# data[].attributes.headline
Zeer interessante podcast die een kritische kijk biedt op chatbots zoals chatgpt

# data[].attributes.subject
Zeer interessante podcast die een kritische kijk biedt op chatbots zoals chatgpt

# data[].attributes.attachment_link.description
Alles wat Big Tech niet vertelt, maar jij wel moet weten over kunstmatige intelligentie. Over de werking van AI, de impact op de creatieve industrie, hoe he...

# data[].attributes.headline
Hoe Artificial Intelligence en de nieuwe technologieën de democratie op een hellend vlak plaatsen...

# data[].attributes.subject
Hoe Artificial Intelligence en de nieuwe technologieën de democratie op een hellend vlak plaatsen...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Foto's Andriy Onufriyenko / Getty Images

Recht en democratie zijn geen producten. Ze zijn niet de uitkomst van een proces, althans niet primair, ze worden vooral gedefinieerd door het proces zelf. Dat besefte ik meer dan ooit toen ik anderhalf jaar geleden Amor Fati las, het verslag dat schrijver en jurist Abel Herzberg schreef over zijn ervaringen in Bergen-Belsen. De gevangenen in dat vernietigingskamp richtten een rechtbank op, met Herzberg als openbaar aanklager, om recht te spreken zodra iemand werd verdacht van liegen of stelen.

Maxim Februari is columnist van NRC. Dit essay is geschreven naar aanleiding van het verschijnen van het boek Doe zelf normaal van Maxim Februari (Prometheus).

Bijna dertien jaar schreef Maxim Februari wekelijks een column. Hij heeft de redactie laten weten andersoortige verhalen te willen gaan maken, bij gelegenheid ook voor NRC. Volgende week verschijnt zijn laatste column.

Veel effect of output viel hier niet te meten, om het in moderne termen te zeggen, want tijdens de processen stierven een voor een de verdachten, getuigen, advocaten en rechters door de barre omstandigheden in het kamp. Toch lieten de uitgehongerde gevangenen zich door de procureur-generaal aanklagen wegens het stelen van een brood, omdat ze elkaar en zichzelf wilden blijven zien als leden van een morele gemeenschap. Een rechtsgemeenschap. Door samen te komen voor het proces op de appèlplaats onder de linden werd recht gedaan.

Hier werd zichtbaar dat het zoeken naar rechtvaardigheid een samenlevingsproces is en dat daarvoor mensen, beraadslagingen en bijeenkomsten nodig zijn. Pas als je recht en democratie ziet als producten, als output, ligt het voor de hand ze niet te laten ontstaan uit overleg op locatie, maar ze te laten fabriceren door technologie. Begin deze maand dienden twee parlementariërs van D66 een motie in die door ChatGPT was geschreven. „Parlementaire historie, zojuist een unieke motie ingediend! De ingediende motie is door ChatGPT gemaakt", schreef Hind Dekker-Abdulaziz op Twitter. „AI is ook een kans!"

Natuurlijk had ze gelijk. AI is een kans. Snelheid en schaal van functioneren maken veel mogelijk. Een chatbot kan geweldig productie draaien en zodra grote hoeveelheden besluiten genomen moeten worden, werkt rekenkracht sneller en efficiënter dan menselijk overleg. Deze motie van ChatGPT drong bij de regering aan op het ontwikkelen van een AI-strategie, en als je flauw wilt zijn, kun je opmerken dat een chatbot die zo'n motie kan schrijven vast ook wel zo'n strategie kan ontwerpen; dan zijn parlement en regering binnenkort helemaal overbodig.

Moeten we technologie temmen? Maar het is juist ons denken, ons gebruik van de machines, dat lastig te temmen is

Volstrekt overdreven is dit toekomstbeeld overigens niet. Er zijn weliswaar nog niet zo veel stemmen die erop aandringen de democratische rechtsstaat vanaf nu volledig over te laten aan AI, toch wordt overal ijverig gewerkt aan technologieën die morele en juridische beslissingen voor ons nemen: fraude opsporen, kindermishandeling signaleren, publiek geld verdelen over sociale doelen.

En hoe meer beslissingen je zo uitbesteedt, hoe minder je nog bij elkaar hoeft te komen in het praathuis van het parlement, in de rechtszaal, in het café of in de krant. De uitkomst wordt belangrijker dan het proces, het besluit komt in de plaats van het gesprek dat voor draagvlak zou moeten zorgen. De morele gemeenschap verliest haar samenhang.

Zo ontstaat een lastige tegenstrijdigheid. Enerzijds moeten we hoognodig een democratisch gesprek aangaan over de maatschappelijke risico's van onze omgang met data en algoritmes. Er is draagvlak vereist voor de inzet van technologieën die inderdaad kansen bieden, maar die ook ontwrichtend kunnen werken. Anderzijds trekken die technologieën het tapijt juist onder de democratische processen vandaan.

Dit is de wankele situatie waarin de democratie op het moment verkeert: de min of meer intelligente technologieën veranderen het democratische proces dat nodig is om diezelfde technologieën te controleren. De verstoring van het proces komt daarbij niet alleen van welwillende chatbots die parlementaire moties schrijven. Of van kwaadwillende chatbots die via sociale media propaganda rondsturen en daarmee wereldwijd de verkiezingen kapen. Er zijn tal van manieren waarop de democratie en ook de rest van de rechtsstaat veranderen.

Afwijken van de statistiek

Op het gebied van het recht zijn er opeens nieuwe partijen die ons gedrag reguleren. Terwijl ik zit na te denken over een mooi voorbeeld komt er post binnen. Een krant waarop ik een online abonnement heb, schrijft me dat ik haar artikelen steevast 's middags lees, terwijl de meeste mensen ze toch echt 's morgens lezen. Wat betekent dit, vraag ik me geïnteresseerd af. Waarom vindt de krant dat ik dit moet weten? Moet ik mijn gedrag aanpassen aan de norm, staat er een sanctie op afwijking van de statistiek, wordt mijn abonnement voortaan duurder?

Bij de kranten moet iemand ooit hebben besloten mijn online leesgedrag bij te houden en te verwerken. Die beslissing spreekt niet vanzelf: je kunt het ook niet doen. Maar AI is een kans, dat hoorden we al, en uitgevers en marketeers grijpen hem. Het vastleggen van leesgedrag is daarbij allereerst een commercieel verschijnsel: het intieme gedrag van de lezer wordt omgezet in gedragsgegevens, behavioral data, die bedrijven commercieel kunnen uitbaten. Tegelijk heeft deze dataficering van het lezen meteen morele en wellicht zelfs juridische consequenties, want uit de bakken met data komen na bewerking statistische normen bovendrijven en aan de hand daarvan wordt je gedrag niet alleen bestudeerd, maar ook beoordeeld en beïnvloed.

Volgens de analyses van je leesgegevens lees je de krant te laat. Volgens analyses van je overige gedrag past je uitgavenpatroon niet bij je postcode, waardoor er verdenkingen rijzen van criminaliteit. Je kind draagt te oude schoenen, wat kan duiden op verwaarlozing. Vervolgens kunnen aan deze oordelen al dan niet automatisch rechtsgevolgen worden verbonden: tariefverhogingen, sancties of ondertoezichtstellingen. Je abonnement wordt duurder, je komt op een lijst, je opvoeding wordt bijgestuurd. Dit is de normerende invloed van technologie.

Temmen van technologie

Natuurlijk kunnen we een tegenzet doen: als technologieën ons normeren, als ze ons gedrag sturen, kunnen wij stappen ondernemen om hen op hun beurt te normeren. Dan onderwerpen we AI aan menselijke waarden, aan procedure- en proceseisen, we regelen dat mensen verantwoordelijkheid dragen voor besluiten die algoritmes nemen en we beperken het verzamelen van gegevens over ons gedrag. Nederland is daarmee actief bezig. ' How the Netherlands Is Taming Big Tech', kopte The New York Times in januari opgewonden. Zoom, Microsoft en Google waren tot de orde geroepen door Nederlandse onderhandelaars op het gebied van gegevensbescherming.

Toch is dat temmen van technologie, hoe nuttig ook, vrij beperkt in zijn mogelijkheden. Dat heeft te maken met twee dingen: het karakter van de mens en het karakter van technologie. En eigenlijk vooral ook met een derde: de verwevenheid van mens en technologie.

De neiging bestaat Artificiële Intelligentie te zien als een exotische en superieure vorm van intelligentie buiten ons die op ons neerziet en ons koeioneert. Maar in feite maken wij deel uit van de kunstmatig intelligente systemen. AI is een verzamelterm voor allerhande algoritmische processen en vormen van automatisering; het leren, zien en spreken van machines behoort daartoe ('machine learning', 'computer vision', 'natural language processing'), maar ons eigen denken net zo goed. En het is ons denken, ons gebruik van de machines, dat lastig te temmen is.

De beslissing om het gedrag van de krantenlezer te registreren spreekt niet vanzelf, zei ik al, je kunt het ook niet doen. Maar het verlangen om de machines aan te zetten is groot en zelfs als de mens zich bewust is van de gevaren, valt dat verlangen nauwelijks te beteugelen. In december oordeelde het College voor de Rechten van de Mens dat de Vrije Universiteit bij het afnemen van tentamens antispieksoftware had ingezet die studenten met een donkere huidskleur discrimineerde. De software 'zag' de studenten niet. ' Face not found.'

