ὁμόνοιαν, τὴν Θρησκείαν, τὴν καλλιέργειαν τοῦ Θρόνου καὶ τὴν φρόνιμον ἐλευθερίαν".
(Ακολούθησα πιστά στη μεταφορά των κειμένων τη σύνταξη και την ορθογραφία των πρωτοτύπων. Οι επισημάνσεις ανήκουν στον γράφοντα) *Το ίδιο κείμενο με παραπομπές και βιβλιογραφία
Ο κ. Νικόλαος Καλογιάννης είναι θεολόγος και εργάζεται στην Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Γραφείο Ρεπορτάζ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η συμβολή της Εκκλησίας στην Παιδεία του Γένους κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας - ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO

# data[].attributes.attachment_link.description
Γράφει ο Θεολόγος Νικόλαος Δ. Καλογιάννης* Η πτώση της Κωνσταντινουπόλεως (29 Μαΐου 1453) σηματοδοτεί μια νέα αρχή κάτω από διαφορετικές συνθήκες για το γένος και την πίστη των ορθοδόξων Ελλήνων.

# data[].attributes.headline
Ενορία -Ευαγγελία Καλόμοιρου 

# data[].attributes.subject
Ενορία -Ευαγγελία Καλόμοιρου 

# data[].attributes.body
Ενορία είναι η εκκλησιαστική περιφέρεια η οποία περιλαμβάνει χριστιανούς που κατοικούν σε αυτήν.

# data[].attributes.headline
Εκκλησία - Ευαγγελία Καλόμοιρου   

# data[].attributes.subject
Εκκλησία - Ευαγγελία Καλόμοιρου   

# data[].attributes.body
Η Εκκλησία αρχικά είχε την σημασία της συνέλευσης. Στην Αρχαιά Αθήνα υπήρχε η Εκκλησία του δήμου, αντίστοιχη με την σπαρτιατική Απέλλα, που είχαν πολιτικά δικαιώματα, συγκεντρώνονταν και έκαναν συνέλευση για να πάρουν αποφάσεις για την πόλη. Επίσης, στην αρχαιότητα ο όρος εκκλησία περιέγραφε την συνάθροιση του συνόλου του στρατού για να γίνει κάποια ανακοίνωση, σύσκεψη. στη συνέχεια με τον όρο εκκλησία περιγράφεται το σύνολο των χριστιανών.

# data[].attributes.headline
Ενορία - Ρήγα Θεμελίνα

# data[].attributes.subject
Ενορία - Ρήγα Θεμελίνα

# data[].attributes.body
Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.
Ὁ σημερινός τύπος τῶν Ἐνοριῶν εἶναι πολύ νεώτερος καί διαμορφώθηκε μεταξύ τοῦ ιε΄ καί τοῦ ιζ΄ αἰῶνος.

Στήν ἐκκλησιαστική πραγματικότητα ἡ βασική μονάδα ὀργανώσεως, ὁ πυρῆνας τῆς ποιμαντικῆς καί διοικητικῆς δομῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὡς «σώματος Χριστοῦ» καί ἐν Χριστῷ κοινωνίας, εἶναι ἡ Ἐνορία.

Ὡς εὐχαριστιακή σύναξη τῶν πιστῶν ἐμφανίζεται ἡ Ἐνορία, σέ ἂμεση ἀναφορά καί συνάρτηση μέ τήν Ἐπισκοπή, στήν ὁποία ὀργανικά ἀνήκει, ὡς ‘’ἡ καθολική Ἐκκλησία’’ στόν συγκεκριμένο τόπο καί χρόνο.

Ὁ πιστός ζεῖ τό μυστήριον τῆς Ἐκκλησίας στήν ζωή καί πράξη τῆς Ἐνορίας του, μέσα στήν ὁποία, ἀγωνιζόμενος καί ἁγιαζόμενος, ἑνώνεται μέ τόν Χριστό, τόν Κύριο τῆς Ἐκκλησίας, καί τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του»
Ἡ Ἐνορία ἔχει κέντρο τόν ναό.
«Ὁ ναὸς εἶναι ὁ χῶρος ὅπου φανερώνεται ἡ ἕνωση οὐρανοῦ καὶ γῆς. “Ἐν τῷ ναῷ ἑστῶτες τῆς δόξῃς Σου, ἐν Οὐρανῷ ἐστάναι νομίζομεν”. Ἡ Ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐνορία, ὡς μικρογραφία τῆς Ἐκκλησίας, συγκροτεῖται γύρω ἀπὸ τὴν Θεία Εὐχαριστία»63.

Χωρίς τήν Θεία Λειτουργία δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει Ἐνορία. Οἱ κατά τόπους Ἐνορίες –μοναστικές ἤ κοσμικές– συγκροτοῦν τήν Ἐκκλησία.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τί σημαίνει ὁ ὅρος Ἐνορία;
"Ὁ ὃρος Ἐνορία παραγόμενος ἐκ τοῦ ἐπιθέτου ἐνόριος, σημαίνει ἱστορικά τόν ἐντός ὁρίων χῶρο, μία καθωρισμένη περιοχή ἢ τοπική περιφέρεια (territorium)61.

Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.
Ὁ σημερινός τύπος τῶν Ἐνοριῶν εἶναι πολύ νεώτερος καί διαμορφώθηκε μεταξύ τοῦ ιε΄ καί τοῦ ιζ΄ αἰῶνος.

Στήν ἐκκλησιαστική πραγματικότητα ἡ βασική μονάδα ὀργανώσεως, ὁ πυρῆνας τῆς ποιμαντικῆς καί διοικητικῆς δομῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὡς "σώματος Χριστοῦ" καί ἐν Χριστῷ κοινωνίας, εἶναι ἡ Ἐνορία.

Ὡς εὐχαριστιακή σύναξη τῶν πιστῶν ἐμφανίζεται ἡ Ἐνορία, σέ ἂμεση ἀναφορά καί συνάρτηση μέ τήν Ἐπισκοπή, στήν ὁποία ὀργανικά ἀνήκει, ὡς ''ἡ καθολική Ἐκκλησία'' στόν συγκεκριμένο τόπο καί χρόνο.

Ὁ πιστός ζεῖ τό μυστήριον τῆς Ἐκκλησίας στήν ζωή καί πράξη τῆς Ἐνορίας του, μέσα στήν ὁποία, ἀγωνιζόμενος καί ἁγιαζόμενος, ἑνώνεται μέ τόν Χριστό, τόν Κύριο τῆς Ἐκκλησίας, καί τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του"62.

Πραγματώνει ἔτσι τόν σκοπό τῆς ζωῆς του πού εἶναι τό "καθ' ὁμοίωσιν", δηλ. ἡ ἕνωσή του μέ τόν Θεό καί μέ τούς ἐν Χριστῷ ἀδελφούς του ἐντός τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ Ἐνορία ἔχει κέντρο τόν ναό.
"Ὁ ναὸς εἶναι ὁ χῶρος ὅπου φανερώνεται ἡ ἕνωση οὐρανοῦ καὶ γῆς. "Ἐν τῷ ναῷ ἑστῶτες τῆς δόξῃς Σου, ἐν Οὐρανῷ ἐστάναι νομίζομεν". Ἡ Ἐκκλησία, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐνορία, ὡς μικρογραφία τῆς Ἐκκλησίας, συγκροτεῖται γύρω ἀπὸ τὴν Θεία Εὐχαριστία"63.

Χωρίς τήν Θεία Λειτουργία δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει Ἐνορία. Οἱ κατά τόπους Ἐνορίες -μοναστικές ἤ κοσμικές- συγκροτοῦν τήν Ἐκκλησία.

"Στήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας εἰσέρχεται κανείς, γιά νά σωθεῖ, δηλαδή γιά νά θεωθεῖ"64.

Μέσα στήν Ἐνορία λοιπόν, πού εἶναι ἡ Μία, Καθολική, Ἐκκλησία, μέ τήν Θεία Λειτουργίαζοῦμε πνευματικά, ἑνούμενοι μεταξύ μας καί μέ τόν Χριστό σέ ἕνα Σῶμα. Κεφαλή τοῦ Σώματος ὁ Χριστός καί μέλη Του ὅλοι οἱ πιστοί.

"Αὐτό ἐξασφάλιζε ἡ Ἐνορία στήν ἀρχαία Ἐκκλησία καί αὐτό (πρέπει νά) ἐξασφαλίζει σ' ὅλους τούς αἰῶνες. Ἄν ὁ στόχος αὐτός παραθεωρηθεῖ, τότε ἀλλοιώνεται ἡ ἐνοριακή ζωή καί καταντᾶ -στήν περίπτωση αὐτήν- ὀνόματι μόνον Ἐνορία, καταντᾶ μιά αἵρεση πού δέν σώζει, ἀλλά ὁδηγεῖ στήν αἰώνια ἀπώλεια"65. Γι' αὐτόν τόν λόγο, προχωροῦμε ταπεινά στήν διατύπωσι κάποιων ποιμαντικῶν προτάσεων, ἀπευθυνόμενοι τόσο στούς λειτουργούς καί ποιμένες, ὅσο καί στό σύνολο τῶν πιστῶν, πού συνιστοῦν τό λογικό ποίμνιο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας.

ΤΑ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ
Γ΄. ΕΚΚΛΗΣΙΑ - ΕΝΟΡΙΑ : ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΑΓΙΟΤΗΤΟΣ
Η ΕΝΟΡΙΑ ΩΣ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Ἀπόσπασμα ἀπό τό βιβλίο:"Τά ἀσκητικά τῆς Ἐνορίας" (Ἱερομονάχου Σάββα Ἁγιορείτου) πού σύν Θεῶ θά ἐκδοθεῖ σύντομα
61 Προδρόμου Ι. Ἀκανθοπούλου, Ἡ ἱστορία τῶν Ἐνοριῶν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου κατὰ τὴν Τουρκοκρατία, Θεσσαλονίκη 1984, σελ. 2.
62 Πρωτοπρ. Γεωργίου Μεταλληνοῦ, Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἐνορία,http://www.pmeletios.com/pdf/enoria.pdf.
63 Ἀρχιμ. Κων/νου Σιαράπη, Τί εἶναι Ἐκκλησία,http://www.stgeorgestoronto.org/Files/Church_g.pdf
64 Πρωτοπρ. Γεωργίου Μεταλληνοῦ, Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἐνορία καὶ Ἐκκλησία

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι σημαίνει ο όρος Ενορία; Η Ενορία έχει κέντρο τον Ναό...

# data[].attributes.attachment_link.description
Τί σημαίνει ὁ ὅρος Ἐνορία; "Ὁ ὃρος Ἐνορία παραγόμενος ἐκ τοῦ ἐπιθέτου ἐνόριος, σημαίνει ἱστορικά τόν ἐντός ὁρίων χῶρο, μία καθωρισμένη περιοχή ἢ τοπική περιφέρεια (territorium)61. Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.

# data[].attributes.headline
Ποιος ήταν ο ρόλος της εκκλησίας στη ζωή των υπόδουλων Ελλήνων στην Τουρκοκρατία; - Ρήγα Θεμελίνα

# data[].attributes.subject
Ποιος ήταν ο ρόλος της εκκλησίας στη ζωή των υπόδουλων Ελλήνων στην Τουρκοκρατία; - Ρήγα Θεμελίνα

# data[].attributes.body
Μετά την τουρκική κατάκτηση, οι περισσότερες από τις επιφανείς Βυζαντινές οικογένειες που επέζησαν, μετανάστευσαν κυρίως σε λατινοκρατούμενες περιοχές ή στη Δυτική Ευρώπη. Όσες από αυτές παρέμειναν στην Κωνσταντινούπολη, συγχωνεύθηκαν με Έλληνες που ήρθαν στην Πόλη από την Καραμανία, τον Πόντο ή τα νησιά του Αιγαίου και πλούτισαν ως Βιοτέχνες ή έμποροι. Σχηματίστηκε, έτσι, γύρω από το Πατριαρχείο μια νέα άρχουσα τάξη, οι Φαναριώτες, που από τον 17ο αιώνα ανέπτυξε σημαντικό εθνικό ρόλο σε τομείς όπως η εκπαίδευση.

Αν και θεωρητικά οι Οθωμανοί Σουλτάνοι παραχωρούσαν κάποιες ελευθερίες στους «απίστους» υπηκόους τους, στην καθημερινή ζωή οι περιορισμοί ήταν πολλοί, ιδιαίτερα τους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας. Οι Χριστιανοί υποχρεώνονταν να κατοικούν σε φτωχικές συνοικίες των πόλεων και υπηρετούσαν στο στρατό μόνο σε Βοηθητικές υπηρεσίες είτε ως ναύτες και οδηγοί. Απαγορεύονταν επίσης οι λιτανείες. Αλλά και οι σοβαρές δικαστικές υποθέσεις που αφορούσαν Χριστιανούς, εξετάζονταν στα μουσουλμανικά ιεροδίκεια και όχι στα εκκλησιαστικά δικαστήρια.

Οι σημαντικότερες διακρίσεις όμως αφορούσαν την κατανομή των φόρων. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ενδιαφερόταν εξαιρετικά για την είσπραξη τους, καθώς στα έσοδα από τη φορολογία στήριζε κατά μεγάλο μέρος τη συντήρηση της. Οι Χριστιανοί επιβαρύνονταν οικονομικά πολύ περισσότερο από τους Μουσουλμάνους, πληρώνοντας πολλούς τακτικούς φόρους, όπως τον κεφαλικό φόρο, τον φόρο εστίας για τις κατοικίες τους, φόρο για τη χρήση της γης (έγγειος) αλλά και για την αγροτική παραγωγή (δεκάτη). Εκτός από τους τακτικούς, υπήρχαν και έκτακτοι φόροι, καθώς και αγγαρείες. Οι διακρίσεις σε βάρος των Χριστιανών ήταν πιο έντονες σε απομακρυσμένες περιοχές. Οι τοπικοί διοικητές, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι η κεντρική εξουσία δεν μπορούσε εύκολα να τους ελέγξει, δεν δίσταζαν να τους κακομεταχειρίζονται, ιδίως σε περιόδους ταραχών αλλά και για την ενίσχυση του προσωπικού τους ταμείου.

Τα πιο σκληρά όμως μέτρα που αντιμετώπισαν οι Χριστιανοί, ιδιαίτερα τους πρώτους αιώνες της κατάκτησης, ήταν οι σφαγές και οι αιχμαλωσίες, οι εξισλαμισμοί, το παιδομάζωμα καθώς και η εγκατάσταση τουρκικών και άλλων φύλων σε εύφορα εδάφη, με συνέπεια την αναγκαστική μετακίνηση ελληνικών πληθυσμών στο εξωτερικό ή σε απομονωμένα και ορεινά μέρη στο εσωτερικό.

Οι περισσότεροι υπόδουλοι κατείχαν εκτάσεις γης κυρίως σε άγονες περιοχές ή σε νησιά. Αντίθετα, τα πιο εύφορα κτήματα ανήκαν στο Σουλτάνο και τους Οθωμανούς.

# data[].attributes.headline
 Προνόμιο - Ρήγα Θεμελίνα 

# data[].attributes.subject
 Προνόμιο - Ρήγα Θεμελίνα 

# data[].attributes.body
Το προνόμιο είναι το πλεονέκτημα ορισμένων ανθρώπων επειδή ανήκουν σε μια συγκεκριμένη ομάδα. Ως προνόμιο του δικηγόρου, που αντιστοιχεί στα ειδικά δικαιώματα των δικηγόρων, οι άλλοι άνθρωποι δεν ωφελούνται.

Ένα συνώνυμο του προνομίου είναι το προνόμιο, ή ακόμα και το πλεονέκτημα και το regalia.

Ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως στο δίκαιο και την πολιτική. Τα προνόμια της λειτουργίας, δήμαρχος ή πρόεδρος της δημοκρατίας, περιγράφονται στο νόμο.

Το προνόμιο λέξης προέρχεται από το λατινικό praerogativus, που σημαίνει κάποιος που επιλέχθηκε να ψηφίσει πρώτα. Ιστορικά, ήταν συνηθισμένο να συγκεντρωθεί μια ομάδα ανθρώπων ανάμεσα στους Ρωμαίους για να ψηφίσει ενώπιον των άλλων και έτσι να απαλλαγεί από την ουρά, πράγμα που το καθιστά προνόμιο όπως έχουμε στη σύγχρονη έννοια της λέξης. Προέρχεται από την πρασεογραφία, η οποία διαμορφώνεται από τους όρους πραώ, που σημαίνει πρίν, και προσεύχεστε, που είναι να εκδηλωθεί.
https://el.basicdefinitions.org/999-prerogative

# data[].attributes.headline
Γένος - Ευαγγελία Καλόμοιρου 

# data[].attributes.subject
Γένος - Ευαγγελία Καλόμοιρου 

# data[].attributes.body
Ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια. Το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό. Μια ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη. Γραμματική κατηγορία που αποδίδεται σε ονόματα ουσιαστικά ή επίθετα, μετοχές ή αντωνυμίες στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε το αρσενικό, θηλυκό και το ουδέτερο γένος. Το οικογενειακό επίθετο σε γυναίκες.

# data[].attributes.headline
Γένος - Ρήγα Θεμελίνα 

# data[].attributes.subject
Γένος - Ρήγα Θεμελίνα 

# data[].attributes.body
1. ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια

2. το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό

3. μία ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη

4. (γραμματική) γραμματική κατηγορία που αποδίδεται σε ονόματα ουσιαστικά ή επίθετα, σε μετοχές ή αντωνυμίες· στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε το αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο γένος

5. το οικογενειακό επίθετο σε γυναίκεςΗ Ελένη Χατζηαργύρη, το γένος Γαρυφαλλίδου, υπήρξε ηθοποιός του θεάτρου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ετυμολογία

Προφορά

Ουσιαστικό

1. ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια

2. το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό

3. μία ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη

4. (γραμματική) γραμματική κατηγορία που αποδίδεται σε ουσιαστικά, επίθετα και μετοχές· στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε το αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο γένος

5. το οικογενειακό επίθετο σε γυναίκες
Η Ελένη Χατζηαργύρη, το γένος Γαρυφαλλίδου, υπήρξε ηθοποιός του θεάτρου

Μεταφράσεις

Ετυμολογία

Ουσιαστικό

γένος

1. καταγωγή,οικογένεια

οἱ ἐν γένει (οι συγγενείς κάθε βαθμού γενικά)

οἱ ἔξω γένους (οι μη οικείοι)

ἐξ Ἰθάκης γένος εἰμί (κρατάω από την Ιθάκη, το γένος μου είναι από την Ιθάκη)

2. εξ αίματος συγγένεια, η ευθεία, κάθετη συγγένεια

γένει υἱός ( : ο εκ γενετής, βιολογικός, φυσικός γιος, σε αντιδιαστολή προς τον θετό)

γένος γάρ, ἀλλ᾽ οὐχὶ συγγένεια (Ισαίος σε δίκη για κληρνομικά, βλ. σημείωση)

3. παιδί, εγγόνι, απόγονος

4. ομάδα ομοειδών (π.χ. ζώων και φυτών) που περιλαμβάνει πολλά είδη

5. στη λογική το γένος είναι το αντίθετο του είδους

Δεν είναι βέβαιο ότι ο νόμος διαχώριζε τότε την ευθεία από την πλάγια συγγένεια αλλά κατά πάσα πιθανότητα όχι. Ο Ισαίος υπερβάλλει προσπαθώντας να γλιτώσει την περιουσία εγγονού ενός θανόντα από έναν αετονύχη ανηψιό του νεκρού που πήρε τα κτήματα ως μοναδικός ενήλικας άνδρας συγγενής. Ο Ισαίος πόνταρε μάλλον στο συναισθηματισμό και το γενεαλογικό, δείχνοντας ότι είναι πλησιέστερος στο γένος ο εγγονός, το παιδί της κόρης, παρά ο ανιψιός -δεν ξέρουμε αν οι δικαστές δέχτηκαν ότι αφού ο εγγονός γεννήθηκε έστω και μετά το θάνατο του κτηματία, δικαιούται μερίδιο ως συγγενής.

