# data[].attributes.body
Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych

Październik to czas, w którym na całym świecie obchodzimy święto bibliotek szkolnych. To doskonała okazja, by podkreślić ich rolę w nauce i rozwijaniu zainteresowań czytelniczych.

W naszej szkole również świętujemy!

Zorganizowaliśmy konkurs plastyczny dla uczniów klas 1–3. Zadaniem uczestników było stworzenie ilustracji do utworów poznanych podczas Dnia Głośnego Czytania. Na konkurs wpłynęło aż 38 prac, które zaprezentowano w szkolnej galerii.

W holu głównym pojawiła się wyjątkowa wystawa najstarszych książek ze zbiorów naszej biblioteki. Większość z nich liczy sobie ponad 100 lat!

Odbył się także międzyklasowy turniej wiedzy bibliotecznej pod hasłem „Biblioteka pełna zagadek”. Rywalizowały klasy I–II oraz III–IV. Uczniowie musieli wykazać się znajomością przysłów, tytułów utworów literackich, związków frazeologicznych, zasad ortograficznych oraz rozwiązywać zagadki literackie.

Zwycięska klasa otrzymała symboliczne nagrody oraz słodkości. Uczestnicy wykazali ogromne zaangażowanie i zainteresowanie turniejem!

# data[].attributes.body
Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania – święto literatury i wyobraźni

29 września obchodziliśmy w naszej szkole Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania, który przypada w rocznicę urodzin Janiny Porazińskiej – wybitnej autorki książek dla dzieci i młodzieży.

Z tej okazji w klasach 1–3 odbyły się wyjątkowe spotkania czytelnicze. Uczniowie mieli okazję wysłuchać fragmentów książek „Hugo – mały uciekinier” oraz „Grafit – pasażer na gapę” autorstwa Agnieszki Stelmaszyk, czytanych przez nauczyciela biblioteki szkolnej.

Również grupy przedszkolne uczestniczyły w głośnym czytaniu – ich panie zaprezentowały dzieciom wiersze i krótkie opowiadania.

Spotkania były doskonałą okazją do promowania czytelnictwa wśród najmłodszych.

Wspólne czytanie nie tylko rozwija wyobraźnię i wzbogaca słownictwo, ale także stymuluje rozwój poznawczy, poprawia koncentrację, a nawet wpływa korzystnie na samopoczucie.

Pamiętajmy, że warto czytać nie tylko od święta!

# data[].attributes.body
Fraszki, pieśni, treny….

W tym roku odbywa się 12 edycja Narodowego Czytania dzieł literatury polskiej. Nasza szkoła uczestniczy w tej akcji po raz dziewiąty. Do zacnego grona propagatorów tego przedsięwzięcia dołączyliśmy w 2017 roku.  Tegoroczną lekturą czytelniczego wydarzenia objętego honorowym patronatem  Pary Prezydenckiej jest poezja Jana Kochanowskiego- ojca polskiego języka literackiego. 12 września 2025 r. roku  uczniowie klasy VII B zaprezentowali wybrane utwory całej społeczności naszej szkoły. Wysłuchaliśmy  pieśni, trenów i fraszek.

# data[].attributes.body
Biblioteka zaprasza

Poniedziałek         7.30 – 14.00

Wtorek                   7.15- 14.00

Środa                      7.30- 12.45

Czwartek               8.00- 14.00

Piątek                      7.30- 13.00

# data[].attributes.headline
Zimowe wieczory z książką- zapewniamy, że warto!

# data[].attributes.subject
Zimowe wieczory z książką- zapewniamy, że warto!

# data[].attributes.body
Zimowe wieczory z ksiazka

# data[].attributes.attachment_link.description
Kreatywne zajęcia dla dzieci w wieku 6-16 lat. Prowadzone przez naukowców i ekspertów. Załóż bezpłatne konto i zapisz dziecko na Uniwersytet Dzieci!

# data[].attributes.attachment_link.title
ZASADY BEZPIECZEŃSTWA OBOWIĄZUJĄCE PODCZAS zabaw zimowych (1) (1)

# data[].attributes.body
"Pan Kuleczka" to krótkie, barwnie ilustrowane opowiadania dla dzieci w każdym wieku. Pan Kuleczka zapewnia bezpieczeństwo i dyskretnie towarzyszy zabawie. Jest tolerancyjny, ale uczy poszanowania reguł. Zawsze jednak można liczyć na jego wybaczający uśmiech. Pan Kuleczka to idealny dorosły. Jego podopiecznymi są kaczka Katastrofa, pies Pypeć i mucha Bzyk-Bzyk. Każde z nich, choć bardzo się różnią, ma swoje miejsce w sercu Pana Kuleczki, który umie sobie poradzić z rozbrykaną Katastrofą, wymyślić interesującą zabawę dla spokojnego Pypcia i przyciągnąć uwagę rozlatanej Bzyk-Bzyk. Bo w domu Pana Kuleczki nigdy nie jest nudno.

Polecamy. Przyjdź i wypożycz!

# data[].attributes.headline
Polecamy na jesienne wieczory- przyjdź i wypożycz!

# data[].attributes.subject
Polecamy na jesienne wieczory- przyjdź i wypożycz!

# data[].attributes.body
Szesnastoletnia Alice spędza lato w Paryżu, ponieważ zmarła babcia zapisała jej w spadku paryskie mieszkanie, o którego istnieniu do tej pory nikt w rodzinie nie wiedział. Jak się okazało, apartament pozostawał zamknięty przez ponad siedemdziesiąt lat.
Alice postanawia ustalić, dlaczego jej babcia opuściła Paryż podczas niemieckiej okupacji oraz z jakiego powodu nigdy nie opowiadała bliskim, co zostawiła za sobą, przenosząc się po wojnie do Ameryki.

Opowieść została zainspirowana prawdziwym wydarzeniem historią na miarę hollywoodzkiej fabuły.

# data[].attributes.body
Obchody Narodowego Czytania

„Kordian” Juliusza Słowackiego to utwór trzynastej odsłony Narodowego Czytania Dzieł Literatury Polskiej, pod honorowym patronatem Pary Prezydenckiej.

Nasza szkoła włączyła się w to ogólnopolskie przedsięwzięcie. W poniedziałek, 9 września uczennice klasy 8a: Kinga Głowacka i Helena Andrzejuk zaprezentowały fragment utworu, bajkę „O Janku, co psom szył buty”, którą sługa Grzegorz opowiada Kordianowi. Ma ona ważne znaczenie w kontekście całego dramatu. Odnosi się bowiem do motywu niezrozumienia i braku akceptacji ze strony społeczeństwa, które może prowadzić do wykluczenia jednostki. Bajka ta pokazuje, że nie należy poddawać się presji społecznej, która może prowadzić do rezygnacji z marzeń i celów życiowych. Nawet jeśli inni ludzie nie rozumieją naszych działań i pomysłów, powinniśmy dalej działać zgodnie z naszymi przekonaniami i wartościami.

Akcja "Narodowe Czytanie" jest nie tylko sposobem na popularyzację literatury, ale także lekcją patriotyzmu i szacunku do polskiego dziedzictwa kulturowego.

# data[].attributes.body
Poeci dla dzieci- Danuta Wawiłow

# data[].attributes.attachment_link.title
29. Dziady cz. III Opracowanie - Wybrana literatura przedmiotu

# data[].attributes.attachment_link.title
Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa - streszczenie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum dolor sit,* LOREM IPSUM DOLOR SIT,Lorem ipsum,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum dolor sit,* Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,MOCNE STRONY,TEMAT: Który bohater lektury zasługuje na koronę Lecha?,SŁABE STRONY,HRABIA KIRKOR,HRABIA KIRKOR,Podstawowe informacje,Lorem ipsum,DAROWANA,ALEGORIA,K,* Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit,HISTORIA KORONY LECHA,UKRYWANA,SŁABE STRONY,MOCNE STRONY,PUSTELNIK,Podstawowe Informacje,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Mocne strony,GRABIEC,SŁABE STRONY,GRABIEC,PODSTAWOWE INFORMACJE,MOCNE STRONY,SŁABE STRONY,FON KOSTRYN,FON KOSTRYN,SŁABE STRONY,BALLADYNA,MOCNE STRONY,BALLADYNA,?,Despotyczne rządy Popiela i Balladyny...,Zwróćcie uwagę na to, że...,PODSUMUJMY!,Konflikty w świecie baśniowym utworu... ,DLACZEGO WŁAŚNIE TEN BOHATER?,KTÓRY BOHATER, TWOIM ZDANIEM, ZASŁUŻYŁ NA KORONĘ LECHA?

# data[].attributes.attachment_link.title
Balladyna3 by Zuzanna Krótki on Genial.ly

# data[].attributes.attachment_link.description
Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum dolor sit,Lorem ipsum,Lorem ipsum dolor sit,Diary Colors Lorem ipsum 2018,Lorem ipsum dolor sit,* LOREM IPSUM DOLOR SIT,Lorem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Język - ciekawostki,Indianie,,,Kamień spada z piersi wiǳów. Więc to wszystko było w programie, więc to była sztuka dyrektora? Efekt? Sypią się półdolary i dolary. Jakże odmówić ostatniemu z Czarnych Wężów w Antylopie, na zgliszczach Chiavatty! Luǳie mają serca".,Czas i miejsce,Henryk Sienkiewicz,Sachem,Budowa,Sachem,nowela

# data[].attributes.attachment_link.description
Język - ciekawostki,Indianie,,,Kamień spada z piersi wiǳów. Więc to wszystko było w programie, więc to była sztuka dyrektora? Efekt? Sypią się półdolary i dolary. Jakże odmówić ostatniemu z Czarnych Wężów w Antylopie, na zgliszczach Chiavatty! Luǳie mają serca".,Czas i miejsce,Henryk Sienkiewicz,Sachem,Budowa,Sachem,nowela

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JanKochanowski

Czytanie ze zrozumieniem

Sporządź, w dowolnej formie, notatkę dotyczącą życia i twórczości Jana Kochanowskiego.

Nie porzucaj nadzieje...

Pieśń IXKsięgi Pierwsze

Miło szaleć, kiedy czas po temu

Pieśni

,,Nic wiecznego na świecieRadość się z troską plecie (...)".

Pieśń ta należy do liryki inwokacyjnej (tj. zwrotu do adresata). Monolog liryczny ma wyraźnie wskazanego adresata - "Nie porzucaj (...)", "Patrzaj (...)". Podmiot liryczny w tej pieśni zmierza do przekonania adresata o słuszności proponowanej przez siebie postawy życiowej. W tym celu odwołuje się do swojego doświadczenia i wiedzy, a rady popiera logicznymi argumentami/ dowodami/racjami. Rady te brzmią jak swoiste aforyzmy (aforyzm - sentencja, złota myśl, zdanie, w którym została wyrażona ogólna prawda o człowieku, życiu, prawidłach rządzących światem). Podmiot liryczny to optymista, człowiek pobożny, ufny w bożą łaskę i moc, doświadczony, mądry i pogodny. Bez względu na to jak potoczy się los, radzi czytelnikowi, by nie tracić nadziei. Taka jest jego recepta na życie. Powołuje się przy tym na porządek panujący w naturze - cykliczność pór roku. Życie człowieka rządzi się podobnymi prawami - radość przeplata się z troską i należy się z tym pogodzić. Spokój i rozwaga to sposób, by stanąć ponad przeciwnościami losu. Najwyższą wartością człowieka powinna być zatem cnota - panowanie nad sobą, równowaga duchowa, niewzruszony spokój wobec niepowodzeń i przewrotności losu (stoicyzm).

Kochanowski był - jak wielu współczesnych mu ludzi - zwolennikiem horacjanizmu, prądu filozoficznego stworzonego przez starożytnego rzymskiego poetę Horacego, łączącego w sobie założenia dwóch kierunków filozofii antycznej - epikureizmu i stoicyzmu. Epikureizm jako drogę do szczęścia wskazywał rozsądne, spokojne, sprawiedliwe życie, którego celem było czerpanie przyjemności z różnych doczesnych uciech - dobrego jadła i napoju czy przebywania w otoczeniu pięknej przyrody. Ideałem stoicyzmu była natomiast absolutna obojętność na przyjemności i nieszczęścia, surowa cnota, wyzbycie się wszelkich namiętności, życie zgodnie z naturą i rozumem. Jak wyglądała synteza obu tych, sprzecznych wydawałoby się, zaleceń, w twórczości Jana Kochanowskiego? Za odpowiedź na to pytanie może posłużyć "Pieśń IX" z "Ksiąg pierwszych". W pierwszej strofie poeta zachęca czytelnika w myśl filozofii epikurejskiej do korzystania z prostych przyjemności. Stoicyzm nakazuje jednak umiar, ponieważ człowiek nie jest w stanie przewidzieć biegu przyszłych wydarzeń. Dlatego też nie powinien przyzwyczajać się zanadto do posiadanych dóbr, które może w każdej chwili zrządzeniem losu utracić. Wyroki opatrzności są niewzruszone, a walka z przeciwnościami losu skazana na niepowodzenie. Poeta wprowadza do wiersza osobę Boga, jako kogoś znającego przyszłość i kierującego losami człowieka, wzbogacając w ten sposób horacjanizm o nowy element.

Głównym tematem pieśni Jana Kochanowskiego jest dobra zabawa podporządkowana horacjańskiemu hasłu carpe diem („chwytaj dzień"). Podmiot liryczny (uczestnik uczty, gromadzący wokół siebie towarzyszy gotowych do wysłuchania jego opowieści, poeta) opisuje ucztę, na której gromadzi się grupa jego przyjaciół. Mężczyzna zaprasza zebranych do dobrej zabawy. Apeluje, by porzucić troski i dyskusje o poważnych tematach. Nie gardzi trunkiem, tańcem ani wesołą opowieścią.Miło szaleć, kiedy czas po temu, / A tak, bracia, przypij każdy swemu (...)- zachęca poeta, wyliczając zalety wesołej, beztroskiej rozrywki.Zabawa zrównuje wszystkich ludzi, ponieważ każdy ma prawo do radości:(...) Przywileje powieśmy na kołku, / A ty wedle pana siądź, pachołku! (...).Biesiada pozwala również zapomnieć o codziennych troskach, dobry humor oczyszcza umysł i dodaje sił. Poeta jednocześnie krytykuje nadmierną troskę o przyszłość, która zależna jest od kapryśnego losu lub wyroków Boga:(...) I z namędrszym nie trzymam w tej mierze,/ Kto się długo na dobrą myśl bierze:/ Czas ucieka, a żaden nie zgadnie,/ Jakie szczęście o jutrze przypadnie (...) Już to dawno Bóg odmyślił w niebie,/ A k'tej radzie nie przypuszczą ciebie.Autor podkreśla w tym kontekście konieczność korzystania z teraźniejszości. „Dziś bądź wesół, dziś użyj biesiady" - zachęca Kochanowski. (epikureizm)

Na młodośćNa nabożną

Na młodośćJakoby też rok bez wiosny mieć chcieli,Którzy chcą, żeby młoǳi nie szaleli.To fraszka o wymowie filozoficznej. Liczy zaledwie dwa wersy, napisana została jedenastozgłoskowcem o rymach parzystych, dokładnych, żeńskich. Podmiot liryczny zawarł w bardzo krótkim tekście niezwykle ważną prawdę: fantazja, szaleństwa, zabawy, porywy uczuć to przywilej młodości. Każdy człowiek przeżywa ten okres życia podobnie. Nic tego nie zmieni, a kto chciałby krytykować, musi pamiętać, że szaleństwa młodości są tak oczywiste jak wiosna w cyklu zmian pór roku. Poeta porównał młodość z wiosną. W końcu wiosną wszystko budzi się do życia!

Na lipę

Fraszka jest poetyckim opisem lipy - drzewa bardzo pożytecznego dla jej właścicieli. Upersonifikowana lipa zwraca się do przechodnia w apostrofie, zachęcającej do odpoczynku w cieniu jej liści. Drzewo obiecuje chłód, spokój, wygodę i ciszę. W jego konarach schronienie znajdują ptaki, z jego kwiatów pszczoły "biorą miód". Lipa należy do wielkiego świata przyrody życzliwego człowiekowi - jest świadoma swych zalet. Ba! Nawet porównuje się do drzew z hesperyjskiego sadu (bardzo częste, w renesansie, nawiązanie do mitologii greckiej. W ogrodzie Hesperyd rosły drzewa o złotych jabłkach, a obok ze źródła tryskała ambrozja - pokarm bogów)! Podkreśla w ten sposób swoją wyjątkowość. Utwór jest zatem pochwałą piękna przyrody. Niezwykłe drzewo symbolizuje bezpieczeństwo i harmonię, jakie zapewnić może człowiekowi spokojna egzystencja na wsi.