Nu is dit probleem met gezichtsherkenning al jarenlang bekend, toch had de universiteit er niet aan gedacht. „De factor huidskleur van studenten is niet opgevat als een mogelijk risico." Dat is een beetje dom, maar het is niet heel zinvol de VU voor idioot uit te maken en ervan uit te gaan dat we zelf zoiets nooit zouden doen. De onachtzaamheid, de drang software in te zetten waarvan je zou moeten weten dat die niet deugdelijk is, is karakteristiek voor onze omgang met nieuwe technologie. Wij zijn, als onderdeel van het AI-systeem, feilbaar, dus is AI feilbaar.

Als ik zojuist schreef dat Nederland door Big Tech te temmen de technologie temt, klopte dat daarom ook niet echt. Nederland probeert in feite het winstbejag van de mens te temmen. Hier en daar worden bezielde pogingen gedaan een rem te zetten op de handel in behavioral data - en op de neiging de mens te zien als een bron van data en menselijk gedrag als een optelsom van meetbare prestaties. Maar het zal niet lukken, want onachtzaamheid en gretigheid zijn helaas niet goed te temmen.

„ Is democracy computable?" vraagt Mireille Hildebrandt, hoogleraar Interfacing Law and Technology te Brussel zich af. Nee, zegt ze, je kunt de democratie niet computeriseren, maar het zal toch gebeuren, omdat te veel mensen denken dat het wel kan. Zodra we denken dat democratie output is, en niet een gemeenschappelijk proces van overleg en overweging, zullen we software inzetten en datagestuurde besluitvormingsprocessen om tot resultaat te komen.

Samenkomen op het dorpsplein

Zo staan we ervoor. We moeten eigenlijk met elkaar samenkomen op het dorpsplein om eens te praten en te beraadslagen over de inzet van de nieuw in te voeren Europese digitale identiteit, de 'eID'. We moeten het hebben over de inzet van apps bij het bestrijden van pandemieën. Over het lastig tembare karakter van slimme technologieën, die met elkaar in verbinding staan en onderling samenwerken op een niet altijd doorgrondelijke manier. We moeten gezamenlijk op zoek naar een nieuwe rechtsopvatting in een tijd waarin data en algoritmes ons gedrag sturen.

Maar terwijl we dat moeten, blijken de instellingen van de democratie en het recht al te schuiven. We besteden het gezag erover uit en misschien veranderen democratie en recht onherkenbaar - en wat dan? Deze situatie vraagt om meer dan het temmen van Big Tech: ze vraagt om grondige gezamenlijke heroriëntatie op de democratische rechtsstaat. Om een gesprek waaraan iedereen deelneemt en dat zorgt voor draagvlak voor alle veranderingen, nu het nog kan.

Of het uiteindelijk goed komt. Eigenlijk wil iedereen dat alleen maar weten als je over de toekomst van het recht en de democratie begint te praten. Is de morele gemeenschap reddeloos verloren nu machines oprukken en chatbots Kamermoties schrijven, luidt de bange vraag. Of is er nog een uitweg uit de dystopie waar we ons in hebben gemanoeuvreerd?

Dat is ook precies wat u op dit moment van de schrijver wilt weten. U kijkt verwachtingsvol naar hem op. Alsof de democratie alvast is afgeschaft. Alsof hij is aangesteld als de dictator die de toekomst in zijn eentje moet heroveren op kunstmatig intelligente systemen. In feite, vrees ik, is het niet zo simpel. U zult moeten meedenken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinie | Democratie is geen product, maar een gemeenschappelijk proces. En dat wankelt door AI

# data[].attributes.attachment_link.description
AI: Essay | In een tijd waarin data en algoritmes ons gedrag sturen moeten we gezamenlijk op zoek naar een nieuwe rechtsopvatting, schrijft Maxim Februari.

# data[].attributes.headline
Geweldig artikel over de ideologie 'achter' de auto

# data[].attributes.subject
Geweldig artikel over de ideologie 'achter' de auto

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Oostenrijks-Franse filosoof André Gorz (1923-2007) was een belangrijke inspiratiebron voor de ecologische bewegingen van de jaren 1970 - ook al identificeerde hij zichzelf nooit met de toen beginnende groene partijen. In 1973 schreef hij dit essay over de maatschappelijke impact van de auto en hoe die onze maatschappij heeft overgenomen. Het verkeersdrama van Antwerpen toont hoe relevant zijn bedenkingen nog steeds zijn.

Het ergste aan auto's is hun gelijkenis met kastelen of villa's aan zee. Het zijn luxegoederen die uitgevonden werden voor het exclusieve genot van een zeer rijke minderheid. In concept en aard waren ze nooit voor de gewone bevolking bestemd, dit in tegenstelling tot de stofzuiger, de radio of de fiets, die hun gebruikswaarde blijven behouden zodra iedereen er een heeft.

De auto daarentegen is, net als de villa aan zee, alleen wenselijk en nuttig als de grote massa van de bevolking er geen heeft. Het is een luxegoed. De essentie van luxe is dat het niet kan worden gedemocratiseerd. Zodra iedereen een bepaalde luxe kan genieten, heeft niemand er nog voordeel bij. Integendeel: iedereen bedriegt en frustreert de anderen met zijn bezit en wordt op zijn beurt bedrogen en gefrustreerd.

Dit fenomeen is zo goed als algemeen bekend voor villa's aan zee. Geen enkele politicus heeft tot nu toe ooit durven beweren dat de democratisering van het recht op vakantie voor elk gezin een villa met privé-strand zou betekenen.

Iedereen begrijpt immers dat als elk van de dertien of veertien miljoen (Franse) gezinnen slechts tien meter van de kust zou gebruiken, er 140.000 kilometer strand nodig zou zijn. 'Iedereen zijn deel geven' zou dan betekenen dat alle stranden - vol villa's - in zo'n piepkleine strookjes zouden versnipperen dat hun gebruikswaarde nihil wordt en hun voordeel ten opzichte van pakweg een hotelcomplex zou verdwijnen.

Kortom, democratisering van de toegang tot de stranden impliceert slechts één mogelijke oplossing, een collectieve. Deze oplossing is noodzakelijkerwijs in strijd met het idee van de luxe van het individuele privé-strand, een voorrecht dat een kleine minderheid als haar recht beschouwt, ten koste van al de rest.

Hoe komt het nu dat wat voor stranden volkomen duidelijk is, niet algemeen erkend wordt in het geval van het vervoer? Neemt een auto, net als een strandchalet, geen schaarse ruimte in? Berooft hij niet evengoed de anderen die de wegen ook gebruiken - voetgangers, fietsers, tram- en buschauffeurs? Verliest hij met andere woorden zijn nuttige gebruikswaarde niet wanneer iedereen zijn eigen auto bezit?

Toch zijn er genoeg politici die volhouden dat elk gezin recht heeft op minstens één auto en dat het aan de 'overheid' is om het voor iedereen mogelijk te maken om overal handig te parkeren, gemakkelijk door de stad te rijden en tegelijkertijd met iedereen op vakantie te gaan, liefst aan zeventig kilometer per uur over de wegen naar de vakantieoorden.

De monsterlijkheid van deze onzin is onmiddellijk duidelijk en toch neemt zelfs links er zijn toevlucht toe. Waarom wordt de auto verwend als een heilige koe? Waarom wordt hij, in tegenstelling tot andere 'private' goederen, niet erkend als een asociale luxe? Het antwoord moet gezocht worden in de volgende twee aspecten van het autorijden:

Massaal gebruik van de eigen wagen betekent een absolute triomf van ideologie op het niveau van het dagelijks leven. Die geeft en ondersteunt een illusie: ieder individu kan zijn of haar eigen voordeel nastreven ten koste van alle anderen. Bekijk het wrede en agressieve egoïsme van de automobilist die op elk moment figuurlijk alle 'anderen' doodt die als fysieke obstakels verschijnen voor zijn of haar snelheid. Dit agressieve en competitieve egoïsme markeerde de komst van een geüniversaliseerd bourgeois gedrag, ontstaan sinds autorijden gemeengoed is geworden. ("Met dit soort mensen krijg je nooit socialisme", zei een Oost-Duitse vriend ooit tegen me, toen hij ontzet werd door het spektakel van het Parijse stadsverkeer).

De auto is het paradoxale voorbeeld van een luxe-object dat door zijn eigen verspreiding werd gedevalueerd. Deze praktische devaluatie werd echter niet gevolgd door een ideologische devaluatie. De mythe van het plezier en het voordeel van de auto blijft nog steeds voortbestaan. Nochtans, indien massavervoer (openbaar vervoer) wijdverspreid zou zijn, zou zijn superioriteit iedereen opvallen. Het voortbestaan van de automythe valt gemakkelijk te verklaren. De verspreiding van de privé-auto heeft het openbaar vervoer verdrongen. Stadsplanning en huisvesting zijn zodanig veranderd dat de auto functies heeft gekregen die door zijn algemene verspreiding noodzakelijk zijn geworden. Er zal een ideologische ('culturele') revolutie nodig zijn om deze vicieuze cirkel te doorbreken. Het is duidelijk dat een dergelijke omslag niet te verwachten valt van de heersende klasse (rechts noch links).