# data[].attributes.attachment_link.description
ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, ευρύτερο από την οικογένεια το έθνος, ιδιαίτερα το ελληνικό μία ευρύτερη έννοια που μπορεί να υποδιαιρείται σε επιμέρους έννοιες - είδη (γραμματική ) γραμματική κατηγορία που αποδίδεται σε ουσιαστικά, επίθετα και μετοχές· στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε το αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο γένος

# data[].attributes.headline
Ποιος ήταν ο ρόλος της εκκλησίας στη ζωή των υπόδουλων Ελλήνων στην τουρκοκρατία. - Ευαγγελία Καλόμοιρου. 

# data[].attributes.subject
Ποιος ήταν ο ρόλος της εκκλησίας στη ζωή των υπόδουλων Ελλήνων στην τουρκοκρατία. - Ευαγγελία Καλόμοιρου. 

# data[].attributes.body
Πολλοί χριστιανοί άλλαζαν θρήσκευμα μόνο επιφανειακά ή και παρέμεναν χριστιανοί. Μερικοί νέο-μουσουλμάνοι, όπως οι Λαζοί του Πόντου, γίνονταν εξαιρετικά φανατικοί και ανάγκαζαν με βιαιοπραγίες σε εξισλαμισμό και τους Έλληνες. Οι νεομάρτυρες της ορθόδοξης Εκκλησίας είναι περιπτώσεις εξισλαμισμένων χριστιανών που θέλησαν να επανέλθουν στο χριστιανισμό και για το λόγο αυτό εκτελέστηκαν με μαρτυρικό τρόπο. Σύμφωνα με το επίσημο δίκαιο, κατά τους πρώτους αιώνες της τουρκοκρατίας δεν επιτρεπόταν η ίδρυση και κατασκευή μη-ισλαμικών ναών σε χωριά και σημαντικούς οικισμούς. Αυτοκρατορία, επιτρέπονταν η επισκευή αυτων των λατρευτικών κτισμάτων που υπήρχαν πριν από την κατάκτηση και εφόσον αυτή είχε γίνει με συνθήκη Στην πράξη έγινε δεκτό ότι μπορούν να επισκευάζονται κατεστραμμένοι ναοί, χωρίς να γίνονται μεγαλύτεροι και με τη χρήση ιδίων υλικών. Ο βαθμός ανοχής ήταν ποικίλος, ανάλογα με τις εκάστοτε και κατά τόπους Αρχές. Παρατηρείται ότι ενώ οι άδειες για επισκευές δίνονταν γραπτώς, οι άδειες για κατασκευή νέων κτισμάτων δινόταν προφορικά από τις τοπικές Αρχές.

# data[].attributes.headline
Γενος-Αφροδιτη Κουτε

# data[].attributes.body
Γενος-Αφροδιτη Κουτελλα
Στη συστηματική ταξινόμηση ως Γένος ονομάζεται το σύνολο των ειδών που είναι συγγενή μεταξύ τους. Για παράδειγμα η Πολική αρκούδα (Ursus maritimus) και η Καφέ αρκούδα (Ursus arctos) ανήκουν στο γένος αρκούδα Ursus.

Το σύνολο των γενών που είναι συγγενή μεταξύ τους ονομάζεται οικογένεια.

Στην επιστημονική ονομασία το Γένος δίνει την πρώτη λέξη του ονόματος, το είδος τη δεύτερη λέξη.
Για την καλύτερη αποσαφήνιση των σχέσεων στην ταξινόμηση, πολλές φορές χρησιμοποιούνται και άλλες κατηγορίες μεταξύ της Οικογένειας και του Γένους (λ.χ. Υποοικογένεια) ή μεταξύ Γένους και Είδους (λ.χ. Υπογένος)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΛΗΜΜΑΤΑ
Άρκτος (γένος)
γένος θηλαστικών

Λαϊκή Λατινική γλώσσα
Αμερικάνικη μαύρη αρκούδα
Βικιπαίδεια

# data[].attributes.body
Συνοχή Αφροδίτη Κουτελλα
ΣΥΝΟΧΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
Γενικές Πληροφορίες
Η συνοχή αναφέρεται στη σύνδεση των γλωσσικών στοιχείων για να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο κείμενο. Η συνοχή επιτυγχάνεται με διάφορους μηχανισμούς που συντελούν στην ομαλή μετάβαση από τη μία ιδέα στην άλλη, χωρίς να δημιουργούνται νοηματικά κενά, και στην ανεμπόδιστη συνέχεια του κειμένου. Έτσι, με τη βοήθεια της συνοχής ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ταχύτερα τη μετάβαση από τη μία ιδέα στην άλλη, κατανοώντας ευκολότερα τη σκέψη του συγγραφέα, όπως παρουσιάζεται στο κείμενο.

Τρόποι Συνοχής
Η σύνδεση μεταξύ παραγράφων, περιόδων και προτάσεων επιτυγχάνεται με πολλούς τρόπους :

Αντωνυμίες
Επανάληψη σημαντικών λέξεων
Μέσω νοηματικής συγγένειας (χρήση υπερωνύμων – υπωνύμων )
Με διαρθρωτικές λέξεις – φράσεις που δηλώνουν :
Αντίθεση – εναντίωση (όμως, αλλά, ωστόσο, αντίθετα, εντούτοις, παρόλο που, αντίστροφα, από την άλλη πλευρά, σε αντίθετη περίπτωση, στον αντίποδα, παρ’ όλα αυτά, συμβαίνει όμως το ίδιο, απεναντίας, ακόμη και αν, μολονότι)

Αιτιολόγηση (γιατί, εξαιτίας, επειδή, γι’ αυτό ένας ακόμη λόγος, αυτό είναι αποτέλεσμα)

Αποτέλεσμα (γι’ αυτό το λόγο, ως επακόλουθο, κατά συνέπεια, απότοκο όλων αυτών)

Αναλογία (όπως, ως, όμοια, σαν)

Επεξήγηση (δηλαδή, ειδικότερα, με άλλα λόγια, συγκεκριμένα, για να γίνω πιο σαφής, σαφέστερα, αυτό σημαίνει, λόγου χάρη, για παράδειγμα, παραδείγματος χάρη, καλό είναι να διευκρινίσουμε, εννοώ ότι)

Έμφαση (ιδιαίτερα, προπάντων, ειδικά, αναντίρρητα, περισσότερο, πράγματι, κατεξοχήν, ξεχωριστά, βέβαια, μάλιστα, αναμφισβήτητα, ασφαλώς, οπωσδήποτε, είναι αξιοσημείωτο ότι, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας, το σημαντικότερο από όλα, το κυριότερο, αξίζει να σημειωθεί, εκείνο που προέχει, θα έπρεπε να τονιστεί ότι, ιδιαίτερα σημαντικό είναι)

Γενίκευση (γενικά, γενικότερα, τις περισσότερες φορές, ευρύτερα)

Συμπέρασμα (επομένως, συνεπώς, άρα, λοιπόν, κατά συνέπεια, συμπερασματικά, συνάγεται το συμπέρασμα, ανακεφαλαιώνοντας, για αυτό λοιπόν, τελικά, συνοψίζοντας, για να συνοψίσουμε, ως συμπέρασμα)

Προσθήκη (επιπλέον, ακόμη, επίσης, έπειτα, εκτός από αυτό, συμπληρωματικά, έπειτα, εξάλλου, και, παράλληλα, αξίζει ακόμη να σημειώσουμε, δεν πρέπει να λησμονούμε, ας σημειωθεί ακόμη ότι, αν στα παραπάνω προσθέσουμε)

Ταξινόμηση – διαίρεση (αφ’ ενός… αφ’ ετέρου, από τη μια… από την άλλη)

Προϋπόθεση- όρο (αν, εκτός αν, εφόσον, σε περίπτωση που, με την προϋπόθεση, με το δεδομένο, με τον όρο, φτάνει να)

Τοπική σχέση (εδώ, εκεί, κοντά, μέσα, έξω)

Χρονική σχέση (αρχικά, όταν, έπειτα, τότε, ύστερα, πριν, ενώ, καταρχάς, προηγουμένως, τώρα, συγχρόνως, ταυτόχρονα, στη συνέχεια, μετά, αργότερα, τελικά, τέλος)

Διάζευξη (ή − ή, είτε − είτε, ούτε − ούτε, μήτε − μήτε)

Συνοχή Παραγράφου - Ασκήσεις Εξάσκησης
Να βρείτε πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των προτάσεων των ακόλουθων παραγράφων.
Η δημοτική γλώσσα μας έχει γραμματική ενότητα. Η ενότητα αυτή έχει την έννοια της συγχώνευσης σ’ ένα ενιαίο γραμματικό σύστημα με φωνητική, μορφολογική και λεξιλογική συνέπεια και ομοιογένεια. Το σημείο αυτό είναι πολύ σημαντικό για την κατανόηση της υφής της δημοτικής. Γιατί θα μπορούσε να προβληθεί το επιχείρημα (που προβλήθηκε) ότι η δημοτική έχει δεχτεί γλωσσικά στοιχεία με ποικίλη προέλευση (λόγια, λαϊκά, ξένα), που την καθιστούν γλώσσα ανομοιογενή — και είναι μερικοί που αυτό, θαρρείς, επιζητούν απ’ αυτή, την ανομοιογένεια. Όμως αν και η δημοτική έχει πραγματικά δεχτεί τα στοιχεία αυτά, ο χαρακτήρας της παραμένει γενικά ομοιογενής – οι κάποιες εξαιρέσεις αποτελούν λεπτομέρειες που δεν αλλοιώνουν τη γενική εικόνα, γιατί όλα τα στοιχεία προσαρμόστηκαν κατά το δυνατόν φωνητικά και ιδίως μορφολογικά στο γραμματικό σύστημα της δημοτικής. Τουλάχιστον αυτή είναι η γενική τάση (…)

Κατανάλωση είναι η χρήση αγαθών ή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Δεν είναι μόνο η λήψη τροφής ή το κάψιμο των ξύλων, που η εξαφάνιση τους συντελείται μπροστά στα μάτια μας, είναι και το ντύσιμό μας, η κίνηση των μηχανών, η μετάβαση στο σχολείο, η κόμμωσή μας, η επίσκεψη του γιατρού, το ταξίδί μας με αυτοκίνητο ή αεροπλάνο, το διάβασμα βιβλίων ή περιοδικών, η μετάβασή μας στον κινηματογράφο, η παρακολούθηση ενός προγράμματος στην τηλεόραση, η ταχυδρόμηση γράμματος ή οποιοδήποτε πράγμα που απαιτεί εργασία από άλλους ή χρησιμοποιεί, έστω και ανεπαίσθητα, τα συσσωρευμένα «καπιταλιστικά αγαθά». Αλλά το αγαθό που η κατανάλωση του φτάνει σε ποσοστό 100% είναι ο χρόνος. Ο καθένας μας, από τότε που γεννιέται ως να πεθάνει, είναι ένας καταναλωτής του χρόνου. Μπορεί να είμαστε ή να μην είμαστε παραγωγικά στοιχεία, γιατί, όπως οι μέλισσες, έχουμε βασίλισσες, εργάτες και κηφήνες· είμαστε όμως όλοι μας καταναλωτές. Και επειδή αυτή είναι η αλήθεια, ο καθένας μας, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα, ενδιαφέρεται για το τι αγοράζει και τι χρησιμοποιεί και ακόμη για τον τρόπο που αυτό του προσφέρεται.

Η ποίηση μπορεί να διαιρεθεί αδρομερώς σε τρία μέρη: στην επική, στη λυρική και στη δραματική. Οι μορφές αυτές αντανακλούν τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες, μέσα στις οποίες εμφανίστηκαν και αναπτύχθηκαν. Έτσι η επική ποίηση εκφράζει το πνεύμα και τα ιδανικά κατά την εποχή της βασιλείας, όπου η αγωνιστική διάθεση και η παλικαριά θεωρούνταν οι μεγαλύτερες αρετές του ανθρώπου. Αντίθετα, την ταραγμένη εποχή, που στα πράγματα βρίσκονταν οι ευπατρίδες αριστοκρατικοί, και κάτω από την απειλή των ναυτικών και των βιομηχάνων, που με τον πλούτο τους κατακτούσαν όλο και περισσότερα πολιτικά δικαιώματα, αναπτύχθηκε η λυρική ποίηση. Αργότερα, την εποχή της δημοκρατίας, δημιουργείται μια νέα μορφή ποίησης, που αγκαλιάζει τις λαχτάρες και τους πόθους ολόκληρου του λαού, η δραματική ποίηση.

Άλλο ουσιώδες συστατικό που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες ανέσεις — η επαρκής θέρμανση των σπιτιών – πραγματοποιήθηκε, τουλάχιστο ως ένα μεγάλο βαθμό εξαιτίας της πολιτικής δομής των αρχαίων κοινωνιών. Οι απλοί άνθρωποι ήταν πιο τυχεροί στο ζήτημα αυτό απ’ ό,τι οι ευγενείς. Ζώντας μέσα σε μικρά σπίτια μπορούσαν πιο εύκολα να ζεσταθούν. Ευγενείς, πρίγκιπες, βασιλιάδες και κλήρος, κατοικούσαν σε μεγαλοπρεπή παλάτια που ταίριαζαν στην κοινωνική τους θέση. Για να αποδείξουν την ανωτερότητά τους, έπρεπε να ζουν σε περιβάλλον που να δίνει την αίσθηση του υπερφυσικού. Δέχονταν τους καλεσμένους τους σε μεγάλα σαλόνια σαν γήπεδα πατινάζ. Βάδιζαν σε ιεροπρεπείς πομπές κατά μήκος των διαδρόμων που ήταν μακριοί και δροσεροί σαν σήραγγες των «Άλπεων», ανεβοκατέβαιναν μεγαλοπρεπείς σκάλες που έμοιαζαν καταρράχτες του «Νείλου» αποκρυσταλλωμένοι σε μάρμαρο. Για να ικανοποιήσει όλα του τα κέφια ένα σπουδαίο πρόσωπο την εποχή εκείνη, έπρεπε να σπαταλάει χρόνο και χρήμα για μεγαλοπρεπείς παραστάσεις, συμβολικούς συλλαβόγριφους και πομπώδη μπαλέτα – παραστάσεις που χρειάζονταν πολλά δωμάτια, για να μπορούν να στεγάσουν τους πολυάριθμους καλλιτέχνες και θεατές. Αυτό εξηγεί τις απέραντες διαστάσεις των βασιλικών και πριγκιπικών παλατιών, ακόμη και των επαύλεων των μέσων γαιοκτημόνων.

Συνοχή Παραγράφου - Ασκήσεις Πανελλαδικών
Συνήθως προϋποθέτουµε ότι ένας διανοούµενος πρέπει να είναι ένας άνθρωπος µορφωµένος. Όµως κάθε µορφωµένος δεν είναι και διανοούµενος. Από τον διανοούµενο δεν περιµένει κανείς απλώς να έχει πλούσιες γνώσεις, να είναι καλλιεργηµένος ή να κατέχει µια ειδικότητα. Γιατί ο διανοούµενος είναι, όπως δηλώνει και η λέξη, ένας άνθρωπος, που διανοείται κι αυτό σηµαίνει, ότι είναι ένας άνθρωπος, που δεν δέχεται τα πράγµατα, όπως του προσφέρονται, αλλά τα περνά µέσ’ από τη δοκιµασία της δικής του διάνοιας — είναι µε άλλα λόγια ένα πνεύµα κριτικό όχι µόνο σε ό,τι αφορά τους άλλους αλλά και σ’ ό,τι αφορά τον εαυτό του.

Β5. όµως, ή, γιατί, αλλά (το πρώτο του κειµένου), µε άλλα λόγια: Ποια νοηµατική σχέση εκφράζει η χρήση καθεµιάς από τις παραπάνω λέξεις στη δεύτερη παράγραφο του κειµένου;  Μονάδες  5 (Πανελλήνιες Εξετάσεις 2001)

Μια λογική απάντηση θα ήταν ότι στους χρόνους μας ο άνθρωπος έγινε πολύ απαιτητικός, χρειάζεται πάρα πολλά πράγματα (μετά το πλυντήριο το διαμέρισμα, και έπειτα το αυτοκίνητο) και για να τα αποκτήσει με έντιμο τρόπο, δε δουλεύει μόνο σκληρά, αλλά αναγκάζεται και να τρέχει από τη μια δουλειά στην άλλη, για να προλάβει. Η μια εργασία, η «κύρια», δεν επαρκεί πλέον για τα έξοδα του σπιτιού, και προπάντων για την ψυχαγωγία που έγινε πανάκριβη στα μεγάλα αστικά κέντρα. Για αυτό το λόγο όλοι αναζητούν και «βοηθητικές» εργασίες για τις ελεύθερες ώρες. Πώς θα τα καταφέρει άμα δεν τρέξει;

Ωστόσο, το να συμπιέσει κανείς το χρόνο που δεν αποτελείται από σημαντικά γεγονότα για να επιμηκύνει κάποιον άλλο χρόνο που τον περιμένει πλούσιο σε βιώματα «ποιότητας», είναι μια καλή τακτική: επιστρέφω με το ταχύτερο μέσο στο σπίτι από τη δουλειά μου, για ν’ απολαύσω μουσική μαζί με αγαπητούς φίλους. Τέτοια δεν είναι η βιασύνη του σημερινού ανθρώπου. Αυτή μοιάζει με άγχος. Έτσι το τυχόν κέρδος μας από τη συμπίεση του χρόνου το θυσιάζουμε ανώφελα.

Β4. Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι διαρθρωτικές λέξεις – φράσεις του κειμένου: «Για αυτό το λόγο … » (έκτη παράγραφος), «Ωστόσο, … » (έβδομη παράγραφος); Μονάδες  4 (Πανελλαδικές Εξετάσεις 2010)

Ο διάλογος –είτε προέρχεται από ένα πρόσωπο είτε από περισσότερα– ασκεί στην ψυχή του ακροατή έντονη παιδευτική επίδραση, όπως άλλωστε όλα τα συνταρακτικά συμβάντα. Αυτός –σε αντίθεση με το μονόλογο, που είναι πολλές φορές ανιαρός, πληκτικός και μονότονος– διακρίνεται για την ευλυγισία, την πολλαπλότητα, τη ζωντάνια και τις αντιθέσεις, ώστε να δίνει μια πιο αληθινή εικόνα του κόσμου, με ζωηρότερα χρώματα. Έτσι διατηρεί αδιάπτωτο το ενδιαφέρον των ακροατών. Η κατανόηση της αλήθειας αυτής συνετέλεσε, ώστε να δίνεται κατά τη διδασκαλία μεγαλύτερη βαρύτητα στο διάλογο παρά στο μονόλογο. Ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, καθίσταται όλο και περισσότερο αισθητή η αναγκαιότητά του προς αποδοτικότερη και ουσιαστικότερη μάθηση.

Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι η «ολκή» και η αγωγή των παιδιών προς τον «ορθό λόγο». Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα και ευκολότερα με τη συμμετοχή και τη συνεργασία του μαθητευόμενου στο παιδευτικό έργο, επειδή το ενδιαφέρον διατηρείται σε υψηλά επίπεδα, οι δε νοητικές και ψυχικές δυνάμεις των μετεχόντων σ’ αυτόν βρίσκονται σε συνεχή εγρήγορση. Ο μαθητής, συνεπώς, δεν παραμένει παθητικός δέκτης μιας ψυχρής μετάδοσης έτοιμων γνώσεων, αλλά και ο ίδιος ζητάει να βρει την αλήθεια, με το να ερευνά, να εξετάζει, να ερωτά και να ελέγχει. Βρίσκεται γενικά σε διαλεκτική μάχη συχνών εναλλαγών επίθεσης και άμυνας, με αποτέλεσμα να σημειώνεται πνευματική ανύψωση και ψυχική καλλιέργεια. Με τον τρόπο αυτό, ο διάλογος αποκτά ένα δραματικό στοιχείο, αφού τα δρώντα πρόσωπα δοκιμάζουν μια διαλεκτική περιπέτεια, ανάλογη με εκείνη των ηρώων της τραγωδίας, η οποία συνίσταται, κατά τον Αριστοτέλη, σε μεταβολή στο αντίθετο των «πραττομένων». Η περιπέτεια των προσώπων του διαλόγου έγκειται στην αμηχανία, στην οποία αυτά περιπίπτουν με τον ειρωνικό Σωκρατικό έλεγχο. Έτσι η παιδεία καθίσταται μια τάση, που διαπερνά όλο τον ανθρώπινο βίο.

Ενώ αντικείμενο της τραγωδίας είναι τα σοβαρά και τα σπουδαία, της κωμωδίας είναι τα γελοία. Οι μορφές αυτές του δράματος βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Δεν είναι όμως δυνατόν να αποκτήσει κανείς πλήρη γνώση του ενός, χωρίς να γνωρίζει το άλλο. Στις αντιθετικές έννοιες, στις οποίες συγκαταλέγονται η τραγωδία και η κωμωδία, απαιτείται παράλληλη γνώση και των δύο. Από τη διαπίστωση αυτή ο Πλάτωνας συνάγει την αναγκαιότητα εκμάθησης εκείνων των «παιγνίων», που προκαλούν τον γέλωτα. (Το τρίτο είδος είναι το λεγόμενο σατυρικό δράμα). Τόσο η τραγωδία όσο και η κωμωδία έχουν διδακτικό σκοπό, αφού επιδιώκεται να δοθούν ορισμένα μηνύματα. Το ένα είναι αναγκαίο συμπλήρωμα του άλλου. Συστατικά στοιχεία του δράματος είναι ο διάλογος και η μίμηση. Αυτά ενυπάρχουν στο φιλοσοφικό έργο του Πλάτωνα, αφού ο ίδιος αποκαλεί την «πολιτεία» του, όπως είδαμε, μίμηση του άριστου βίου. Με την τραγωδία, την κωμωδία και το σατυρικό δράμα ολοκληρώνεται το δράμα της ζωής. Τα τρία αυτά ποιητικά είδη, τα οποία σε τελευταία ανάλυση γίνονται δύο, πραγματεύονται τα σπουδαία και τα γελοία, τα σοβαρά και τα αστεία. Αυτά, μεταφερόμενα στην εκπαίδευση, αποκαλούνται από τον Πλάτωνα «παιδιά» και «παιδεία», δηλαδή παιχνίδι και σπουδή. Ο Σωκράτης διαλεγόταν παίζοντας και σπουδάζοντας.

Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα του γέλιου, κατά τη μάθηση, τεκμηριώνονται από τον Πλάτωνα και κατ’ άλλο τρόπο. Υποστηρίζει συγκεκριμένα ότι, επειδή οι παιδικές ψυχές δεν μπορούν να υποφέρουν για πολύ τη σοβαρότητα και την επιμέλεια, είναι ανάγκη να διανθίζεται το μάθημα με τραγούδια και αστεία. Αυτά δεν είναι αυτοσκοπός αλλά απλώς μέσον, προκειμένου να συντελεστεί η μάθηση ευκολότερα. Κάνει μάλιστα μια παρομοίωση του μαθητή με τον ασθενή. Όπως, δηλαδή, προσπαθούν να δώσουν στον άρρωστο το κατάλληλο φάρμακο με νόστιμα και γλυκά εδέσματα, ενώ ό,τι δεν επιτρέπεται να πάρει (πλην όμως τα επιθυμεί) του προσφέρεται με άνοστα φαγητά, έτσι και κατά τη διδασκαλία είναι απαραίτητο το γέλιο. Με τον τρόπο αυτό, τα παιδιά συνηθίζουν με ορθό τρόπο να ασπάζονται και να υιοθετούν τα καλά και να αποφεύγουν τα κακά. Αναπόσπαστο λοιπόν στοιχείο της παιδευτικής αξίας του διαλόγου, και συνεπώς συστατικό της διδασκαλίας, είναι και το λεγόμενο χιούμορ του δασκάλου, το οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα αναγκαίο για επιτυχή μάθηση, ώστε αποκαλείται παιδαγωγική αρετή. Κι αυτό, γιατί η χαρά και η λύπη είναι πρωταρχική αίσθηση και βασικό κριτήριο ενεργειών των παιδιών. Με βάση αυτές, δημιουργούνται η «αρετή» και η «κακία» στην παιδική ψυχή. Η κατάκτηση δε της αρετής ονομάζεται αληθινή παιδεία.

Β.2. β) Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις του κειμένου; Ιδιαίτερα (1η παράγραφος), Έτσι (2η  παράγραφος), όμως (3η παράγραφος), επειδή (4η παράγραφος), δηλαδή (4η παράγραφος). Μονάδες 5 ((Πανελλαδικές Εξετάσεις 2013)

Περιττό να προστεθεί πως και η ανθρωπιά, καθώς κι ένα σωρό άλλοι όροι, έχει υποστεί τρομακτικές διαστρεβλώσεις. Όποιος είπε πως οι ιδέες είναι καθώς τα υγρά, που παίρνουν το σχήμα του μπουκαλιού τους, είχε, βέβαια, πολύ δίκιο. Και με τους όρους το ίδιο συμβαίνει. Αλλάζουν νόημα, αλλάζουν απόχρωση, κατά τον τρόπο που τους μεταχειρίζεται κανείς και κατά τον σκοπό που επιδιώκει χρησιμοποιώντας τους. Έτσι, μπορούμε να μιλούμε όλοι για ανθρωπιά, αλλά να εννοούμε ολωσδιόλου διαφορετικό πράγμα ο καθένας.

Λησμονούμε, ωστόσο, πως η ανθρωπιά είναι κυριότατα βούληση, δεν είναι γνώση, δεν είναι μόνο γνώση. Και δεν είναι λόγος, είναι πράξη. Είναι ένας ολόκληρος εσωτερικός κόσμος, στην τελείωσή του, που ακτινοβολεί παντού. Η ανθρωπιά αποκλείει τη μισαλλοδοξία, την καταφρόνηση του άλλου ανθρώπου· είναι επιεικής και ήπια. Περιέχει πολλή συγκατάβαση και πολλή κατανόηση. Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία. Δεν βρίσκεται στραμμένη προς ένα μονάχα σημείο του ορίζοντα. Εκείνος που είναι αληθινά ανθρώπινος δεν μπορεί παρά να είναι, σε κάθε περίσταση, ανθρώπινος. Η ανθρωπιά δεν είναι επάγγελμα, δεν είναι όργανο αυτοπροβολής και επιτυχίας. Είναι απάρνηση. Πρέπει πολλά ν’ αρνηθείς, για να κερδίσεις τα ουσιωδέστερα. Αλλά δεν είναι και παθητική κατάσταση. Ολωσδιόλου αντίθετα, αποτελεί μορφή αδιάκοπης ενέργειας. Είναι πολύ ευκολότερο να γίνεις «μέγας ανήρ» παρά να γίνεις «μεγάλος άνθρωπος». Η Ιστορία είναι γεμάτη  παραδείγματα μεγάλων ανδρών. Αλλά έχει πολύ λίγους «ανθρώπους» να παρουσιάσει.

Β.2. β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις: έτσι (στην τέταρτη παράγραφο) ωστόσο (στην έκτη παράγραφο). Μονάδες 4 (Πανελλαδικές 2014)

Με ευχάριστη έκπληξη ανακαλύπτω χάρη σε εσάς πως είμαι ένας επιτυχημένος και, για να κυριολεκτήσω, πως με θεωρείτε σεις οι νέοι σαν επιτυχημένο. Ωστόσο , αναρωτιέμαι ποιος είναι πραγματικά ο φτασμένος, ο επιτυχημένος άνθρωπος στη ζωή. Και αυτή τη στιγμή μου έρχεται στον νου το ερώτημα του Guillaume Apollinaire: «Πότε φτάνει μία ατμομηχανή; Όταν τελειώσει κανονικά το δρομολόγιό της και φτάσει στον σταθμό του προορισμού της χωρίς κανείς να ασχοληθεί μαζί της ή όταν εκτροχιασθεί στον δρόμο και μιλούν όλες οι εφημερίδες γι’ αυτή;». Μήπως αρκεί να βγεις έξω από τα συνηθισμένα μέτρα, από την αφάνεια για να θεωρηθείς ένας επιτυχημένος;

Αναμφισβήτητα, η προβολή του εγώ αποτελεί μία φυσιολογική ψυχοβιολογική ανάγκη. Και η τοποθέτησή του σε όσο το δυνατό υψηλότερο υπόβαθρο χαρίζει στο άτομο μία μεγάλη ικανοποίηση που μετατρέπεται σε αγαλλίαση, όταν η κοινή γνώμη ρίξει απάνω του τους προβολείς της. Έτσι, η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος που θα τοποθετήσουμε το εγώ μας αλλά και από τη λάμψη που θα του δώσει μία δημόσια προβολή.

Προσωπικά, είτε από ψυχική ιδιοσυστασία είτε από χαρακτήρα και αγωγή, πίστεψα περισσότερο στην αμέτρητη ικανοποίηση που σου προσφέρει μία δύσκολη αναρρίχηση στη ζωή παρά στη χαρά που σου δίνει η εύκολη και γρήγορη άφιξη στην κορυφή.

Β.2.β. Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις; Ωστόσο (στην πρώτη παράγραφο), Όταν (στην πρώτη παράγραφο), Έτσι (στην έβδομη παράγραφο), είτε…είτε (στην όγδοη παράγραφο). (Μονάδες 4) (Πανελλαδικές Ομογενών 2014)

Πρώτα απ’ όλα, γιατί οι χώροι αυτοί, ως τόποι μαζικής συγκέντρωσης, για θρησκευτικούς, πολιτικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς, εκφράζουν στην αρχιτεκτονική με τον προφανέστερο τρόπο τη δημοκρατική αντίληψη για τη ζωή και την έντονη αίσθηση κοινότητας που χαρακτήρισε τον αρχαίο βίο. Τα σχετικά αρχιτεκτονικά σχήματα εκείνης της δημιουργίας (θέατρα, βουλευτήρια κλπ.) εξακολουθούν μέχρι σήμερα να εξυπηρετούν ανάλογες δραστηριότητες.

Τα προβλήματα αυτά δεν πρέπει, βέβαια, με κανέναν τρόπο να οδηγούν σε αρνητική τοποθέτηση για τη σύγχρονη χρήση των κατάλληλων για τη δραστηριότητα αυτή μνημείων. Η επαφή του κοινού με τα μνημεία, και ιδιαίτερα στην περίπτωση αυτή η βίωση από το ευρύ κοινό σύγχρονων προβληματισμών και καλλιτεχνικών εκφράσεων μέσα από το ιστορικό περιβάλλον, είναι ο καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος προσέγγισης και οικείωσης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Αλλά είναι, παράλληλα, και ο δραστικότερος τρόπος δημιουργίας στην ευρύτερη κοινωνία συνείδησης εκτίμησης και προστασίας των μνημείων μας.

Η καλλιέργεια, εξάλλου, με διάφορες εκδηλώσεις στο ευρύτερο κοινό της τάσης αυτής απέναντι στα μνημεία θα αποτελέσει ουσιαστική θετική συμβολή, αφενός, στην ολοκληρωμένη προστασία τους (ενεργητική προστασία και από το ευρύ κοινό) και, αφετέρου, στη δημιουργική βίωση των αρχαίων χώρων θέασης.

Β.2.β.Να αντικαταστήσετε τις διαρθρωτικές λέξεις-εκφράσεις με άλλες (λέξεις-εκφράσεις) που να διατηρούν τη συνοχή του κειμένου: Πρώτα απ’ όλα (στη δεύτερη παράγραφο) παράλληλα (στην έκτη παράγραφο) εξάλλου (στην ένατη παράγραφο). Μονάδες 6 (Πανελλαδικές 2015)

Η φιλία, δώρο ακριβό και ευτύχημα σπάνιο, έχει πανάρχαιους τίτλους ευγένειας. Την εχάρηκαν άνθρωποι εκλεκτοί, σε όλα τα γεωγραφικά και τα ιστορικά πλάτη της οικουμένης, και την εγκωμίασαν ποιητές, σοφοί, πολιτικοί με τον τρόπο του ο καθένας, αλλά όλοι με την ίδια συγκίνηση. Άλλωστε, εκτός από την καταγωγή της λέξης (που είναι κατευθείαν παράγωγο του κύριου για την «αγάπη» ρήματος: φιλείν), και μόνο το γεγονός ότι, για να τονίσουμε την εκτίμηση και την εμπιστοσύνη μας προς τα πιο οικεία μας πρόσωπα, δηλώνουμε ότι τους θεωρούμε «φίλους», μαρτυρεί πόσο ψηλά η κοινή συνείδηση τοποθετεί τη φιλία.

Τι είναι η φιλία; «Εύνοια», φυσικά, όπως λέγει ο Αριστοτέλης• να έχεις, δηλαδή, καλές διαθέσεις απέναντι σ’ έναν άνθρωπο, να αισθάνεσαι στοργή γι’ αυτόν, να επιζητείς την συντροφιά του και να θέλεις την ευτυχία του• να είσαι εύνους προς κάποιον και αυτός εύνους προς εσένα• να υπάρχει ανταπόκριση, αμοιβαιότητα στα αισθήματά σας, να τον αγαπάς και να τον τιμάς κι εκείνος, επίσης, να σε αγαπά και να σε τιμά. Γι’ αυτό, όσο τρυφερές κι αν είναι οι σχέσεις μας με τα άψυχα, δεν λέγονται φιλία. Όταν αγαπούμε ένα άψυχο πράγμα, αυτό που αισθανόμαστε δεν είναι φιλία.

Του τρίτου είδους ο φιλικός δεσμός είναι η τέλεια, η ουσιαστική και ακατάλυτη φιλία. Τον κάνω συντροφιά, τον τιμώ, τον αγαπώ, με κάνει συντροφιά, με τιμά, με αγαπά, όχι επειδή περιμένω απ’ αυτόν ή εκείνος περιμένει από μένα ωφέλεια (με όλο που βέβαια και μπορώ και θα τον ωφελήσω, όπως και εκείνος επίσης, και μπορεί και θα με ωφελήσει), ούτε επειδή μου είναι ευχάριστος και του είμαι ευχάριστος (με όλο που πραγματικά αισθανόμαστε ευχαρίστηση ο ένας κοντά στον άλλο), αλλά επειδή, όντας ο καθένας μας αυτό που είναι, μοιάζουμε ο ένας στον άλλο –η ομοιότητά μας βρίσκεται στην ανθρώπινη αξία μας, στο υψηλό ποιόν της ανθρωπιάς μας. Η τέλεια, λοιπόν, φιλία είναι συνάντηση και δεσμός δύο προσώπων απάνω στον ίδιο ηθικό άξονα, στην ίδια αξιολογική κλίμακα. Θεμέλιο και εγγύηση της αγάπης τους είναι η «αρετή», και επειδή η αρετή είναι «κτήμα ες αεί» του ανθρώπου, ούτε αλλοτριώνεται, ούτε φθείρεται• οι φιλίες που δημιουργούνται απάνω σ’ αυτή τη βάση είναι σταθερές και μόνιμες, αδιάλυτες.

Β.2.β. Ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις; Άλλωστε (1η παράγραφος), δηλαδή (2η παράγραφος), Όταν (2η παράγραφος), λοιπόν (4η παράγραφος). Μονάδες 4 (Πανελλαδικές 2016)

Άλλοτε, αυτή η άποψη είχε όντως βάση. Σε κοινωνίες όπου η γραφή (και η ανάγνωση, φυσικά) αποτελούσε προνόμιο πανίσχυρων μειοψηφιών, ο αστοιχείωτος κατείχε αυτόματα μια κατώτερη κοινωνική βαθμίδα. Τα «γράμματα» ήταν μυστική δύναμη, θείο δώρο, κατά συνέπεια, ανήκαν σε λίγους και ισχυρούς. Οι προνομιούχοι, άτομα των μεγάλων ευθυνών και της ραστώνης2, δεν είχαν σχέση με τη χειρωναξία, τον πόλεμο, τον όποιο σωματικό μόχθο… Συνέβαινε, δηλαδή, το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει σήμερα. Ο εκδημοκρατισμός και η αθρόα κατανομή των αγαθών του πνευματικού πολιτισμού, καταργώντας τα ιερατεία, κατάργησε και τα όρια του πνευματικού προβαδίσματος. Όλα ανήκουν σε όλους. Το βιβλίο διάβηκε θριαμβευτικά το κατώφλι του πληβείου, ώστε κάθε κοινωνία να είναι κοινωνία πολιτών, κοινωνία εργατών και αγοραστών, όπως και κοινωνία αναγνωστών. Δεν υπάρχει σχεδόν άνθρωπος που να μην πέρασε κάποιες ώρες της ζωής του με χαμηλωμένα βλέφαρα, φυλλομετρώντας τις σελίδες κάποιου βιβλίου.

Ωστόσο, η τυπογραφική δαψίλεια δεν άργησε να γεννήσει τα αντίθετα αποτελέσματα. Το ζήτημα σήμερα δεν είναι η αγορά, η κατοχή ή η ικανότητα ανάγνωσης του βιβλίου, αλλά κάτι πολύ απλούστερο: ο χρόνος και η αναγκαιότητά του. Βιβλιοθήκες με δέκα, εκατό ή χίλια βιβλία σε κάνουν να αναρωτιέσαι ποιος τα διαβάζει, πόσο τα θυμάται και γιατί θα πρέπει να τα θυμάται. Μόλις τελειώσουν μια τάξη, οι μαθητές πετούν επιδεικτικά στους δρόμους τα αναγνωσματάρια με μεγάλη ανακούφιση. Τα κάτεργα τελείωσαν. Αλλά το φαινόμενο δεν τελειώνει εκεί. Βιβλία που αγαπήσαμε στα νιάτα μας, μετά από κάποιες δεκαετίες, έχουν την ίδια τύχη. Όλες οι ηλικίες νιώθουν τον πειρασμό να μιμηθούν τους μαθητές. Βιβλία που κάποτε είχαν το σπάνιο κύρος της αλήθειας, μετά από μία δεκαετία, υποβιβάζονται σε έναν άψυχο όγκο χαρτί.