Fraszki

Na zdrowie

To chyba najbardziej znana fraszka Jana Kochanowskiego. Napisana lekko i wdzięcznie, jest poetyckim wywodem na temat wartości zdrowia w życiu człowieka. Zdrowie, według podmiotu lirycznego, zdecydowanie przewyższa inne wartości. Przeciwstawione majątkowi, młodości, urodzie, wysokim urzędom i godnościom, triumfuje. Podmiot liryczny zaznacza również, że człowiek nie docenia swojego zdrowia aż go nie straci. Dopiero wtedy uświadamia sobie jego prawdziwą wartość.Do właśnie tej fraszki nawiąże kilka wieków później Adam Mickiewicz w swojej epopei narodowej pt. ,,Pan Tadeusz". Taki rodzaj nawiązania do twórczości innego poety nazywamy aluzją literacką.

Na nabożnąJesli nie grzeszysz, jako mi powiadasz,Czego się, miła, tak często spowiadasz?Podmiot liryczny w tej krótkiej, dwuwersowej fraszce, drwi z pobożności kobiety - ,,miłej", która zbyt często chodzi do spowiedzi. Podmiot liryczny z dystansem podchodzi do wyznań kobiety, daje do zrozumienia, że jej zachowanie przeczy pozie, którą przyjęła. Fraszka ma formę pytania retorycznego.

Za pomocą aplikacji comixify zwizualizuj wybraną fraszkę Jana Kochanowskiego.Grafika pochodzi ze strony skokiporozum.blogspot.com

Tren VIII

Gatunek poezji żałobnej.Pisana najczęściej na zamówienie pieśń lamentacyjna wyrażająca żal z powodu czyjejś śmierci. Wychwalałą zalety i zasługi zmarłego.

Treny

Tren V

Tren I

Tren VII

Tren ten rozpoczyna się apostrofą skierowaną do strojów, rzeczy, pamiątek po zmarłej przedwcześnie córce.Widok ubrań i innych rzeczy należących do ukochanej córeczki nieustannie przypominają ojcu o jej śmierci. Dom wciąż pełen jest przedmiotów z nią związanych. W dalszych wersach poeta wymienia je bardziej szczegółowo: „Już letniczek pisany/ I ploteczki wniwecz, i paski złocone". Posługując się zdrobnieniami, poeta mówi tak, jakby zwracał się do dziecka.Widok „nieszczęsnego ochędóstwa" stanowi pretekst do kolejnego wybuchu żalu. Podmiot liryczny z rozpaczą stwierdza: „Ujął ją sen żelazny, twardy, nieprzespany...". W tych trzech epitetach zawiera się ogromny ból, wywołany świadomością nieodwracalności śmierci. Śmierć, która w całym cyklu ukazana jest jako niepobożna, zła, okrutna i niesprawiedliwa, zostaje tutaj nazwana „snem żelaznym", twardym i nieprzespanym, a więc: bezlitosnym.

Wiersz ma formę kunsztownego, rozbudowanego porównania (tzw. homeryckiego). Porównanie w utworze Kochanowskiego zostało zbudowane w następujący sposób:I człon - stanowi obraz małego pędu oliwnego, który dopiero co wzrósł. Niestety niecierpliwy ogrodnik nieopatrznie podczas pracy podcina mały, dopiero co kiełkujący, pęd. Ścięty upada nieopodal macierzystego drzewa, więdnie.II człon - jest wskazaniem na zmarłą córeczkę: ,,Takci sie mej namilszej Orszuli dostało".Porównanie to podkreśla kruchość, delikatność, młodość Urszulki - ukochanej córki Kochanowskiego. Poeta podkreśla niesprawiedliwość losu - skarży się do Persefony, żony Hadesa, królowej podziemia. Kieruje w jej stronę pytanie retoryczne, które jest podkreśleniem nieszczęśliwych uczuć poety - żalu, bólu, cierpienia.

.

W trenie tym Kochanowski zwraca się bezpośrednio do swojej zmarłej córeczki (apostrofa). Wiersz ten jest opisem porażającej pustki, która zjawiła się w domu podmiotu lirycznego po śmierci ukochanego dziecka. Pusty dom jest zarazem stanem uczuciowym podmiotu. Wspomina on tętniący, za życia Orszulki, dom. Rysuje w ten sposób portret dziewczynki radosnej, ruchliwej, pełnej wdzięku, która swą żywiołowością rozpraszała troski i smutki domowników. W domostwie nieustannie rozbrzmiewał radosny śmiech dziecka. Przywołany ponownie obraz pustego, ogarniętego przerażającą ciszą, domu podkreśla rozpacz, bezradność i ból ojca. Tren ten ma budowę klamrową - zaczyna się i kończy w ten sam sposób.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Kochanowski - twórczość by Marta S. on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
JanKochanowski Czytanie ze zrozumieniem Sporządź, w dowolnej formie, notatkę dotyczącą życia i twórczości Jana Kochanowskiego. Nie porzucaj nadzieje... Pieśń IXKsięgi Pierwsze Miło szaleć, kiedy czas po temu Pieśni ,,Nic wiecznego na świecieRadość się z troską plecie (...)". Pieśń ta należy do liryki inwokacyjnej (tj. zwrotu do adresata).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Reportaż

Reportaż to gatunek publicystyczno-literacki. W jego skład wchodzą utwory będące sprawozdaniami z rzeczywistych wydarzeń, w których autor najczęściej uczestniczył lub których był świadkiem.W pracy autora reportażu istotne są wszelkie materiały, takie jak dokumenty, wywiady, obserwacje, mające na celu uwiarygodnienie jego relacji.Pierwsze reportaże pojawiły się w drugiej połowie XIX wieku, co miało ścisły związek z rozwojem prasy. Rolę reportażu pełniły wcześniej opisy, sprawozdania, relacje z podróży, listy czy pamiętniki (przypominam, że obszerne relacje ze świata zdawali m.in., znani Wam, Sienkiewicz czy Prus).Rozróżniamy reportaże podróżnicze, wojenne, społeczno-obyczajowe, polityczne, sądowe. Osobną grupę stanowi reportaż literacki, w którym wymieszany zostaje materiał autentyczny z fabularną fikcją. Jak myślicie, do jakiego typu należy "Ziele na kraterze"?Za klasyków reportażu uważa się: E.E. Kisha, J. Reeda, M. Wańkowicza (zgadzacie się?), K. Pruszyńskiego czy R. Kapuścińskiego.Według mnie pisanie reportażu jest niesamowicie wymagającym zadaniem. Zgadzacie się?Polskie wydawnictwa (w szczególności Czarne czy Muza) serwują czytelnikowi prawdziwe uczty reportażowe. Po niektóre z reportaży możecie sięgnąć już dziś ;)

Ziele na kraterze

Wańkowicz był jednym z najpopularniejszych twórców reportażu międzywojnia i po II wojnie światowej.Aby dowiedzieć się więcej o nim samym kliknij w "info" lub zdjęcie.

Na zakończenie

Zastanów się, czym jest tytułowe ZIELE NA KRATERZE. Jak rozumiesz tytuł?Zrelaksuj się oglądając ukryty pod znacznikiem filmik.

Sprawdź, co pamiętasz z lektury.

Problematyka

Bohaterowie

KingMelchior Wańkowicz, narrator i bohater opowieści. Nazywany też Pusiem. Przezwisko King zostało mu nadane przez córki po lekturze „W pustyni i w puszczy". Bohater jest pisarzem i publicystą, ale przede wszystkim kochającym ojcem. Poświęca swoim córkom wiele czasu i uwagi. Razem z nimi wymyśla wciąż nowe zabawy. Dba o wykształcenie córek, zależy mu, by wyrosły na osoby samodzielne i odpowiedzialne, dlatego raczej motywuje je do wysiłku, niż pomaga osiągnąć dany cel. Namawia Martę, by napisała cykl felietonów, ale nie wykorzystuje swojej pozycji w kręgach wydawniczych, by ułatwić jej debiut. Podobnie jest wówczas, gdy Marta zostaje wyrzucona ze szkoły. Udziela jej wsparcia, ale to ona ostatecznie podejmuje wyzwanie i rozmawia z dyrekcją.Ojciec uczy córki kreatywności, zaraża je swoimi pasjami, sportem, podróżami, literaturą. Uczy je także historii i wpaja im patriotyczne ideały. Jest bardzo dumny z ich osiągnięć. Jednocześnie jest stanowczy i konsekwentny. Obiecuje kupić im konie, ale za każde przewinienie potrąca pewną kwotę z odkładanej sumy. W ten sposób dziewczynki muszą się starać, by dostać to, czego pragną.Jako ojciec był raczej liberalny. Chciał, by jego dzieci samodzielnie podejmowały decyzje, dokonywały trafnych wyborów i żyły w zgodzie z własnymi przekonaniami.Krysia WańkowiczStarsza córka Wańkowiczów. Jako małe dziecko była bardzo chorowita i słaba. Rodzice obawiali się o jej życie. Pomogły jej „paryskie leki" i pobyt na wsi. W odróżnieniu od swojej młodszej siostry była raczej spokojna i opanowana. Ciekawa świata i dociekliwa, zawsze zadawała wiele pytań, dlatego przylgnęło do niej przezwisko Pyton. W domu nazywano ją także Don Kichotem i Strusiem.Miała silny charakter, potrafiła być bardzo uparta. Miała własne zdanie i dążyła do celu nawet wtedy, gdy inni nie wierzyli w jego powodzenie. Często brała na siebie zadania ponad siły. Wrażliwa na cudzą krzywdę, łatwo się wzruszała. Była raczej zamknięta w sobie, wszelkie rozterki i niepowodzenia przeżywała w samotności. Jej upór dał o sobie znać, kiedy zdecydowała się na praktyki rolnicze. Ojciec nie był zachwycony tą decyzją, ale ona postawiła na swoim.W czasie wojny Krysia wykazała się niezwykłą siłą i odwagą. Została w Warszawie razem z matką. Prowadziła dom, udzielając schronienia uciekinierom i spiskowcom. Ciężko pracowała, uprawiała ogródek i opiekowała się matką, która potrzebowała wsparcia i otuchy. Jednocześnie snuła plany na przyszłość, uczyła się języków i studiowała na tajnych kompletach. W końcu zaangażowała się w działalność podziemną (pseud. Anna) i dołączyła do walczących w powstaniu. Zginęła już w pierwszych dniach.Marta WańkowiczMłodsza córka Wańkowiczów, przez siostrę nazywana Tili Inne przezwiska to: Sancho Pansa i Chłopek-Roztropek. Młodsza córka miała większy temperament. Od najmłodszych lat była ruchliwa i skora do zabawy. Wesoła, psotna i trochę roztrzepana, wnosiła do domu śmiech, ruch i zamieszanie. Bardzo ambitna, zawsze starała się dorównać starszej siostrze. Była optymistką, w każdej sytuacji potrafiła znaleźć jasne strony. Z humorem potrafiła znosić też porażki i niepowodzenia. Uważana za niezbyt ładne dziecko, kwitowała: „Muszą być i ładne i brzydkie".Nie brakowało jej odwagi, była rezolutna i samodzielna. W wieku trzech lat ubrała się, zabrała „kapciuszki", pożegnała z mamą i wyszła, oświadczając, że jedzie na wieś. Później również brała sprawy w swoje ręce. Kiedy wyrzucono ją ze szkoły, sama poszła porozmawiać z dyrekcją i uzyskała prawo do zdawania matury. Ku wielkiemu zadowoleniu ojca wcześnie zaczęła wykazywać się talentem pisarskim, publikując cykl felietonów w „Płomyku".Była towarzyska, łatwo nawiązywała przyjaźnie. Na początku wojny pracowała jako sanitariuszka, ale zgodziła się na decyzję rodziców i wyjechała do Ameryki.Zofia WańkowiczŻona Kinga i matka dziewczynek, nazywana w książce Królikiem lub Świętą z Kałamarzem.Była kochającą matką, czułą, opiekuńczą, łagodną. To ona pilnowała, by w domu przestrzegano pewnych reguł, z cierpliwością tłumaczyła dziewczynkom, co wolno, a czego robić nie można. Mimo swej łagodności, była stanowcza i konsekwentna.

Dedykacja

Dom

Ziele na kraterze

Melchior Wańkowicz

+info

+info

Zapoznaj się z definicją dedykacji (nad pieczęcią).Wyobraź sobie, że jesteś Martą - córką Melchiora. Napisz dedykację w jej imieniu. W dedykacji powinieneś/ powinnaś zinterpretować słowa: DOM - SKARBNICA PAMIĘCI.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

:)

:)

:)

Dzieło ma charakter biograficzny, stanowi wspomnienie szczęśliwych lat. Okres do wybuchu II wojny światowej przedstawiony został z dużą dozą ciepła i miłości.Główny wątek książki to dorastanie córek pisarza, narodziny Krysi i jej siostrzenicy Anny Krystyny stanowią punkty graniczne utworu. „Ziele na kraterze" to opowieść o wychowaniu, rodzicielstwie, dorastaniu i dojrzewaniu. Pisarz ukazuje dwie metody wychowania: łagodną i pełną ciepła postawę matki, a także swoje dążenie do wychowania córek na osoby samodzielne, świadome, odpowiedzialne i kreatywne.Ta część pełna jest humoru, zabawnych przygód ciekawskich i ruchliwych dziewczynek oraz ich pomysłowego ojca. Autor przytacza wesołe epizody, ich wspólne zabawy i humorystyczne wierszyki. Każdy członek rodziny, każdy domownik, a nawet goście i przedmioty mają swoje przezwiska. Poszczególne postaci charakteryzowane są z dużą dozą humoru. Komiczne są wyczyny Kinga za kierownicą.Wybuch wojny to koniec rodzinnego szczęścia. Kontrast pomiędzy życiem przed wojną i w jej trakcie jest bardzo wyraźny. Wojna niszczy wszystko, zabiera ludziom to, co najcenniejsze. Rozstanie to prawdziwy dramat dla każdej rodziny. Pisarz wiernie oddał realia okupowanego miasta, choć sam przebywał poza granicami kraju.Tytuł książki odnosi się do Krysi. W początkowych zdaniach autor pisze o jej pierwszych dniach życia: „(...) dzięki tym lekom paryskim, czy też dzięki tym lekom serc - ziele na kraterze przechorowało wejście w życie i poczęło rosnąć (...)".Jaka inna, znana Ci, lektura obowiązkowa porusza podobną problematykę? Jak łączą się te utwory? Odpowiedz w kilku zdaniach.

Zastanów się, czym jest dom w reportażu Wańkowicza.Opisz w kilku zdaniach wygląd domu rodzinnego Wańkowiczów, a następnie przedstaw metody wychowawcze stosowane przez Wańkowiczów wobec córek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ziele na kraterze by Marta S. on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Reportaż Reportaż to gatunek publicystyczno-literacki. W jego skład wchodzą utwory będące sprawozdaniami z rzeczywistych wydarzeń, w których autor najczęściej uczestniczył lub których był świadkiem.W pracy autora reportażu istotne są wszelkie materiały, takie jak dokumenty, wywiady, obserwacje, mające na celu uwiarygodnienie jego relacji.Pierwsze reportaże pojawiły się w drugiej połowie XIX wieku, co miało ścisły związek z rozwojem prasy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak oceniasz postawę właścicieli dworu? Odpowiedz w kilku zdaniach. Czy obraz pt. Chłopiec grający na skrzypcach z ok. 1630 r. może być ilustracją do noweli Henryka Sienkiewicza pt. Janko Muzykant? Odpowiedz w 4 zdaniach. " On est heureux de chercher là-bas des talents et de les protéger. " Co znaczą poniższe słowa?