Laten we deze twee punten nader bekijken.

Toen de auto werd uitgevonden, bood dat enkele superrijken een tot dan volstrekt ongekend voorrecht: veel en sneller reizen dan alle anderen. Niemand had daar tot dan toe ooit van gedroomd. De snelheid van alle rijtuigen was tot dan toe in wezen gelijk voor iedereen, of je nu rijk of arm was.

De rijtuigen van de rijken gingen niet sneller dan de karren van de boeren. Ook treinen vervoerden iedereen met dezelfde snelheid (die begonnen pas hogere snelheden te halen toen ze moesten gaan concurreren met auto en vliegtuig). Tot aan het begin van de 20 ste eeuw reisde de elite dus met eenzelfde snelheid als het gewone volk. De auto zou dat allemaal veranderen. Voor het eerst werden de klassenverschillen uitgebreid tot de snelheid van het beschikbare vervoermiddel.

De auto was aanvankelijk immers onbereikbaar voor de grote massa van de bevolking. Deze nieuwe technologie was onvergelijkbaar met andere vervoermiddelen als de kar, de trein, de fiets of het paardenspan.

Het waren uitzonderlijke wezens die minstens een ton wogen, waarvan de uiterst ingewikkelde mechanische organen even mysterieus als aan het zicht onttrokken waren. Een belangrijk aspect van de mythe van de auto was immers dat mensen voor het eerst in eigen voertuigen reden waarvan zij de werkingsmechanismen totaal niet begrepen, en waarvan zij onderhoud en voeding aan specialisten moesten toevertrouwen.

Dit is de paradox van de auto: hij lijkt zijn eigenaars een onbeperkte vrijheid te geven door hen in staat te stellen te reizen waar en wanneer zij willen met een snelheid die gelijk is aan of hoger dan die van de trein.

Deze schijnbare 'onafhankelijkheid' gaat echter hand in hand met radicale afhankelijkheid. In tegenstelling tot de ruiter te paard, de wagenmenner of de fietser, is de automobilist voor brandstofvoorziening en voor zelfs de allerkleinste reparaties afhankelijk van dealers en specialisten van motoren, smering en ontsteking.

In tegenstelling tot alle vroegere eigenaars van een vervoermiddel, werd de automobilist met zijn of haar voertuig 'gebruiker en consument', niet langer 'eigenaar en meester'. Dit nieuwe voertuig verplichtte de eigenaar met andere woorden tot het gebruik van een groot aantal commerciële diensten en industriële producten, een gebruik dat alleen door derden kon worden geleverd. De schijnbare onafhankelijkheid van de autobezitter verhulde slechts de zeer reële radicale afhankelijkheid.

Oliemagnaten waren de eersten om de winsten te zien die konden worden gewonnen uit de wijde verspreiding van de auto. Als mensen overtuigd werden om voortaan in auto's te reizen, konden deze magnaten hen de brandstof verkopen, nodig voor hun verplaatsing. Voor het eerst in de geschiedenis werden de mensen voor hun verplaatsingen afhankelijk van een commerciële energiebron.

Er zouden voortaan evenveel klanten zijn voor de olie-industrie als er automobilisten waren - en zodra er evenveel automobilisten als gezinnen zouden zijn, zou de volledige bevolking klant van de oliehandelaars worden. De droom van elke kapitalist stond op het punt uit te komen. Iedereen zou vanaf nu voor zijn dagelijkse behoeften afhankelijk worden van een product dat slechts één enkele industrie in handen had.

Het enige wat nog restte, was de bevolking er toe te brengen met de auto te gaan rijden. Dat vergde weinig overtuigingskracht. Het volstond de prijs van één auto omlaag te halen door gebruik te maken van massaproductie en de lopende band. De mensen zouden over zichzelf vallen om hem te kopen.

Dat gebeurde inderdaad. De mensen vielen inderdaad over elkaar heen, zonder te merken dat ze bij de neus werden genomen, want wat had de auto-industrie hen eigenlijk te bieden? Alleen dit: "Vanaf nu zal ook u, net als de adel en de bourgeoisie, het voorrecht hebben sneller te rijden dan alle anderen. In de automaatschappij wordt het privilege van de elite ook voor u beschikbaar".

Zowat iedereen haastte zich om een auto te kopen, maar zodra de arbeidersklasse ze ook begon te kopen, gingen automobilisten zich realiseren dat ze waren beetgenomen. Er was hen immers een bourgeois privilege beloofd. Ze hadden schulden gemaakt om dat privilege te verwerven, en nu zagen ze dat iedereen het kon krijgen.

Wat heb je echter aan een voorrecht als iedereen het kan hebben? Dit is een dwaas spel. Erger nog, dit zet iedereen tegen elkaar op. Het gevolg is algemene verlamming door algemene botsing. Want vanaf het ogenblik dat iedereen het recht opeist om te rijden aan zijn-haar geprivilegieerde bourgeois snelheid, komt alles tot stilstand.

De gemiddelde snelheid van het stadsverkeer keldert - in Boston, net als in Parijs, Rome of Londen - tot onder die van de paardenkar. Tijdens spitsuren daalt de gemiddelde snelheid van de auto op de openbare weg zelfs tot onder die van de fietser.

Niets helpt hiertegen. Alle oplossingen werden geprobeerd. Die maken het allemaal alleen maar erger. Het maakt niet uit of men het aantal stadssnelwegen, ringwegen, verhoogde kruispunten, snelwegen en tolwegen verhoogt. Het resultaat blijft altijd hetzelfde. Hoe meer wegen er in gebruik zijn, hoe meer ze door auto's verstopt raken.

Koning Boudewijn huldigt de eerste autostrade van België in op 21 april 1956. Critici vonden twee rijvakken in elke richting overdreven... (1:49):

Zolang er steden zijn, zal dit probleem onopgelost blijven. Hoe breed en snel een snelweg ook is, de snelheid waarmee voertuigen van de snelweg af de stad in rijden, kan nooit hoger zijn dan de gemiddelde snelheid in de stadsstraten. Zolang de gemiddelde snelheid in Parijs, afhankelijk van het tijdstip van de dag, tien tot twintig kilometer per uur bedraagt, zal niemand met meer dan tien tot twintig kilometer per uur van de ringwegen en autosnelwegen rond en in de hoofdstad raken.

Dit geldt voor alle steden. In de wirwar van straten, lanen en boulevards, kenmerkend voor onze traditionele historische steden, is het onmogelijk harder dan gemiddeld twintig kilometer per uur te rijden. De invoering van meer snellere voertuigen verstoort onvermijdelijk elk stadsverkeer, veroorzaakt knelpunten en uiteindelijk volledige verlamming.

Wil de auto zegevieren, dan is er slechts één oplossing: de steden afschaffen. Dat betekent: honderden kilometers aaneenrijgen met enorme wegen en daar snelwegvoorsteden bij maken. Dat is wat in de VS gebeurde.

Ivan Illich vat dit effect samen in deze opzienbarende cijfers: "De doorsnee Amerikaan besteedt meer dan 1.500 uur per jaar (dertig uur per week, vier uur per dag, zondagen inbegrepen) aan zijn of haar auto. Dit omvat de tijd die hij achter het stuur doorbrengt, zowel rijdend als stilstaand en de uren die hij werkt om de auto, gas, banden, tol, verzekering, bekeuringen en belastingen te betalen."

"Zo kost het deze Amerikaan duizendvijfhonderd uur om zesduizend mijl (een kleine tienduizend kilometer) af te leggen in de loop van een jaar. Drie en een halve mijl (5,6 km) afleggen, kost hem of haar één uur. In landen zonder transportindustrie, reizen mensen met precies deze snelheid te voet, met als bijkomend voordeel dat ze kunnen gaan waar ze willen en niet beperkt zijn tot asfaltwegen."

Het klopt, zegt Illich, dat in niet-geïndustrialiseerde landen reizen slechts drie tot acht procent van de vrije tijd van mensen kost (wat neerkomt op ongeveer twee tot zes uur per week). Een persoon te voet legt dus evenveel kilometers af in een uur als een persoon in een auto, maar besteedt vijf tot tien keer minder tijd aan reizen. Moraal: hoe meer snelle voertuigen in een samenleving verspreid raken, hoe meer tijd - voorbij een bepaald punt - mensen zullen besteden en verliezen aan reizen. Dat is een wiskundig feit.

Verkeer in Antwerpen, 1953 (27'59"):

De reden? We hebben het net gezien: steden en dorpen werden opgedeeld in eindeloze voorsteden van snelwegen, want dat was de enige manier om verkeersopstoppingen in de woonkernen te vermijden. De keerzijde van deze oplossing is echter overduidelijk: uiteindelijk kunnen mensen zich niet handig verplaatsen omdat ze ver van alles verwijderd zijn.