Β.2.β. Ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις;  Άλλοτε (δεύτερη παράγραφος), δηλαδή (δεύτερη παράγραφος), Ωστόσο (τρίτη παράγραφος). Μονάδες 3 (Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2016)

Με τα χρόνια, άρχισα να συνηθίζω στην ιδέα ότι ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ ή, τουλάχιστον, δεν θα αλλάξει μέσω της λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα, δυσκολευόμουν όλο  και περισσότερο να φανταστώ έναν κόσμο χωρίς τη λογοτεχνία, χωρίς τη δημιουργική φαντασία κάποιων που με έσωζε από την αφόρητη πλήξη της καθημερινότητας.

Αναρωτιέται, βέβαια, κανείς τι κερδίζουμε από την ανάγνωση ενός λογοτεχνικού βιβλίου. Ζητούμε από τους συγγραφείς να μας συναρπάσουν με τις ιστορίες τους, αλλά καλά θα κάνουν να μείνουν στην ικανότητά τους να αφηγούνται και ας αφήσουν σε εμάς το δικαίωμα να εξάγουμε συμπεράσματα.

Ποια είναι, λοιπόν, η χρησιμότητα της λογοτεχνίας, αν αυτή δεν μεταφέρει μηνύματα και πρακτικές συμβουλές στους αναγνώστες της; Η απάντηση βρίσκεται στο βασικό εργαλείο της που δεν είναι άλλο από τη γλώσσα. Όργανο επικοινωνίας και έκφρασης, η γλώσσα αποτελεί πιστοποιητικό της ανθρώπινης νοημοσύνης. Είναι στην ουσία το διαβατήριο για την κοινωνική μας ζωή, το ρούχο που φοράμε. Κι όπως συμβαίνει πάντοτε με την ένδυση, το γούστο παίζει τον πρωτεύοντα ρόλο. Αυτό που συνήθως υποτιμούμε στη σχέση μας με τη λογοτεχνία είναι το ζήτημα της αισθητικής. Κι είναι παράξενο, αν σκεφτούμε πως στην εποχή μας όλοι απευθύνονται στην αισθητική μας, προκειμένου να κερδίσουν την καταναλωτική μας εύνοια. Καλαίσθητα καταστήματα, καλαίσθητα προϊόντα, καλαίσθητες ρεκλάμες. Έχουμε εξορίσει την κακογουστιά από τη ζωή μας όχι και από τη λογοτεχνία.

Συχνά, άκουγα ορισμένους στον κύκλο μου να λένε πως η λογοτεχνία φαντάζει σήμερα ανεπίκαιρη, σαν πιστόλι με άσφαιρα που δεν βρίσκει στόχο, και χαμογελούσα. Είχα βεβαιωθεί πια: Αυτός ο κόσμος ο αφυδατωμένος από ιδέες, ο στερημένος από κάθε είδους έμπνευση, με τις εύθραυστες δημοκρατίες των οικονομικών κολοσσών και των χρηματιστηρίων, με τις κοινωνίες των καταναλωτών και των συναισθηματικά αναλφάβητων, χρειάζεται όσο τίποτε άλλο την αύρα της λογοτεχνικής δημιουργίας. Στον ίδιο βαθμό, ίσως, που έχει ανάγκη τα δάση, τις καθαρές θάλασσες και το φυσικό περιβάλλον.

Β.2.β. Ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις; ταυτόχρονα (στην πρώτη παράγραφο), βέβαια (στην τέταρτη παράγραφο), λοιπόν (στην πέμπτη παράγραφο), ίσως (στην έκτη παράγραφο) (μονάδες 4) (Πανελλήνιες Ομογενών 2016)

Για να μεταφερθείτε σε κάποια από τις σελίδες στις οποίες πραγματοποιείται αναλυτική παρουσίαση επιμέρους στοιχείων Θεωρίας  για την Έκφραση Έκθεση απλώς επιλέξτε τον αντίστοιχο σύνδεσμο από τον παρακάτω πίνακα:

Περίληψη Τρόποι Ανάπτυξης Παραγράφου
Συνοχή Παραγράφου Σημεία Στίξης
Ρηματικά Πρόσωπα Συλλογισμοί
Οι Ευθείες Ερωτήσεις στο Λόγο Ενεργητική - Παθητική Σύνταξη: Μετατροπή
Ύφος Περικείμενο-Συγκείμενο
Κριτήριο Αξιολόγησης Θεωρίας Κριτήριο Αξιολόγησης Θεωρίας-Απαντήσεις

# data[].attributes.body
Ενορια Αφροδίτη Κουτελλα
Ενορια
Η μεγάλη μας οικογένεια

α) Εκκλησία και Ενορία
β) Η ζωή της Ενορίας
γ) Η Ενορία στην ιστορία
δ) Δυνατότητες και προοπτικές

Α. ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΟΡΙΑ

1. Στην εκκλησιαστική μας πραγματικότητα η μικρότερη ενότητα, ο πυρήνας της Εκκλησίας, είναι η Ενορία. Ως ευχαριστιακή σύναξη των πιστών εμφανίζεται η (κάθε) Ενορία, σε συνάρτηση βέβαια με την Επισκοπή, στην οποία οργανικά ανήκει, ως «η καθολική εκκλησία» (= Η Εκκλησία) στον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Ο πιστός ζει το μυστήριο της Εκκλησίας στη ζωή και πράξη της Ενορίας του, μέσα στην οποία αγωνιζόμενος και αγιαζόμενος, ενώνεται με τον Χριστό και τους εν Χριστώ αδελφούς του, πραγματοποιώντας συνεχώς την εν Χριστώ ύπαρξή του, την εκκλησιαστικότητά του. Ο λόγος, συνεπώς, για την Ενορία και τη ζωή της είναι στην ουσία του λόγος για την ίδια την Εκκλησία και την παρουσία της στον κόσμο.

Η Εκκλησία είναι «σώμα Χριστού» (βλ. Α' Κορ. Κεφ. 12), η εν Αγίω Πνεύματι ένωση και ενότητα των πιστών στην θεωμένη ανθρωπότητα του Χριστού. Χριστός και Εκκλησία είναι ενότητα αδιάσπαστη και ασύγχυτη. Είναι κατά τον ι. Χρυσόστομο «γένος εν, Θεού και ανθρώπων» (Ελλην. Πατρ. 52, 789). Κατά την ημέρα της Πεντηκοστής η δοξασμένη (κατά φύσιν ενωμένη, αδιαίρετα και ασύγχυτα, με την θεία ουσία) ανθρωπότητα (= ανθρώπινη φύση) του Χριστού μας επανέρχεται στον κόσμο, μετά την ανάληψή της στους «ουρανούς» της Τρισηλίου Θεότητος, για να συνεχισθεί η παρουσία του Χριστού στους πιστούς του (πρβλ. Ματθ. 28, 20), με ένα διαφορετικό τρόπο παρουσίας, εν Αγίω Πνεύματι. Ο Χριστός επιστρέφει εν Αγίω Πνεύματι, για να είναι ο τόπος συναντήσεως και ενώσεως των σωζομένων δι' Αυτού και εν Αυτώ. Χρειάζεται όμως να αναλυθεί λίγο περισσότερο αυτή η θεμελιακή για την εκκλησιαστική (ενοριακή) μας ζωή αλήθεια.

Κατά τον «Μυστικό Δείπνο» ο Χριστός έδωσε στους Μαθητάς Του μερικές (επιφανειακά) περίεργες υποσχέσεις: «... Πάλιν έρχομαι και παραλήψομαι υμάς προς εμαυτόν, ίνα όπου εγώ ειμι και υμείς ήτε». Και στη συνέχεια: «Ουκ αφήσω υμάς ορφανούς, έρχομαι προς υμάς» (Ιωάν. 14, 3. 17). «Εν εκείνη τη ημέρα», συνεχίζει, θα γνωρίσουν οι Μαθηταί, ότι ο Χριστός είναι «εν τω Πατρί», οι Μαθηταί στον Χριστό και ο Χριστός μέσα σ' αυτούς («εν αυτοίς»). Θα αποκτήσουν δηλαδή εμπειρία της παρουσίας του Χριστού μέσα τους. Θα βλέπουν τον Χριστό -και μετά την Ανάληψή Του- διότι ο Χριστός ζει και αυτοί θα ζουν μαζί Του (14, 19). Ο Χριστός θα εμφανίσει τον Εαυτό Του σ' όποιον Τον αγαπά (14, 21), θα έλθει δε να κατοικήσει μέσα του μαζί με τον Πατέρα (14, 23). Όλα αυτά θα συντελεσθούν εν Αγίω Πνεύματι. Το Άγιο Πνεύμα -ο Παράκλητος- θα διδάξει τους μαθητάς «πάντα» και θα τους υπενθυμίσει όλα, όσα τους είπε ο Χριστός (14, 26). Αλλά και στην Αρχιερατική Του Προσευχή ο Κύριος θα παρακαλέσει μεταξύ άλλων τον Πατέρα: «Πάτερ, ους δέδωκάς μοι, θέλω, ίνα όπου ειμί εγώ, κακείνοι ώσι μετ' εμού, ίνα θεωρώσι την δόξαν την εμήν...» (Ιωάν. 17, 24). Το χωρίο αυτό (που αναφέρεται στην θέωση) χρησιμοποιείται κατά κόρον στις διαχριστιανικές - οικουμενι(στι)κές σχέσεις, με καθαρά κοινωνιολογική και πολιτική σημασία, και πλήρη όμως άγνοια του αληθινού, θεολογικού - πνευματικού, περιεχομένου του.

Τα λόγια αυτά του Χριστού μας επληρώθηκαν κατά την ημέρα της Πεντηκοστής. Τότε επανήλθε ο Χριστός εν Πνεύματι, μαζί δε μ' Αυτόν και ο Πατέρας, για να κατοικήσουν μέσα στους πιστούς, ώστε αυτοί να θεωρούν (βλέπουν) την άκτιστη δόξα και βασιλεία (το άκτιστο Φως) της Αγίας Τριάδος. Τόπος συναντήσεως -και θεώσεως- όσων αγαπούν τον Θεό-Πατέρα γίνεται η δοξασμένη (= τεθεωμένη) Ανθρωπότητα (ανθρώπινη φύση) του Χριστού. Την ημέρα της Πεντηκοστής δεν ιδρύεται η Εκκλησία, η οποία υπάρχει ήδη με την δημιουργία των Αγγέλων «εν ουρανοίς», ως κοινωνία τους με τον Θεό, αλλά «συγκροτείται» αγιοπνευματικά και φανερώνεται ως «σώμα Χριστού», γιατί η ανθρώπινη Φύση του Χριστού είναι παρούσα και ο Χριστός είναι ενωμένος ολόκληρος με κάθε μέλος του σώματός Του, «μεριζόμενος αμερίστως εν μεριστοίς». Ο όλος Χριστός θα βρίσκεται έκτοτε αδιαίρετα (και ασύγχυτα) σε κάθε μέλος (όταν υπάρχουν φυσικά οι κατάλληλες προϋποθέσεις), αυτό δε, θα συνεχισθεί μέχρι συντελείας των αιώνων.

Τα παραπάνω σημαίνουν, ότι ο Θεάνθρωπος είναι ο «εκκλησιαστής» μας, γιατί μας συνάγει στο πανάγιο Σώμα Του, αλλά και η Εκκλησία μας, γιατί γίνεται ο τόπος της συνάξεώς μας. Να γιατί δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ χωρίς τον (αληθινό) Χριστό η Εκκλησία, ούτε πάλι να στηριχθεί σε καμιά (αιρετική) ιδεολογία, έστω λεγομένη «χριστιανική». Γιατί είναι αδιάσπαστα συνυφασμένη με το Πρόσωπο του Θεού Λόγου, του ενσάρκου Λόγου του Θεού, του Σωτήρος Χριστού. Η Εκκλησία είναι ο ίδιος ο Χριστός, ο όλος Χριστός (κεφαλή και σώμα), όχι «σώμα χριστιανών», αλλά «σώμα Χριστού». Όλοι οι μετέχοντες στο σώμα του Χριστού πιστοί, κλήρος και λαός, είναι μέσα στο «σώμα», ποτέ πάνω από το σώμα. Γι' αυτό κάθε έννοια «υπερεπισκόπου» (Πάπα) ή ακόμη «δεσποτισμού» δεν μπορεί να ανήκει στη ζωή της Εκκλησίας.

Την Χριστοκεντρική αυτή πραγματικότητα της εκκλησιαστικής κοινωνίας εικονίζει και εκφράζει, αλλά και συνεχώς πραγματώνει, μια πράξη λειτουργική, που λαμβάνει χώρα στο τέλος της Θείας Λειτουργίας. Πρόκειται για την συστολή των Τιμίων Δώρων στο Άγιο Ποτήριο μετά την μετάληψη. Ο Λειτουργός «συστέλλει» (συγκεντρώνει) μέσα στο Άγιο Ποτήριο ό,τι άλλο υπήρχε στο Δισκάριο εκτός από τον Αμνό, δηλαδή την μερίδα της Θεοτόκου, τα τάγματα των Αγγέλων και Αγίων, τα μνημονευθέντα ζώντα και τεθνεώτα μέλη του Σώματος του Χριστού, που «συνεπετέλεσαν» με τον Λειτουργό την Θεία Λειτουργία, με πρώτο τον Επίσκοπο, ο οποίος έστω και σωματικά απών αποτελεί το νοητό ορατό κέντρο της Θείας Ευχαριστίας (το αόρατο είναι ο ίδιος ο Χριστός, «ο αοράτως ημίν συνών») και διακρατεί την ενότητα της Τοπικής Εκκλησίας. Μέσα στο Άγιο Ποτήριο, το «ατομικό σώμα» του Χριστού γίνεται τώρα ένα με το «κοινωνικό» Του σώμα. Η εν Χριστώ κοινωνία των πιστών είναι ήδη όλη συναγμένη μέσα στο Άγιο Ποτήριο. Όχι μόνο μια κατακόρυφη κοινωνία κάθε πιστού (ατομικά) με τον Θεό εν Χριστώ, αλλά και η οριζόντια εν Χριστώ ένωση όλων των μελών του σώματος μεταξύ τους. Η Εκκλησία - Χριστός, κεφαλή και σώμα, είναι ορατή πραγματικότητα. Έτσι κατανοείται ο ορισμός του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού για την Εκκλησία: «Εικών... εστι του Θεού... η αγία Εκκλησία, ως την αυτήν τω Θεώ περί τους πιστούς ενεργούσα ένωσιν» (Ελληνική Πατρολογία 91, 668Β).

2. Μέσα στην ιστορία η Εκκλησία εμφανίζεται ως μία συγκεκριμένη εν τόπω πραγματικότητα, ως εν τόπω και χρόνω κοινωνία, ορατή και περιγραπτή κατά την ανθρώπινη πλευρά της. Όπου και όταν τελείται η Θεία Ευχαριστία, συγκεκριμενοποιείται αισθητά η παρουσία της Εκκλησίας ως κοινωνίας. Η Θεία Ευχαριστία, άλλωστε, είναι το επίκεντρο της ζωής της, γιατί κλείνει μέσα της όλη τη ζωή της Εκκλησίας, η οποία επεκτείνεται και έξω από την Θεία Ευχαριστία ως «λειτουργία μετά την λειτουργία», συνεχιζόμενη δηλαδή στην ζωή των πιστών Λειτουργία.

Ήδη στην Κ. Διαθήκη ο Απ. Παύλος μιλεί για την «εκκλησία» μιας πόλεως, π.χ. της Κορίνθου, αλλά και για τις «εκκλησίες» μιας ευρύτερης περιοχής, π.χ. της Αχαΐας. Κάνει έτσι την διάκριση μιας τοπικής εκκλησιαστικής - ευχαριστιακής συνάξεως από άλλες τοπικές εκκλησίες - συνάξεις. Ο πληθυντικός «εκκλησίες» στην ορθοδοξοπατερική παράδοση έχει την λογική έννοια του μέρους αντί του όλου. Κάθε τοπική Εκκλησία, αφού ενσαρκώνει την καθολική αλήθεια, την Ορθοδοξία, είναι Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ, παρά την γεωγραφική διαίρεση, όπως ένας είναι ο Χριστός, που προσφέρεται σε κάθε Αγία Τράπεζα ως τροφή «του σύμπαντος κόσμου». Κατά τον Άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο, όπου υπάρχει ο Χριστός, στο πλήρωμα της αλήθειάς Του, εκεί υπάρχει και η καθολική (η Μία και Μοναδική) Εκκλησία (Ε.Π. 5, 713). Η τοπικότητα δηλαδή, είναι μία απλή (τοπική) φανέρωση της Μιας και Μοναδικής Καθολικής Εκκλησίας, οι δε τοπικές εκκλησίες μοιάζουν με επιφανειακές πηγές, που προέρχονται από ένα και το αυτό πάντα υπόγειο ποτάμι.

Η Θεία Ευχαριστία εξασφαλίζει την ενότητα του εκκλησιαστικού σώματος. Αυτό είναι το μήνυμα της Α' προς Κορινθίους (10, 15-17). Το ένα σώμα ταυτίζεται εκεί με τον ένα ευχαριστιακό άρτο. «Ότι εις άρτος, εν σώμα οι πολλοί εσμέν. οι γαρ πάντες εκ του ενός άρτου μετέχομεν» (Α' Κορ. 10, 17): Την ίδια εικόνα θα χρησιμοποιήσει μισό περίπου αιώνα μετά και η «Διδαχή» (κεφ. 9-10). Οι πολλοί μάλιστα δεν γίνονται «εν», αλλά «εις» (Γαλ. 3, 28), ο εις Κύριος (ας θυμηθούμε πάλι την συστολή των τιμίων Δώρων). Αυτή η Χριστοκεντρική ενότητα συνέχει την τοπική εκκλησιαστική κοινότητα αρχικά στην μία επισκοποκεντρική ευχαριστία. Τότε (πρώτοι αιώνες) ταυτίζεται η εν τόπω εκκλησία -σύναξη των πιστών- («κατ' οίκον» εκκλησία) με την Ενορία. Η ίδια ενότητα όμως θα εξασφαλίζεται και αργότερα με την εμφάνιση της Ενορίας (τέλη β' αι.), που θα είναι μεν πρεσβυτεροκεντρική, αλλά θα τελεί σε αδιάσπαστο σύνδεσμο με τον επίσκοπο, ώστε δεν θα χάσει την επισκοποκεντρικότητά της και με αυτό τον τρόπο και την Χριστοκεντρικότητά της.

Η ενορία δεν είναι υποκατάστατο της αρχικής επισκοποκεντρικής εκκλησίας, διότι η τελευταία συνεχίζεται στην Επισκοπή των μετέπειτα εποχών. Η Επισκοπή (ο επίσκοπος) παραμένει πάντα το κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής. Γιατί η ενορία δεν είναι μια νέα (άλλη) εκκλησία, ώστε να έχουμε πολλές (επί μέρους) εκκλησίες σε κάθε Εκκλησία - Επισκοπή. «Αι εκ λόγων πρακτικής ανάγκης εμφανισθείσαι ενορίαι δεν εθεωρούντο ως αυτοτελείς ευχαριστιακαί ενότητες εντός της επισκοπής, αλλ' εξηρτώντο εκ της μιας επισκοποκεντρικής ευχαριστίας, ως κλάδοι οργανικοί αυτής» (Ι. Ζηζιούλα, Η ενότης της Εκκλησίας εν τη Θεία Ευχαριστία και τω επισκόπω κατά τους τρεις πρώτους αιώνας, Εν Αθήναις 1965, σ. 195). Δεν θα παύσει ποτέ να θεωρείται απαραίτητη η προσωπική παρουσία του Επισκόπου στην ευχαριστιακή σύναξη των ενοριών. Γι' αυτό και μνημονεύεται ο Επίσκοπος σε κάθε Ευχαριστία (Λειτουργία) μας αμέσως μετά τον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, ως να είναι και σωματικά παρών στην σύναξή μας.