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Katarynka ✌️ - Personalized

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prezentacja na temat: "POLSCY LAUREACI NAGRODY NOBLA"- Zapis prezentacji:

KIM BYŁ ALFRED NOBEL? Fundator Nagrody Nobla - inżynier i wynalazca Alfred Bernhard Nobel to postać nietuzinkowa. Swoimi talentami mógłby obdzielić kilka osób. Doskonale wykształcony poliglota i podróżnik, miłośnik literatury, a przy tym naukowiec i autor wynalazków, które przyniosły mu fortunę. Alfred Bernhard Nobel urodził się w 1833 roku w Sztokholmie. Jego ojciec Immanuel Nobel był inżynierem i wynalazcą, matka Andrietta Ahlsell pochodziła z dobrze sytuowanej rodziny. W roku narodzin Alfreda jego rodzice zbankrutowali i wyemigrowali do Finlandii, a gdy Alfred miał 9 lat zamieszkali w Rosji. Ojciec wkrótce stał się bogatym człowiekiem - produkował broń dla armii rosyjskiej oraz zajmował się wynalazkami, które wykorzystywał w swych fabrykach. W 1842 roku Noblowie przenieśli się do Sankt Petersburga. Staranna edukacja we Francji, Szwecji, Niemczech i Stanach Zjednoczonych oraz liczne podróże po świecie sprawiły, że już w wieku 17 lat Alfred biegle mówił po szwedzku, rosyjsku, angielsku, francusku i niemiecku. Od najwcześniejszej młodości był także miłośnikiem literatury, pisywał wiersze, z których większość pod koniec życia zniszczył. W celu poszerzenia horyzontów syna i jego dalszej edukacji ojciec wysłał Alfreda za granicę. W ciągu dwóch lat młody Nobel odwiedził Szwecję, Niemcy, Francję, Stany Zjednoczone. W Paryżu pracował w prywatnym laboratorium słynnego chemika prof. T.J. Pelouze. Tam właśnie spotkał młodego chemika Ascanio Sobrero, który trzy lata wcześniej wynalazł nitroglicerynę.

Uważano wtedy, że jest to wynalazek zbyt niebezpieczny, aby mógł znaleźć praktyczne zastosowanie. Nobel zaczął pracować nad praktycznym i bezpiecznym wykorzystaniem nitrogliceryny. Największy rozgłos i duże pieniądze przyniosło Alfredowi Noblowi wynalezienie dynamitu - materiału wybuchowego stanowiącego mieszankę nitrogliceryny (75 proc.) i ziemi okrzemkowej (25 proc.). Swoje odkrycie okupił rodzinną tragedią. Podczas prac laboratoryjnych doszło do eksplozji, w której zginął m.in. młodszy brat Alfreda - Emil. Tragedia ta nie odwiodła jednak Nobla od dalszych prac. W efekcie w 1867 roku opatentował dynamit. Zapotrzebowanie na dynamit w industrializującym się gwałtownie świecie było olbrzymie i przyniosło wynalazcy fortunę. Powiększał ją, wykorzystując inne swoje wynalazki, m.in. sztuczny jedwab, sztuczną skórę, syntetyczny kauczuk. Ogółem opatentował ich 355. W jego posiadaniu było ponad 90 fabryk i laboratoriów w 20 krajach, m.in. w Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji. Niektóre założone przez niego spółki rozrosły się w przemysłowe imperia. Chociaż na stałe Nobel mieszkał w Paryżu, bardzo dużo podróżował. Victor Hugo napisał kiedyś o nim, że jest "najbogatszym wagabundą Europy". Kiedy nie podróżował, zamykał się w jednym ze swoich laboratoriów i pracował Za swoje osiągnięcia Alfred Nobel został wybrany na członka Instytutu Królewskiego w Londynie, Towarzystwa Inżynierów Cywilnych w Paryżu i Szwedzkiej Królewskiej AN w Sztokholmie, a także otrzymał doktorat honoris causa uniwersytetu w Uppsali.

Nobel przypuszczał, że poprzez rozpowszechnianie dynamitu zapobiegnie wojnom, bo śmiercionośna broń zniechęci do nich. Jego kalkulacje okazały się błędne, dynamit wykorzystywano do zabijania i niszczenia. Odczuwając z tego powodu ogromne wyrzuty sumienia ufundował potem m.in. Pokojową Nagrodę Nobla. Chciał w ten sposób, chociażby po części, wynagrodzić ludzkości szkody wyrządzone zastosowaniem dynamitu. Zainteresowania naukowe Nobla były bardzo szerokie - znał się nie tylko na chemii i fizyce, ale także na medycynie i fizjologii. Podobno zainteresował się tymi specjalnościami z powodu słabego zdrowia. Wierzył, że medycyna uleczy w przyszłości dolegliwości, które nękały jego i współczesnych, a jedną z zachęt do nowych odkryć miała być ustanowiona przez niego Nagroda Nobla. Pod koniec życia Alfreda Nobla jego majątek wynosił 31,5 mln koron szwedzkich (9,2 mln ówczesnych dolarów USA). Ostatnią wolą, złożoną 27 listopada 1895 roku w szwedzko-norweskim klubie w Paryżu, przeznaczył cały swój majątek na nagrody. Zarządził w testamencie, by co roku dochód ze spadku dzielić na pięć równych części pomiędzy tych, którzy szczególnie zasłużyli się ludzkości - fizyków, chemików, medyków, pisarzy i krzewiących pokój. Alfred Nobel zmarł na atak serca 10 grudnia 1896 roku w swoim domu w San Remo. Kłopoty z egzekucją testamentu sprawiły, że nagrody po raz pierwszy przyznano dopiero w 1901 roku, w piątą rocznicę śmierci fundatora. Rok wcześniej wykonawcy testamentu Nobla - dwaj młodzi inżynierowie Ragnar Sohlman i Rudolf Lilljequist - powołali Fundację Nobla, która miała administrować pieniędzmi.

HENRYK SIENKIEWICZ polski powieściopisarz i nowelista
HENRYK SIENKIEWICZ polski powieściopisarz i nowelista. Urodzony 7 maja 1846 r. (Wola Okrzejska - Podlasie), zmarł 15 listopada 1916 (Vevey -Szwajcaria). NAGRODZONY LITERACKĄ NAGRODĄ NOBLA W 1905 roku za "wybitne osiągnięcia w dziedzinie eposu" i - jak podkreślił jeden z jurorów - "rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu". Henryk Sienkiewicz urodził się w 1846 r. na Podlasiu (Wola Okrzejska) w rodzinie drobno-ziemiańskiej, która po stracie majątku przeniosła się do Warszawy. W szkole interesował się historią i literaturą. Wielkie wrażenie wywarły na nim lektury Homera, Mickiewicza, Słowackiego, Waltera Scotta i Aleksandra Dumasa, Jego młodzieńcza powieść z tych czasów - "Ofiara" - nie zachowała się do dziś. Sienkiewicz próbował swoich sił jako nauczyciel domowy, a następnie student Szkoły Głównej, najpierw na wydziałach prawa i medycyny, później historii i polonistyki. Naukę przerwał w 1871 r. i rozpoczął pracę dziennikarską dla czołowych pism pozytywistów warszawskich: "Przeglądu Tygodniowego" i "Niwy", zaś od 1873 r. prowadził stałą rubrykę w "Gazecie Polskiej". Dał się wówczas poznać jako wybitny dziennikarz, który pisał też korespondencje z Wiednia, Paryża czy Ostendy.

Oblęgorka. Dworek Henryka Sienkiewicza
Debiut beletrystyczny Henryka Sienkiewicza nastąpił w 1872 r., kiedy opublikował powieść "Na marne" - utwór atakujący powierzchowny romantyzm młodzieży polskiej i pokazujący wyższość pracy organicznej nad patriotycznym i mrzonkami. W latach Sienkiewicz przebywał na kontynencie północno-amerykańskim jako korespondent "Gazety Polskiej", a jego podróż związana była z nieudaną próbą założenia kolonii polskiej w Kalifornii przez grupę rodaków, którzy nie mogli znieść ucisku narodowościowego zaborców. Korespondencje publikowane na łamach gazety pod pseudonimem Litwos, zdobyły sobie uznanie wśród czytelników i złożyły się na tom "Listy z podróży do Ameryki". Po powrocie do Europy Sienkiewicz przez rok przebywał we Francji i Włoszech, gdzie poznał Marię Szatkiewicz, z którą ożenił się w Polsce dwa lata później. Wróciwszy do Warszawy pisarz został redaktorem w nowo założonym dzienniku "Słowo" i kontynuował pisanie krótkich form prozatorskich. Jego utwory z tego okresu, m.in. "Szkice węglem", "Za chlebem", "Bartek Zwycięzca", "Janko Muzykant" czy "Latarnik" zaliczane są do arcydzieł polskiej nowelistyki. Oblęgorka. Dworek Henryka Sienkiewicza Wnętrza dworku

W latach Sienkiewicz pracował nad trylogią historyczną, z XVII w., której pierwsza część - "Ogniem i mieczem" - ukazała się w 1884 r. i odniosła niebywały sukces czytelniczy, choć pozytywiści nie szczędzili autorowi krytyki, już sam gatunek powieści historycznej nazywając anachronizmem. Nie zważając na te głosy pisarz wydał w 1886 r. "Potop", a dwa lata później "Pana Wołodyjowskiego" i tym samym dokończył swe wielkie epickie malowidło dziejowe, porównywane ze względu na rozmach i doniosłość dla narodu polskiego z obrazami Jana Matejki. W 1885 r. zmarła żona pisarza, Maria, pozostawiając dwoje małych dzieci. Sienkiewicz wiele podróżował, m.in. w 1891 r. odbył wyprawę do Afryki. W tym samym roku ukazała się jego powieść "Bez dogmatu", będąca analizą zjawiska dekadentyzmu. Problematyka ta bardziej zainteresowała czytelników w Europie Zachodniej niż w Polsce. W 1896 r. ukazało się najgłośniejsze dzieło Sienkiewicza - "Quo vadis" - inspiracją dla napisania którego była książka Ernesta Renana "Antychryst" oraz płótna Henryka Siemiradzkiego. Powieść opowiadała o prześladowaniu pierwszych chrześcijan w Rzymie za czasów Nerona i szybko zrobiła niewiarygodną karierę na całym świecie. Tuż po wydaniu głośno chwalił ją papież Leon III, doczekała się kilku wielkich ekranizacji, a w 1916 r. - kiedy Sienkiewicz umarł - jej nakład w samych tylko Stanach Zjednoczonych przekroczył półtora miliona egzemplarzy. Za swoje najbardziej udane dzieło twórca uważał jednak inną powieść historyczną - "Krzyżacy" - opublikowaną w 1900 r. W 1905 r. Henryk Sienkiewicz uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla za "wybitne osiągnięcia w dziedzinie eposu" i - jak podkreślił jeden z jurorów - "rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu". W swoim odczycie noblowskim laureat powiedział, że choć Polska uważana jest za martwą i pogrzebaną, to jednak dzięki jego nagrodzie dała ona świadectwo swej sile przetrwania i woli zwycięstwa.

Kolejna planowana trylogia historyczna z czasów Jana III Sobieskiego zakończyła się na jednym tylko odcinku: "Na polu chwały" (1905). Nie wzbudziła też większego zainteresowania powieść polityczna "Wiry" z 1910 r.; dopiero wydana rok później powieść dla młodzieży "W pustyni i w puszczy", opowiadająca o przygodach dwojga dzieci porwanych w Afryce, znów przyniosła twórcy rozgłos i uznanie. Dzieło to, obok lektur Marka Twaina i Julesa Verne'a, zaliczane jest dziś do światowej klasyki literatury młodzieżowej. 1 sierpnia 1914 r. - w dniu, w którym wybuchła I wojna światowa - w "Tygodniku Ilustrowanym" ukazał się ostatni odcinek ostatniej powieści Sienkiewicza "Legiony". Zaplanowana na kilka ksiąg urwała się już na pierwszym tomie. Sam pisarz wyjechał do Szwajcarii, gdzie zajmował się działalnością polityczną, publicystyczną i charytatywną. Wspólnie z Ignacym Paderewskim organizował m.in. Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Zmarł w 1916 r., a osiem lat później jego ciało przewieziono do Polski. Powrót do strony głównej Pomnik Henryka Sienkiewicza w Kielcach Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"

Maria Curie Skłodowska jako nauczycielka
Maria Curie Skłodowska (ur. 7 listopada 1867 r. w Warszawie, zm. 4 lipca 1934 r. w Passy) - fizyk i chemik polskiego pochodzenia. Większość życia spędziła we Francji, tam też rozwinęła swoją karierę naukową. Prekursorka nowej gałęzi chemii - radiochemii. Do jej dokonań należą: opracowanie teorii promieniotwórczości, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych oraz odkrycie dwóch nowych pierwiastków - radu i polonu. Pod jej osobistym kierunkiem prowadzono też pierwsze badania nad leczeniem raka za pomocą promieniotwórczości. Dwukrotnie wyróżniona Nagrodą Nobla za osiągnięcia naukowe, po raz pierwszy w 1903 z fizyki wraz z mężem i Henrim Becquerelem za badania nad odkrytym przez Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości, po raz drugi w 1911 z chemii za wydzielenie czystego radu. Do dziś pozostaje jedyną kobietą, która tę nagrodę otrzymała dwukrotnie, a także jedynym uczonym w historii uhonorowanym Nagrodą Nobla w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych Maria Curie Skłodowska jako nauczycielka

W trakcie pracy u rodziny Żórawskich zakochała się z wzajemnością w Kazimierzu Żórawskim, przyszłym wybitnym matematyku, jednak jego rodzice stanowczo odrzucili pomysł ślubu ich syna z ubogą krewną, a sam Kazimierz nie potrafił się im przeciwstawić, co skończyło się dla Marii Skłodowskiej utratą pracy[. Maria Skłodowska znalazła pracę u rodziny Fuchsów w Sopocie, gdzie spędziła kolejny rok, stale wspierając finansowo siostrę Bronisławę. Na początku 1890 r., zgodnie z wcześniejszą umową, Bronisława, która kilka miesięcy wcześniej poślubiła Kazimierza Dłuskiego, zaprosiła ją do swojego paryskiego mieszkania, oferując wikt i opierunek. Marii Skłodowskiej nie było jednak stać na czesne, poza tym liczyła wciąż na ślub z Kazimierzem Żórawskim, z którym widywała się w Warszawie. Z obu względów wróciła do ojca, u którego przebywała do jesieni 1891 r., dorabiając sobie korepetycjami. Wreszcie, po ustawicznych naleganiach siostry i otrzymaniu listu od Kazimierza, w którym stanowczo z nią zerwał, zdecydowała się w październiku tego roku na wyjazd do Francji. W Paryżu w 1891 r. Maria Skłodowska zdała jako pierwsza kobieta w historii egzaminy wstępne na wydział fizyki i chemii Sorbony. W dzień studiowała, a wieczorami pracowała jako korepetytorka, z trudem zarabiając na utrzymanie. W 1893 r. uzyskała licencjat z fizyki i zaczęła pracować jako laborantka w przemysłowym laboratorium zakładów Lippmana. W tym czasie dalej studiowała na Sorbonie, uzyskując drugi licencjat z matematyki w 1894 r. Również w 1894 r. poznała swojego przyszłego męża, Francuza Pierre'a (Piotra) Curie, który był w tym czasie doktorantem w laboratorium Becquerela. Po zrobieniu doktoratu przez Pierre'a Curie, Maria Skłodowska poślubiła go w 1895 r.

Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"
Pod koniec 1911 r. otrzymała drugą Nagrodę Nobla, dzięki której przekonała rząd Francji do przeznaczenia środków na budowę prywatnego Instytutu Radowego - Institut du radium (obecnie Institut Curie), który został zbudowany w 1914 r. i w którym prowadzono badania z zakresu chemii, fizyki i medycyny. Instytut ten stał się kuźnią noblistów - wyszło z niego jeszcze czterech laureatów nagrody Nobla, w tym córka Marii Skłodowskiej-Curie, Irène, i jej zięć Fryderyk Joliot. W czasie I wojny światowej Maria Skłodowska-Curie została szefem wojskowej komórki medycznej zajmującej się organizowaniem polowych stacji rentgenograficznych, które w sumie obsłużyły ponad trzy miliony przypadków urazów wśród francuskich żołnierzy. Po wojnie uczona nadal szefowała Instytutowi Radowemu w Paryżu i jednocześnie jeździła po świecie, gdzie pomagała poprzez swoją fundację zakładać medyczne instytuty leczenia chorób nowotworowych. W 1932 r. z pomocą Prezydenta RP Ignacego Mościckiego jeden z pierwszych takich instytutów został założony w Warszawie (obecnie Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie). Jego pierwszym szefem została siostra Marii Skłodowskiej-Curie, Bronisława. Maria ofiarowała nowej placówce gram radu, będący jej własnością. Był on podstawą rozpoczęcia działalności Instytutu. Maria Skłodowska-Curie zmarła 4 lipca 1934 roku w alpejskiej klinice Sancellemoz w Passy na białaczkę spowodowaną najprawdopodobniej wysokimi dawkami promieniowania pochłoniętymi podczas badań nad promieniotwórczością. W roku 1995 Maria Skłodowska-Curie została pierwszą kobietą pochowaną pod kopułą paryskiego Panteonu w uznaniu jej zasług. Odznaczona została Legią Honorową. Profesor Skłodowska-Curie została uhonorowana doktoratami honorowymi: Politechniki Lwowskiej 1912, Uniwersytetu Poznańskiego 1922, Uniwersytetu Jagiellońskiego 1924 i Politechniki Warszawskiej 1926. Powrót do strony głównej Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"

Czesław Miłosz z papieżem Janem Pawłem II
Po uzyskaniu Nagrody Nobla aktywność twórcza poety wcale nie zmalała. W dalszym ciągu pracował nad przekładami ksiąg Starego Testatnentu, wydawał nowe tomiki poetyckie, takie jak "Hymn o perle" (1982), "Nieobjęta ziemia° (1984), "Kroniki" (1987), czy "Dalsze okolice" (1991). Wynikiem jego działalności eseistycznej były zbiory: "Zaczynając od moich ulic" (1985), "Metafizyczna pauza" (1989), "Poszukiwanie ojczyzny" (199I). W ślad za nim przyszły liczne przekłady dzieł poety na języki obce oraz wyróżnienia, takie jak m.in. nagroda polskiego PEN-Clubu za tłumaczenia (1974), Guggenheim Fellowship (1976), doktorat honoris causa uniwersytetu Ann Arbor (1977), Międzynarodowa Nagroda Literacka Neustadt, zwana "Małym Noblem" (1978), Berkeley Citation (1978), czy nagroda literacka im. Zygmunta Hertza (1979). Czesław Miłosz z papieżem Janem Pawłem II

Zmarł 14 sierpnia 2004 w Krakowie.
Poeta opublikował też swój dziennik z lat : "Rok myśliwego" (1991). W latach 90-tych Miłosz kontynuował swoje pisanie. Wydał tomiki poetyckie: "Na brzegu rzeki" (1994) oraz "To" (2000) a także kilka utworów prozatorskich: "Szukanie ojczyzny" (1992), "Legendy nowoczesności" (1996), "Życie na wyspach" (1997), "Piesek przydrożny" (1997), "Abecadło Miłosza" (1997), "Inne Abecadło" (1998) i "Wyprawa w dwudziestolecie" (1999). Uzyskał też tytuły doktora honoris causa uniwersytetów, m.in. w Nowym Jorku, Krakowie, Bolonii czy też na Uniwersytecie Harvarda, gdzie scharakteryzowano go jako "artystę języka, który w życiu pełnym prób i zawiedzionych nadziei użył swoich wyjątkowych talentów i moralnej odwagi, aby przedstawić wymowny komentarz na temat naszej epoki". Profesor Helen Vendler z uniwersytelu Harvarda nazwała zbiór jego wierszy w tłumaczeniu na angielski "Collected Poems " - "być może najlepszą książką poetycką wydaną na Zachodzie po II wojnie światowej". Zmarł 14 sierpnia 2004 w Krakowie. Powrót do strony głównej Pomnik Czesława Miłosza w Krypcie Zasłużonych Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"

Był jednym z głównych inicjatorów sierpniowego protestu i gdy tylko stoczniowcy zaczęli gromadzić się przed budynkiem dyrekcji stoczni, Lech Wałęsa wykonał swój słynny „skok przez płot" i znalazł się w sercu wydarzeń. To, co stało się w sierpniu, zapisało się złotymi zgłoskami w naszej historii a także w historii Europy i świata. Osobista postawa Lecha Wałęsy, nieustępliwe negocjacje i walka o postulaty, wsparcie i zaufanie, jakim go obdarzyli ludzie strajkujący w całej Polsce, przyczyniły się do tworzenia poczucia solidarności i wspólnoty Polaków, czego instytucjonalnym wynikiem było powstanie NSZZ „Solidarność" i pierwsza bezkrwawa wygrana w naszej historii. Reakcją totalitarnego państwa na ówczesne wydarzenia było wprowadzenie Stan Wojennego 13 grudnia 1981 roku. Lech Wałęsa był jednym z pierwszych internowanych. Trafił do Chylic, Otwocka, a na koniec do Arłamowa, gdzie był przetrzymywany do listopada 1982 roku. Rok później wrócił do pracy w Stoczni Gdańskiej na stanowisko elektryka, które formalnie zajmował do 1990 roku. Jego walka została doceniona przez społeczność w Polsce, jak i poza granicami naszego kraju. W 1983 roku został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. W obawie przed zakazem powrotu do ojczyzny, Lech Wałęsa nie zdecydował się na osobisty odbiór tego wyróżnienia. Na uroczystości w Oslo godnie zastąpiła go jego Małżonka wraz z najstarszym synem Bogdanem.

Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"
Wisława Szymborska medal Noblowski przekazała Uniwersytetowi Jagiellońskiemu. Bohater wierszy Szymborskiej - "Żyje, więc się myli": znacząco zmodyfikowana zasada kartezjańskiego racjonalizmu - to punkt wyjścia postawy poetki wobec świata i wobec sztuki. Tej ostatniej przypada według niej pozornie tylko skromna i mała rola, dająca się porównać z tą, jaką na dworach królewskich pełnił trefniś czy błazen, który miał przywilej nie tylko rozweselenia, ale i mówienia najbardziej nawet gorzkiej prawdy. Stąd m.in. w wierszach autorki "Stu pociech" tyle melancholijnego i wisielczego humoru, ironii, dowcipu i głębszego znaczeniowo żartu przywodzących na myśl gryzącą ironię wierszy Juliana Tuwima, groteskowe pomysły Konstantego I. Gałczyńskiego czy też błyskotliwe aforyzmy Stanisława Jerzego Leca. Szymborska nie utożsamiała się nigdy z żadnym kierunkiem poetyckim, stworzyła własną szkołę pisania, własny język - pełen dystansu do wielkich wydarzeń historycznych, do biologicznych uwarunkowań ludzkiego istnienia, do społecznej roli poety, do systemów filozoficznych, ideologii, prawd przyjmowanych na wiarę, nawyków, stereotypów, zahamowań. Był to również język współczucia dla pokrzywdzonych, język zachwytu nad urodą życia, które poraża swym pięknem, nielogicznością, tragizmem. Język wyważonych sądów i stonowanych uczuć; język liryki kontrolowanej przez umysł chłodny i świeży, język poddany intelektualnym rygorom, które nie wykluczały wrażliwości na zwyczajne atrakcje bytu. Język na ogół lojalny wobec mowy potocznej, nieznacznie poszerzający jej zasoby leksykalne. Wisława Szymborska pisze mało; obliczono, ze wydała zaledwie dwie i pół setki wierszy. Być może dzięki temu ograniczeniu są one prawie bez wyjątku arcydziełami. W każdym razie od połowy lat pięćdziesiątych należy do ścisłej czołówki polskich i europejskich poetów. Powrót do strony głównej Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"

SPAWDŹ SWOJĄ WIĘDZĘ NA TEMAT NAGRODY NOBLA I JEJ POLSKICH LAUREATÓW!
TEST SKŁADA SIĘ Z 10 PYTAŃ. WYBIERZ JEDNĄ POPRAWNĄ ODPOWIEDŹ. DZIECINNIE PROSTE  Powrót do strony głównej Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI" ROZPOCZNIJ TEST

GRATULACJE TO JEST POPRAWNA ODPOWIEDŹ!!
Powrót do strony głównej POWRÓĆ DO TESTU Powrót do „POLSCY NOBLIŚCI"

# data[].attributes.attachment_link.title
POLSCY LAUREACI NAGRODY NOBLA - ppt pobierz

# data[].attributes.attachment_link.description
NAGRODA NOBLA - prestiżowe międzynarodowe wyróżnienie, ustanowione w 1895, wręczane corocznie 10 grudnia (w rocznicę śmierci fundatora), od 1901 (z przerwą w latach ), za najwybitniejsze osiągnięcia w każdej z pięciu dziedzin: z fizyki oraz z chemii, (przyznaje Szwedzka Królewska Akademia Nauk w Sztokholmie), - fizjologii lub medycyny, (przyznaje Instytut Karoliński w Sztokholmie), - literatury, (decyduje Szwedzka Akademia Literatury), - osobom lub instytucjom najlepiej działającym na rzecz pokoju i braterstwa narodów, (przyznaje komitet składający się z 5 osób, wybierany przez norweski Storting).

# data[].attributes.body
Zmieniaj strony prezentacji za pomocą strzałki po prawej stronie. Szukaj na stronach aktywnych  znaków, pod którymi ukryte są informacje, filmy, zadania. Jeśli nie możesz ich znaleźć, przyciśnij ikonkę palca w górnym prawym rogu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najmłodsza laureatka pokojowej nagrody nobla

która to malala?

Renata piątkowska

nagroda nobla

To największe wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia w dzieidzine fizyki, chemii, medycyny, literatury. Docenia się również działalność na rzecz braterstwa, szerzenia pokoju - Pokojowa Nagroda Nobla.

Kim był Alfred Nobel?

Zapoznaj się z materiałem filmowym

Maria Skłodowska- Curie

Henryk Sienkiewicz

Władysław Reymont

Czesław Miłosz

Wisława Szymborska

Olga Tokarczuk

Lech Wałęsa

Polscy laureaci nagrody nobla

Nobel w dziedzinie literatury.fotografia autor: By Fryta 73 from Strzegom (Wikimedia Commons account: Fryta73) - Olga Tokarczuk ..., CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=76547721

Nobel w dziedzinie fizyki (1903) oraz chemii (1911).

Nobel w dziedzinie literatury.

Nobel w dziedzinie literatury.

Nobel w dziedzinie literatury.

Nobel w dziedzinie literatury.fotografia:By Juan de Vojníkov - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10776109

Laureat Pokojowej Nagrody Nobla.fotografia autorstwa:By MEDEF - Flickr, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10010548

Malala

Malala urodziła się w północnym Pakistanie, w niezamożnej rodzinie. Miała dwóch braci. Kultura pasztuńska ograniczała prawa kobiet. Ojciec Malali, światły człowiek, chciał zagwarantować córce wolność, dlatego wysłał ją do szkoły. Talibowie zaczęli wprowadzać zakaz uczęszczania dziewczyn do szkół. Dochodziło do zamieszek, zamykano wszystkie edukacyjne placówki, także prywatne. Dziewczynka opisywała na blogu swoją historię, przedstawiała losy innych kobiet. Walczyła o dostęp do edukacji. W 2012r. postrzelono ją. Cudem przeżyła, nadal losy poniewieranych dziewczyn były dla niej najważniejsze. Otrzymała szereg nagród, wśród nich najważniejszą Pokojową Nagrodę Nobla.

By Claude Truong-Ngoc / Wikimedia Commons - cc-by-sa-3.0, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=29753202

Potrafiłbyś wskazać na mapie Pakistan?

Malala urodziła się 12 lipca 1997r. w Mingorze, w Pakistanie.

Przeczytaj tekst

zapoznaj się z historią malali

1

2

3

Zobaczkrótką opowieść o bohaterce

autor zdjęcia :By 内閣官房内閣広報室 - This file has been extracted from another file: Shinzō Abe and Malala Yousafzai (1).jpg, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=81616823

2z3

3z3

wykonaj zadania

malala laureatką pokojowej nagrody nobla

1

2

3

4

5

Zastanów się, co było celem dziewczynki? Jakimi cechami się wyróżniała? Wskaż odpowiedni fragment w tekście.

Czy uważasz, że Malala walczy w słusznej sprawie? Odpowiedź uzasadnij.

Blog- rodzaj pamiętnika publikowanego w sieci. Zwykle wpisy są uporządkowane chronologicznie,datowane, często opatrzone zdjęciami. Autor blogu bardzo często komentuje rzeczywistość lub opowiada o swoich zainteresowaniach, używa wtedy narracji pierwszoosobowej, wyraża swoją opinię.Tematyka blogów może być różna (kulinarna, literacka, podróżnicza, zawodowa, itp.)

Umówmy się, że uwielbiasz blogi, często poszukujesz nowych, śledzisz je. Przeczytałeś właśnie wpis kogoś, kto po raz pierwszy zetknął się z historią Malali. Co mogłoby być tam zapisane? Zredaguj fragment takiego blogu.Powodzenia :)

Sprawdź, czy przeczytałeś tekst ze zrozumieniem.

Zapoznaj się z definicją.

Przemyśl.

Zapisz w zeszycie.

Zredaguj.

Dziękuję za waszą pracę

Miłego Dnia

Justyna Stokłosa

# data[].attributes.attachment_link.title
Która to Malala (fragment, GWO) J. Stokłosa by brachmanj1 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Najmłodsza laureatka pokojowej nagrody nobla która to malala? Renata piątkowska nagroda nobla To największe wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia w dzieidzine fizyki, chemii, medycyny, literatury. Docenia się również działalność na rzecz braterstwa, szerzenia pokoju - Pokojowa Nagroda Nobla. Kim był Alfred Nobel?

# data[].attributes.body
Smakowity kąsek dla tych, którzy Olgę Tokarczuk kochają oraz tych, którzy jej nie znają.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Alfabet Olgi Tokarczuk

#literatura

Namawianie kogokolwiek, żeby zechciał sięgnąć po prozę Olgi Tokarczuk tuż po zdobyciu przez nią literackiej Nagrody Nobla i to w chwili, gdy na rynku księgarskim wszystkie jej książki stały się z dnia na dzień praktycznie niedostępne, wydawać się może zajęciem niekoniecznie rozsądnym.

Zdajemy więc sobie z tego sprawę, że nasz niewielki objętościowo wybór cytatów z noblistki może jedynie pobudzić czytelnicze apetyty. Zwłaszcza, że autorce "Ksiąg Jakubowych" nie zdarza się mówić rzeczy obojętnych czy banalnych.

Zanim doczekamy się dodruków czy następnych wydań dzieł Olgi Tokarczuk, warto przypomnieć sobie ich wybrane fragmenty, ze świadomością faktu, że jest to tylko czubek góry lodowej możliwości pisarki. I oczekujmy kolejnych jej utworów prozą, zawsze gorąco przyjmowanych, choć i wywołujących często lawinę emocji (na ogół akurat nie przez tych, którzy się z jej twórczością dostatecznie zapoznali). Toteż Nobel dla Olgi Tokarczuk potwierdza jedynie znane powiedzenie, że najtrudniej być prorokiem we własnym kraju.

Ćwierćmyśli

Największym oszustwem młodości jest wszelki optymizm, uporczywa wiara w to, że we wszystkim jest postęp.

[...] ten, kto kocha, bezustannie daje.

Kto raz widział granice świata, ten najboleśniej doświadczać będzie swego uwięzienia.

Myślał, że starość otwiera to trzecie okno, którym widzi się wszystko na wskroś, które pozwala rozumieć, jak działa świat. Ale nic się nie wyjaśniło.
["Prawiek i inne czasy"]

Dopełnienie

Skoro jest prawo i porządek, musi być także coś, co to prawo dopełnia i ogranicza zarazem - chaos i nieistnienie. Nieistnienie i chaos.
["E.E."]

Egzystencja

Ludzie myślą, że żyją bardziej intensywnie niż zwierzęta, niż rośliny, a tym bardziej - niż rzeczy. Rośliny śnią, że żyją bardziej intensywnie niż rzeczy. A rzeczy trwają, i to trwanie jest bardziej życiem niż cokolwiek innego.
["Prawiek i inne czasy"]

Fenomen

Gniew

Czasami, gdy Człowiek doświadcza Gniewu, wszystko wydaje się oczywiste i proste. Gniew zaprowadza porządek, pokazuje świat w oczywistym skrócie, w Gniewie powraca też dar Jasności Widzenia, o który trudno w innych stanach.
["Prowadź swój pług przez kości umarłych"]

Hucpa

Zawsze kiedy się organizuje jakieś podejrzane hucpy, na samym początku wciąga się w to dzieci. Pamiętam, że tak samo wrabiano nas w pochód pierwszomajowy. Dawno, dawno temu. Teraz miały uczestniczyć w powiatowym Konkursie Twórczości Plastycznej Dzieci Młodzieży Hrabstwa Kłodzkiego: "Święty Hubert wzorem współczesnego ekologa", a potem w przedstawieniu pokazującym życie i śmierć świętego. Napisałam pismo w tej sprawie do kuratorium jeszcze w październiku, ale nie dostałam odpowiedzi. Uważam, że - jak wiele spraw - jest to skandal.
["Prowadź swój pług przez kości umarłych"]

Olga Tokarczuk wkracza w nowy wiek

Życie

Och, ludzie ciągle potrzebują rzeczy niezwykłych, cudów, szaleństw. I po co? Żeby z jeszcze większą gorliwością akceptować swoje zwyczajne życie.
["E.E."]