Om plaats te maken voor de auto's zijn de af te leggen afstanden immers groter geworden. Mensen wonen ver van hun werk, ver van school, ver van de supermarkt. Vervolgens wordt een tweede auto nodig om boodschappen te doen en de kinderen naar school te brengen. Uitstapjes te voet? Geen sprake van. Vrienden? Er zijn de buren ... en dat is het.

Uiteindelijk verspilt de auto meer tijd dan hij bespaart en schept hij meer afstand dan hij overwint. Natuurlijk kunt u aan zestig kilometer per uur naar uw werk rijden, maar dat komt omdat u bijna vijftig kilometer van uw werk woont en bereid bent een half uur uit te trekken voor de laatste tien kilometer. Om dit allemaal samen te vatten: "Een groot deel van het dagelijkse werk gaat op aan het afbetalen van de reis nodig om op het werk te raken." (nogmaals Ivan Illich).

Misschien denkt u nu: "Maar zo kan ik tenminste de hel van de stad ontvluchten, eenmaal de werkdag voorbij is". Daar zijn we dan, nu weten we het 'de stad', de grote stad die generaties lang als een wonder werd beschouwd. De enige plaats die het waard was om te leven, wordt nu beschouwd als een 'hel'. Iedereen wil er weg, om op 'het platteland' te wonen.

Waarom deze ommekeer? Om slechts één reden. De auto heeft de grote stad onbewoonbaar gemaakt. Hij heeft hem stinkend, lawaaierig, verstikkend en stoffig gemaakt, zo overvol dat niemand 's avonds nog de deur uit wil. Omdat de auto de stad heeft gedood, hebben we daarom nog snellere auto's nodig om via supersnelwegen te ontsnappen naar voorsteden die nog verder weg liggen. Wat een onberispelijke cirkelredenering: geef ons meer auto's zodat we kunnen ontsnappen aan de vernietiging die auto's veroorzaken.

Van luxe-artikel en teken van privilege tot levensnoodzaak. Je moet er een hebben om te kunnen ontsnappen aan de stedelijke hel. De kapitalistische industrie heeft dus het spel gewonnen: het overbodige is noodzakelijk geworden. Men hoeft mensen er niet meer van te overtuigen dat zij een auto willen. De noodzaak is een feit.

Het klopt gewoon dan men twijfels heeft wanneer men de gemotoriseerde vlucht langs de uittochtwegen bekijkt. Tussen acht uur en half tien, tussen half zes en zeven uur, en in het weekend gedurende vijf en zes uur, strekken over de vluchtwegen bumper aan bumper lange stoeten uit met (in het allerbeste geval) de snelheid van een fietser in een dichte wolk van benzinedampen. Wat blijft er over van de voordelen van de auto? Wat blijft er over wanneer, onvermijdelijk, de maximumsnelheid op de wegen wordt beperkt tot de snelheid van de langzaamste auto?

Na de stad te hebben gedood, doodt de auto nu de auto. Na iedereen beloofd te hebben sneller te kunnen rijden, eindigt de auto-industrie met het voorspelbare resultaat dat iedereen even langzaam moet rijden als de allertraagste.

Erger nog: ooit uitgevonden om de eigenaar te laten gaan waar hij of zij wil, op het tijdstip en aan de snelheid die hij of zij wil, wordt de auto nu het meest riskante, onbetrouwbare en oncomfortabele van alle vervoersmiddelen. Zelfs als je jezelf een extravagante hoeveelheid extra-tijd geeft, weet je nooit wanneer de knelpunten je laten toekomen op je bestemming.

Je bent even onverbiddelijk aan de weg gebonden, als de trein aan zijn rails. Net als de treinreiziger kan je niet impulsief stoppen, net als de trein moet je rijden met een snelheid die door anderen wordt bepaald. Samengevat: de auto heeft geen van de voordelen van de trein en al zijn nadelen, plus enkele specifieke alleen eigen aan de auto: krappe ruimte, gevaar voor ongevallen en de inspanning nodig om hem te besturen.

En toch, zal je zeggen, nemen de mensen de trein niet. Natuurlijk niet! Hoe zouden ze dat kunnen? Heb jij ooit geprobeerd om met de trein van Boston naar New York te gaan (305 km - nvdr.)? Of van Ivry naar Treport (241 km)? Of van Garches naar Fountainebleau (74,8 km)? Of van Colombes naar l'Isle-Adam (32,4 km)? Hebt u het geprobeerd op een zomerse zaterdag of zondag? Nou, probeer het dan en veel geluk!

Je zal zien dat het autokapitalisme aan alles gedacht heeft. Net wanneer de auto het loodje legt, zorgt het ervoor dat de alternatieven verdwijnen, waardoor de auto verplicht wordt. Zo heeft de kapitalistische staat eerst de spoorwegverbindingen tussen steden en het omliggende platteland verwaarloosd en ze daarna afgeschaft. De enige lijnen die gespaard zijn gebleven zijn de hogesnelheidsverbindingen tussen die steden die met luchtvaartmaatschappijen concurreren voor een bourgeois clientèle. Dát is nog eens vooruitgang!

De waarheid is dat niemand echt een keuze heeft. Je bent niet vrij om een auto te hebben of niet, omdat de wereld van de voorsteden ontworpen is voor de auto en meer en meer is de wereld van de stad dat ook.

Daarom is de ideale revolutionaire oplossing, namelijk het afschaffen van de auto ten voordele van fiets, tram, bus en chauffeurloze taxi, niet eens meer toepasbaar in de grote pendelsteden zoals Los Angeles, Detroit, Houston, Trappes (een randstadgemeente ongeveer 30 km ten westen van Parijs) of zelfs Brussel.

Deze versplinterde steden rijgen zich aaneen langs lege straten omzoomd met identieke bebouwing. Hun stedelijk landschap (een woestijn) zegt ons dit: "Deze straten zijn gemaakt om zo snel mogelijk van het werk naar huis te rijden en vice versa. Je rijdt er doorheen, je woont hier niet. Aan het eind van de werkdag moet iedereen thuisblijven. Iedereen die na het vallen van de avond op straat wordt aangetroffen, moet worden beschouwd als verdacht van kwaadaardige intenties". In sommige Amerikaanse steden is 's nachts op straat lopen al voldoende voor voor verdenking van een misdrijf.

Is het spel dan uit? Neen, maar het alternatief voor de auto zal veelomvattend moeten zijn. Om mensen in staat te stellen hun auto op te geven, zal het niet volstaan om hen comfortabeler openbaar vervoer aan te bieden.

Ze zullen in staat moeten zijn om het helemaal zonder eigen vervoer te stellen, omdat ze zich terug thuis voelen in hun buurten, hun gemeenschap, hun steden op mensenmaat, omdat ze terug plezier zullen hebben om van hun werk naar huis te lopen - te voet, of desnoods met de fiets.

Geen enkel middel van snel vervoer en ontsnapping uit de dagelijkse sleur zal ooit de ergernis kunnen compenseren van het leven in een onbewoonbare stad waar niemand zich thuis voelt, of van de dagelijkse irritatie om de stad alleen nog in te gaan om te werken of, in de andere richting, om alleen te kunnen zijn en te slapen.

"Mensen", zo schrijft Ivan Illich, "zullen de ketenen van deze allesoverheersende vorm van vervoer alleen verbreken wanneer zij weer hun eigen territorium op hun eigen specifieke maat gaan liefhebben en afkerig zijn om er te ver vandaan te gaan".

Om van 'een eigen territorium' te kunnen houden, moet dat eerst terug leefbaar worden gemaakt, niet alleen maar 'verkeersvrij'. De buurt of gemeenschap moet opnieuw een microkosmos worden, door en voor alle menselijke activiteiten, waar mensen kunnen werken, wonen, ontspannen, leren, communiceren en rondlopen, een ruimte die ze samen beheren als de plaats van hun gemeenschappelijk leven.

Toen iemand hem vroeg hoe mensen hun tijd zouden doorbrengen na de revolutie, wanneer de kapitalistische verspilling is verbannen, antwoordde Herbert Marcuse: "We zullen de grote steden afbreken en nieuwe steden bouwen. Dat zal ons wel een tijdje bezig houden".

Deze nieuwe steden zouden federaties kunnen zijn van gemeenschappen (of buurten), omgeven door groene gordels waarvan de inwoners - en dan vooral de schoolkinderen - meerdere uren per week zullen besteden aan het telen van verse voedselproducten die ze nodig hebben.

Om zich elke dag te verplaatsen zouden ze gebruik kunnen maken van allerlei soorten vervoer aangepast aan een middelgrote stad: gemeentelijke fietsen, trolleys of trolley-bussen, elektrische taxi's zonder chauffeur.

Voor langere reizen naar het platteland en voor gasten zou een pool van gemeenschappelijke auto's beschikbaar zijn in buurtgarages. De auto zou niet langer een noodzaak zijn. Alles zal veranderd zijn: de wereld, het leven, de mensen. Dat zal echter niet zomaar vanzelf gaan.

