# data[].attributes.body
Wskaż cechy typowe dla nowomowy w tym tekście

# data[].attributes.body
- w jakich okolicznościach i gdzie narodził się socrealizm;
- kiedy pojawił się w Polsce i czemu miał służyć;
- jakie normy nakładał na twórców;
- do jakich tradycji się odwoływał;
- jakie tematy i bohaterów narzucał;
- jaką rolę pełniło państwo wobec twórców;
- jak długo obowiązywał.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Socrealizm | Przewodnik po sztuce

O krótkim żywocie polskiego socrealizmu

00:00:22 Witam w "Przewodniku po sztuce".

00:00:23 Dziś mowa będzie o socrealizmie.

00:00:26 Termin "realizm socjalistyczny" powstał w mieszkaniu Marsyma Gorkiego

00:00:30 podczas spotkania Józefa Stalina z literatami.

00:00:33 Początkowo funkcjonował w odniesieniu jedynie do literatury,

00:00:36 a stworzył go Iwan Groński,

00:00:39 doradca ideologiczny Józefa Stalina.

00:00:41 Jednak oficjalne wprowadzenie realizmu socjalistycznego,

00:00:44 jako metody obowiązującej twórców,

00:00:47 nastąpiło podczas pierwszego Wszechzwiązkowego Zjazdu Pisarzy Radzieckich w 1934 roku.

00:00:53 Główną rolę przy tym odegrał sekretarz KC Andriej Żdanow.

00:00:58 W Związku Radzieckim tolerancja władzy

00:01:00 dla poczynań nowoczesnych artystów skończyła się już w roku 1922.

00:01:04 Lenin, który nowej sztuki nie lubił, nie rozumiał i nie cenił,

00:01:08 podpisał listę z nazwiskami ludzi kultury,

00:01:10 których wyrzucono ze Związku Radzieckiego.

00:01:13 Byli wśród nich tacy wielcy artyści,

00:01:15 jak Wassily Kandinsky, El Lissitzky, Marc Chagall i tym podobni.

00:01:19 System kontroli kultury w Związku Radzieckim

00:01:21 przybrał wówczas ostateczną formę.

00:01:23 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:01:29 Podobnie jak w Związku Radzieckim,

00:01:31 nowa władza w Polsce,

00:01:32 po uporaniu się z problemami natury politycznej,

00:01:34 zabrała się za kulturę.

00:01:35 Przełomowym zdarzeniem dla rozwoju socrealizmu w Polsce

00:01:38 była konferencja w Nieborowie w lutym 1949.

00:01:41 Dyskutowano tam głównie nad referatami

00:01:43 Włodzimierza Sankowskiego i Juliusza Starzyńskiego.

00:01:46 Propagowali oni wprowadzenie realizmu socjalistycznego

00:01:49 jako metody twórczej właściwej dla artystów,

00:01:52 którzy winni w ten sposób wesprzeć nowy ustrój.

00:01:56 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:02:01 Na zjeździe Związku Polskich Artystów Plastyków w Katowicach w roku 1949

00:02:06 najważniejszy był referat ideologiczny wygłoszony przez Juliusza Krajewskiego,

00:02:10 który przedstawił przykłady nowej sztuki postępowej,

00:02:14 jako wzorce do działalności artystycznej.

00:02:16 (Juliusz Krajewski) Ja pamiętam taki wspaniały czerwony sztandar powiewający na kominie elektrowni.

00:02:21 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:02:26 (Zbigniew Libera) Ustalono zespół norm obowiązujących twórcę i jego dzieło.

00:02:30 Dzieło miało być:

00:02:31 realistyczne - dające typowy obraz rzeczywistości;

00:02:35 czytelne - przedstawiające rzeczywistość zgodnie ze zdrowym rozsądkiem i prawami fizyki;

00:02:40 twórcze - przedstawiające pełen obraz życia jako rezultat twórczej pracy,

00:02:45 pracy opartej o wysiłek społeczeństwa;

00:02:48 społeczne - służące społeczeństwu, mobilizujące do walki i działania.