Autor: Janusz R. Kowalczyk, październik 2019

Nike 2015 dla Olgi Tokarczuk

olga tokarczuk literacka nagroda nobla nagroda nobla noblistka [{"nid":"41774","uuid":"ccc4efd4-3060-420e-a730-bffc8dc61c65","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Kurs języka tatarskiego","field_introduction":"Dzięki specjalnemu kursowi, zorganizowanemu przez Związek Tatarów RP, kilkadziesiąt osób będzie miało możliwość nauki języka tatarskiego. Na zajęciach poznają alfabet, podstawy gramatyki, a także przeprowadzą krótkie dialogi.","field_summary":"Związek Tatarów RP organizuje w 2016 r. specjalny kurs języka tatarskiego","path":"/pl","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59609";s:4:"name";s:11:"#literatura";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:17:"/temat/literatura";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/images/imported/MODA/tatarzy/full_tatarzy_forum_323_770_3.jpg?itok=aNIX3mYF","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/images/imported/MODA/tatarzy/full_tatarzy_forum_323_770_3.jpg?itok=2VkeoTlE","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/images/imported/MODA/tatarzy/full_tatarzy_forum_323_770_3.jpg?itok=ymnqTQuX","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/images/imported/MODA/tatarzy/full_tatarzy_forum_323_770_3.jpg?itok=gPbpELIs","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/images/imported/MODA/tatarzy/full_tatarzy_forum_323_770_3.jpg?itok=I2IgSjuX","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"249","cover_width":"440","cover_ratio_percent":"56.5909"}]

# data[].attributes.attachment_link.description
literatura Namawianie kogokolwiek, żeby zechciał sięgnąć po prozę Olgi Tokarczuk tuż po zdobyciu przez nią literackiej Nagrody Nobla i to w chwili, gdy na rynku księgarskim wszystkie jej książki stały się z dnia na dzień praktycznie niedostępne, wydawać się może zajęciem niekoniecznie rozsądnym.

# data[].attributes.body
bajki poczytajki

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozwiązywanie problemów w szkole - pedagog

# data[].attributes.attachment_link.description
Szkoła to miejsce, w którym uczą się dzieci i dorośli. Należy ich uczyć we właściwy sposób. Najlepszym sposobem rozwiązania tego problemu jest stworzenie szkoły, która prowadzi edukację w sposób logiczny i systematyczny. Pedagog szkolny jest osobą, która pomaga uczniom radzić sobie z problemami, które dotyczą zarówno życia szkolnego, jak i pozaszkolnego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2 Hugh Lofting DOKTOR DOLITTLE I JEGO ZWIERZĘTA Opowieść o życiu doktora w domowym zaciszu oraz niezwykłych przygodach w dalekich krainach Przełożyła Beata Adamczyk

3 Dedykuję tę opowieść wszystkim dzieciom młodym wiekiem i sercem

4 Przedmowa Niektórzy z nas, którzy osiągnęli wiek średni, z nostalgią wspominają przeszłość przynajmniej z jednego powodu: obecnie nie tworzy się już takiej literatury dziecięcej jak trzydzieści lat temu. Mam na myśli książki pisane właśnie dla dzieci, żyjemy bowiem w epoce psychologizowania i bardzo często pisze się o dzieciach, jakby były tabletkami albo wylęgły się przy zastosowaniu szczególnej metody naukowej. Pisanie dla dzieci, a nie o dzieciach, jest niezwykle trudnym zadaniem. Każdy, kto próbował się z tym zmierzyć, dobrze o tym wie. Jestem przekonany, że uda się to jedynie wówczas, jeżeli pisarz ma w sobie dużo z dziecka w spojrzeniu na świat ma jego dziecięcą wrażliwość, co widać u twórców: Małego Księcia, The Dove in the Eagle s Nest, A Flatiron for a Farthing albo The Story of a Short Life, a przede wszystkim u autora Alicji w Krainie Czarów. Dorośli sądząc, że wystarczy jedynie używać dziecięcego języka i protekcjonalnie rozmawiać z wymagającymi młodymi czytelnikami, popełniają wielki błąd! Pisarz powinien mieć wyobraźnię dziecka, a dojrzałość dorosłego człowieka, by na przykład stworzyć postać Białej Królowej z Alicji... przedstawioną oczyma dzieci, która jednak potrafi rozwiązać niezwykle skomplikowane problemy. Biały królik, który nakłada białe rękawiczki i pospiesznie wychodzi, stanowi najczystszy wytwór dziecięcej wyobraźni, ale biały królik jako przewodnik Alicji po świecie pełnym niezwykłych przygód jest już projektem dojrzałego umysłu. Genialni ludzie rodzą się rzadko i bez zbytniej apoteozy minionych czasów można bez wahania stwierdzić, że Hugh Lofting stał się godnym następcą Charlotte Mary Yonge, Juliany Ewing, Margaret Gatty i Lewisa Carrolla. Pamiętam zachwyt, z jakim około pół roku temu w księgarni Hampshire w College Smith w Northampton wziąłem do ręki książkę o doktorze Dolittle u. Wystarczyło rzucić okiem na jeden z rysunków autora. Ten, który wzbudził szczególny zachwyt, gdy po raz pierwszy otworzyłem książkę, przedstawiał wiszące nad przepaścią małpy splecione ramionami. Wertowałem dalej i zwróciłem uwagę na ilustrację przedstawiającą dom Johna Dolittle a. Jednak to nie tylko zasługa rysunków. Wielu pisarzy jest kiepskimi ilustratorami, więc jeśli zdarzy się między nimi jeden uzdolniony co potwierdza przypadek Hugh Loftinga to wówczas ma się przeczucie, że autor potrafi pisać. I tak się stało tym razem. Nie można czytać pierwszego rozdziału, zaczynającego się od typowych słów: Bardzo dawno temu, bez przekonania, że autor wierzy w to, co pisze, co więcej, spodziewa się, że również i czytelnik mu uwierzy. To pierwsza ważna cecha, jaką powinien mieć dobry pisarz. Można też zauważyć u Loftinga niezwykłą dbałość o szczegóły. Czy ktoś obdarzony umysłem dociekliwego dziecka nie zainteresuje się zdaniem, które znajdzie nieco dalej: Poza złotą rybką, mieszkającą w stawie z tyłu ogrodu, trzymał króliki w spiżarni, białe myszki w fortepianie, wiewiórkę w bieliźniarce i jeża w piwnicy? A gdy czytamy dalej, zauważymy, że doktor nie jest jedynie klamerką, na której wiesza się rozliczne, ekscytujące przygody, ale że sam stanowi oryginalną i pełnokrwistą postać: jest życzliwym, prawym człowiekiem. Każdy twórca powieści wie, o ile trudniej stworzyć pozytywnego, prawego bohatera niż negatywnego, chciwego drania. Jednak Dolittle wzbudza nasze zainteresowanie. Ale nie chodzi jedynie o to, że jest pozytywnie nastawiony do świata, posiada też rozległą wiedzę i dużą dozę zdrowego rozsądku. Czytelnik, choć młody, gdy go pozna, szybko nabiera przeświadczenia, że gdyby znalazł się w poważnych tarapatach, nie tylko zdrowotnych, bez

5 wahania mógłby zwrócić się do doktora. Wydaje się, że doktor Dolittle świetnie rozumie duszę dziecka. Cofamy się w czasie i widzę go w Szczurołapie z Hameln z chmarą dzieciaków biegnących za nim. Jest budzącą sympatię, wiarygodną postacią z krwi i kości. Podobnie w przypadku pozostałych bohaterów autorowi udało się stworzyć pełne autentyzmu postaci. Trzeba przyznać, że wymyślenie biografii zwierzętom, obdarowanie ich mową oraz ludzkimi zachowaniami stanowiło niezwykle ryzykowny zamysł. Lewis Carroll był mistrzem na tym polu, miałem wątpliwości, że jakiemukolwiek jego następcy uda się ta sztuczka aż pojawił się Hugh Lofting. Nawet takie arcydzieło jak O czym szumią wierzby nie stanowi przekonywającego przykładu. Przyjaciele Johna Dolittle a są wiarygodnymi bohaterami, gdyż ich twórca niezwykle konsekwentnie buduje swoje postaci. Na przykład Polinezja od początku jest bardzo naturalna. Naprawdę troszczy się o doktora, ale troszczy się w taki sposób, jak to robi ptak, który zawsze wraca do gniazda po wykonaniu swego zadania. Pisarz, tworząc niezwykłe zwierzęta, obdarowuje je wiarygodnym losem, co czyni ich życie przekonywającym. Trudno będzie osobie, która przeczytała tę książkę, zaprzeczyć istnieniu dwugłowca, który byłby prawdziwą postacią nawet wówczas, gdyby nie było jego rysunku, choć ilustracja na stronie 75 nas w tym utwierdza. Trzeba przyznać, że książka ta stanowi dzieło wybitnego pisarza, choć i jak to bywa w takiej sytuacji trudno wskazać poszczególne elementy, które się na to złożyły. Jest w tej powieści i poezja, i fantazja, i humor oraz pewna doza patosu, a przede wszystkim wiele postaci, w których istnienie wszyscy muszą uwierzyć, czy to czteroletnie dziecko, czy dziewięćdziesięciolatek, czy dobrze prosperujący czterdziestopięcioletni bankowiec. Nie mam pojęcia, jak autorowi udała się ta sztuka. Chyba nawet on sam o tym nie wie. A jednak stworzył prawdziwe arcydzieło literatury dziecięcej, na które przyszło nam poczekać od czasu napisania Alicji w Krainie Czarów. HUGH WALPOLE

6 ROZDZIAŁ PIERWSZY PUDDLEBY Bardzo dawno temu, kiedy nasi dziadkowie byli jeszcze dziećmi, żył doktor, a nazywał się Dolittle, John Dolittle dr med. Dr med. oznacza, że był najprawdziwszym lekarzem i posiadał ogromną wiedzę. Mieszkał w małym mieście o nazwie Puddleby nad rzeką Marsh. Wszyscy mieszkańcy tego miasteczka młodzi i starzy dobrze go znali z widzenia. Gdy szedł ulicą w cylindrze na głowie, mówili: Zobaczcie, idzie doktor! Jaki to mądry człowiek!. Biegły za nim dzieciaki i psy, a kruki mieszkające w kościelnej wieży zaczynały krakać i kiwać głowami. Jego dom, położony na przedmieściach, był niewielki, był za to otoczony dużym ogrodem z szerokim trawnikiem i kamiennymi ławami, nad którymi płaczące wierzby zwieszały swoje gałęzie. Doktorowi gospodarzyła jego siostra, Sara Dolittle, a on sam zajmował się ogrodem. Doktor bardzo lubił zwierzęta i miał ich dużą gromadkę. Poza złotą rybką, mieszkającą w stawie z tyłu ogrodu, trzymał króliki w spiżarni, białe myszki w fortepianie, wiewiórkę w bieliźniarce i jeża w piwnicy. Był właścicielem krowy z cielakiem oraz starego kulawego konia, który miał dwadzieścia pięć lat. Poza tym posiadał jeszcze: kurczaki, gołębie, dwie owieczki i wiele innych stworzeń. Do jego ulubieńców należeli: kaczka Dab-Dab, pies Jip, mała świnka Geb-Geb, papuga Polinezja i sowa imieniem Tu-Tu. Siostra doktora, Sara, narzekała na tę sforę i ciągle utyskiwała, że zwierzęta brudzą w domu. Kiedyś do lekarza przyszła starsza pani cierpiąca na reumatyzm. Usiadła na jeżu śpiącym smacznie na kanapie i więcej już się nie pokazała. Potem w każdą sobotę jeździła do lekarza do Oxenthorpe, miasteczka oddalonego od Puddleby o dziesięć mil. Siostra doktora powiedziała wówczas: Dopóki będziesz mieszkał z tą menażerią, John, nie licz na pacjentów! Który szanujący się lekarz trzyma w salonie jeże i myszy! To już czwarta osoba, którą odstraszyły te zwierzaki. Sędzia Jenkins i wielebny pastor oświadczyli, że nie zbliżą się już do naszego domu nawet gdyby byli śmiertelnie chorzy. Biedniejemy z dnia na dzień. Jeśli dalej będziesz tak postępował, żaden przedstawiciel śmietanki towarzyskiej nie będzie się u ciebie leczył. Ja tam wolę zwierzęta od jakiejś śmietanki towarzyskiej stwierdził doktor. Nie gadaj głupstw odparła Sara i wyszła z pokoju. Czas mijał. Doktorowi zwierząt przybywało, a pacjentów ubywało. Aż w końcu nie pokazał się ani jeden, no, z wyjątkiem karmiciela kotów, któremu zwierzęta nie przeszkadzały. Ale on nie był zamożnym człowiekiem, a chorował jedynie raz w roku, w czasie Świąt Bożego Narodzenia, i wówczas płacił doktorowi sześć pensów za butelkę mikstury. Nie można przeżyć za sześć pensów rocznie nawet w tamtych czasach było to niemożliwe. A gdyby John Dolittle nie miał kilku groszy schowanych w skarbonce, nie wiadomo, co by się stało. A zwierząt wciąż przybywało i trzeba było dużo pieniędzy, by utrzymać całą menażerię. Zaoszczędzona sumka topniała z dnia na dzień. Doktor musiał sprzedać fortepian, a wtedy myszy zamieszkały w szufladzie biurka. Jednak

7 pieniądze, które otrzymał za instrument, także szybko się rozeszły. Dlatego doktor Dolittle był zmuszony sprzedać swoje niedzielne, brązowe ubranie. Ale i to na nic się zdało. Gdy teraz szedł ulicą w cylindrze na głowie, przechodnie mówili: Zobacz, idzie John Dolittle, doktor medycyny! Niegdyś był to najbardziej znany lekarz w okolicy, a spójrzcie na niego teraz! Nie ma pieniędzy, tylko dziury w skarpetach!. A jednak nadal goniły za nim psy, koty i dzieciaki tak samo jak wówczas, gdy był bogatym człowiekiem.