Wat moet er intussen gedaan worden om deze toekomst te bereiken? Maak van vervoer vooral nooit een alleenstaand geïsoleerd probleem op zich. Verbind het altijd met het probleem van de stad, van de sociale arbeidsverdeling, en met de manier waarop deze problemen de vele dimensies van het leven verdelen in een plaats om te werken, een andere om te wonen, een derde om te winkelen, een vierde om te leren, een vijfde voor ontspanning.

Deze inrichting van onze ruimte zet de desintegratie van mensen verder, die begon met de arbeidsverdeling in de fabrieken. Ze snijdt de mens in stukken. Ze snijdt onze tijd en ons leven in afzonderlijke delen, zodat je in elk van die delen een passieve consument bent, overgeleverd aan de genade van de groothandelaars.

Zo komt het nooit bij je op dat werk, cultuur, communicatie, plezier, bevrediging van behoeften en persoonlijk leven één en hetzelfde kunnen en moeten zijn: een verenigd leven, ondersteund door het sociale weefsel van de gemeenschap.
Dit essay van André Gorz werd voor het eerst gepubliceerd in het tijdschrift Le Sauvage - september-oktober 1973. Vertaling door LDP. André Gorz (1923-2007) was een Oostenrijks/Franse filosoof, journalist en schrijver. Hij was medeoprichter van het weekblad Le Nouvel Observateur (nu L'Obs) in 1964. Na de Tweede Wereldoorlog was hij een aanhanger van Jean-Paul Sartre's existentialistische versie van het marxisme. In de nasleep van de studentenrellen van mei '68 raakte hij meer betrokken bij politieke ecologie. In de jaren 1960 en 1970 was hij een van de belangrijkste theoretici van Nieuw Links en bedacht hij het concept van non-reformistische hervorming. Zijn centrale thema's waren loonarbeid, bevrijding van arbeid, de rechtvaardige verdeling van arbeid, sociale vervreemding en een gegarandeerd basisinkomen. Le Sauvage was een Frans maandblad, gewijd aan politieke ecologie, dat werd gepubliceerd van 1973 tot 1991. Gorz publiceerde ook onder de pseudoniemen Gérard Horst en Michel Bosquet.
Notes:

# data[].attributes.attachment_link.title
De ideologie van de auto: André Gorz blikt vanuit 1973 terug op het recente Antwerpse verkeersdrama

# data[].attributes.attachment_link.description
De Oostenrijks-Franse filosoof André Gorz (1923-2007) was een belangrijke inspiratiebron voor de ecologische bewegingen van de jaren 1970 - ook al identificeerde hij zichzelf nooit met de toen beginnende groene partijen. In 1973 schreef hij dit essay over de maatschappelijke impact van de auto en ho

# data[].attributes.body
Interessant!

# data[].attributes.attachment_link.title
Big data. Lex Bohlmeijer in gesprek met Miriam Rasch (opnieuw relevant) by De Correspondent

# data[].attributes.attachment_link.description
Miriam Rasch heeft op 2 april de Socratesbeker 2021 gewonnen voor haar boek 'Frictie. Ethiek in tijden van dataïsme'. De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan de auteur van het prikkelendste en meest urgente Nederlandstalige filosofieboek. Het gebruik van data is zo vanzelfsprekend geworden, in alle geledingen van de maatschappij, dat je er amper bij stilstaat wat dat voor dingen zijn, en wat voor invloed ze uitoefenen op ons leven. Miriam Rasch doet dat uitgebreid in haar tweede boek, het essay 'Frictie. Ethiek in tijden van dataïsme. Ze komt tot verrassende bevindingen en zoekt behoedzaam naar manieren om aan de dictatuur van de data te ontsnappen. Een gesprek over vrijheid en autonomie, zonder dat die woorden letterlijk gebruikt worden.

# data[].attributes.headline
Very interesting (and alarming!) podcast-episode on privacy: Carissa Véliz talking about her wonderful book 'Privacy is power'. Thought-provoking!

# data[].attributes.subject
Very interesting (and alarming!) podcast-episode on privacy: Carissa Véliz talking about her wonderful book 'Privacy is power'. Thought-provoking!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Are you being watched, tracked and traced every minute of the day? Probably. The digital world thrives on surveillance. What should we do about this? My guest today is Carissa Véliz. Carissa is an Associate Professor at the Faculty of Philosophy and the Institute of Ethics in AI at Oxford University. She is also a Tutorial Fellow at Hertford College Oxford. She works on privacy, technology, moral and political philosophy and public policy. She has also been a guest on this podcast on two previous occasions. Today, we'll be talking about her recently published book Privacy is Power.

You can download the episode here or listen below. You can also subscribe on Apple Podcasts, Stitcher, Spotify and other podcasting services (the RSS feed is here).

Show Notes

Topics discussed in this show include:

The most surprising examples of digital surveillance

The nature of privacy

Is privacy dead?

Privacy as an intrinsic and instrumental value

The relationship between privacy and autonomy

Does surveillance help with security and health?

The problem with mass surveillance

The phenomenon of toxic data

How surveillance undermines democracy and freedom

Are we willing to trade privacy for convenient services?

And much more

Relevant Links

# data[].attributes.attachment_link.description
Are you being watched, tracked and traced every minute of the day? Probably. The digital world thrives on surveillance. What should we do about this? My guest today is Carissa Véliz. Carissa is an Associate Professor at the Faculty of Philosophy and the Institute of Ethics in AI at Oxford University.

# data[].attributes.attachment_link.title
Maurits Martijn - De macht van Big Tech is door corona een steeds groter probleem by De Correspondent

# data[].attributes.attachment_link.description
De discussie over Big Tech gaat vaak over privacy,  surveillance, desinformatie en machtsmisbruik. Dat zijn terechte zorgen.  Maar hierdoor raakt buiten beeld dat Big Tech een nieuwe infrastructuur  creëert waar de samenleving niet zonder kan.

Lees hier het artikel van Dimitri Tokmetzis en Maurits Martijn:
https://open.decorrespondent.nl/12212/technologiebedrijven-vormen-de-basis-van-de-samenleving-door-corona-is-dit-een-steeds-groter-probleem/594687764-3af81682/app-open

# data[].attributes.body
Docu over camera's die in onze straten hangen en privacy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de eerste aflevering focust Tim op camerasurveillance. Wie kijkt naar ons? Waarom? En wie wordt daar écht beter van?

Tim gaat naar de enige cameraloze gemeente in ons land: Malle. De burgemeester van dat laatste Asterixdorp, Harry Hendrickx, is allesbehalve overtuigd van de het nut van camera's. Al is de politieke druk zeer groot om er wel in te investeren. Hendrickx staat met zijn visie lijnrecht tegenover Nicholas Paelinck, korpschef van PZ Westkust en de absolute camerapionier in ons land.

In Tim z'n straat in Koekelberg hangen twee camera's. Hij vraagt zich al lang af wie naar hem kijkt en mag daarvoor uitzonderlijk eens langsgaan op de dispatch van PZ Brussel-West in Sint-Jans-Molenbeek. Hoofd dispatch Christof Van der Vorst gidst Tim door hun zeer performante surveillancemogelijkheden.

Tim zijn oog valt op Kortrijk en Mechelen die al jaren het voortouw nemen in de uitplooi van een cameranetwerk. Samen met Prof. Jelle Janssens (UGent) nemen ze het respectievelijke beleid daar onder de loep.

Privacy-activist Matthias Dobbelaere-Welvaert ziet het niet graag gebeuren en laakt "het electoraal uitbuiten van het onveiligheidsgevoel." Al is het een illusie dat ze ooit nog uit ons straatbeeld zullen verdwijnen. Meer zelfs: heel wat van de camera's in ons land zijn klaar voor de volgende stap: gezichtsherkenning. Prof. Peter Fussey (University of Essex) deed in 2019 het eerste en enige onafhankelijk onderzoek naar de werking van live gezichtsherkenning bij de London Metropolitan Police. Zijn conclusies zijn vernietigend. In België werd ook al geëxperimenteerd met gezichtsherkenning op de luchthaven van Zaventem, al werd de politie meteen teruggefloten door het COC, het Controleorgaan op de politionele informatie. Topman Frank Schuermans onderschrijft de mogelijkheden van technologie maar wil dat de intenties van de politie duidelijker afgebakend worden en dat eerst de wetgeving op punt staat.

Het slotakkoord is voor Prof. Paul De Hert (VUB). Hij wil niet meegaan in het tech-optimisme en pleit voor revolte.

# data[].attributes.attachment_link.title
Privacy en ik: documentaire van Tim Verheyden | VRT.be

# data[].attributes.attachment_link.description
11 maart 2021 - In de documentaire Privacy & ik onderzoekt VRT-journalist Tim Verheyden in welke mate onze privacy vandaag onder druk staat: een heel actueel thema want de coronacrisis lijkt op dat vlak verdacht goed op 9/11 en de terroristische aanslagen in Parijs en Brussel: Een scharniermoment.