Δεν διασπάται, συνεπώς, από τον β' αιώνα με την γένεση της (σημερινής) ενορίας η επισκοποκεντρική Ευχαριστία, αλλά πραγματοποιείται κατά τον Ι. Ζηζιούλα (σήμερα, Μητροπολίτη Περγάμου) «επιμερισμός του συνθρόνου του πρεσβυτερίου» (σ. 151 κ.ε.) για την πρακτική αντιμετώπιση των αναγκών του αριθμητικά αυξημένου εκκλησιαστικού σώματος. Η ενορία είναι η επέκταση της μιας υπό τον επίσκοπο ευχαριστίας μέσα στα γεωγραφικά όρια της επισκοπής, χωρίς να δημιουργούνται έτσι νέα κέντρα ευχαριστιακής ενότητας.

3. Η εν Χριστώ κοινωνία διαφοροποιείται αμετάκλητα και οριστικά από κάθε άλλη εγκόσμια κοινωνία. Όλες οι ανθρώπινες κοινωνίες θεμελιώνονται σε ορισμένες ιδεολογικές κ.λπ. προϋποθέσεις, βάσει των οποίων συγκροτούνται, ιδιαίτερα στην εποχή μας. Η κοινωνία του σώματος του Χριστού εισήλθε στον κόσμο ως «καινή κτίσις» (Γαλ. 6, 15). Η Εκκλησία είναι μυστήριο «αποκεκρυμμένον από των αιώνων εν τω Θεώ» (Εφεσ. 3, 9) και «πρότερον κτισθείσα, μετά ταύτα γεννάται εκ Θεού» (Μ. Αθαν. Ε.Π. 36, 1004/5). Εισέρχεται εν Χριστώ και δια Χριστού στον κόσμο ως νέο ολότελα μέγεθος στην ανθρώπινη ιστορία. Το Πρόσωπο του Χριστού, το κατ' εξοχήν και μόνο «νέο» που γνώρισε ποτέ ο κόσμος, διαφοροποιεί ριζικά την δική του κοινωνία από κάθε ανθρώπινη ομάδα, που διεκδικεί το όνομα «κοινωνία». Ο Χριστός είναι ο θεμέλιος τη ενότητας της δικής Του κοινωνίας.

Συνεπώς, ενώ ο κόσμος αγωνίζεται τον σισύφειο αγώνα να συμπήξει τις κοινωνίες του, εμείς οι Χριστιανοί αγωνιζόμεθα, όπως όλοι οι άγιοί μας, να ενταχθούμε στην «ητοιμασμένην ημίν βασιλείαν από καταβολής κόσμου» (Ματθ. 25, 34), στην χάρη και κοινωνία του σώματος του Χριστού. Όλος ο αγώνας μας σ' αυτό εστιάζεται: στην ορθή και πλήρη («ολοτελή», Α' Θεσσ. 5, 23) ένταξή μας στην εν Χριστώ κοινωνία. (Βλ. περισσότερα στου Γ. Δ. Μεταλληνού, Ορθόδοξη θεώρηση της κοινωνίας, στο περιοδ. ΚΟΙΝΩΝΙΑ, έτ. ΚΗ (1985), σ. 82-102).

Η ένταξή μας όμως στην εν Χριστώ κοινωνία, και συνεπώς και στην ενοριακή - εκκλησιαστική ζωή, προϋποθέτει ένα και μοναδικό τρόπο. Είναι ανάγκη η ζωή του Χριστού, η εισαχθείσα στον κόσμο με την σάρκωσή Του «Χριστοζωή», ως καινός τρόπος υπάρξεως, να γίνει και δική μας ζωή. Αυτό πραγματοποιείται, όταν μετά ορισμένη μεταμορφωτική διαδικασία φθάσουμε σε σημείο να μη ζούμε πια εμείς, αλλά να «ζη εν ημίν Χριστός» (Γαλ. 2, 20), να «μορφωθή -δηλαδή- ο Χριστός εν ημίν» (Γαλ. 4, 19). Όλη αυτή η διαδικασία στην θεολογική γλώσσα, στη γλώσσα της Εκκλησίας, ονομάζεται πορεία θεώσεως και είναι η σωτηρία. Στην ζωή της Εκκλησίας εισέρχεται κανείς, για να σωθεί, δηλαδή για να θεωθεί. Αυτό εξασφάλιζε η Ενορία στην αρχαία Εκκλησία και αυτό (πρέπει να) εξασφαλίζει σ' όλους τους αιώνες. Αν ο στόχος αυτός παραθεωρηθεί, τότε αλλοιώνεται η ενοριακή ζωή και καταντά, η στην περίπτωση αυτή ονόματι μόνο ενορία, μία αίρεση, που δεν σώζει, αλλά οδηγεί στην αιώνια απώλεια. Βέβαια, σπεύδουμε να πούμε, για να ηρεμήσουν τα πνεύματα, ότι στην Ορθοδοξία αυτή η ολοκληρωτική αλλοίωση της ενορίας δεν είναι δυνατή. Διότι, και αν ακόμη βρεθούν κληρικοί, που βλέπουν κοσμικά την ενοριακή ζωή και «διδάσκουν ούτω τους ανθρώπους», μένουν οι εν Χριστώ πατέρες και διδάσκαλοί μας, οι άγιοι Πατέρες, που μας διδάσκουν τον τρόπο σωτηρίας με τα λειτουργικά βιβλία, τους ύμνους και τις ευχές. Όταν όμως ο προφητικός, αποστολικός και πατερικός λόγος σιγήσει, τότε χάνεται αμετάκλητα ο ορθός προσανατολισμός και στόχος της εκκλησιαστικής ζωής.

4. Η διαμόρφωση της ενοριακής - εκκλησιαστικής ζωής ήδη κατά την αποστολική εποχή έλαβε τον χαρακτήρα μιας πλήρους Θεοκρατίας - Χριστοκρατίας. Βέβαια θα πρέπει να διευκρινισθεί, ότι ο θεοκρατικός χαρακτήρας της εκκλησιαστικής ζωής δεν (μπορεί να) έχει τίποτε το κοινό με τον παπισμό ή την μουσουλμανική «θεοκρατία». Γιατί δεν είναι ποτέ κληρικοκρατία και φεουδαρχική ανθρωποκρατία, αλλά Χριστοκρατία. Η ορθόδοξη - ρωμαίικη θεοκρατία είναι αυτό, που εκφράζουν κατά τρόπο μοναδικό δύο σημαντικότατες λειτουργικές φράσεις, που τόσο συχνά επαναλαμβάνουμε: α) «Εις άγιος, εις Κύριος, Ιησούς Χριστός» και β) «εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα». Αν συνδέσουμε την πρώτη φράση με το χώρο της εμφανίσεώς της, το ρωμαϊκό κράτος, τότε συνειδητοποιούμε σαφέστατα την βαθύτερη έννοιά της. Δεν είναι κάποιος κοσμικός Καίσαρας ο Κύριος της Εκκλησίας, στον οποίο υποδουλώνονται οι πιστοί, αλλά ο Αιώνιος Δεσπότης Χριστός, ο Κύριος και συνάμα ελευθερωτής της όλης ζωής μας. Η Εκκλησία δεν εγκαταλείπεται ποτέ από τον Χριστό στα χέρια και τις διαθέσεις κάποιου εγκόσμιου Καίσαρα ή Πάπα.

Η θεοκρατία, συνεπώς, της Εκκλησίας είναι η διαρκής συναίσθηση της ζωντανής παρουσίας του Χριστού - Κυρίου στη ζωή του σώματός Του και της συνεχούς διαποιμάνσεως και διακυβερνήσεως του σώματος της Εκκλησίας άμεσα από Αυτόν εν Αγίω Πνεύματι. Έτσι, μπορεί να κατανοηθεί σαφώς και η θέση των Κληρικών στο εκκλησιαστικό σώμα. Ο Επίσκοπος, παρά την θεμελιακή και αμετάθετη θέση του στην ευχαριστιακή σύναξη και την ζωή της (τοπικής) Εκκλησίας, δεν είναι καθόλου «αντικαταστάτης» και «αντιπρόσωπος» του Χριστού, σαν να αναπληρούσε τον απόντα Χριστόν (παπισμός), αλλά στο πρόσωπό του γίνεται φανερός αισθητά ο πάντοτε «αοράτως ημίν συνών» (παρών) Χριστός.

Αρκεί να θυμηθούμε μερικές χαρακτηριστικές πατερικές αναφορές στο σημείο αυτό. Κατά τον ανυπέρβλητο εκκλησιολόγο άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο (βλ. Αθαν. Γιέβτιτς, Η εκκλησιολογία του Αποστ. Παύλου κατά τον ιερόν Χρυσόστομον, Αθήναι 1967), στη Θεία Ευχαριστία «προσφέρων» δεν είναι μόνο ο λειτουργός, αλλά μαζί και όλη η κοινότητα, ο δε καθαγιασμός «ουκ έστιν ανθρωπίνης φύσεως κατορθώματα..., αλλ' η του Πνεύματος χάρις, παρούσα και πάσιν εφιπταμένη, την μυστικήν εκείνην κατασκευάζει θυσίαν». Διότι ο λειτουργός απλώς «την εαυτού δανείζει γλώτταν και την εαυτού παρέχει χείρα» (Ε.Π. 62, 204). Σ' άλλο δε σημείο, αναφερόμενος ο ίδιος στην «ανθρωπίνην διαίρεσιν» των μελών της Εκκλησίας σε «πρόβατα και ποιμένας» παρατηρεί: «... πρόβατα και ποιμένες προς την ανθρωπίνην εισί διαίρεσιν, προς δε τον Χριστόν πάντες πρόβατα. και γαρ οι ποιμαίνοντες και οι ποιμαινόμενοι υφ' ενός, του άνω ποιμένος, ποιμαίνονται» (Ε.Π. 52, 784). Η ενότητα του σώματος δεν επιτρέπει κοσμικές διαφοροποιήσεις σε άρχοντες και αρχομένους. «Ουκ αρχόντων τύφος (= έπαρση) εστίν ενταύθα (στην Εκκλησία), ουδέ αρχομένων δουλοπρέπεια, αλλ' αρχή πνευματική, τούτω μάλιστα πλεονεκτούσα, τω το πλέον των πόνων... ου τω τας τιμάς πλείους αναζητείν» (Ε.Π. 61, 427/8). Την διαφορά μεταξύ κληρικών και λαϊκών εντοπίζει ο ι. Χρυσόστομος στον μεγαλύτερο κόπο και μόχθο και όχι σε υπεροχικές εξάρσεις (βλ. περισσότερα στου Ι. Καρμίρη, Η θέσις και η διακονία των Λαϊκών εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία, Εν Αθήναις 1976).

Η θεοκεντρική αυτή οργάνωση της εκκλησιαστικής ζωής επιτρέπει να καταλάβουμε, γιατί δεν μπορεί να υπάρχουν στην Εκκλησία αξιώματα και εξουσίες, κατά την κοσμική έννοια, παρά μόνο λειτουργήματα και διακονίες. Κάθε διακονία μάλιστα απορρέει από το Χριστό και είναι διακονία του σώματός Του. Ένας είναι ο Χριστός, αλλά πολλές οι διακονίες του σώματός Του. Η διάρθρωση της εκκλησιαστικής ζωής δεν είναι επινόημα, ιδεολογικό κατασκεύασμα, απόρροια των απαιτήσεων κάποιου Καταστατικού, ορθολογικά συνταγμένου. Γεννώνται μέσα στην εν Χριστώ ζωή. Είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, που μετασχηματίζονται σε διακονήματα - διακονίες. Γιατί τα Πνευματικά «δώρα» (Ιακ. 1, 17, Α' Κορ. 12-14) ενεργοποιούνται σε διακονήματα για την εν Χριστώ λειτουργία του σώματος. Αυτή η ενεργοποίηση του κάθε χαρίσματος αποτελεί βιωμένη αγιοπνευματική εμπειρία, που μετά περιγράφεται και κωδικοποιείται. Δεν δημιουργείται όμως από τον άνθρωπο. Μένει πάντα δώρο Θεού.

Τα λειτουργήματα στην Εκκλησία έχουν προσωπικό χαρακτήρα. Δεν είναι αφηρημένα αξιώματα και τίτλοι, όπως κατήντησαν δυστυχώς να είναι τα διάφορα οφφίκια (πρωτοπρεσβύτερος, οικονόμος κ.λπ.). Τα πρόσωπα, που ενσαρκώνουν τα λειτουργήματα, συγκροτούν την εκκλησιαστική ζωή και ιεραρχία. Αρκεί να υπενθυμίσουμε το Α' Κορ. 12, 28: «... ο Θεός έθετο εν τη Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών» (πρβλ. Εφεσ. 4, 11). Είναι γενικά παραδεκτό σήμερα, ότι οι ονομαζόμενοι εδώ «προφήται» είναι οι ονομασθέντες κατόπιν επίσκοποι (βλ. Φειδά, Εκκλησιαστική Ιστορία, Α', Αθήναι 1992, σ. 101 κ.ε.).

Ο επίσκοπος ήταν μέχρι τον δ' αιώνα λειτουργός και όχι διοικητής. Οι «ποιμένες και διδάσκαλοι» του δ' της Εφεσίους ήταν οι σημερινοί πρεσβύτεροι, που αποτελούσαν τους διοικητικούς συμβούλους του επισκόπου και διακονούσαν το πλήρωμα ως διδάσκαλοι και κατηχηταί. Οι κατ' εξοχήν διδάσκαλοι της αρχαίας Εκκλησίας ήσαν οι πρεσβύτεροι (π.χ. ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας, ο Ωριγένης κ.ά.). Τον γ' μάλιστα αιώνα λειτουργούσε τακτικός θεσμός συνάξεων για προσευχή και διδασκαλία, «δίχα της των μυστηρίων τελετής», υπό την ηγεσία των πρεσβυτέρων, την Τετάρτη και την Παρασκευή, για την κατήχηση των πιστών.

Ενώ στις αιρέσεις, που εκκοσμικεύουν την εκκλησιαστική ζωή, αλλοτριώνοντάς την, οι θεσμοί και τα αξιώματα έχουν πρωταρχική σημασία, στην Εκκλησία, εκείνο που βαρύνει περισσότερο, είναι ο φορέας του θείου χαρίσματος, το ανθρώπινο πρόσωπο. Δεν μπορούν να υπάρχουν εκκλησιαστικά λειτουργήματα και διακονίες χωρίς τους φορείς των πνευματικών χαρισμάτων. Αρκεί να φέρουμε σαν παράδειγμα τον θεμελιακό εκκλησιαστικό θεσμό της συνόδου, που όχι σπάνια νοείται και από μας, τους ορθοδόξους, κοσμικά και νομικά. Καμιά σύνοδος, και μάλιστα οικουμενική, δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς θεοφόρους, δηλαδή φωτισμένους από το Άγιο Πνεύμα, Πατέρας. Προϋπόθεση, για να είναι ο Χριστός ενεργά παρών σε μια σύνοδο, είναι να υπάρχει ο Χριστός εν Πνεύματι μέσα στην καρδιά των συγκροτούντων την σύνοδο. Σ' αυτό διαφέρουν οι αυθεντικές από τις μη γνήσιες συνόδους. Μόνο αν ο Χριστός είναι «εν ημίν», ενεργεί και «εν μέσω ημών» και «δι' ημών». Μπορεί να υπάρξει σύναξη ανθρώπων, που χρησιμοποιεί την Γραφή και την έρευνα (ως λ.χ. οι διάφοροι αιρετικοί), αλλά να μην έχει Χριστό. Γιατί δεν υπάρχει ο Χριστός μέσα στις καρδιές των αιρετικών, παρά μόνο στα χείλη τους (πρβλ. Ματθ. 15, 8).

5. Με βάση τα παραπάνω μπορούμε να καταλάβουμε, ότι ο κληρικός, μολονότι ταγμένος να «ποιμαίνει τα πρόβατα» του Χριστού (Ιωάν. 21, 16), δεν είναι «άρχοντας» και «εξουσιαστής», αλλά φορέας λειτουργικού χαρίσματος, το οποίο καλείται να ενεργοποιεί σε διακονία ποιμαντική για την εν Χριστώ αύξηση του ποιμνίου του. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη, ότι τα «πρόβατα» είναι λογικά, και έχουν συνεπώς την δική τους προσωπικότητα και κρίση, και ότι δεν είναι του κληρικού, αλλά του Χριστού πρόβατα, όπως και ο κληρικός, τότε αντιλαμβανόμασθε πόσο απέχει η διακονία του από την κοσμική αντίληψη περί εξουσίας. Αν πάλι σκεφθούμε, ότι και τα λαϊκά μέλη του εκκλησιαστικού σώματος λαμβάνουν χαρίσματα, που ενεργοποιούνται σε διακονήματα μέσα στο σώμα, τότε γίνεται φανερό ότι η αξιοποίηση των χαρισμάτων των λαϊκών εκ μέρους του εφημερίου μιας ενορίας όχι μόνο δεν σημαίνει χαριστική παραχώρηση, αλλά απλούστατα κατάφαση της αυθεντικής λειτουργίας του εκκλησιαστικού σώματος, με την αξιοποίηση όλων των μελών του.

Εν τούτοις μια παρα-παράδοση (και ουσιαστικά αντι-παράδοση) έχει παρασιτικά εισχωρήσει στη ζωή μας και γι' αυτό επικρατεί η σφαλερά εντύπωση, ότι έχουμε μια τάξη αρχόντων (πριγκήπων) στην Εκκλησία και μια τάξη αρχομένων. Περιττό να πούμε, ότι τέτοιες αντιλήψεις φεουδαρχικού χαρακτήρα είναι συνέπεια των μακροχρονίων επιρροών, που δεχθήκαμε ως υπόδουλη Ρωμηοσύνη από τη Φραγκιά και την Τουρκιά και από τις οποίες καταταλαιπωρούμεθα ακόμη. Μια πρακτική λ.χ. προέκταση -πολύ συνήθης- της αντιλήψεως αυτής γίνεται αισθητή στην λειτουργική μας πράξη. Πρόκειται για την φανερή ή ενδόμυχη πεποίθηση πολλών, ότι στη λατρεία διακρινόμασθε στους τελούντες - δρώντες (λειτουργούς) και στους παρακολουθούντες (λαϊκούς - εκκλησίασμα). Επικρατεί, έτσι, μια συνείδηση θεατρικού χώρου, έρχεται δε και η γλώσσα («υπέρ των παρακολουθούντων την ιεράν ακολουθίαν ταύτην...») να ελέγξει και επαληθεύσει τις εσωτερικές τοποθετήσεις. Το ερώτημα είναι, πώς θα επαναποκτηθεί το αυθεντικό εκκλησιαστικό φρόνημα, που θα μας επαναφέρει στη συνείδηση του σώματος και της ενότητάς του, βάσει της οποίας δεν μπορεί να υπάρξουν «τελούντες» και «παρακολουθούντες», αλλά μόνο συνεπιτελούντες - συμπροσευχόμενοι - συμπροσφέροντες, κληρικοί και λαϊκοί.