8 ROZDZIAŁ DRUGI JĘZYK ZWIERZĄT Pewnego razu doktor siedział w kuchni i rozmawiał z karmicielem kotów, który przyszedł do niego z bólem brzucha. Dlaczego nie przestanie pan leczyć ludzi i nie zajmie się zwierzętami? spytał pacjent. Na oknie siedziała papuga Polinezja. Przyglądała się kroplom deszczu i nuciła marynarską piosenkę. W tym momencie umilkła i zaczęła przysłuchiwać się rozmowie. Przecież ciągnął karmiciel kotów o zwierzętach wie pan wszystko. Dużo więcej niż okoliczni weterynarze. Ta książka, którą pan napisał o kotach, jest nadzwyczajna! Ja nie potrafię ni pisać, ni czytać inaczej sam bym napisał kilka książek. Ale moja żona, Teodozja, to uczona kobieta, naprawdę. Czytała mi pana książkę. Jest wspaniała tylko tyle mogę powiedzieć wspaniała! Pisze pan, jakby pan sam kiedyś był kotem: zna pan ich sposób myślenia. Lecząc zwierzęta, może pan zarobić mnóstwo pieniędzy. Wie pan, co zrobię? Będę przysyłał tu wszystkie staruszki z chorymi kotami i psami. A jeśli zaraz te zwierzaki nie zaczną chorować, włożę coś do żarcia i sprzedam je, a wtedy się porządnie rozchorują, dobra? Nie ma mowy! zaprotestował doktor. Zabraniam ci. Tak nie wolno. Och, nie miałem na myśli nic złego odparł karmiciel kotów. Mogłyby tylko stać się nieco ospałe. Ma pan jednak rację. To nie byłoby w porządku wobec tych zwierzaków. Ale przecież i tak się rozchorują, bo starsze panie je na ogół przekarmiają. A na dodatek, okoliczni rolnicy mają kulawe konie i słabowite owce też je przyprowadzą. Niech pan zostanie lekarzem zwierząt! Kiedy pacjent sobie poszedł, papuga sfrunęła z okna, usiadła na stole i powiedziała: To, co mówił, miało sens. Tak właśnie powinien pan zrobić: zostać lekarzem zwierząt. Niech pan zostawi tych głupich ludzi. Nie mają dość rozumu, by dostrzec, że jest pan najlepszym lekarzem na świecie. Wkrótce się o tym przekonają. Niech pan leczy zwierzęta! Na świecie aż się roi od weterynarzy stwierdził Dolittle, wystawiając za okno doniczki z kwiatami, by skropił je deszcz. Zgadza się potwierdziła Polinezja ale żaden z nich nie nadaje się do tej roboty. Niech pan posłucha, doktorze! Coś panu powiem. Czy wie pan, że zwierzęta potrafią mówić? Wiem, że papugi potrafią odparł. My, papugi, znamy dwa języki: ludzi i ptaków oświadczyła z dumą Polinezja. Jeśli mówię: Polly chce ciasteczko, to pan mnie rozumie. A niech pan posłucha tego: Ke-ke oi-i, fi-fi. Co to znaczy? Wielkie nieba! wykrzyknął doktor. A skąd mam wiedzieć? To w ptasim języku oznacza: Czy owsianka jeszcze nie ostygła?. Ojej! Coś takiego! wykrzyknął doktor. Nigdy przedtem tak do mnie nie mówiłaś. A czy to by się na coś zdało? spytała papuga, strzepując ze skrzydła okruchy ciastka. I tak by mnie pan nie zrozumiał. Powiedz coś jeszcze poprosił doktor z ogromnym zaciekawieniem. Pobiegł do kredensu i wyciągnął z szuflady notes i ołówek rzeźnika. A teraz powiedz to jeszcze raz, ale powoli, a ja sobie zapiszę. To interesujące, niezwykle interesujące coś niesamowitego! Podaj mi najpierw

9 ptasi alfabet tylko powoli. W taki właśnie sposób doktor dowiedział się, że zwierzęta mają własny język i potrafią ze sobą rozmawiać. Przez całe popołudnie, gdy za oknem lał deszcz, Polinezja siedziała w kuchni przy stole i podawała ptasie słowa, a doktor je zapisywał. Podczas podwieczorku pojawił się Jip, a papuga powiedziała: Niech pan spojrzy, doktorze, on coś do pana mówi. Chyba drapie się za uchem odparł doktor. Ale zwierzęta do mówienia używają nie tylko języka zauważyła Polinezja, podnosząc głos i unosząc brwi. One mówią uszami, nogami, ogonem czym się da. Czasami nie chcą robić hałasu. Widzi pan, jak teraz pociera sobie nos? Co to znaczy? spytał doktor. To znaczy: Czy nie widzisz, że przestało padać? przetłumaczyła. Zadaje panu pytanie. Psy często używają nosów, gdy chcą zadać pytanie. Po jakimś czasie, z pomocą swojej nauczycielki, doktor tak dobrze opanował zwierzęcy język, że sam mógł rozmawiać ze zwierzętami i rozumiał wszystko, co mówiły. Później zupełnie przestał leczyć ludzi. Gdy karmiciel kotów rozgłosił, że John Dolittle został lekarzem zwierząt, starsze panie zaczęły przyprowadzać do niego swoje mopsy, pudle, które objadły się ciastkami, a rolnicy pokonywali wiele mil, by pokazać mu swoje chore krowy i owce. Pewnego dnia pojawił się u niego koń pociągowy i biedak bardzo się ucieszył, że znalazł kogoś, kto zna język koni. Wie pan, doktorze zagaił że ten weterynarz po drugiej stronie wzgórza zupełnie nie poznał się na mojej chorobie. Od sześciu tygodni leczy mnie na włogaciznę. A ja potrzebuję okularów. Ślepnę na jedno oko. Nie znam powodu, dla którego konie nie miałyby nosić okularów podobnie jak ludzie. Ale ten idiota nawet nie zbadał mi oczu. Cały czas szpikuje mnie dużymi tabletkami. Próbowałem mu powiedzieć, ale on ni w ząb nie rozumie końskiego języka. A ja potrzebuję okularów. Naturalnie odparł doktor. Zaraz ci jakieś przepiszę. Chciałbym takie, jak ma pan poprosił czworonożny pacjent tyle że zielone. Takie ochronią przed słońcem podczas orki pięćdziesięcioakrowego pola. Dobrze zgodził się lekarz. Dostaniesz zielone. Wie pan, na czym polega kłopot, sir? spytał koń, gdy doktor otworzył mu drzwi na pożegnanie. Chodzi o to, że każdy uważa, że potrafi leczyć zwierzęta, bo one nie narzekają. A prawda jest taka, że trzeba dużo więcej mądrości, by zostać dobrym weterynarzem niż lekarzem ludzi. Syn mojego gospodarza sądzi, że wie wszystko o koniach. Szkoda, że pan go nie widział. Twarz ma tak pulchną, że wydaje się, jakby nie miał oczu, a mózg wielkości orzecha laskowego. W zeszłym tygodniu próbował przykleić mi gorczycowy plaster. A gdzie go przykleił? spytał doktor. Och, nigdzie odparł koń. Tylko próbował. Kopnąłem go i wpadł do stawu z kaczkami. Coś takiego! wykrzyknął doktor. Z natury jestem nadzwyczaj spokojny stwierdził pacjent i bardzo cierpliwy w stosunku do ludzi. Nie sprawiam wielu problemów. Ale wystarczyło, że weterynarz postawił złą diagnozę. A gdy ten głupek z rumianą gębą zaczął na mnie eksperymentować, nie wytrzymałem.

10 Bardzo go poturbowałeś? spytał doktor. Och, nie odparł koń. Kopnąłem go tam, gdzie trzeba. Teraz zajął się nim weterynarz. Kiedy będą gotowe moje okulary? Możesz odebrać je w przyszłym tygodniu odpowiedział lekarz. Przyjdź we wtorek. Dobrego dnia życzę! John Dolittle zamówił porządne, duże, zielone okulary i koń pociągowy przestał ślepnąć na jedno oko i widział tak jak przedtem. Wkrótce zwierzęta domowe w okularach na nosie przestały budzić zdziwienie w okoli-cach Puddleby, natomiast ślepy koń stał się niespotykanym zjawiskiem. Tak samo było z innymi stworzeniami, które przychodziły do doktora. Gdy tylko dowiedziały się, że zna on ich mowę, mówiły, gdzie je boli, jak się czują, a on bez problemu stawiał właściwą diagnozę. Wyleczone wracały do domów i opowiadały swoim braciom i kolegom, że w niewielkim domku z dużym ogrodem mieszka doktor, który jest prawdziwym doktorem. A gdy zachorowały inne zwierzęta nie tylko konie, krowy czy psy, ale także małe stworzonka polne, jak myszy, karczowniki, borsuki i nietoperze szybko biegły do domku stojącego na skraju miasteczka, a duży ogród doktora zapełniał się zwierzętami, które próbowały się do niego dostać. Wiele wchodziło specjalnie dla nich przygotowanymi drzwiami. Na drzwiach frontowych zawiesił napis: Konie, nad bocznymi: Krowy, a nad kuchennymi: Owce. Każde zwierzę wchodziło osobnym wejściem nawet myszy miały wąziutki tunel prowadzący do piwnicy, gdzie cierpliwie czekały ustawione rządkiem, aż podejdzie do nich doktor. Tak to w ciągu kilku lat każde żywe stworzenie mieszkające w odległości wielu mil poznało dr. med. Johna Dolittle a. Ptaki odlatujące na zimę do innych krajów opowiadały o nadzwyczajnym lekarzu z miasteczka Puddleby, który rozumie ich mowę i pomaga w problemach zdrowotnych. W ten sposób doktor zyskał sławę wśród zwierząt na całym świecie. Stał się nawet bardziej znany niż niegdyś wśród okolicznych mieszkańców. Był szczęśliwy i cieszyło go takie życie. Pewnego popołudnia doktor zajęty był pisaniem książki, a Polinezja siedziała jak zwykle na parapecie i patrzyła na unoszone wiatrem liście w ogrodzie. Nagle roześmiała się głośno. O co chodzi, Polinezjo? spytał doktor, podnosząc wzrok znad książki. Tak sobie myślałam odparła papuga i odwróciła głowę w stronę okna. A o czym? O ludziach odpowiedziała. Niedobrze mi się robi na ich widok. Uważają, że są tacy wspaniali. Świat istnieje od wielu tysięcy lat, prawda? A oni nauczyli się jedynie rozumieć ze zwierzęcego języka to, że gdy pies pomacha ogonem, znaczy: Cieszę się!. Czy to nie zabawne? Pan jest pierwszym człowiekiem, który potrafi się z nami porozumieć. Och, czasami działają mi strasznie na nerwy! Robią takie wyniosłe miny, gdy mówią o głupich zwierzętach. Głupich! Że jak? Kiedyś poznałam arę, która potrafiła powiedzieć dzień dobry na siedem sposobów bez otwierania dzioba. Znała wszystkie języki, nawet grekę. Aż kupił ją stary profesor z siwą brodą. Ale ona nie chciała u niego zostać. Powiedziała, że profesor nie zna dobrze greckiego i ona nie może słuchać, jak ucząc, kaleczy ten język. Często zastanawiam się, co się z nią stało. Ten ptak znał geografię lepiej niż niejeden człowiek. Ludzie! Chyba gdyby nauczyli się latać co potrafi każdy pospolity szary wróbel to chwaliliby się tym do końca życia. Jesteś bardzo mądrą starą papugą stwierdził doktor. Ile masz naprawdę lat? Wiem, że papugi i słonie dożywają czasami bardzo, bardzo sędziwego wieku.

11 Tak na pewno to nie wiem odpowiedziała Polinezja. To będzie albo sto osiemdziesiąt trzy, albo sto osiemdziesiąt dwa. Pamiętam tylko, że gdy po raz pierwszy przyleciałam tu z Afryki, król Karol nadal ukrywał się w dębie widziałam go tam. Był przerażony.

12 ROZDZIAŁ TRZECI DALSZE KŁOPOTY FINANSOWE Wkrótce doktor znowu zaczął zarabiać pieniądze, a jego siostra, Sara, kupiła sobie nową sukienkę i była bardzo szczęśliwa. Niektóre zwierzęta, które leczył, były tak chore, że musiały pozostać u niego tydzień. Gdy doszły trochę do siebie, wypoczywały na leżakach w ogrodzie. A często zdarzało się, że gdy wyzdrowiały, nie miały ochoty opuszczać tego miejsca tak bardzo polubiły doktora i jego dom. A on nie potrafił im odmówić, kiedy pytały, czy mogą u niego zostać. W ten sposób jego menażeria powiększała się z dnia na dzień. Gdy pewnego wieczoru doktor siedział na ogrodowym murze i palił fajkę, pojawił się włoski kataryniarz z małpką na sznurku. Dolittle zauważył, że zwierzę ma za ciasną obrożę, jest brudne i nieszczęśliwe. Odebrał Włochowi małpkę, dał mu szylinga i kazał się wynosić. Kataryniarz strasznie się rozzłościł i oświadczył, że chce zatrzymać zwierzątko. Wówczas doktor zagroził, że jeśli nie odejdzie, to oberwie. John Dolittle był krzepkim, choć niezbyt wysokim mężczyzną. Dlatego muzyk poszedł sobie, mrucząc pod nosem przekleństwa, a małpka została u doktora Dolittle a, u którego znalazła swój dom. Zwierzęta nazwały ją Czi-Czi, co po małpiemu oznacza rudzielec. Innego dnia do Puddleby przyjechał cyrk. Krokodyl, którego bardzo bolały zęby, uciekł w nocy i przyszedł do ogrodu doktora. Dolittle porozmawiał z nim w krokodylim języku, zabrał do domu i wyleczył zęby. A gdy krokodyl zobaczył, jaki to miły dom z tyloma różnymi pomieszczeniami dla zwierzaków, także chciał pozostać u doktora. Spytał, czy mógłby spać w stawie z tyłu ogrodu, i obiecał, że nie zje rybek. Gdy cyrkowcy przyszli po niego, wpadł w taką złość i tak ich wystraszył, że wzięli nogi za pas. Wobec domowników był jednak zawsze miły i łagodny. Z jego powodu starsze panie bały się jednak przysyłać swoje pieski, a rolnicy nie chcieli uwierzyć, że nie zje owiec i chorych cielaków, które przyprowadzą do leczenia. Dlatego doktor oświadczył krokodylowi, że musi wrócić do cyrku. Ten jednak zaczął płakać tak ogromnymi łzami i tak bardzo błagać, by pozwolił mu zostać, że Dolittle nie miał serca go odesłać. Wtedy siostra doktora powiedziała: John, musisz pozbyć się tej bestii, bo znowu przestanie nam się powodzić. Jeśli tego nie uczynisz, za jakiś czas zostaniemy bez grosza. Teraz rolnicy i starsze panie boją się przysyłać do ciebie swoje zwierzęta. Dłużej już tego nie wytrzymam! Jeśli nie odeślesz tego aligatora, przestanę prowadzić ci gospodarstwo. To nie aligator stwierdził doktor tylko krokodyl. Jak zwał, tak zwał odparła. To obrzydliwe znaleźć coś takiego pod łóżkiem. Nie chcę mieszkać z tym stworem pod jednym dachem. Ale on mi obiecał odpowiedział jej brat że nikogo nie ugryzie. Życie w cyrku mu nie odpowiada, a ja nie mam pieniędzy, by wysłać go do Afryki, skąd pochodzi. Stara się, jak może, i w sumie zachowuje się bardzo porządnie. Nie rób hałasu o nic! Jeszcze raz powtarzam: nie chcę mieszkać z nim pod jednym dachem oświadczyła Sara. Gryzie linoleum. Jeśli zaraz go nie odeślesz, to ja... ja opuszczę ten dom i wyjdę za mąż! Proszę bardzo odparł doktor. Wychodź sobie za mąż. Nie zmienię decyzji. Po tych

13 słowach wziął do ręki kapelusz i wyszedł do ogrodu. Sara Dolittle spakowała swój dobytek i opuściła dom, w którym pozostał jej brat ze swymi zwierzętami. Wkrótce bieda zajrzała doktorowi w oczy. Trzeba było nakarmić wszystkie zwierzaki. Cały dom był na jego głowie, a on nie miał ani pomocnika, ani pieniędzy, by zapłacić rzeźnikowi. Sytuacja doktora stale się pogarszała, ale on zupełnie się tym nie przejmował. Pieniądze przynoszą tylko kłopoty zwykle powtarzał. Byłoby znacznie lepiej na świecie, gdyby ich nie wynaleziono. Po co nam one, dopóki jesteśmy szczęśliwi? Jednak wkrótce zwierzęta zaczęły się martwić. Pewnego wieczoru, gdy doktor drzemał w fotelu w kuchni, zaczęły szeptem ze sobą rozmawiać. Sowa Tu-Tu, która miała głowę do rachunków, obliczyła, że pieniędzy zostało tylko na tydzień, pod warunkiem że będą jedli jeden posiłek dziennie. Wtedy odezwała się papuga: Moim zdaniem sami powinniśmy zająć się domem. Przynajmniej to możemy zrobić. Przecież z naszego powodu starszy pan został sam i znalazł się w tarapatach. Uzgodniono, że małpka Czi-Czi zajmie się gotowaniem i drobnymi naprawami, pies będzie zamiatać podłogi, kaczka odkurzać i słać łóżka, sowa Tu-Tu zajmie się rachunkami, a świnka ogrodem. Papudze Polinezji nadano rangę gospodyni i praczki, ponieważ była najstarsza. Z początku było im bardzo trudno podołać tym obowiązkom wszystkim z wyjątkiem Czi-Czi, która miała dwie ręce i potrafiła posługiwać się nimi jak człowiek. Wkrótce jednak przywykli i z przyjemnością przyglądali się, jak Jip zamiata podłogę szmatą przywiązaną do ogona. Po jakimś czasie tak dobrze sobie radzili, że dom doktora lśnił jak nigdy przedtem. Pod względem organizacyjnym wszystko się układało, choć doskwierał im brak pieniędzy. Zwierzęta postanowiły ustawić przed domem stragan i zaczęły sprzedawać przechodniom rzodkiewki i róże. To jednak nie wystarczało na opłacenie rachunków ale doktor i tak się nie przejmował. Kiedy papuga powiedziała mu, że w sklepie nie sprzedadzą im więcej ryb, stwierdził: Nie szkodzi. Dopóki kury znoszą jaja, a krowy dają mleko, dopóty będziemy jedli omlety i ser. A w ogrodzie mamy mnóstwo warzyw. Do zimy jeszcze daleko. Nie ma co narzekać. Zachowujecie się jak Sara ona też ciągle narzekała. Jestem ciekaw, co u niej słychać. Pod pewnymi względami to wspaniała kobieta. Tego roku śnieg spadł dużo wcześniej. I choć kulawy koń przytargał z lasu mnóstwo drewna, by mieli czym rozpalić pod kuchnią, większość warzyw została już zjedzona, a to, co zostało, przykrył biały puch. Zwierzętom zaczął doskwierać głód.