# data[].attributes.body
Onthullende docu over de utopische samenlevingsvisie van vele Silicon Valley-tyconen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Men leest het evangelie volgens Steve Jobs, heeft ontzag voor Google en downloadt de nieuwste apps. Als 'de masters of the universe' in Silicon Valley de nieuwe mondiale machthebbers zijn, wat is dan hun ethos, hun heilstaat en hun politieke agenda? Wat zegt hun libertarische denken en gedrag over hun ideale wereld? VPRO Tegenlicht staat stil bij de vraag hoe de 'serial entrepreneurs', inmiddels allemaal multimiljonair, sociale kwesties zouden oplossen; hoe en met welke doelstellingen lobbyen zij in de richting van Washington DC, Brussel en daar voorbij? De eerste geluiden dat Silicon Valley zich wil afscheiden van de Verenigde Staten zijn misschien wel een voorbode van wat ons nog te wachten staat.

Coronacrash

29 mrt 2020

Marije Meerman over 'Stilte voor de cra$h'

15 sep 2018

Wijze lessen uit het Midden-Oosten

31 jan 2016

Bankgeheimen van Joris Luyendijk

5 mrt 2015

Cybertopia: dromen van Silicon Valley

25 jan 2015

VPRO Tegenlicht: Bureau voor Digitale Sabotage

13 aug 2014

Bureau voor digitale sabotage

2 mrt 2014

De Wall Street Code

6 nov 2013

Tax Free Tour

26 mrt 2013

China: Van Cartier naar Confucius

23 okt 2012

Danny's wereld

# data[].attributes.attachment_link.title
Cybertopia: dromen van Silicon Valley - VPRO Tegenlicht

# data[].attributes.attachment_link.description
Men leest het evangelie volgens Steve Jobs, heeft ontzag voor Google en downloadt de nieuwste apps. Als 'de masters of the universe' in Silicon Valley de nieuwe mondiale machthebbers zijn, wat is dan hun ethos, hun heilstaat en hun politieke agenda? Wat zegt hun libertarische denken en gedrag over hun ideale wereld?

# data[].attributes.body
Interessant artikel over een van de grondleggers van het Internet (of liever: de hypertext), Tim Berners-Lee, en zijn hedendaagse poging om datacirculatie op het internet opnieuw te privatiseren en te decentraliseren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Van idee bij de koffie tot ware revolutie

# data[].attributes.attachment_link.description
Er is werk aan de winkel, zegt Sir Tim Berners-Lee, de grondlegger van het world wide web, bij de viering van de 30ste verjaardag van zijn uitvinding. Maar...

# data[].attributes.headline
Lezing Open Universiteit Nederland over privacy. Zeer interessant, zeker na minuut 15.

# data[].attributes.subject
Lezing Open Universiteit Nederland over privacy. Zeer interessant, zeker na minuut 15.

# data[].attributes.attachment_link.title
Universiteit van Nederland tijdens de Privacyweken

# data[].attributes.attachment_link.description
De Universiteit van Nederland komt met een vijftal bijzondere edities tijdens de Privacyweken op NPO 3.

# data[].attributes.body
Heel fijne documentaire over... je raadt het nooit: what makes you click ;) In de docu wordt de beroemde vgl gemaakt met 'slot machines' (verslavende gokmachines).

# data[].attributes.attachment_link.description
Het faillissement van warenhuizen en schoenenreuzen illustreert het: ons koopgedrag verschuift in hoog tempo van offline naar online. Maar welke vernuftige slimmigheden en andere digitale wetmatigheden maken dat wij onze digitale winkelwagen zo vol mogelijk gooien? Of zo lang mogelijk op een website verblijven? Of op een bepaalde kandidaat stemmen?

# data[].attributes.body
Tekst die ik ooit schreef over de les rond authenticiteit. In deze tekst wordt iets dieper op de materie ingegaan.

# data[].attributes.body
Prachtig gesprek met theatermaker Peter De Graef over zelfliefde en de vraag hoe authentiek in het leven te staan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Peter De Graef: ik ben mijn verleden niet

# data[].attributes.body
Van Rutger Bregman
Hoewel het niet direct gaat over privacy,big tech, etc..
Is het wel een interesting boek over hoe de wereld rondom onze visie creert op feiten.
Er word bv gesproken over experimenten van vroeger die nu vandaag de dag nog een effect hebben op ons denken over de medemens. Stanford Prison, Millgram, eveneens zaken zoals Kitty Genovese, het Broken window concept.

De links zijn van recencies
https://deleesclubvanalles.nl/recensie/de-meeste-mensen-deugen/

https://www.langzullenwelezen.be/books/96737_de-meeste-mensen-deugen?review=92642

https://www.boekenstrijd.nl/politiek/de-meeste-mensen-deugen-rutger-bregman-recensie/

# data[].attributes.body
C'est arrivé près de chez vous, met engelse ondertitels, te zien op youtube

# data[].attributes.headline
The medium is the message: hoe media ons kunnen beïnvloeden (hier: hoe we typen)

# data[].attributes.subject
The medium is the message: hoe media ons kunnen beïnvloeden (hier: hoe we typen)

# data[].attributes.body
3:43 in deze Youtube video
5:21 in Module 1A

# data[].attributes.headline
Filmtrailer van 'Play it again, Sam' van Woody Allen. Ik zou graag hebben dat jullie die film eens bekeken. We gaan het er in de les over hebben.

# data[].attributes.subject
Filmtrailer van 'Play it again, Sam' van Woody Allen. Ik zou graag hebben dat jullie die film eens bekeken. We gaan het er in de les over hebben.

# data[].attributes.headline
David van Reybrouck geeft goede uitleg waarom hij pleit tegen verkiezingen. Erg interessant!

# data[].attributes.subject
David van Reybrouck geeft goede uitleg waarom hij pleit tegen verkiezingen. Erg interessant!

# data[].attributes.attachment_link.title
Tegen verkiezingen - nieuwe democratie David van Reybrouck in vpro's Buitenhof

# data[].attributes.attachment_link.title
Network (1976) Official Trailer - Peter Finch Movie

# data[].attributes.headline
Interessante lezing over de geschiedenis van onze 'privacy'.

# data[].attributes.subject
Interessante lezing over de geschiedenis van onze 'privacy'.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is privacy eigenlijk? Het recht op alleen zijn? Of geheimen hebben? En is dat ook effectief een grondrecht? Een grondrecht dat nu misschien op losse schroeven staat? Prof. dr. Paul De Hert is jurist aan de VUB en geeft een korte geschiedenis én stand van zaken van privacy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is privacy eigenlijk? Het recht op alleen zijn? Of geheimen hebben? En is dat ook effectief een grondrecht? Een grondrecht dat nu misschien op losse schroeven staat? Prof. dr. Paul De Hert is jurist aan de VUB en geeft een korte geschiedenis én stand van zaken van privacy.

# data[].attributes.body
Zeer interessante nederlandstalige gesprek over de vraag in hoeverre het aan Big Techbedrijven (Twitter, Fb etc) is om te beslissen of figuren als Trump al dan niet van het platform worden geweerd.

# data[].attributes.body
Interessante podcast over het pimpen van ons ego via merken

# data[].attributes.body
In de les van vandaag moest ik denken aan deze analyse van The Emoji Movie. Er wordt gesproken over hoe iets wat afwijkend is in de maatschappij, zoals een rebel, uiteindelijk zal worden geïntegreerd en zo "veilig" gemaakt zal worden. Dat doet me denken aan hoe de counter culture van de jaren '60 uiteindelijk werd opgenomen en geëxploiteerd door de mainstream cultuur.

Deze analyse is zeer interessant, ik raad het aan!

# data[].attributes.attachment_link.title
The Emoji Movie, Adorno and the Culture Industry

# data[].attributes.attachment_link.title
Shoshana Zuboff on surveillance capitalism | VPRO Documentary

# data[].attributes.headline
De strijd tussen Sanders en Trump als een strijd tussen twee verschillende wervingstechnologieën. Zeer interessant en actueel!

# data[].attributes.subject
De strijd tussen Sanders en Trump als een strijd tussen twee verschillende wervingstechnologieën. Zeer interessant en actueel!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bernie Sanders en Donald Trump zijn niet alleen op ideologisch vlak elkaars tegenpolen. Ook de manier waarop ze politieke campagne voeren verschilt grondig. Sanders en Trump kiezen voor radicaal andere politieke technologieën om hun kiezers te mobiliseren. De strijd tussen Sanders en Trump is er daarom ook tussen twee verschillende politieke technologieën. De uitkomst van die strijd kan grote gevolgen hebben met betrekking tot welke vorm politieke campagnes de komende jaren zullen aannemen.

Sinds Cambridge Analytica medewerker Christopher Wylie uit de biecht klapte, weten we min of meer hoe Trump tijdens de verkiezingen van 2016 te werk ging. Via allerhande apps werden data van miljoenen Amerikanen verzameld. Op basis van die data werden psychologische profielen opgemaakt zodat er zeer gerichte politieke propaganda kon verstuurd worden richting nietsvermoedende Amerikaanse kiezers.

Op zich was dit niet nieuw. In 2008 investeerde Obama meer dan 100 miljoen dollar in technologische innovatie om via sociale media kiezers te bereiken. Tijdens de Obamacampagne van 2012 werd voor het eerst ingezet op micro targetting en data mining. Vrij vertaald: via het verzamelen van data werden doelgroepen gecreëerd die daarna speciaal voor hen ontwikkelde advertenties ontvingen.