00:02:53 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:02:58 Socrealizm w warstwie plastycznej

00:02:59 opierał się o dziewiętnastowieczny akademizm i realizm,

00:03:02 a także o estetykę obrazów religijnych.

00:03:05 Władza komunistyczna wykorzystywała mechanizmy kultu religijnego,

00:03:08 zastępując dawnych świętych nowymi.

00:03:11 Wiele portretów wzorowanych było na układach kompozycyjnych ikon.

00:03:15 Ważną rolę odgrywała też kolorystyka.

00:03:17 Czerwień w nowej rzeczywistości stała się bodaj najważniejszym symbolem rewolucyjnym.

00:03:22 (nagranie archiwalne: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:03:28 Twórca i jego dzieło mieli za zadanie budowę nowej rzeczywistości

00:03:31 poprzez przedstawienie tematu ze współczesności.

00:03:34 Nowy człowiek miał być pokazywany jako żyjący w kolektywie idealista,

00:03:39 oddany bez reszty socjalistycznej ojczyźnie.

00:03:42 Jego ideowość i szlachetność jest nagradzana.

00:03:45 Nowe, idealne państwo dba o nowego, idealnego człowieka.

00:03:49 Fabryki są czyste, szkoły nowe,

00:03:51 miasta nowoczesne, rosną budowle

00:03:54 i nawet pogoda zawsze sprzyja.

00:03:57 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:04:03 Pod koniec roku 1949 ustanowiono

00:04:06 Centralne Biuro Wystaw Artystycznych z siedzibą w warszawskiej Zachęcie,

00:04:10 dzięki któremu władza miała kontrolę nad wystawami.

00:04:14 Państwo przy pomocy odpowiednich organów ustanowiło monopol na wystawy,

00:04:20 na zamówienia publiczne,

00:04:22 na przydział pracowni, przydział farb,

00:04:24 wyjazdy zagraniczne, publikacje i tak dalej.

00:04:27 Zasadniczą rolę w kształtowaniu życia artystycznego kraju

00:04:30 pełniło Koło Twórcze PZPR

00:04:33 działające przy Związku Polskich Artystów Plastyków.

00:04:36 Przekształcono i kontrolowano uczelnie artystyczne

00:04:39 ustalając kształt programu edukacyjnego,

00:04:41 a także skład osobowy.

00:04:43 Ofiarą tych właśnie czystek padł, między innymi, Władysław Strzemiński.

00:04:47 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:04:53 Jednak doktryna socrealizmu z czasem słabła.

00:04:55 W roku 1953 umiera Stalin.

00:04:58 W marcu 1954 odbył się II Zjazd KC PZPR

00:05:03 z udziałem Nikity Chruszczowa,

00:05:05 a miesiąc później zwołano XI Sesję Rady Kultury i Sztuki,

00:05:08 na której minister kultury i sztuki Włodzimierz Sokorski

00:05:11 wygłosił referat pod tytułem

00:05:13 O rzeczywisty zwrot w naszej polityce kulturalnej,

00:05:16 w którym stwierdził, że uznanie socrealizmu

00:05:18 jako jedynego kierunku godnego kontynuowania było niesłuszne.

00:05:22 (archiwalne nagranie: fragment pieśni "Międzynarodówka")

00:05:28 Wreszcie po upływie sześciu lat

00:05:30 socrealizm przestał obowiązywać.

00:05:32 A symbolicznym jego końcem była wystawa,

00:05:34 która przeszła do historii jako "Arsenał 55" w Warszawie,

00:05:37 prezentacja sztuki w czasie V Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów.

00:05:56 Nie było chyba w Polsce kierunku artystycznego,

00:05:58 który trwałby krócej niż socrealizm.