14 ROZDZIAŁ CZWARTY WIADOMOŚĆ Z AFRYKI Zima tamtego roku była naprawdę mroźna. Pewnego wieczoru, a było to w grudniu, wszyscy siedzieli przy kuchni. Doktor właśnie czytał im jedną ze swoich książek, gdy nagle sowa Tu-Tu powiedziała: Ciii! Co to za hałas? Wszyscy nadstawili uszu i po chwili usłyszeli jakiś tupot. Drzwi otworzyły się szeroko i wbiegła małpka Czi-Czi. Nie mogła złapać tchu. Panie doktorze! wykrzyknęła. Właśnie dostałam wiadomość z Afryki! Wśród małp wybuchła jakaś epidemia. Wszystkie się rozchorowały i umierają jedna po drugiej. Dowiedziały się o pana istnieniu i błagają, by pojechał pan do Afryki i powstrzymał tę chorobę. Kto przyniósł tę wiadomość? spytał doktor, zdejmując okulary i odkładając książkę. Jaskółka odparła Czi-Czi. Czeka na dworze. Przyprowadźcie ją tutaj. Niech się ogrzeje poprosił doktor. Pewnie trzęsie się z zimna. Wszystkie jaskółki odleciały na południe pół roku temu! Przyprowadzono jaskółkę, skuloną i drżącą, i choć z początku trochę się bała, szybko się ogrzała, usiadła na kominku i zaczęła swoją opowieść. Gdy skończyła, doktor oświadczył: Chętnie bym pojechał do Afryki, szczególnie teraz, kiedy mamy taką kiepską pogodę, obawiam się jednak, że nie wystarczy nam pieniędzy na bilety. Czi-Czi, przynieś skarbonkę! Małpka wdrapała się na kredens i zdjęła puszkę z górnej półki. W środku było pusto ani jednego grosika! Byłem pewien, że zostały dwa pensy mruknął doktor. Były tam odezwała się sowa. Ale wydał je pan na grzechotkę dla małego borsuka, kiedy ząbkował. Naprawdę? spytał zdziwiony. A niech to! Z tymi pieniędzmi są same kłopoty A, nieważne! Pójdę nad morze i może uda mi się wypożyczyć statek, którym popłyniemy na Czarny Ląd. Kiedyś poznałem pewnego marynarza. Przyprowadził do mnie swoje chore na odrę dziecko. Może on pożyczy nam statek przecież wyleczyłem mu dziecko. Następnego dnia z samego rana doktor udał się nad morze. Gdy wrócił, oznajmił, że sprawa załatwiona marynarz zgodził się wynająć mu okręt. Słysząc te słowa, krokodyl, małpka i papuga bardzo się ucieszyli. Zaczęli podśpiewywać z radości, że wracają do swojej ojczyzny. Doktor powiedział: Będę mógł zabrać tylko waszą trójkę oraz psa Jipa, kaczkę Dab-Dab, świnkę Geb-Geb i sowę Tu-Tu. Pozostałe zwierzęta, to znaczy: orzesznice, karczowniki i nietoperze, aż do naszego powrotu zamieszkają na polu, gdzie się urodziły. A ponieważ prawie wszystkie przesypiają zimę, nie zrobi im to różnicy. Poza tym podróż do Afryki by im nie służyła. Wtedy papuga, która w niejednej wyprawie wzięła udział, zaczęła radzić doktorowi, co powinien zabrać na statek.

15 Musimy wziąć mnóstwo sucharów oświadczyła. I jeszcze wołowinę w puszkach. Aha, i kotwicę. Statek powinien mieć kotwicę na wyposażeniu oznajmił doktor. Cóż, musimy się upewnić odparła Polinezja. To ważna sprawa. Jeśli zapomnimy o kotwicy, to się nie zatrzymamy. Aha, jeszcze będzie pan potrzebował dzwonka. A po co? spytał doktor. By informować o czasie odpowiedziała. Będzie pan dzwonił co pół godziny. Wówczas będzie pan wiedział, która jest godzina. 1 jeszcze musimy zabrać kilka zwojów porządnej liny na wyprawach zawsze się przydaje. Później zaczęli się zastanawiać, skąd zdobyć na to wszystko pieniądze. A niech to! Znowu te pieniądze! wykrzyknął doktor. O Boże, jak już dotrzemy do Afryki, będę szczęśliwy, bo tam ich nie potrzeba. Pójdę spytać sklepikarza, czy poczeka na swoje pieniądze do naszego powrotu. Nie, lepiej wyślę do niego marynarza. Marynarz poszedł do sklepikarza. Po pewnym czasie pojawił się z całym potrzebnym ekwipunkiem. Wtedy zwierzęta zaczęły przygotowania do podróży. Zakręciły wodę, żeby rury nie zamarzły, zamknęły okiennice i cały dom, a klucz oddały staremu koniowi, który mieszkał w stajni. Sprawdziły, czy koń ma dość siana, by przetrwać zimę, po czym zabrały bagaże nad morze i załadowały na statek. Na plaży pojawił się karmiciel kotów, by pomachać im na pożegnanie. Przyniósł ze sobą prezent dla doktora ogromny pudding, ponieważ dowiedział się, że w dalekich krajach nie znają takiej potrawy. Kiedy już się zaokrętowali, Geb-Geb spytała, gdzie są łóżka, była bowiem czwarta po południu i świnka chciała uciąć sobie drzemkę. Polinezja zaprowadziła ją pod pokład i pokazała posłania przymocowane do ściany jedno nad drugim jak regały z książkami. To nie jest łóżko! - wykrzyknęła świnka. Przecież to półka! Tak na statkach wyglądają łóżka wyjaśniła papuga. To nie jest regał. Wdrap się na górę i zdrzemnij. To się nazywa koja. Chyba jeszcze nie mam ochoty na drzemkę oznajmiła Geb-Geb. Jestem zbyt podekscytowana. Pójdę na górę i zobaczę, jak odpływamy. To twoja pierwsza wyprawa powiedziała Polinezja. Za jakiś czas przywykniesz do życia na morzu. Papuga wróciła na pokład, nucąc piosenkę: Widziałam Morze Czarne i Czerwone, A wyspę Wight opłynęłam całą. Ujrzałam brzegi Żółtej Rzeki nieskończone, Pomarańczowej także chociaż nocą białą. Wyspa Zielona gdzieś w oddali niknie, Sunę po falach oceanu błękitnego. Niech już paleta tych kolorów zniknie, Spotkasz mnie wkrótce, miła, stęsknionego. Już mieli rozpocząć wyprawę, kiedy doktor oznajmił, że musi wrócić i spytać marynarza o drogę do Afryki.

16 Wtedy jaskółka wtrąciła, że była tam tyle razy, że ona wskaże im, jak płynąć. Dlatego doktor rozkazał Czi-Czi, by podniosła kotwicę. I tak rozpoczęła się ich podróż.

17 ROZDZIAŁ PIĄTY WIELKA WYPRAWA Minęło sześć tygodni, a oni nadal płynęli po kłębiących się falach. Przed nimi wciąż leciała jaskółka i wskazywała im drogę. Nocą trzymała maleńką latarnię, by w ciemności nie stracili jej z oczu. Pasażerowie mijanych statków brali to światło za spadającą gwiazdę. Kiedy coraz bardziej posuwali się na południe, robiło się coraz cieplej. Polinezja, Czi-Czi i krokodyl przez cały czas z przyjemnością wygrzewali się na gorącym słońcu. Biegali w kółko, śmiali się i wyglądali przez burtę, by zobaczyć, czy nie widać już brzegów Afryki. Śwince, psu i sowie Tu-Tu niezbyt jednak podobała się taka pogoda. Siedzieli na rufie w cieniu ogromnego okrętu i z wywieszonymi językami popijali lemoniadę. Kaczka Dab-Dab chłodziła się, skacząc do wody i płynąc za statkiem. A gdy czubek jej głowy za bardzo się nagrzał, dawała nura pod statek i wypływała z drugiej strony. W ten sposób we wtorki i piątki łapała śledzie i wszyscy jedli ryby, by nie zabrakło im wołowiny. Kiedy znaleźli się bliżej równika, ujrzeli latające ryby zmierzające w ich kierunku, które spytały papugę, czy to statek doktora Dolittle a. Gdy potwierdziła, bardzo się ucieszyły, bo afrykańskie małpy już zaczynały się martwić, że doktor się nie pojawi. Polinezja chciała wiedzieć, ile mają jeszcze mil do pokonania. Latające ryby oznajmiły, że do wybrzeży Afryki zostało jeszcze pięćdziesiąt pięć mil. Innym razem przypłynęła ławica morświnów, sunąc wdzięcznie po falach. One także chciały wiedzieć, czy to statek sławnego doktora. A kiedy papuga udzieliła twierdzącej odpowiedzi, spytały, czy doktor czegoś nie potrzebuje, wówczas Polinezja odparła: Właśnie kończy się nam cebula. Niedaleko stąd jest wyspa powiedziały morświny. Tam rośnie dzika cebula. Ma wysokie i mocne łodygi. Nie zbaczajcie z tego kursu popłyniemy po nią i dogonimy was. Morświny błyskawicznie oddaliły się i zniknęły w morskiej toni. Wkrótce papuga znowu je ujrzała. Ciągnęły cebulę w olbrzymich sieciach zrobionych z wodorostów. Następnego dnia o zachodzie słońca doktor poprosił: Czi-Czi, podaj mi teleskop! Nasza podróż dobiega końca. Już niedługo ujrzymy wybrzeża Afryki. Pół godziny później zdawało im się, że widzą przed sobą jakiś ląd. Ale szybko zaczęło się ściemniać i już nie byli tego tacy pewni. Wtedy na morzu rozszalał się straszny sztorm z błyskawicami i grzmotami. Wiatr wył, z nieba lały się strugi deszczu, a fale były tak wysokie, że sięgały ponad burty statku. Nagle usłyszeli głośne BUM! Statek stanął i przechylił się na jedną stronę. Co się stało? spytał doktor, wychodząc na pokład. Chyba statek się rozbił odparła papuga. Niech kaczka wskoczy do wody i sprawdzi, co się dzieje. Dab-Dab zanurkowała. A gdy się pokazała, oznajmiła, że uderzyli w skałę: w statku zrobiła się ogromna dziura, woda wlewa się do środka i okręt szybko idzie na dno. Pewnie uderzyliśmy o afrykański brzeg stwierdził doktor. A niech to! Musimy sami

18 dopłynąć do lądu! Ale Czi-Czi i Geb-Geb nie umiały pływać. Przynieście linę rozkazała Polinezja. Powiem wam, co teraz zrobimy. Gdzie się podziewa ta kaczka?! Dab-Dab, chodź tutaj! Chwycisz koniec liny, popłyniesz do brzegu i przywiążesz ją do palmy. My chwycimy drugi koniec. Ci, którzy nie potrafią pływać, przejdą po linie i w ten sposób dostaną się na ląd. To się nazywa lina ratunkowa. W ten sposób wszyscy bezpiecznie dotarli do brzegu jedni w wodzie, inni w powietrzu. Te zwierzęta, które przeszły po linie, zabrały kufer i torbę doktora. Z powodu ogromnej dziury statek już do niczego się nie nadawał. Po chwili wzburzone fale rozbiły go o skały, a na wodzie unosiły się tylko belki i deski. Wszyscy schronili się w suchej jaskini wysoko na skale i przeczekali tam, aż burza ucichła. Kiedy następnego dnia na niebie pokazało się słońce, zeszli na piaszczystą plażę, by się osuszyć. Kochana stara Afryka! westchnęła Polinezja. Jak dobrze być z powrotem w domu! Niesamowite jutro minie sześćdziesiąt dziewięć lat, odkąd stąd wyjechałam! Nic się tu nie zmieniło! Te same stare palmy, ta sama brunatna ziemia, te same czarne mrówki! Nie ma to jak w domu! Okazało się, że doktor zgubił cylinder wiatr zdmuchnął go do morza podczas sztormu. Dab- Dab poszła więc go poszukać. Ujrzała cylinder daleko od brzegu, jak dryfuje po wodzie, przypominając zabawkę. Gdy sfrunęła, by go pochwycić, zauważyła w środku bardzo przerażoną białą myszkę. Co tu robisz? spytała. Przecież miałaś zostać w Puddleby. Nie posłuchałam odparła myszka bo chciałam odwiedzić Afrykę. Mam tutaj rodzinę. Dlatego schowałam się w bagażu i wraz z sucharami wniesiono mnie na pokład. Gdy statek zaczął tonąć, strasznie się przeraziłam, bo kiepsko pływam. Płynęłam tak długo, dopóki starczyło mi sił. Szybko jednak osłabłam i pomyślałam, że za chwilę utonę. A wtedy zauważyłam cylinder unoszący się na falach. Wskoczyłam do środka, bo nie chciałam pójść na dno. Kaczka chwyciła kapelusz ze zwierzątkiem i przyniosła go doktorowi czekającemu na brzegu. Wszyscy zebrali się, by zajrzeć do środka. Oto pasażer na gapę oznajmiła papuga. Gdy szukali w kufrze odpowiedniego miejsca, gdzie mysz mogłaby wygodnie podróżować, małpka Czi-Czi nagle zawołała: Ciii! Słyszę jakieś kroki w dżungli! Wszyscy przerwali rozmowę i zaczęli nadsłuchiwać. Po chwili z gąszczu wynurzył się tubylec i spytał, co tutaj robią. Nazywam się John Dolittle i jestem lekarzem przedstawił się doktor. Poproszono mnie, bym przybył do Afryki i wyleczył chore małpy. Musicie stawić się przed obliczem króla oznajmił im przybysz. Jakiego króla? spytał Dolittle, który nie miał ochoty marnować czasu. Króla Jolliginki odparł zapytany. Wszystkie te ziemie należą do niego i obcokrajowcy muszą stawić się przed jego obliczem. Pójdziecie ze mną! Zabrali więc swój bagaż i weszli za tubylcem do dżungli.

19 ROZDZIAŁ SZÓSTY POLINEZJA I KRÓL Kiedy już pokonali gęstą dżunglę i wyszli na szeroką jasną polanę, ujrzeli pałac królewski ulepiony z błota. Mieszkał w nim król ze swą małżonką, królową Ermintrudą, i synem, księciem Bumpo. Książę poszedł łowić łososie w rzece, a królewska para siedziała przed pałacem pod parasolem. Królowa Ermintruda drzemała. Widząc doktora, król spytał go o cel jego wizyty, a gdy ten podał mu powód przyjazdu do Afryki, tak się odezwał: Nie wolno ci przejeżdżać przez moje ziemie powiedział. Wiele lat temu pewien cudzoziemiec przybił do tych wybrzeży. Byłem dla niego niezwykle uprzejmy. On jednak wywiercił w ziemi wielkie dziury, by znaleźć złoto, wybił wszystkie słonie, by pozyskać ich ciosy, a potem uciekł potajemnie na swoim okręcie i nawet nie podziękował. Już więcej żaden przybysz nie będzie przejeżdżał przez ziemie mojego królestwa. Później władca zwrócił się do jednego z poddanych, którzy stali w pobliżu, i rozkazał: Zabrać tego medyka i jego zwierzęta! Zamknąć ich wszystkich w najbardziej strzeżonym więzieniu. Sześciu strażników królewskich zaprowadziło doktora oraz wszystkie zwierzęta i zamknęło w kamiennym lochu. Budowla miała tylko jedno zakratowane okienko, które znajdowało się wysoko nad ziemią, a także ciężkie i grube drzwi. Wszyscy się zasmucili, a świnka Geb-Geb nawet się rozpłakała. Gdy Czi-Czi zagroziła, że za chwilę da jej klapsa, jeśli nie przestanie wyć, od razu się uspokoiła. Nikogo nie brakuje? spytał doktor, kiedy już przywykł do mrocznego światła. Chyba nie odparła kaczka i zaczęła wszystkich wyliczać. A gdzie Polinezja? spytał krokodyl. Nie ma jej. Nie pomyliłeś się? spytał doktor. Sprawdź jeszcze raz! Polinezjo! Polinezjo! Gdzie jesteś? Pewnie uciekła mruknął krokodyl. To do niej podobne! Czmychnąć do dżungli, kiedy przyjaciele wpadli w tarapaty. Chyba nie o mnie mowa odezwała się papuga, wychodząc z kieszeni płaszcza doktora. Wiecie co? Jestem wystarczająco mała, żeby przecisnąć się przez kraty w tym oknie. Poza tym bałam się, że zamkną mnie w klatce. Więc gdy król był zajęty rozmową, ukryłam się w kieszeni płaszcza no i jestem! To się nazywa podstęp oświadczyła, wygładzając dziobem piórka. Mój Boże! wykrzyknął doktor. Miałaś szczęście, że na ciebie nie usiadłem! Posłuchajcie! powiedziała Polinezja. Dziś wieczorem, jak tylko się ściemni, przecisnę się przez kraty i polecę do pałacu. A potem sami zobaczycie wymyślę sposób, by król wypuścił nas z więzienia. Ale czy ci się uda? spytała Geb-Geb, pocierając ryjek i szykując się do płaczu. Jesteś tylko papugą. Zgadza się potwierdziła Polinezja. Ale nie zapominajcie, że choć jestem tylko papugą, potrafię mówić jak człowiek poza tym znam ludzkie obyczaje.