Cambridge Analytica bouwde dus verder op een evolutie die reeds enkele jaren bezig was. Wat ophefmakend was aan Cambridge Analytica was eerder de wijze waarop de reeds bestaande technologie werd aangewend. De data waar het bedrijf beslag op wist te leggen werden op een slinkse wijze verkregen en het bedrijf zette actieve desinformatiecampagnes op. Het deed aan een vorm van datagedreven, hoogtechnologische psychologische oorlogsvoering met als doel om de publieke opinie te beïnvloeden. (1)

Het doel van Cambridge Analytica was in de eerste plaats om de geesten te veranderen door specifieke informatie te verspreiden op maat van verschillende psychologische profielen. Concreet: stel dat Cambridge Analytica op basis van verzamelde data weet dat u eerder angstig in het leven staat, dan zal Cambridge Analytica u niet bestoken met een advertentie van Trump, maar eerder met een filmpje waarin jongeren van kleur bijvoorbeeld een witte jongere in elkaar timmeren. Hierdoor wordt uw angst opgewekt en in een geracialiseerd schema gegoten, wat u vatbaar maakt voor de boodschap van iemand als Trump.

Het is onduidelijk hoe effectief dit soort van manipulatie was, en of Trump er daadwerkelijk zijn overwinning aan te danken heeft. Daarover zijn de meningen verdeeld. Maar de overwinning van Trump heeft wel de interesse gewekt in dit soort technologieën en de weg geëffend voor de verdere veralgemening ervan.

Trump 2020

Cambridge Analytica moest de boeken sluiten na de onthullingen van voormalige medewerkers, maar daarmee is het gevaar niet geweken. De kennis en technieken die het bedrijf ontwikkelde, blijven uiteraard bestaan. En alles wijst erop dat het campagneteam van Trump in 2020 opnieuw massaal wil inzetten op Big Data en grootschalige manipulatie. De voorbije jaren is het team van Trump immers blijven investeren in technologische vernieuwing en bovendien kan het campagneteam van Trump verder werken op de data die het tijdens de campagne in 2016 verzamelde. De voorsprong ten opzichte van de democraten is op dat vlak aanzienlijk.

De jacht op data van potentiële kiezers wordt onverminderd verder gezet. Eén van de nieuwste speeltjes daartoe, heet ' geofencing '. Het principe is relatief eenvoudig. Stel, u komt een bepaalde plaats binnen - een shoppingcentrum, een kerk, een betoging - dan worden uw data opgevangen, bijgehouden en doorgespeeld. En uiteraard zit daar gouden informatie tussen voor politieke marketeers: je kan doelgroepen op allerhande wijze gaan koppelen aan plaatsen en gedrag én hun op basis daarvan gerichte advertenties sturen.

De nieuwe frontlinie in het versturen van advertenties zal de text message worden. Zowel Democraten als Republikeinen weten dat text messages, in tegenstelling tot mails en telefoons, veel sneller opgepikt worden. Iedereen bekijkt een bericht dat toekomt op de telefoon, slechts weinigen bekijken een email of nemen op wanneer er een onbekend nummer belt. Normaal gezien is het volgens de Amerikaanse regels verboden om kiezers ongevraagd te bestoken met berichten, maar dankzij peer-to-peer software kan die regelgeving omzeild worden.

Naast text message zal sociale media natuurlijk ontzettend belangrijk blijven. Op dat vlak valt een herhaling te verwachten van wat zich tijdens de campagne van 2016 afspeelde, maar dan intenser en geraffineerder. Vanuit het Trumpkamp zal opnieuw gepoogd worden om via desinformatie en fake news kiezers te manipuleren. Anonieme bots, valse nieuwswebsites, smeercampagnes, en zo meer. Het arsenaal aan technieken is ondertussen welgekend. Zorgwekkend in dit verband is dat Mark Zuckerberg heeft aangekondigd dat er niet actief zal ingegrepen worden met betrekking tot de inhoud van politieke advertenties op Facebook. Met andere woorden, Facebook verleent vrij spel aan het campagneteam van Trump.

Eén van de grootste voordelen die Trump heeft ten opzichte van de democraten is dat hij over een groot ' amplification network ' beschikt. Boodschappen vanuit het kamp Trump worden veelvuldig gereproduceerd door een groot netwerk aan Twitter-accounts, blogs, websites, vloggers en mediakanalen. In tegenstelling tot linkse of liberale pers, is het rechtse netwerk quasi kritiekloos ten aanzien van het waarheidsgehalte van informatie. Liberale en linkse media zijn doorgaans kritischer, zelfs ten opzichte van de democratische kandidaten die ze steunen.

Verticaal versus horizontaal

De campagne van Trump zal, net als zijn vorige, een verticale campagne zijn. Dat wil zeggen dat de campagnes geleid en aangestuurd worden door een beperkte groep van professionals. Het is een vorm van campagnevoeren die in weinig tot niks verschilt van commerciële marketing. Burgers worden beschouwd als consumenten die moeten bewogen worden in de richting van een bepaald politiek product, in casu Trump. Daarbij wordt vooral gemikt op efficiëntie. Advertenties worden gestuurd naar die groepen en gebieden die het cruciale verschil kunnen maken door hun stemgedrag. Met een minimum aan middelen probeert men een maximaal electoraal effect te bereiken.

Ook de democraten maken doorgaans gebruik van verticale campagnes, maar met Sanders treedt een ander model van campagnevoeren naar voor dat veel horizontaler is. Voor Sanders en zijn campagneteam was dat in 2016 in de eerste plaats een gedwongen keuze. Er was simpelweg te weinig geld om een door professionals gerunde campagne op te zetten, dus moest de campagne van Sanders het hebben van vrijwilligers. Een wilde gok, maar één die verbazend genoeg werkte. Sanders, die oude senator uit Vermont, werd in geen tijd een fenomeen, een naam met globale weerklank. En dat zonder de inzet van spectaculaire technologieën en het geld van grote donoren. Dat was ongezien.

Big Organizing

Tegenover de Big Data van Trump plaatst Sanders Big Organizing. Sanders en zijn team vertrekken van het idee dat ze een beweging zijn die via een doordachte organisatie een campagne en een president moet voortbrengen, eerder dan andersom. De basisstelling - en tevens de gok - van waaruit vertrokken wordt, is dat er veel energie in de samenleving aanwezig is, dat heel veel mensen verandering willen zien en slechts een hand moeten aangereikt krijgen die hun wil tot engagement kan omzetten in een handelen dat effectief tot verandering kan leiden.

Het is verleidelijk om de campagne van Sanders als een bottom up-campagne te zien, maar dat is eigenlijk geen correcte weergave. Want uiteraard beschikken Sanders en de zijnen ook over een team van professionals die de campagne aansturen en vormgeven. Eerder dan bottom up gaat het om een peer-to-peer- campagne. De campagne van Sanders kan terugplooien op vele honderdduizenden vrijwilligers. Vrijwilligers worden aangezet om voortdurend andere vrijwilligers te engageren: ze stimuleren elkaar om fysiek samen te komen, groepen op te richten en op zoek te gaan naar fondsen.

Een mooi voorbeeld daarvan is de Bern-app die ontwikkeld werd voor deze campagne. Supporters van Sanders worden aangemaand om de app te downloaden, hun contacten te importeren in de app en wie nog niet overtuigd is aan te spreken over kwesties waarvan ze wakker liggen. Wie Sanders wil steunen, wordt vervolgens gevraagd om zelf de app te installeren en mensen uit te nodigen. De app herinnert er ook aan wanneer het tijd is om je te registreren en waar en hoe er kan gestemd worden.

Politiek subject?

People driven versus data driven. Dat is ook een manier waarop je het verschil tussen de campagnes van Sanders en Trump kan beschrijven. Het is niet zo dat Sanders geen gebruik maakt van data, maar hij vertrouwt meer op de data die mensen openlijk met elkaar delen, dan de eerdere duistere vormen van data mining waar de Trump-campagne gebruik van maakt. Sanders zet in op het feit dat mensen hun eigen kennissenkring het best kunnen inschatten, elkaar kunnen overtuigen en zichzelf kunnen organiseren. Dit alles vertrekt van een erg groot vertrouwen in vrijwilligers. De campagne van Trump daarentegen is gebaseerd op wantrouwen en passiviteit. In zekere mate wordt de ideologie van de kandidaten dus ook weerspiegeld in de politieke technieken die worden aangewend.

Hoewel het zonneklaar is dat de campagne van Sanders op alle mogelijke vlakken democratischer is dan die van Trump en kan fungeren als een positief alternatief ten opzichte van manipulatie op basis van Big Data, is het ook belangrijk om de campagne van Sanders niet onkritisch te verheerlijken. Op het Sandersgezinde Jacobin wordt de campagne van Sanders bijvoorbeeld geprezen als het middel bij uitstek om de werkende klasse als politiek subject te reanimeren. (2) Ook de Sanders-campagne zelf zet sterk in op het idee dat ze een ' movement' zijn. " It's not about me, it's about us ", is één van de slogans die Sanders vaak bezigt.