Πράγματι, μέσα στην πατερική παράδοση, την οποία ανάγλυφα παρουσιάζει στην παραπάνω μελέτη του ο αείμνηστος Καθηγ. Ι. Καρμίρης, δεν γίνεται καμιά «ταξική» διάκριση Κλήρου και Λαϊκών, αφού όλα τα μέλη επιτελούν την λειτουργία τους και διακονία τους μέσα στο σώμα. Άλλωστε και ο όρος «λαϊκός», παραγόμενος από το «λαός», σημαίνει κυρίως τον ανήκοντα στον «λαό του Θεού», στο εκκλησιαστικό σώμα, το οποίο περιλαμβάνει όλα τα μέλη, κληρικούς και λαϊκούς, μαζί χωρίς ταξική διάκριση. Ο λαϊκός είναι αυτός, που δεν έχει την «ειδική ιερωσύνη» του κληρικού. Η μόνη επιτρεπτή διάκριση μεταξύ τους είναι στην επιτελούμενη διακονία και όχι στην «ταξική» διαφοροποίησή τους. Η αρμονική αυτή λειτουργία όλου του σώματος συνιστά τον εκκλησιαστικό οργανισμό, όπως τούτο μαρτυρείται στην Α' Κλήμεντος († 95 μ.Χ.): «... Τω γαρ αρχιερεί ίδιαι λειτουργίαι δεδομέναι εισίν, και τοις ιερεύσιν ίδιος ο τόπος προστέτακται, και λευίταις ίδιαι διακονίαι επίκεινται. ο λαϊκός άνθρωπος τοις λαϊκοίς προστάγμασιν δέδεται» (40, 5).
Στο σώμα υπάρχουν χαρίσματα, λειτουργήματα, διακονίες. Αλλά για όλους. Μιλώντας για την εκκλησία της αποστολικής εποχής ο άγιος Νικόδημος Αγιορείτης σημειώνει: «Οι Χριστιανοί εκείνοι, όπου επίστευον εις την αρχήν του κηρύγματος, και εβαπτίζοντο, όλοι ελάμβανον Πνεύμα Άγιον. Επειδή δε το Πνεύμα το Άγιον είναι κατά την εαυτού φύσιν αόρατον, εδίδετο εις τους τούτο λαμβάνοντας ένα σημάδι αισθητόν και ορατόν της εαυτού ενεργείας. Όθεν οι βαπτιζόμενοι ή με γλώσσας διαφόρους ελάλουν ή προεφήτευαν ή θαύματα έκαμναν». Τα χαρίσματα ήσαν δηλωτικά της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος μέσα στους πιστούς, οι οποίοι αναδεικνύονταν έτσι «ναοί» - κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος. Η χαλάρωση της χριστιανικής ζωής στους μετέπειτα αιώνες περιώρισε τα χαρίσματα στους Αγίους, που εξακολουθούν να είναι οι αυθεντικοί πιστοί και «ναοί» του Αγ. Πνεύματος και τα πραγματικά μέλη του εκκλησιαστικού σώματος.

Η ιερωσύνη είναι χάρισμα, που ενεργοποιείται σε συγκεκριμένο λειτούργημα, θεμελιώδες μεν για την υπόσταση της Εκκλησίας, αλλά που δεν αποκλείει και άλλα χαρίσματα και άλλους χαρισματικούς φορείς και μεταξύ των λαϊκών. Άλλωστε κατά το Α' Κορ. 12, 18-31 όσοι ανήκαν στο σώμα του Χριστού -την Εκκλησίαν- είχαν χαρίσματα, όπως είπε παραπάνω και ο άγιος Νικόδημος. Μόνο δε οι «ιδιώται» και οι «άπιστοι» (14, 23), όσοι δηλαδή δεν ήσαν ακόμη μέλη (οι κατηχούμενοι) δεν είχαν χαρίσματα. Με την πάροδο των αιώνων όμως και την τυποποίηση της χριστιανικής ιδιότητος περιορίσθηκαν τα χαρίσματα, όπως είπαμε, στους Αγίους - θεουμένους, υπερτονίσθηκε δε έτσι το μόνο χάρισμα - λειτούργημα, που παραμένει αμετάπτωτο, η Ιερωσύνη, έστω και αν πολλοί φορείς της εσωτερικά δεν ανταποκρινόμασθε και δεν διαφέρουμε, έτσι, από «αχθοφόρους» του χαρίσματος, που μας δόθηκε «δι' επιθέσεως των χειρών του πρεσβυτερίου» (Α' Τιμ. 4, 14). Όταν, λοιπόν, συνειδητοποιήσουμε οι Κληρικοί, ότι μέσα στο εκκλησιαστικό σώμα επιτελούμε το λειτούργημα και την διακονία μας, ως μέλη και μεις του σώματος, τότε θα εξαλειφθεί κάθε φεουδαρχική - δεσποτική αντίληψη της ιερωσύνης και η ενορία θα ξαναβρεί στο πρόσωπό μας, τον πατέρα και ποιμένα.

Β'. Η ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ

Πώς δομείται όμως, σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοσή μας, η ζωή της ενορίας; Η συγκρότηση της Ενορίας γίνεται, καταρχάς, με ένα και μοναδικό στόχο: την θέωση των μελών της. Αυτός ο στόχος μένει στους αιώνες αμετάθετος και αμετάβλητος. Η μεταβολή του στόχου σημαίνει αυτόματα αλλοτρίωση της Ενορίας και έκπτωσή της σε μια κοσμική ομοδοποίηση (σύλλογο, σωματείο κ.τ.ό.), που χάνει πια τον χαρακτήρα της Εκκλησίας.

1. Η ζωή της Ενορίας αναπτύσσεται ως εν Χριστώ κοινωνία, όπως αυτή εκφράζεται ακριβώς στις γνωστές περικοπές Πράξ. 2, 42-47 και 4, 32-37. Εις Κύριος, μία πίστις, μία ζωή, μία κοινωνία. Ο Χριστός μας δεν σώζει ατομικά και αυτόνομα τον καθένα, αλλά κοινωνικά - ομαδικά, ως μέλος ενός σώματος, μιας κοινωνίας, της κοινωνίας του σώματός Του. Χωρίς πλήρη και οργανική ένταξη στο σώμα δεν υπάρχει θέωση - σωτηρία. Γι' αυτό οι πρώτοι χριστιανοί χάραξαν ένα δρόμο, που οφείλουν να ακολουθούν όλοι οι πραγματικοί χριστιανοί στους αιώνες: την ολοτελή δηλαδή εγκατάλειψη («απόταξη») του κόσμου και την «σύνταξή» τους με τον Χριστό, όπως ομολογούμε στην ακολουθία του Βαπτίσματος. Η Εκκλησία υπάρχει στον κόσμο ως «τρίτον γένος», ξένο και προς τον ιουδαϊσμό και τον εθνικό κόσμο, αυθύπαρκτο και ανεξάρτητο μέγεθος, με αποκλειστικότητα στη χορήγηση σωτηρίας (θέωσης).

Τούτο όμως σημαίνει προσφορά - παράθεση όλης της ζωής στον Χριστό («... πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα»). και της πνευματικής και της σωματικής - υλικής. Όλος ο άνθρωπος γίνεται δεκτός από τον Χριστό και όλη η ζωή του. Εντάσσεται ο πιστός στην εν Χριστώ κοινωνία με όλα τα προβλήματά του. Η Εκκλησία δεν τεμαχίζει τον άνθρωπο σε ψυχή και σώμα, ώστε να διακρίνει και τα πνευματικά από τα υλικά. Κατά τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά το «κατ' εικόνα» αναφέρεται σ' όλο τον άνθρωπο: «Μη αν ψυχήν μόνην, μήτε σώμα μόνον λέγεσθαι άνθρωπον, αλλά το συναμφότερον, ον δη και κατ' εικόνα πεποιηκέναι ο Θεός λέγεται» (Ε.Π. 150, 1361C).

Ο Χριστός προσλαμβάνει και σώζει ολόκληρο τον άνθρωπο, ως ψυχοσωματική ενότητα και ολότητα. Δεν τον ξεσχίζει, δεν τον κομματιάζει. Όπως θα πει ο άγ. Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Όλον όλος ανέλαβέ με και όλος όλω ηνώθη, ίνα όλω την σωτηρίαν χαρίσηται». Γι' αυτό και η διακονία μας προσφέρεται σ' ολόκληρο τον άνθρωπο. Είναι διακονία «πνευματική», αλλά και «σωματική - υλική». Ολόκληρος ο άνθρωπος είναι ανάγκη να σωθεί. Να απαλλαγεί - απελευθερωθεί από την αμαρτία, την φθορά, τον θάνατο και να θεωθεί. Και αυτό γίνεται με την «Χριστοποίηση» όλης της ζωής μας, πνευματικής και σωματικής, προσωπικής και κοινωνικής. Μια αντίληψη, συνεπώς, ότι είναι δυνατόν πνευματικά (κατά την ψυχή) να τροφοδοτείται ο άνθρωπος από τον Χριστό, σωματικά δε και κοινωνικά να δηλητηριάζεται από την «αθεΐα» των πολιτικών και κοινωνικών συστημάτων του κόσμου, είναι ορθόδοξα παντελώς αδιανόητη. Το δράμα της εκκλησιαστικής μας ζωής από την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους (1830) είναι, ότι η διακονία μας στην Ενορία περιορίσθηκε στα «πνευματικά» (λατρεία και μυστήρια), το δε ενδιαφέρον μας για τα «κοινωνικά» εντοπίσθηκε στη «φιλανθρωπία», με την τυποποιημένη μορφή της «ελεημοσύνης». Θεωρούν δε εντελώς φυσικό οι (υποτιθέμενοι) πιστοί - μέλη της ενορίας μας να αγωνίζονται ή να προσδοκούν να «σώσουν» τον κοινωνικό μας χώρο με τους καπιταλισμούς και σοσιαλισμούς της Φραγκιάς, σαν να μην ήταν η φωνή του Θεού που διακηρύττει, ότι με την σάρκωση του Θεού Λόγου «γέγονε καινά τα πάντα» (Β' Κορ. 5, 17). Βέβαια, το τραγικό μας λάθος θεμελιώνεται στην πλάνη, που επικράτησε μετά την Επανάσταση του 1821, ότι η πολιτική μας ζωή και τα πρόσωπα, που ανέλαβαν να την διακονήσουν, συνιστούσαν συνέχεια του Βυζαντίου - Ρωμανίας και της Τουρκοκρατίας, ενώ τώρα μέσω της πολιτικής κυρίως είχε εισβάλει η Φραγκιά στη ζωή μας με όλα τα εξουθενωτικά επακόλουθα αυτής της εισβολής. (Βλ. γι' αυτά στου Γ.Δ. Μεταλληνού, Ιδεολογικοί προσανατολισμοί και δομικές διαφοροποιήσεις στη Νεοελληνική κοινωνία, περιοδ. ΚΟΙΝΩΝΙΑ, έτ. ΚΖ (1984), σ. 205-228).

Πώς νοείται εκκλησιοκεντρικά η ένταξη ΟΛΗΣ της ζωής μας στη ζωή της Εκκλησίας - ενορίας, φαίνεται στην Κ. Διαθήκη από την διακονία των «Επτά» (διακόνων - Πράξ. κεφ. 6), που ήταν μία μορφή «πολιτικής» (δηλαδή Κοινωνικής) διακονίας, και από τον θεσμό της «κοινοκτημοσύνης» (Πράξ. β' και δ') και των «λογιών» (= συλλογή οικονομικής βοήθειας για τις πτωχότερες κοινότητες. Γαλ. 2, 10 - Α' Κορ. 16, 2 ε. κ.λπ.), που όπως επεκτάθηκε στις χριστιανικές κοινότητες έδωσε στην Εκκλησία την μορφή μιας εν Χριστώ Κοινοπολιτείας, μιας οικουμενικής αυτοτελούς κοινωνίας της όλης ζωής. (Βλ. περισσότερα στου Γ.Δ. Μεταλληνού, Ορθοδοξία και Κοινωνικοπολιτική διακονία, στον τόμο: «Η Ορθοδοξία ως πολιτική διακονία», Λευκωσία 1984, σ. 9-40).

2. Η «ολοτελής» ένταξη όμως του ανθρώπου στο σώμα του Χριστού δεν εξαρτάται από μια απλή απόφαση του ανθρώπου, από μόνη τη θέλησή του. Έχει ορισμένες θεμελιακές και απαράβατες προϋποθέσεις. Δεν είναι κάτι ανάλογο με την ένταξη σε κάποιο Σύλλογο - Σωματείο, όπου αρκούν η συμπλήρωση τυπικών διατυπώσεων και η εκπλήρωση - τήρηση ορισμένων συμβατικοτήτων. Δεν στηρίζεται δηλαδή σε εξωτερικές ενέργειες και πράξεις. Η συμμετοχή στην εν Χριστώ κοινωνία απαιτεί εσωτερικές για τον άνθρωπο διεργασίες, όπως βλέπουμε πάλι στην Κ. Διαθήκη. Χρειάζεται όμως η ορθή (θα έλεγα καλύτερα: αγιο-πνευματική) προσέγγισή της, που εξασφαλίζεται μόνο μέσω των Αγίων Πατέρων. Στο σημείο αυτό θα μου επιτραπεί μια παρέκβαση.

Συχνά διαβάζουμε την Γραφή επίπεδα, χωρίς να μπορούμε να δούμε ανάγλυφες και ζωντανές τις αφηγήσεις της. Τούτο συμβαίνει, γιατί αγνοούμε την «γλώσσα» της Γραφής, την «σημαντική» της. Και εννοώ την θεολογική - εκκλησιαστική γλώσσα. Κάθε λέξη - όρος της Γραφής αναφέρεται σε μια πραγματικότητα, εκφράζει μια πραγματικότητα της εκκλησιαστικής ζωής, γνωστή σ' εκείνους που την βιούν, τους θεουμένους. Έξω από τον κύκλο των θεουμένων η Γραφή μένει «βιβλίον εσφραγισμένον σφραγίσιν επτά» (Αποκ. 5, 1), δηλαδή τελείως ακατάληπτο. Τότε οι γραφικοί όροι μένουν άχρωμοι, ανέκφραστοι, νεκροί και νοούνται με τη σημασία, που έχουν λάβει στην χρήση του κόσμου. (Αυτή είναι η μη εκκλησιαστική, η αιρετική ερμηνεία τους). Αυτό δυστυχώς συμβαίνει συχνά και σε μας, τους κληρικούς και «θεολόγους», όταν δεν έχουμε πατερικές - παραδοσιακές, αλλά κοσμικές (φράγκικες) προϋποθέσεις στην μελέτη της Γραφής. Μόνο με την βοήθεια των θεουμένων, των Αγίων μας Πατέρων, μπορούμε να προσεγγίσουμε ορθόδοξα την Γραφή. Γι' αυτό δεν μπορεί να υπάρξει Ορθοδοξία χωρίς θεουμένους - Αγίους (Πατέρες). Η (προτεσταντική) απολυτοποίηση και απομόνωση της Γραφής, που συνοδεύεται με την απόρριψη των Πατέρων, γίνεται συχνά και από «ορθοδόξους» δεκτή, με ευνόητα τα αποτελέσματα. Χωρίς όμως Πατέρες η Γραφή μένει ανερμήνευτη και ακατανόητη, γιατί η Γραφή είναι βιβλίο της Εκκλησίας, μιλεί την γλώσσα της Εκκλησίας και μόνο τα γνήσια μέλη της Εκκλησίας, οι θεούμενοι - Άγιοι, γνωρίζουν την γλώσσα της Γραφής (βλ. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, Αγία Γραφή - Εκκλησία - Παράδοσις. Μετάφρ. Δημ. Τσάμη, Θεσσαλονίκη 1976). Δεν είναι άρα περίεργο, ότι πολύ συχνά η ακαδημαϊκή μας θεολογία και ερμηνευτική διαφέρουν από την θεολογία των Πατέρων και της Λατρείας μας, στην οποία ο πατερικός λόγος γίνεται  ευχή και ύμνος της Εκκλησίας. Γιατί τα κριτήρια και τα ερμηνευτικά κλειδιά μας δεν είναι πατερικά. (Για τα πατερικά αυτά κριτήρια βλ. π. Ιωάν. Ρωμανίδου, Ρωμαίοι ή Ρωμηοί Πατέρες της Εκκλησίας, τόμ. Α', Θεσσαλονίκη 1984).

Από την Κ. Διαθήκη, μέσω της πατερικής ερμηνευτικής, μαθαίνουμε πώς γινόταν στους πρώτους αιώνες η «μύηση» -η εισαγωγική κατήχηση- των ερχομένων στην Εκκλησία. Την πρώτη μέρα ονομαζόταν κάποιος «χριστιανός», μολονότι ως κατηχούμενος δεν μετείχε στην μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Δεν ξέρω πώς θα αντιδράσει ο καθένας μας, πληροφορούμενος, ότι οι γνωστότατοί μας Μ. Βασίλειος και Γρηγόριος ο Θεολόγος στην Αθήνα ονομάζονταν και ζούσαν ως χριστιανοί, αλλά δεν κοινωνούσαν, αφού ακόμη δεν είχαν βαπτισθεί! Σήμερα, που επεκράτησε να βαπτιζόμασθε σε βρεφική ηλικία, θεωρείται αυτονόητη η χριστιανική ιδιότητα και το δικαίωμα να μετέχει κάποιος στη θεία κοινωνία, έστω και αν μετά το βάπτισμα -όπως συμβαίνει σε πολλούς- έχει τελείως απομακρυνθεί από την εν Χριστώ ζωή. Βαπτιζόταν όμως κανείς, αφού εισαγόταν στην πρακτική της καθάρσεως της καρδιάς του από τα πάθη, με τη βοήθεια του Γέροντά του (όπως γίνεται σήμερα στα μοναστήρια), για να μπορεί εν συνεχεία να δεχθεί τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, το «βάπτισμα του Πνεύματος» (Πράξ. 1, 5) μέσα στην καρδιά του. Ο νηπιοβαπτισμός υπήρχε πράγματι, αλλά εφαρμοζόταν μόνο σε ζωντανές χριστιανικές οικογένειες, στις οποίες υπήρχαν οι προϋποθέσεις, ώστε τα βαπτιζόμενα νήπια να συνεχίζουν την εν Χριστώ ζωή κοντά στο Γέροντα -Πνευματικό τους και μέσα στην οικογένειά τους.

Εξίσου ακατανόητοι είναι και οι «Εξορκισμοί», που διαβάζονται στην «Κατήχηση», που προηγείται της ακολουθίας του βαπτίσματος. Με την τυποποίηση που έλαβαν, ενώθηκαν, σε μια ακολουθία, «Κατήχηση» και «Βάπτισμα», και οι εξορκισμοί ακούονται σαν μαγικά λόγια στους παρισταμένους, κυρίως δε τους γονείς και τον ανάδοχο, που συνήθως είναι «χριστιανοί της ταυτότητας» και μόνο. Δεν καταλαβαίνει κανείς το πραγματικό τους νόημα και τον λόγο υπάρξεώς τους. Οι «Εξορκισμοί» όμως ήταν το επιστέγασμα του αγώνα του κατηχουμένου να μάθει να αντιστέκεται και να κατανικά τις μεθοδείες του διαβόλου κοντά στον Πνευματικό - Κατηχητή του, με βάση τα τρία προβαπτισματικά Ευαγγέλια (τα λεγόμενα «συνοπτικά»). Το Κατά Ιωάννην, ως πνευματικό, διδασκόταν μετά το βάπτισμα, στους νεοφωτίστους. Γι' αυτό και μέχρι σήμερα στη λειτουργική μας Πράξη από το Πάσχα και μετά αναγινώσκεται το Κατά Ιωάννην (την νύχτα του Πάσχα βαπτίζονταν οι κατηχούμενοι). Όλα αυτά, τυποποιημένα, έγιναν πια αγνώριστα. Και αυτά δεν είναι παρά μερικά παραδείγματα.