00:06:01 Niech zatem będzie to przypomnieniem,

00:06:02 a zarazem ostrzeżeniem dla tych,

00:06:03 którzy chcieliby skutecznie używać sztuki

00:06:07 jako narzędzia do walki politycznej

00:06:09 czy też do utrzymania władzy.

pokaż transkrypcję włącz tłumaczenie migowe

Opis materiału

Przewodnik po sztuce to cykl krótkich audycji edukacyjnych, w których artysta Zbigniew Libera przedstawia historię sztuki XX wieku. Opowieść Libery ilustrowana jest dziełami ze zbiorów Muzeum Sztuki w Łodzi. Każdy odcinek poświęcony jest ważnemu artyście, zjawisku artystycznemu bądź szczególnie wybitnemu dziełu sztuki. Program ma formułę autorskiego felietonu, który łączy wiedzę o charakterze encyklopedycznym z ciekawostkami i osobistymi spostrzeżeniami prowadzącego.

Socrealizm to kierunek w sztuce zapoczątkowany w Związku Radzieckim i zaadaptowany w pozostałych krajach obozu socjalistycznego. Mieszczące się w kanonie socrealizmu dzieła miały być realistyczne, czytelne, twórcze i społeczne. Zarówno założenia jak i praktyka sztuki socrealizmu miały służyć kontrolowaniu twórców przez aparat państwowy. Jak wyglądało funkcjonowanie sztuki socrealistycznej w Polsce i czy spełniła pokładane w niej oczekiwania?

Zbigniew Libera (ur. 1959) - artysta, performer, autor obiektów, instalacji oraz filmów wideo; zadebiutował na początku lat 80. filmem Obrzędy intymne, ale uznanie krytyki zdobył w pierwszej połowie lat 90. cyklem prac Urządzenia korekcyjne. Zestaw Body master dla chłopców (1994) oraz Łóżeczka porodowe dla dziewczynek (1996), podobnie jak najbardziej znane dzieło artysty Lego. Obóz koncentracyjny to w pełni funkcjonalne obiekty, stanowiące imitacje rzeczywiście istniejących przedmiotów. Poddając je nieznacznym modyfikacjom i osadzając w obcym dla nich kontekście, Libera pokazuje rolę, jaką w procesie socjalizacji odgrywają przedmioty codziennego użytku. Wiele z jego prac weszło do kanonu współczesnej sztuki europejskiej.

Muzeum Sztuki w Łodzi to muzeum, którego główną osią programową jest sztuka awangardowa, dokumentowanie jej historii i praca nad jej aktualizacją. Instytucja posiada trzy oddziały: ms1, ms2 oraz Pałac Herbsta. Założona w 1930 roku placówka jest drugim najstarszym muzeum sztuki nowoczesnej na świecie, wpisanym do Państwowego Rejestru Muzeów w 1998 roku.

Tutaj znajdują się wszystkie odcinki cyklu Przewodnik po sztuce.

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.description
O krótkim żywocie polskiego socrealizmu 00:00:22 Witam w "Przewodniku po sztuce". 00:00:23 Dziś mowa będzie o socrealizmie. 00:00:26 Termin "realizm socjalistyczny" powstał w mieszkaniu Marsyma Gorkiego 00:00:30 podczas spotkania Józefa Stalina z literatami. 00:00:33 Początkowo funkcjonował w odniesieniu jedynie do literatury, 00:00:36 a stworzył go Iwan Groński, 00:00:39 doradca ideologiczny Józefa Stalina.

# data[].attributes.body
- Określ temat, bohaterów, kompozycję, kolorystykę obrazu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Długi
okres trwania Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej - od 1952 do 1989 roku - to czas, gdy absurd i groteska życia codziennego i politycznego przeplatały się z niesprawiedliwością społeczną i wieloma ludzkimi tragediami. Historyczno-edukacyjne felietony cyklu starszym widzom przypomną te czasy, młodszym o nich opowiedzą.

# data[].attributes.attachment_link.title
Leksykon PRL - programy, Oglądaj na VOD TVP

# data[].attributes.attachment_link.description
Długiokres trwania Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej - od 1952 do 1989 roku - to czas, gdy absurd i groteska życia codziennego i politycznego przeplatały się z niesprawiedliwością społeczną i wieloma ludzkimi tragediami. Historyczno-edukacyjne felietony cyklu starszym widzom przypomną te czasy, młodszym o nich opowiedzą.