De pogingen van Sanders en de zijnen om een massabeweging op te zetten zijn oprecht, maar de fundamentele zwakte van die opzet blijft natuurlijk dat de bestaansreden van de beweging verbonden blijft aan het winnen van verkiezingen. Om het anders uit te drukken: als Sanders dit keer de verkiezingen niet wint zal het ook veel energie wegnemen uit de beweging zoals die nu bestaat. Het 'ons' waar Sanders naar verwijst, bestaat ook uiteindelijk slechts via hem en de verkiezingen die hij al dan niet zal winnen, of hij dat nu leuk vindt of niet. Het is ook de harde les die moet getrokken worden uit gelijkaardige Europese experimenten zoals Syriza, Momentum en andere linkspopulistische partijen en bewegingen.

Mediaconsumenten

De strijd tussen Sanders en Trump is een strijd tussen twee politieke technologieën en dat is belangrijker dan we denken. Als Sanders erin slaagt om verkozen te raken als democratische kandidaat of, wie weet, als president dan zal zijn vorm van campagne voeren de nieuwe norm worden. Dan krijgen we een verschuiving van big data naar big organizing en dat kan, ondanks de tekortkomingen, een sterke democratisering van de samenleving inluiden.

Als Trump opnieuw wint, zal de weg die vandaag reeds is ingeslagen, verder bewandeld worden. Dan zullen politieke partijen - zowel ter rechter als ter linker zijde - aangetrokken worden tot een verticaal model, waarin data boven mensen geplaatst worden, beïnvloeding van bovenaf tegenover horizontaal opbouwwerk. Politiek zal dan nog meer marketing worden en burgers zullen nog meer dan nu aanzien worden als passieve en beïnvloedbare mediaconsumenten.

Alsof er nog niet genoeg op het spel staat.

Noten:

(1) In dit verband is het raadzaam om niet uit het oog te verliezen dat Cambridge Analytica een dochterbedrijf was van SLC, een bedrijf dat zich al sinds de jaren negentig bekwaamde in military desinformation campaigns, social media branding en voter targeting, meestal in niet-Westerse landen. De technieken die reeds decennialang in andere landen gebruikt werden om de publieke opinie te manipuleren, werden vanaf 2016 toegepast in de VS en Groot-Brittannië. Hierin schuilde het ware schandaal van Cambridge Analytica en niet in het gebruik van de technologie op zich.

(2) "Election campaigns are therefore one of the few channels currently available to engage and politicize a mass working-class audience, reconstitute the working class as a political subject, and create a more favorable environment for workers to organize both inside and outside the electoral arena. The Sanders campaign is priming working people to think of themselves as members of a class with an interest in political revolution. How could this be anything but a boon to the Left and the prospects for labor movement revitalization?" ( https://www.jacobinmag.com/2020/02/bernie-sanders-working-class-movement-democratic-party-2020)

# data[].attributes.attachment_link.title
Sanders versus Trump: een strijd tussen twee politieke technologieën

# data[].attributes.attachment_link.description
Bernie Sanders en Donald Trump zijn niet alleen op ideologisch vlak elkaars tegenpolen. Ook de manier waarop ze politieke campagne voeren verschilt grondig. Sanders en Trump kiezen voor radicaal andere politieke technologieën om hun kiezers te mobiliseren. De strijd tussen Sanders en Trump is er daa

# data[].attributes.body
Cartoon gebaseerd op Neil Postmans boek 'Amusing Ourselves to Death'. Gaat over de analyses van Huxley t.o.v. die van Orwell.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hey, I'm the creator of HighExistence. I've since moved on from writing for this blog, but you can see the latest thing I'm up to here :)

We use cookies and other similar technologies to improve your browsing experience and the functionality of our site. Accept Reject Read More

\n

# data[].attributes.attachment_link.title
Amusing Ourselves to Death: Huxley vs Orwell

# data[].attributes.attachment_link.description
A clever comic over on the accuracy of George Orwell's predictions about future society over those of Aldous Huxley. It's informative and scary at the same time. "In short, Orwell feared that what we hate would ruin us. Huxley that what we love will ruin us."

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
6. huxley's brave new world en orwell's 1984

# data[].attributes.attachment_link.title
6. Huxley's Brave New World en Orwell's 1984 - OVT

# data[].attributes.attachment_link.description
1984 van George Orwell en Brave New World van Aldous Huxley voorspelden allebei een gitzwarte, totalitaire toekomst: In 1984 wordt het individu met geweld vermorzeld, in Brave New World juist met drugs en seks geknecht. En het gekke is, beide zijn weer razend populair en - op hun eigen manier - wellicht profetisch.

# data[].attributes.headline
Fantastische docu van de beroemde documaker Adam Curtis over de opkomst van reclame (en 'doelgroepen') in de 20ste eeuw (de link is enkel deel 1, er zijn meerdere delen)

# data[].attributes.subject
Fantastische docu van de beroemde documaker Adam Curtis over de opkomst van reclame (en 'doelgroepen') in de 20ste eeuw (de link is enkel deel 1, er zijn meerdere delen)

# data[].attributes.attachment_link.title
The Century of the Self - Part 1: "Happiness Machines"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een kind verliezen is voor elke ouder een nachtmerrie. Om de getuigenissen van ouders met overleden kinderen bevattelijk te maken, creëerde de Zuid-Koreaanse zender MBC een animatie van het overleden meisje Nayeon. Haar mama kon haar zien en spreken met een virtual reality-bril. Voor rouwspecialist Manu Keirse is de VR-bril niet de juiste manier om te rouwen. "Als je een VR-bril gaat gebruiken, is de kans groot dat je naar dat toestel snakt om jouw kind telkens opnieuw te zien."

# data[].attributes.attachment_link.title
Zuid-Koreaanse zender herenigt moeder met overleden dochter dankzij virtual reality, maar wat doet dat met rouwproces?

# data[].attributes.attachment_link.description
Een kind verliezen is voor elke ouder een nachtmerrie. Om de getuigenissen van ouders met overleden kinderen bevattelijk te maken, creëerde de Zuid-Koreaanse zender MBC een animatie van het overleden meisje Nayeon. Haar mama kon haar zien en spreken met een virtual reality-bril. Voor rouwspecialist Manu Keirse is de VR-bril niet de juiste manier om te rouwen.

# data[].attributes.headline
Een filosofisch essay over ijdelheid en identiteit

# data[].attributes.subject
Een filosofisch essay over ijdelheid en identiteit

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Israëlische historicus Yuval Harari gaf een lezing in een uitverkochte Lotto Arena in Antwerpen.

Nooit eerder verkocht een lezing van een professor op zo'n grote schaal uit in ons land. Als zijn naam geen belletje doet rinkelen, dan doen zijn boeken dat misschien wel: "Sapiens", "Homo Deus" en "21 lessen voor de 21e eeuw" zijn internationale bestsellers.

De avond werd afgesloten met een vragenronde.

# data[].attributes.attachment_link.title
Yuval Harari: de toekomst van sapiens - Yuval Harari: de toekomst van sapiens | VRT NU

# data[].attributes.attachment_link.description
De Israëlische historicus Yuval Harari gaf een lezing in een uitverkochte Lotto Arena in Antwerpen. Nooit eerder verkocht een lezing van een professor op zo'n grote schaal uit in ons land. Als zijn naam geen belletje doet rinkelen, dan doen zijn boeken dat misschien wel: "Sapiens", "Homo Deus" en "21 lessen voor de 21e eeuw" zijn internationale bestsellers.

# data[].attributes.body
Informatief animatiefilmpje over The Medium is the Message van Marshall McLuhan

# data[].attributes.attachment_link.title
The Medium is the Message by Marshall McLuhan | Animated Book Review

# data[].attributes.attachment_link.title
I Am Media 2014 - Peter Paul Verbeek (Universiteit Twente)

# data[].attributes.headline
Website waar je een schat aan boeken en artikels kan vinden... 

# data[].attributes.subject
Website waar je een schat aan boeken en artikels kan vinden... 

# data[].attributes.attachment_link.title
Electronic library. Download books free. Finding books

# data[].attributes.attachment_link.description
Electronic library. Download books free. Finding books | B-OK. Download books for free. Find books

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Onze leiders moeten focussen op de drie grootste uitdagingen voor de mensheid in de 21e eeuw: de dreiging van een nucleair conflict; de realiteit van ecologisch verval; en de dreiging van technologische ontregeling, die artificiële intelligentie zal veroorzaken", zo steekt Yuval Harari van wal.

# data[].attributes.attachment_link.title
"We hebben lot van andere diersoorten en planeet in onze handen": bekijk hier het exclusieve interview met Yuval Harari

# data[].attributes.attachment_link.description
"Onze leiders moeten focussen op de drie grootste uitdagingen voor de mensheid in de 21e eeuw: de dreiging van een nucleair conflict; de realiteit van ecologisch verval; en de dreiging van technologische ontregeling, die artificiële intelligentie zal veroorzaken", zo steekt Yuval Harari van wal.