Μετά τον επίσκοπο, βασικοί πνευματικοί πατέρες και διδάσκαλοι ήσαν οι πρεσβύτεροι. Αλλά και λαϊκοί ακόμη, όπως συμβαίνει σήμερα με (μη χειροτονημένους) μοναχούς. Γιατί όσοι περνούσαν το στάδιο της καθάρσεως και έφθαναν στο στάδιο του φωτισμού του Αγίου Πνεύματος ήσαν «πνευματικοί», δηλαδή «Πνευματοφόροι». Γι' αυτό και το βάπτισμα ονομάζεται «φώτισμα» και «φωτισμός». Η κατήχηση δεν ήταν απλή μετάδοση γνώσεων θρησκευτικών, ούτε παράδοση κάποιου κώδικος ηθικής, που εκαλείτο ο κατηχούμενος να εφαρμόζει. Ήταν εισαγωγή, μύηση και ένταξη σε μια ζωή, στην εν Χριστώ ζωή. Σε μια νέα ζωή, ξένη προς την ζωή του κόσμου. Όπως ο ναυτικός μαθαίνει να ταξιδεύει στη θάλασσα, το ίδιο και ο νέος πιστός μάθαινε, πώς να ταξιδεύει στην «θάλασσαν του βίου». Πώς να αποξενώνεται συνεχώς από τη ζωή της αμαρτίας -του θανάτου και να ζει εν Χριστώ την ζωή του Πνεύματος. Αν θέλαμε σήμερα να βρούμε κάτι ανάλογο, θα μπορούσαμε να παραπέμψουμε τους εαυτούς μας σε ένα ορθόδοξο Μοναστήρι και την είσοδο σ' αυτό. Ο δόκιμος μοναχός είναι -τηρουμένων των αναλογιών- ο κατηχούμενος της αρχαίας Εκκλησίας. Από τον αγώνα του να ενταχθεί στη μοναστική ζωή, μπορούμε αναλογικά να καταλάβουμε τί εσήμαινε στους πρώτους αιώνες είσοδος στην Εκκλησία. Το μοναστήρι έμεινε, από τον δ' αιώνα, η συνέχεια της ζωής της Εκκλησίας των πρώτων αιώνων και το αυθεντικό υπόδειγμα χριστιανικότητας.

3. Στη ζωή της τοπικής εκκλησίας - ενορίας έχει πρωταρχική σημασία ο Πνευματικός Πατέρας, ο Γέροντας, όπως θα ονομασθεί αργότερα, που συνήθως συμπίπτει με τον Κληρικό - Εφημέριο. Γύρω από τον Πνευματικό Πατέρα μαζεύονται τα πνευματικά του τέκνα. Βέβαια στην Εκκλησία υπάρχουν και Πνευματικές Μητέρες, που αναλαμβάνουν και αυτές την ίδια υψηλή αποστολή. Οι Πνευματικοί Πατέρες (Μητέρες) πραγματοποιούν εν Χριστώ την αναγέννηση, για την οποία μίλησε ο Κύριος στον νυκτερινό μαθητή του Νικόδημο (Ιωάν. κεφ. 3), την πνευματική αναγέννηση του πιστού. Δεν είναι απλώς διδάσκαλος, παιδαγωγός, αλλά αυτός (αυτή) που αναγεννά τον άνθρωπο. Αυτό υπογραμμίζει ο Απ. Παύλος, πνευματικός Πατέρας πολλών στην εποχή του: «Εάν γαρ μυρίους παιδαγωγούς έχητε εν Χριστώ, αλλ' ου πολλούς πατέρας. εν γαρ Χριστώ Ιησού δια του ευαγγελίου εγώ υμάς εγέννησα» (Α' Κορ. 4, 15). Ο Παύλος μας δίνει και τις συντεταγμένες της πνευματικής πατρότητος: «Εν Χριστώ»: αναγεννούν όχι δικά τους αλλά του Χριστού τέκνα, αναγεννημένοι πρώτα όντες οι ίδιοι. και «δια του ευαγγελίου»: με την μέθοδο σωτηρίας, που ο Χριστός προσφέρει στο κήρυγμα - ευαγγέλιό του. Ο Πνευματικός εν Χριστώ δημιουργεί Πνευματικούς. Εδώ όμως αναφύεται η ανάγκη να διευκρινισθεί κάπως πλατύτερα η έννοια του «Πνευματικού».

Πνευματικός στην εκκλησιαστική γλώσσα δεν είναι ο διανοητικά καλλιεργημένος, ο διανοούμενος, αλλ' αυτός που έχει Άγιο Πνεύμα μέσα του, που έχει καταστεί «ναός του Αγίου Πνεύματος», ο Πνευματοφόρος. Πνευματικοί είναι οι θεούμενοι. Οι Άγιοι. Γι' αυτό στην Ορθοδοξία δεν αναγνωρίζονται ως Άγιοι απλώς οι μεγάλοι διδάσκαλοι του Γένους, έστω και αν είναι γνωστοί ως ευσεβείς χριστιανοί, αλλ' όσοι έφθασαν στον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και έδωσαν απτά σημεία γι' αυτό (χαρίσματα, θαύματα, άφθαρτα λείψανα κ.λπ.). Αυτή όμως η πορεία (των Πνευματικών) προς την θέωση δεν είναι προορισμός των ολίγων, μιας «ελίτ» στην Εκκλησία, αλλ' ΟΛΩΝ των πιστών. Προορισμός κάθε πιστού στην Ορθοδοξία είναι να φθάσει στη θέωση, να γίνει «θεός κατά χάριν». Αυτό είναι και το έργο της ενορίας. Να γίνει «εργαστήριον αγιότητος και "ιατρείον πνευματικόν"» για κάθε πιστό.

Στο σώμα του Χριστού (και συνεπώς και στη ζωή της Ενορίας) εισέρχεται ο άνθρωπος, για να θεραπευθεί. Να θεραπεύσει την αρρώστια της πτώσεως, που είναι η αδρανοποίηση της προσευχητικής λειτουργίας του «νου» (δυνάμεως της ψυχής) και η απώλεια της «μνήμης του Θεού» (της νοεράς ευχής) μέσα στην καρδιά. Ο «εσκοτισμένος» από τους λογισμούς και τα πάθη «νους» πρέπει να χωρισθεί από την «λογική» (τον λόγο, την διάνοια) και να επιστρέψει στην καρδιά, όπου είναι η οικεία του θέση. Η κάθαρση του «νου» - καρδίας από λογισμούς και πάθη είναι η θεραπεία του ανθρώπου, που (πρέπει να) συντελείται μέσα στο Πνευματικό Νοσοκομείο της Ενορίας. Χωρίς την θεραπεία αυτή, που ισοδυναμεί με την επιστροφή - επάνοδο στην προπτωτική κατάσταση της καθαρότητας του «κατ' εικόνα», δεν μπορεί να προχωρήσει ο άνθρωπος στον φωτισμό του αγίου Πνεύματος και να δεχθεί ως θεϊκό δώρο -και στον κόσμο αυτό- την θέωση, την τελείωση της ανθρωπίνης υπάρξεως μέσα στην άκτιστη χάρη και βασιλεία του Τριαδικού Θεού. (Για το θέμα βλ. την εκτενή Εισαγωγή του π. Ι. Ρωμανίδη στο παραπάνω βιβλίο του).

Όποιος φθάσει στον αγιοπνευματικό φωτισμό αποκτά αληθινή -ανιδιοτελή- αγάπη και μπορεί να ενταχθεί σωστά στην κοινωνία των αδελφών του. Ο έχων -συνεπώς- στην καρδιά του ένοικο το Άγιο Πνεύμα είναι πραγματικό μέλος του σώματος του Χριστού, διαφορετικά μένει συνεχώς κατηχούμενος («ιδιώτης» της Α' προς Κορινθίους), έστω και αν δέχεται, μηχανικά και τυπικά, όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας.... Είναι κατηγορηματικός ο λόγος του Αποστόλου: «Ει δε τις Πνεύμα Χριστού ουκ έχει, ούτος ουκ έστιν αυτού» (Ρωμ. 8, 9). Αντίθετα, ο καθαρμένος, που έχει δεχθεί την «επίσκεψη» του Πνεύματος, έχει κατά τον ίδιο Απόστολο απτά δείγματα της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος στην καρδιά του, την «νοερά ευχή», την προσευχή του Πνεύματος «αδιάλειπτη» (Α' Θεσσ. 5, 17) στην καρδιά: «Ότι δε εστέ υιοί (επειδή φθάσατε στην κατάσταση της υιοθεσίας), εξαπέστειλεν ο Θεός το πνεύμα του υιού αυτού εις τας καρδίας υμών κράζον αββά ο Πατήρ» (Γαλ. 4, 6). Το Πνεύμα το Άγιον τότε «εντυγχάνει» (προσεύχεται) «στεναγμοίς αλαλήτοις» (Ρωμ. 8, 26) μέσα στην καρδιά.

Η ένταξη στην πνευματική ζωή (η πορεία: κάθαρση - φωτισμός - θέωση) είναι βασική και αμετακίνητη προϋπόθεση για την ορθή ενσωμάτωση στη ζωή της εκκλησίας - ενορίας. Διότι η πνευματική ζωή, με την παραπάνω κυριολεκτική σημασία, είναι προϋπόθεση και της ορθής κοινωνικότητας. Οι κοινωνικές αρετές δεν μπορούν ποτέ να είναι ατομικά επιτεύγματα της θελήσεως του ανθρώπου, αλλά «καρποί» του Αγίου Πνεύματος (βλ. Γαλ. 5, 22: «Ο δε καρπός του Πνεύματος εστιν αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, αγαθωσύνη, πίστις, πραότης, εγκράτεια»). Όπου δεν υπάρχει «Άγιον Πνεύμα», δεν υπάρχει ούτε και ο καρπός Του. Ο εθιμικός και κληρονομικός χριστιανισμός, που επιβλήθηκε με την πάροδο των αιώνων στη ζωή μας, είναι η αιτία της σημερινής ανωμάλου καταστάσεως, όπου ο λόγος του Χριστού μας «γινώσκω τα εμά και γινώσκομαι υπό των εμών» (Ιωάν. 10, 14) έχασε στην ενοριακή μας ζωή την σημασία του. Γι' αυτό έμεινε το Μοναστήρι -θα πω και πάλι- εις τύπον της εκκλησίας - ενορίας, γιατί εκεί (όταν λειτουργεί μέσα στην παράδοση), σώζεται ο αγώνας για κάθαρση και φωτισμό της καρδίας. Στο σημείο δε αυτό θα τολμήσω να προσθέσω, ότι ίσως μια μελλοντική πολιτειακή κατοχύρωση και του «ελευθέρου βαπτίσματος» (κατά το θέσπισμα του ελευθέρου «πολιτικού γάμου»), παρά τις ευνόητες συνέπειες, θα βοηθήσει στην επιστροφή στα αυθεντικά πλαίσια της παραδόσεώς μας....

4. Με βάση την παραπάνω αναφορά στην ορθόδοξη πνευματικότητα κατανοούμε καλύτερα τη θέση των Κληρικών στην ζωή των ενοριών μας. Θα υπογραμμίσω μερικές όψεις του θέματος.

Κληρικοί γίνονταν στους πρώτους αιώνες οι πνευματικοί - οι φωτισμένοι από το Άγιο Πνεύμα και όχι απλώς οι «ηθικοί» και «πεπαιδευμένοι». Μη λησμονούμε ότι και οι μεγάλοι αιρετικοί (π.χ. Άρειος) ήσαν -εξωτερικά- ηθικοί και «ανεπίληπτοι». Πνευματοφόροι όμως δεν ήσαν. Ορθόδοξος δεν είναι ο «ηθικός» και θεωρητικά μη αιρετικός, αλλ' αυτός που έχει ενοίκηση του Αγ. Πνεύματος στην καρδιά του, ο θεούμενος. Αυτός πορεύεται «εν τη αληθεία» του θείου φωτισμού. Γι' αυτό θα εισηγηθώ ταπεινά, ότι είναι καλύτερο να μην καλύπτονται τα «εφημεριακά κενά» (υπαλληλική συνείδηση), αν δεν βρίσκονται, αν όχι «πνευματικοί» με την αρχαιοεκκλησιαστική σημασία (πράγμα σπανιώτατο σήμερα), τουλάχιστον άνθρωποι μετανοίας, ταπεινώσεως, προσευχής και πλούσιοι σε μοναστηριακές εμπειρίες. Η χειροτονία δεν φωτίζει μαγικά. προϋποθέτει τον αγιοπνευματικό φωτισμό. Ο μη κεκαθαρμένος και αγιοπνευματικά φωτισμένος γίνεται αχθοφόρος και όχι φορέας της χάριτος. Και ο μεν Θεός «δρα και δια των αναξίων», όπως μας καθησυχάζει ο ι. Χρυσόστομος, αλλά οι μη κεκαθαρμένοι αδυνατούν να γίνουν θεραπευτές και γιατροί των άλλων ακαθάρτων (πρβλ. «ιατρέ θεράπευσον σεαυτόν πρώτον» Λουκ. 4, 23), αφού αγνοούν την μέθοδο της καθάρσεως - θεραπείας και είναι άγευστοι της αγιοπνευματικής εμπειρίας.

Εκείνοι που κρατούν την Ορθοδοξία στον κόσμο σήμερα, είναι οι Άγιοι. Αυτοί μένουν οι γιατροί μας, με τα λόγια τους (πατερικά και λειτουργικά κείμενα), τα λείψανά τους, τα θαύματά τους. Εμείς κρατήσαμε τα κείμενα των Πατέρων, αλλ' αγνοούμε την θεραπευτική μέθοδο, που δημιουργεί αγίους και πατέρες. «Θεραπεύουμε» μόνο με τα λόγια (ευχές), αλλά χωρίς εγχείρηση, αφού ασχολούμεθα με «τελετές» και όχι με την κάθαρση των μελών της ενορίας μας. Αντί να αγωνισθούμε να θεραπεύσουμε με την χάρη του Θεού τους ανθρώπους, επιδιώκουμε να τους «εξασφαλίσουμε» θέση στον παράδεισο, αφήνοντάς τους όμως αθεραπεύτους εσωτερικά και καθιστώντας βασική επιδίωξή μας να δημιουργήσουμε «ηθικούς» και «χρηστούς» πολίτες του παρόντος κόσμου, ευπειθείς και νομοταγείς και τελικά «ευχρήστους» και όχι πολίτες της ουράνιας (άκτιστης και θείας) βασιλείας.

Γ. Η ΕΝΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η Ενορία, με την πνευματικότητα και κοινωνικότητά της, ως χώρος αναπλάσεως και ανακαινίσεως της όλης ζωής, επέζησε -παρόλες τις μεταπτώσεις- σ' όλη την διάρκεια του Βυζαντίου - Ρωμανίας και της Μεταβυζαντινής περιόδου. Αναγεννητικές πνευματικές κινήσεις, όπως του αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου († 1037), των Ησυχαστών (ιδ' αι.), των Κολλυβάδων (ιη' αι.) επαναπροσανατόλιζαν χριστοκεντρικά την πορεία της, ξαναφέρνοντας τον επίσκοπο -(πρεσβύτερο) ησυχαστή και θεραπευτή στη ζωή της εκκλησίας και θέτοντας την πνευματική ζωή (ως πορεία θεώσεως) στο επίκεντρο των σκοπών της εκκλησιαστικής ζωής. Από το 1821 και εδώ, υπό την επίδραση των δυτικοφρόνων διαφωτιστών και μάλιστα του Αδ. Κοραή, ο κληρικός θα εγκαταλείψει τον ησυχασμό, εγκλωβιζόμενος στον ευσεβισμό και την ηθικολογία.

Κατά την Δουλεία, στα πλαίσια της ενορίας αναπτύχθηκε ο κοινοτισμός και συνεχίσθηκε η παράδοση της κοινωνικής υπάρξεως της Ορθοδοξίας. Η κοινοτική οργάνωση της υπόδουλης Ρωμηοσύνης δεν ήταν κάτι το νέο. Ήταν ο ορθόδοξος κοινοτισμός, με θεμέλια καθαρά πνευματικά και όχι ορθολογικά. Η Δουλεία μάλιστα λειτούργησε σαν πρόκληση για την επιστροφή στην πρωτοχριστιανική κοινότητα, με την σύσφιγξη των σχέσεων των Ρωμηών και ανάπτυξη της αδελφικότητας στη ζωή τους. Στην Δουλεία συνέβη δηλαδή, σε μεγαλύτερο βαθμό και ένταση, αυτό που παρατηρείται και σήμερα ακόμη στον χώρο της ρωμαίικης διασποράς. Βέβαια, στην διαμόρφωση αυτή της ζωής συνέβαλαν τα μοναστήρια, που συνέχισαν την λειτουργία τους μέσα και έξω από τα αστικά κέντρα, όπως στη Ρωμανία / Βυζάντιο, και προσέφεραν αυθεντικά θεμέλια κοινωνικότητας. Οι υπόδουλοι Ρωμηοί, μέσα στα ενοριακά πλαίσια, είχαν ισχυρά ανεπτυγμένη τη συνείδηση του αδελφού και γι' αυτό ως αδελφοί προσφωνούνταν μεταξύ τους. Το 1835 ο Κ. Οικονόμος θα παρατηρήσει με παράπονο, ότι η νέα κουλτούρα της Ευρώπης παραμέρισε το «αδελφέ», εισάγοντας στη ζωή των Ρωμηών το φράγκικο «Κύριε» (MONSIEUR, ΜΕΙΝ HERR, SIGNORE κ.λπ.).

Στην Δουλεία η Ενορία έκλεινε μέσα της όλη τη ζωή της Κοινότητας. Και οι συντεχνίες, με τους Αγίους - Προστάτες τους, τον Ναό είχαν ως κέντρο και αφετηρία της δραστηριότητάς τους. Η Ενορία διακρατούσε την πνευματική ζωή, κατεύθυνε τον πνευματικό αγώνα, οδηγούσε στην μετάνοια και στην συναδέλφωση, ιδιαίτερα κατά την Μ. Τεσσαρακοστή και το Πάσχα, με την αλληλοσυγχώρηση. Όλα τα κοινωνικά γεγονότα είχαν ως κέντρο και αφετηρία την Θεία Ευχαριστία και τον Ναό. Δραστηριότητες της αγροτικής ζωής (σπορά, όργωμα, θέρισμα, συγκομιδή καρπών), η «ξέλαση» (συμπαράσταση στις γεωργικές δουλειές εκείνων που είχαν κάποια ανάγκη), η παιδεία, με δάσκαλο κατά κανόνα τον Παπά - εφημέριο, τα ατομικά γεγονότα, που γίνονται και κοινωνικά (γέννηση, βάπτιση, γάμος, κηδεία), τα πανηγύρια στη μνήμη των Αγίων, σε συνδυασμό με εμποροπανηγύρεις κ.τ.ό. Και πάνω απ' όλα, ή καλύτερα μέσα σε όλα, ο Παπάς, Πνευματικός Πατέρας - Φίλος - Αδελφός - Σύμβουλος - Συμπαραστάτης.

Δεν είναι, συνεπώς, καθόλου ανερμήνευτη η άγρια πολεμική των Φράγκων - Βαυαρών, των δυτικών Μισσιοναρίων και των φραγκευμένων συνεργατών τους Ελλήνων εναντίον των Μοναστηριών, των Μοναχών και των παραδοσιακών Κληρικών της Ρωμηοσύνης. Γιατί γνώριζαν καλά, ότι μέσω αυτών διασωζόταν ο πολιτισμός (κοινοτισμός) της Ρωμηοσύνης, που ήθελαν να καταστρέψουν, για να επιτευχθεί η εκφράγκευσή μας. Αν σκεφθούμε, πως στα 1833 βρέθηκαν κάπου 600 Μοναστήρια στη μικρή ελεύθερη Ελλάδα, της Στερεάς και του Μοριά, σημαίνει πως δίπλα σε κάθε μεγαλοχώρι υπήρχε και ένα ή περισσότερα Μοναστήρια, που λειτουργούσαν, παρά τα αντίθετα από την πλευρά των εχθρών της Ρωμηοσύνης λεγόμενα, σαν πνευματικά νοσοκομεία και κολυμβήθρα αναγεννήσεως για τους Ραγιάδες. Και αυτό το γνώριζε καλά η Φραγκιά. Γιατί χιλιάδες (φαινομενικά) περιηγητές και στην ουσία κατάσκοποί της αλώνιζαν σ' όλη τη διάρκεια της Δουλείας την Ρωμαίικη Ανατολή και γνώριζαν κάθε λεπτομέρεια της ζωής της. Κατά τον καλό γνώστη της ιστορίας μας αείμνηστο βρετανό ιστορικό Στήβεν Ράνσιμαν ήταν ευτυχή τα χωριά, που είχαν την τύχη να έχουν κοντά τους Μοναστήρι, γιατί αυτό διακρατούσε την ταυτότητα των Ρωμηών και λειτουργούσε ως χώρος πνευματικού και εθνικού αναβαπτισμού τους.

Η καταστροφική μανία των Δυτικών και των Δυτικοπλήκτων κατά των Μοναστηριών χρησιμοποίησε το όπλο, είτε του κλεισίματός τους, είτε της αχρηστεύσεώς τους, με την μεταβολή της λειτουργίας και προσφοράς τους. Το τελευταίο σήμαινε εξομοίωση του ρωμαίικου μοναχισμού με τον δυτικό μοναχισμό, την μετάθεσή του δηλαδή από τον πνευματικό, θεραπευτικό και αναγεννητικό του ρόλο σε παράγοντα κοινωνικής ωφελείας και κοινωνικού ακτιβισμού, κατά τα φραγκικά πρότυπα (πρβλ. τα παπικά μοναχικά τάγματα). Σύντομα δε, θα οδηγηθούμε στον «κοσμικό μοναχισμό» διαφόρων οργανωμένων ομάδων, που βάση τους δεν θα είναι η αποστολικοπατερική αποστολή του μοναχισμού, αλλά η κοινωνική ιεραποστολή και προσφορά κατά τα δυτικά πρότυπα. Έτσι έχασε και η Ενορία την επαφή της, ιδίως στα αστικά κέντρα, με το Μοναστήρι και χάθηκε το πρότυπο διαμορφώσεως και της ενοριακής ζωής, η οποία προσαρμόσθηκε στις κοινωνικές απαιτήσεις της εποχής και στα δυτικά πλαίσια αναπτύξεώς της. Οι συντηρητικοί της εποχής (ΙΘ' αι.) έπεσαν θύματα της δυτικής αντιμοναστικής προπαγάνδας και συνέβαλαν και αυτοί στην δημιουργία μιας «Νεοελληνικής Εκκλησίας» (κατά τον όρο του Κ. Οικονόμου) ερήμην του παραδοσιακού μοναχισμού και των πνευματικών προϋποθέσεών του.

Δ'. ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Το ερώτημα συνεπώς είναι ευνόητο: τί μπορεί να γίνει σήμερα; Δεν θα απαντήσουμε με δεοντολογίες, εύκολες στη διατύπωση, αλλά δυσκολότατες σε εφαρμογή. Θα επισημάνουμε μερικές αναγκαιότητες, χωρίς την επιδίωξη των οποίων κάθε αληθινή αναγέννηση της ενοριακής και εκκλησιαστικής ζωής μας είναι αδύνατη.

Πρώτιστη ανάγκη είναι να βιώνεται η εσχατολογική αυτοσυνειδησία της Ορθοδοξίας και στη σημερινή ιστορική πραγματικότητα. Πώς δηλαδή θα λειτουργήσουμε, όλοι μαζί και η ενοριακή ζωή μας, ορθόδοξα, μέσα στα σημερινά πολιτικά - πολιτισμικά και κοινωνικά δεδομένα. Αυτή, άλλωστε, είναι η στάση της Ορθοδοξίας σε κάθε εποχή. Διακρατεί τη συνέχειά της, όχι μέσω κάποιας συντηρητικής διασύνδεσης με το παρελθόν, αλλά παροντοποιώντας την παράδοσή της στο κάθε παρόν, κινουμένη στο δικό της διαρκές παρόν ζωής και μαρτυρίας. Αυτό πραγματοποιείται με την διατήρηση των πλαισίων της, μέσα στα οποία η ζωή της μπορεί να γίνεται διαρκές βίωμα.

Καμιά δυνατότητα όμως δυναμικής επιστροφής στην παράδοσή μας δεν είναι δυνατή, αν δεν ξεκαθαρισθεί πρώτα τί επιδιώκουμε. Αν δεν συνειδητοποιηθεί η κατάστασή μας και η απόστασή της από την ορθόδοξη αυθεντικότητα (αυθεντική Ορθοδοξία) και αν δεν μας κυριεύσει ο «μανικός έρωτας» του «πρωτοκτίστου κάλλους» μας. Άλλωστε αυτό συμβαίνει πάντα. χωρίς συνειδητοποίηση της αμαρτίας η μετάνοια είναι αδύνατη. Ερωτάται όμως: πώς θα γνωρίζει ο σημερινός ορθόδοξος ποια είναι η αυθεντική ορθόδοξη ζωή, αν δεν έχει συνεχή και άμεση επαφή με την πατερική παράδοση; Είναι τραγικό, ότι συνεχώς τροφοδοτούμεθα θεολογικά από «λάκκους συντετριμμένους». Προτεσταντικά και Παπικά θεολογικά βιβλία, γεμάτα διανοητικισμό, στοχασμό και μεταφυσική, φαντασία δηλαδή και αυτοσχεδιασμό, διαβάζονται ως εκκλησιαστική θεολογία όχι μόνο από τους σπουδάζοντες στο Εξωτερικό, αλλά και μέσα στη Χώρα μας, μεταφραζόμενα από θαυμαστές της ωραιολογίας και των στοχαστικών φιλοσοφικών διεισδύσεων και προσφερόμενα ως η κορυφή της θεολογικής «επιστήμης». Έτσι, οικοδομούμε ένα «ευρωπαϊκό χριστιανισμό», σαν αυτόν, που είχε επιθυμήσει και σχεδιάσει για την νέα Ελλάδα ο μακαρίτης Αδ. Κοραής, αλλά ολότελα ξένο προς την σώζουσα πατερική πνευματικότητα. Μέσα στους Πατέρες και την Λατρεία της Εκκλησίας θα βρούμε ανόθευτη την χριστιανική παράδοση. Και είναι ευλογία, που τόσες πατερικές εκδόσεις κυκλοφορούν στις ημέρες μας. Χρειάζονται όμως τα κατάλληλα κλειδιά στη μελέτη των Πατέρων και αυτά μόνο ο Πατερικά αναγεννημένος μπορεί να μας προσφέρει.

Μόνο πατερικά μπορεί να συνειδητοποιηθεί, ότι κύριος σκοπός της Ενορίας δεν είναι να επιτελεί απλά κάποιο κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο ή να εξαντλείται σε «τελετές» και «πανηγύρεις» και ληξιαρχικές διεκπεραιώσεις, αλλά να είναι ζωντανό και ενεργό «εργαστήριο» σωτηρίας - θεώσεως. Να είναι στίβος αγώνα κατά του θανάτου, της αμαρτίας, της φθοράς και κολυμβήθρα αναγεννήσεως και αναστάσεως. Το κοινωνικό (φιλανθρωπικό) έργο τότε θα είναι εντεταγμένο μέσα στον αγώνα θεώσεως, η δε κοινωνικότητα και αδελφικότητα, θα είναι φυσικοί καρποί της κοινωνίας με την Άκτιστη Θεία Χάρη.

Όταν η Ενορία αποκτήσει επίγνωση του αληθινού λόγου υπάρξεώς της, τότε θα παύσει να είναι τόπος περιπτωσιακής συνάντησης, και θα γίνει το απόλυτο κέντρο της όλης ζωής γι' αυτούς, έστω, που θέλουν να είναι χριστιανοί. Τότε ο Ναός δεν θα περιορίζεται σε χώρο τελετών ή έστω -στην καλύτερη περίπτωση- σε κέντρο λατρείας, αλλά θα λειτουργεί, όπως ακριβώς το «Καθολικό» σε ένα Μοναστήρι. Όπως στο μοναστικό Κοινόβιο υπάρχει μόνιμη διασύνδεση ανάμεσα στην Αγία Τράπεζα, την Τράπεζα και το Κελλί, και η λειτουργία του Ναού συνεχίζεται στη λειτουργία της Τραπέζης και του Κελλιού, έτσι και σε μια αυθεντική Ενορία, η λειτουργία του ενοριακού κέντρου προεκτείνεται στο σπίτι του κάθε ενορίτη, που γίνεται και αυτό «κατ' οίκον» εκκλησία. Η συμπληρωματικότητα και αλληλοπεριχώρηση Ναού και Οικίας είναι επιβεβλημένη. Θα προσέθετα: και Κοινοτικού ή Δημοτικού Καταστήματος, όπως στην Τουρκοκρατία.

Τότε επιτυγχάνεται η αναγκαία ενότητα πνευματικής και κοινωνικοπολιτικής ζωής που είναι η φυσική ζωή του ορθοδόξου. Αυτή την έννοια έχει ο Αγιασμός «επί εγκαταστάσει Δημοτικής ή Κοινοτικής Αρχής», που βρίσκουμε μέσα στο Ευχολόγιό μας. (Εκεί διαβάζουμε στην Ευχή λ.χ.: «... έδωκας πάλιν άρχοντας ημίν, εις το άρχειν και κρίνειν ανά μέσον του λαού.... Συ έδωκας ημίν άρχοντας κατά την καρδίαν ημών, αυτός δε και δος αυτοίς άρχειν μετ' επιστήμης... Κατάστησον αυτούς διακόνους εις το αγαθόν. τας οδούς σου γνώρισον αυτοίς και οδήγησον αυτούς επί την αλήθειάν σου, ίνα πορευθώσιν εν ακακία και στώσιν εν ευθύτητι. Διακονησάτωσαν και ου διακονηθήτωσαν. ουκ άρξουσιν ούτοι εν ημίν, αλλά Συ άρξεις ημών δι' αυτών...»). Έτσι αποκτά η Ενοριακή ζωή την ενότητα και πληρότητά της, η οποία σύμφωνα με τα κείμενα της παραδόσεώς μας είναι θεωρητικά δεδομένη, αλλ' η πράξη παραλλάσσει, γιατί δεν διαμορφώνεται σύμφωνα με τις Ευχές, αλλά με βάση ξένα πρότυπα, εισαγόμενα στον Τόπο μας και επιβαλλόμενα στανικά στη ζωή μας.

Αυτή όμως η καθολική αυτοπαράδοσή μας στην ενοριακή ζωή απαιτεί την απόλυτη αποδέσμευσή μας από τα οποιαδήποτε δεσμά του κόσμου. Από πολιτικές παρατάξεις λ.χ. και ιδεολογίες, αλλά και συσσωματώσεις διάφορες -οποιασδήποτε φύσεως-, που ή αντιποιούνται το έργο της Ενορίας ή το περιθωριοποιούν και το αποδυναμώνουν. Έτσι θα διορθωθεί μια τάση, που άρχισε από τον Απ. Μακράκη († 1905): αντί να επιδιώκεται δηλαδή η αναγέννηση της υπάρχουσας ενορίας, να εγκαταλείπεται η ενορία για χάρη μιας παρ-ενορίας, όχι έστω με την έννοια της παρεκκλησιαστικότητας, αλλά της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Η εποχή μας, με όλη την πρόοδο που παρατηρείται στην αναπροσαρμογή των νοοτροπιών μας, προσφέρεται για μια τέτοια επανενοριοποίηση της όλης ζωής μας.

Η «επιστροφή» αυτή (θα την έλεγα καλύτερα: μετάνοια) είναι με την χάρη του Θεού δυνατή. Γιατί ο Θεός θέλησε να μείνει -παρά τις προσπάθειες πολλών για το αντίθετο- ζωντανό και ενεργό στη ζωή μας το πρότυπο της ενοριακής ζωής, που είναι το κοινοβιακό Μοναστήρι. Όσο υπάρχουν ορθόδοξα Μοναστήρια, δεν χάνεται η ελπίδα μας. Πάντα στην Ορθοδοξία (από τον δ' αι.), διαμορφωνόταν η ενοριακή ζωή με βάση την λειτουργία του Μοναστηριού. Αυτό που μερικοί «προοδευτικοί» (κληρικοί και λαϊκοί) της εποχής, την εξάρτησή μας δηλαδή από το Μοναστήρι, το θεωρούν ως κατάρα, στην ιστορία της Ρωμηοσύνης λειτούργησε ως ευλογία. Το Μοναστήρι, άλλωστε, έγινε στην εκκλησιαστική ζωή μας πρότυπο και κανόνας ζωής από το δ' αιώνα, γιατί προηγουμένως οι χριστιανικές κοινότητες αναπτύσσονταν σαν κοινόβια μέσα στον κόσμο, συνδυάζοντας πνευματικότητα και κοινωνικότητα, σε μια αδιάσπαστη ενότητα ζωής.

Είναι όμως συνήθεια να ζητά κανείς (από τον Ομιλητή) και κάτι πρακτικότερο: συγκεκριμένη γραμμή πορείας. Προσωπική μου γνώμη είναι, ότι δεν έχει ανάγκη ο άνθρωπος από τέτοια σχέδια (συνταγές), αλλά μόνο από Χάρη. «Ζητείτε και ευρήσετε», όπως ακριβώς και στον πνευματικό αγώνα. Παρόλα αυτά, θα αναφερθώ δειγματοληπτικά και σε μερικά μικρά βήματα, που μπορούν να σημαδεύσουν κάποια αρχή της προσπάθειάς μας.

Το πρώτο αναγκαιότατο βήμα νομίζω πως είναι ο επανευαγγελισμός όλων μας. Η επανασύνδεσή μας, έστω θεωρητικά στην αρχή, με την πατερική παράδοση. Η επαναγνωριμία της. Αν δεν αποκτήσουμε συνειδησιακή ενότητα πατερική μέσα μας, πατερικό φρόνημα και «νουν Χριστού», είναι τελείως αδύνατη κάθε προσπάθεια, όσο καλή θέληση και αν υπάρχει. Γιατί υπάρχει τόση πνευματική σύγχυση, τόση πλάνη και ασυμφωνία έχει κυριεύσει την συνείδησή μας, που καμιά ενότητα δεν μπορεί να δημιουργηθεί και συμφωνία. Αιώνες τώρα στιβάζεται μέσα μας τόσο κοσμικό πνεύμα, τόσος παπισμός και προτεσταντισμός, που τα ορθόδοξα κριτήρια έχουν τελείως ταφεί και τα αντανακλαστικά μας παντελώς αδρανήσει. Οι Κληρικοί κατά κανόνα «παπίζουμε» και οι λαϊκοί κατά κανόνα «προτεσταντίζουν».

# data[].attributes.body
Σήμερα, ὡς Ἐνορία χαρακτηρίζεται κυρίως ἡ ἐκκλησιαστική περιφέρεια ἑνός ναοῦ(ἐνοριακοῦ), ἀπό τόν ὁποῖον ἀντλεῖ καί αὐτή τό ὂνομά της, ὃπως καί τό σύνολο τῶν ὀρθόδοξων πιστῶν πού κατοικοῦν στήν ἲδια περιφέρεια καί συνέρχονται γιά τίς ἐκκλησιαστικές συνάξεις.
Ὁ σημερινός τύπος τῶν Ἐνοριῶν εἶναι πολύ νεώτερος καί διαμορφώθηκε μεταξύ τοῦ ιε΄ καί τοῦ ιζ΄ αἰῶνος.

Στήν ἐκκλησιαστική πραγματικότητα ἡ βασική μονάδα ὀργανώσεως, ὁ πυρῆνας τῆς ποιμαντικῆς καί διοικητικῆς δομῆς τῆς Ἐκκλησίας, ὡς «σώματος Χριστοῦ» καί ἐν Χριστῷ κοινωνίας, εἶναι ἡ Ἐνορία
Μιχάλης Ζερβός

# data[].attributes.body
Εκκλησία όπως και η ζωή είναι δύσκολο να οριστούν διότι ότι ορίζεται περιορίζεται. Η Εκκλησία μόνο περιγράφεται δια της εικονολογικής γλώσσας, ως άμπελος, σώμα Χριστού, ποίμνιο λογικών προβάτων. Πολλές φορές, όταν ακούμε την λέξη εκκλησία, αυτόματα και μηχανικά έρχεται στον νού μας η εικόνα του κλήρου. Ενδόμυχα, συνειδητά ή ασυνείδητα ταυτίζουμε την εκκλησία με τους επισκόπους και τον κλήρο [1], ενώ παράλληλα δεχόμαστε έναν υποδεέστερο λαό υπό την κυριαρχική εξουσία των ιερέων, ή των «πρώτων». Όσοι δέχονται αυτές τις συγκεχυμένες απόψεις δεν συνειδητοποιούν ότι προέρχονται από την δυτική θεολογία και ότι είναι εντελώς μακρυά από την ορθόδοξή μας παράδοση. Για την Ορθόδοξη παράδοση ο διαχωρισμός της μίας και αδιαιρέτου εκκλησίας σε δύο τάξεις, αυτή του κλήρου και αυτή των λαικών, είναι αδιανόητος [2]. Την Εκκλησία δεν αποτελεί ούτε ο Κλήρος μόνος, ούτε ο λαός μόνος αλλά και οι δύο τάξεις βρίσκονται αρμονικά συνυφασμένες και συνηνωμένες σε ένα σώμα με κεφαλή τον Κύριο Ιησού Χριστό [3].
Μιχάλης Ζερβός

# data[].attributes.body
δικαίωμα, το ειδικό δίκαιο που επιφυλάσσεται σε άτομα ή σε ομάδες κατ΄ εξαίρεση και αποκλειστικότητα: Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει το ~ της απονομής χάριτος. Tα προνόμια της Εκκλησίας / του Πατριαρχείου. 2. το επιπλέον ή αποκλειστικό δικαίωμα, το (φυσικό ή κοινωνικό) πλεονέκτημα, η ιδιαίτερα ευνοϊκή θέση που έχει κάποιος ή κάποιοι σε σχέση με άλλους: Mοναδικό / αποκλειστικό ~. Παλαιότερα οι ανώτατες σπουδές ήταν ~ των πλουσίων. H ενασχόληση με την τέχνη δεν είναι ~ μόνο των καλλιτεχνών. (έκφρ.) θλιβερό* προνόμιο.
Μιχάλης Ζερβός