20 Tak więc tej nocy, gdy promienie księżyca prześwitywały przez liście drzewa palmowego i wszyscy strażnicy królewscy już spali, papuga przecisnęła się przez kraty w oknie i poleciała do pałacu. Tydzień wcześniej ktoś piłką tenisową wybił szybę w oknie pałacowej spiżarni, dlatego Polinezja mogła dostać się do środka. Słyszała, jak książę Bumpo pochrapuje w swojej komnacie. Na pazurkach weszła cichutko po schodach i skierowała się do sypialni króla. Delikatnie otworzyła drzwi i zajrzała do środka. Królowej nie było w pokoju. Pojechała na bal do kuzynki, ale król spał mocno w małżeńskim łożu. Polinezja po cichu wkradła się do środka i weszła pod łóżko. Wtedy kaszlnęła tak jak robił to doktor Dolittle. Potrafiła wszystkich naśladować. Władca otworzył oczy i spytał sennym głosem: To ty, Ermintrudo? (Sądził, że to jego małżonka wróciła z balu). Papuga ponownie zakaszlała głośno jak mężczyzna. Król usiadł na łóżku zupełnie obudzony i spytał: Kto tu jest? Nazywam się doktor Dolittle odezwała się papuga głosem doktora. Co robisz w moim łóżku?! wykrzyknął król. Jak śmiałeś uciec z więzienia? Gdzie jesteś? Nie widzę cię! Ale Polinezja tylko się roześmiała gromko i radośnie jak doktor. Przestań się śmiać i zaraz stamtąd wyłaź! Chcę cię zobaczyć! rozkazał król. Jesteś niemądry, panie! odpowiedziała Polinezja. Zapomniałeś, że rozmawiasz z Johnem Dolittle em, doktorem medycyny najzdolniejszym człowiekiem na świecie? Naturalnie, że mnie nie widzisz. Sprawiłem, że jestem niewidzialny. Dla mnie nie ma rzeczy niemożliwych. Posłuchaj mnie, panie: przyszedłem cię ostrzec. Jeśli nie pozwolisz mi i moim zwierzętom przejechać przez twoje królestwo, wtedy ty i wszyscy twoi poddani zachorują na tę samą chorobę co małpy. Jestem bowiem władny leczyć ludzi i sprawiać, że chorują wystarczy tylko, że kiwnę małym palcem. Każ strażnikom otworzyć lochy, inaczej zanim wstanie słońce nad wzgórzami Jolliginki, zachorujesz na świnkę. Po tych słowach król zaczął drżeć i ogarnął go strach. Doktorze wykrzyknął będzie, jak mówisz! Nie kiwaj małym palcem, bardzo cię proszę! Wyskoczył z łoża, pobiegł do strażników i rozkazał im otworzyć drzwi więzienia. Gdy opuścił sypialnię, Polinezja chyłkiem zeszła na dół i przez okno w spiżarni wyfrunęła z pałacu. Ale królowa, która właśnie wchodziła tylnymi drzwiami, zauważyła, jak papuga wylatuje przez okno. Gdy małżonek wrócił do sypialni, opowiedziała mu o wszystkim. Wtedy król pojął, że dał się oszukać, i strasznie się rozzłościł. Od razu popędził do więzienia. Jednak przybiegł za późno. Zastał otwarte drzwi loch był pusty. Doktor i jego zwierzęta zniknęły.

21 ROZDZIAŁ SIÓDMY MAŁPI MOST Królowa Ermintruda jeszcze nigdy nie widziała małżonka tak rozzłoszczonego. Z wściekłości zgrzytał zębami. Wszystkich dookoła nazywał idiotami. Rzucił szczoteczką do zębów w pałacowego kota. Biegał po pałacu w nocnej koszuli i zbudził całą swoją armię. Rozkazał im udać się do dżungli i złapać doktora. Potem polecił to samo uczynić wszystkim poddanym: kucharzom, ogrodnikom, swojemu golibrodzie i nauczycielowi księcia Bumpo. Nawet królowa, która była udręczona tańcami w zbyt ciasnych butach, została odesłana, by pomóc żołnierzom w poszukiwaniach. W tym czasie doktor i jego zwierzęta biegli przez las, ile sił w nogach, w kierunku Krainy Małp. Geb-Geb na swoich krótkich nóżkach szybko się zmęczyła i doktor musiał ją nieść, co nie było łatwe, mieli bowiem ze sobą kufer i torbę. Król Jolliginki sądził, że z łatwością uda się odnaleźć uciekinierów, gdyż doktor przebywał w nieznanym sobie kraju i nie znał tu żadnej drogi. Pomylił się jednak, bo małpka Czi-Czi znała wszystkie ścieżki w dżungli nawet lepiej niż królewska gwardia. Zaprowadziła doktora i zwierzęta do najbardziej gęstej części lasu, do miejsca, gdzie jeszcze nikt nigdy nie był, i kazała im się ukryć w pniu wielkiego drzewa rosnącego pomiędzy wysokimi skałami. Przeczekamy tutaj powiedziała aż żołnierze nie wrócą do łóżek. Potem pomaszerujemy do Krainy Małp. Przesiedzieli tam całą noc. Często dochodziły ich głosy królewskich strażników przeszukujących dżunglę. Ale byli bezpieczni, gdyż jedynie Czi-Czi znała ich kryjówkę nawet inne małpy o niej nie wiedziały. Gdy pierwsze promienie słoneczne zaczęły prześwitywać przez liście nad ich głowami, usłyszeli, jak królowa Ermintruda oznajmiła znużonym głosem, że nie ma już sensu dalej szukać, że czas iść spać. Kiedy wszyscy żołnierze sobie poszli, Czi-Czi wyprowadziła doktora i zwierzęta z ukrycia i wyruszyli do Krainy Małp. Nie było widać końca drogi, a oni coraz częściej odczuwali zmęczenie szczególnie Geb- Geb. Gdy zaczynała płakać, dawali jej mleko kokosowe, które było jej przysmakiem. Jedzenia i picia mieli pod dostatkiem, Czi-Czi i Polinezja znały bowiem przeróżne gatunki owoców i warzyw rosnących w dżungli takich jak daktyle i figi, orzeszki ziemne, imbir i bataty i wiedziały, gdzie ich szukać. Z soku dzikich pomarańczy przyrządzali lemoniadę i słodzili ją miodem, który znajdowali w pszczelich gniazdach w dziuplach. Czegokolwiek zapragnęli, Czi-Czi i Polinezja zawsze to dla nich zdobywały albo coś podobnego. Pewnego dnia przyniosły doktorowi tytoń, gdy skończył mu się własny i miał ochotę zapalić. W nocy spali w namiotach wykonanych z liści palmowych na grubych miękkich materacach z suchej trawy. A po jakimś czasie przywykli do marszu i nie męczyli się już tak bardzo. Życie podróżników zaczynało im odpowiadać. Jednak kiedy nastawała noc, cieszyli się bardzo i zatrzymywali, by odpocząć. Wtedy doktor rozpalał ognisko, a gdy już zjedli kolację, zasiadali wokół niego i słuchali morskich piosenek Polinezji albo opowieści Czi-Czi o dżungli.

22 Wiele z jej opowiadań było bardzo interesujących. Choć małpy nie spisały swojej historii, zanim doktor Dolittle postanowił tego dokonać, nie zapomniały jej jednak, gdyż rodzice opowiadały ją dzieciom. A Czi-Czi mówiła o wielu wydarzeniach, o jakich usłyszała od dziadka dawnych, dawnych czasach, jeszcze przed Noem i potopem o czasach, gdy ludzie chodzili odziani w niedźwiedzie skóry, mieszkali w skalnych jaskiniach i jadali surową baraninę, nie wiedzieli bowiem, co to gotowanie, i nigdy nie widzieli ognia. Opowiedziała im jeszcze o olbrzymich mamutach i jaszczurkach długich jak pociąg, które w tamtych czasach łaziły po górach, skubiąc czubki drzew. Często byli tak zasłuchani, że dopiero gdy skończyła, spostrzegali, że ogień zgasł. Wtedy rozbiegali się, by poszukać więcej patyków i rozpalić nowe ognisko. Gdy wojsko królewskie powróciło do pałacu i król usłyszał, że nie znaleźli doktora, odesłał ich z powrotem i powiedział, że mają nie wracać, dopóki go nie znajdą. Przez cały czas za doktorem i zwierzętami zmierzającymi pewnym krokiem do Krainy Małp podążali królewscy żołnierze. Gdyby Czi-Czi o tym wiedziała, pewnie znowu poszukałaby dla nich jakiejś kryjówki. Ale nie miała o tym zielonego pojęcia. Pewnego dnia papuga wdrapała się na wysoką skałę, wypatrując wierzchołków drzew. A kiedy zeszła na dół, poinformowała ich, że do Krainy Małp jest już niedaleko i wkrótce tam dotrą. Tego samego dnia ujrzeli kuzyna Czi-Czi i wiele innych małp, które jeszcze nie zachorowały. Zwierzęta siedziały na drzewach nad brzegami moczarów, wypatrując i czekając na nich. A gdy zobaczyły sławnego lekarza, podniosły gromki wrzask, wiwatując, wymachując liśćmi i gałązkami na ich powitanie. Chciały ponieść mu torbę i kufer, a także pozostałe rzeczy. Jedna z największych małp wzięła Geb-Geb, która ponownie opadła z sił. Dwie pobiegły przodem, by powiedzieć chorym towarzyszkom, że przyjechał wielki doktor. Strażnicy królewscy, nadal zmierzający ich tropem, usłyszawszy małpie wiwatowanie, zorientowali się, gdzie jest doktor, i pospieszyli go złapać. Wielka małpa, która niosła Geb-Geb, szła wolno z tyłu. Zauważyła kapitana armii, jak skrada się wśród drzew. Uciekinierzy zaczęli biec tak szybko, jak niosły ich nogi, a oddziały królewskie podążały za nimi, także przyspieszając kroku, a najszybciej ze wszystkich biegł kapitan. Doktor potknął się o swoją torbę lekarską i upadł w błoto. Wówczas kapitan pomyślał, że tym razem mu nie umknie. Dowódca miał jednak bardzo długie uszy, natomiast krótkie włosy. Kiedy skoczył do przodu, aby złapać doktora, zahaczył jednym uchem o drzewo i reszta wojska musiała się zatrzymać, by mu pomóc. Wtedy doktor podniósł się i wszyscy zaczęli pędem uciekać. Czi-Czi krzyknęła: Trzymajcie się! Już niedaleko! Zanim znaleźli się w Krainie Małp, dotarli do stromego klifu. W dole płynęła rzeka, która stanowiła granicę królestwa Jolliginki. Po drugiej stronie rozciągała się Kraina Małp. Jip spojrzał w dół znad stromego urwiska i powiedział: Kurczę! Nie przedostaniemy się na drugą stronę! O rany! jęknęła Geb-Geb. Królewscy strażnicy są już niedaleko, spójrzcie tylko! Boję się, że znowu wtrącą nas do więzienia. I zaczęła płakać. Wielka małpa, która niosła ją na ramionach, posadziła świnkę na ziemi i wykrzyknęła do swoich pobratymców:

23 Przyjaciele, utwórzmy most! Szybko! Zbudujmy most! Mamy na to tylko minutę. Strażnicy zdołali uwolnić kapitana, który mknie za nami jak rączy jeleń. Żwawo! Trzeba zbudować most! Doktor zaczął się zastanawiać, z czego małpy chcą zbudować most. Rozejrzał się, by sprawdzić, czy nie ukryły gdzieś jakichś desek. Ale gdy spojrzał na urwisko, zauważył, że wiszący most jest już gotowy tworzył go łańcuch żywych małp! Przez moment, gdy stał odwrócony plecami, małpy błyskawicznie utworzyły most, chwytając się za ręce i stopy. Wielka małpa krzyknęła do doktora: Niech pan przechodzi! Przechodźcie wszyscy, szybko! Geb-Geb trochę się bała, idąc na tak zawrotnej wysokości po wąskim moście spinającym brzegi rzeki, ale udało jej się przejść, podobnie jak jej towarzyszom. Ostatni przechodził doktor. Gdy już był blisko drugiego brzegu, do urwiska dobiegli strażnicy królewscy. Zaczęli wymachiwać pięściami i wrzeszczeć z wściekłości. Zrozumieli, że się spóźnili. Doktor i jego zwierzęta znaleźli się w Krainie Małp, a most został wciągnięty na drugą stronę. Wtedy Czi-Czi zwróciła się do doktora: Wielu wybitnych badaczy i siwobrodych przyrodników przez tygodnie kryło się w dżungli w nadziei, że małpy zrobią tę sztuczkę. Do tej pory pilnowałyśmy, by żaden przybysz tego nie ujrzał. Pan pierwszy zobaczył słynny małpi most. Słysząc te słowa, doktor poczuł ogromną dumę.

24 ROZDZIAŁ ÓSMY PRZYWÓDCA LWÓW John Dolittle miał ręce pełne roboty. Chorowały setki małp: goryle, orangutany, szympansy, pawiany o psich pyskach, marmozety, małpki szare i czerwone. Choroba dotknęła wszystkie gatunki. A wiele małp już zmarło. Pierwsze, co zrobił, to oddzielił zwierzęta zdrowe od chorych. Następnie polecił Czi-Czi i jej kuzynowi postawić mały domek z trawy. Potem kazał wszystkim małpom, które jeszcze nie zachorowały, zaszczepić się. Przez trzy dni i trzy noce małpy przychodziły z dżungli, z dolin i wzgórz do małego domku z trawy, gdzie doktor szczepił je przez cały dzień i całą noc. Później polecił zbudować jeszcze jeden dom tym razem duży, w którym znajdowało się wiele łóżek i umieścił tam wszystkie chore małpy. Jednak chorowało tak wiele stworzeń, że zabrakło tych, które mogłyby się nimi opiekować. Dlatego wysłał wiadomość do innych zwierząt: do lwów, lampartów i antylop, by przyszły zaopiekować się chorymi. Przywódca lwów był bardzo dumnym stworzeniem. Kiedy pojawił się w domu doktora, gdzie stało wiele łóżek, był zły i opryskliwy. Śmie mnie pan prosić, sir? spytał, spoglądając na doktora. Śmie pan prosić mnie, króla zwierząt, bym zajmował się stadem brudnych małpiszonów? Coś takiego! Nie wziąłbym ich nawet na ząb jako przystawkę! Choć lew miał przerażającą minę, doktor starał się ze wszystkich sił ukryć strach. Nie proszę, byś je jadł odparł spokojnym tonem. A poza tym nie są brudne. Wszystkie wzięły dziś rano kąpiel. Twoje futro natomiast wygląda tak, jakby wymagało szczotkowania i to porządnego. A teraz posłuchaj, co ci powiem: może przyjdzie taki dzień, w którym zachorują lwy. I jeśli teraz nie pomożecie innym zwierzętom, twoi towarzysze poczują się opuszczeni, gdy będą potrzebować pomocy. To często przydarza się dumnym ludziom. Lwy nigdy nie mają kłopotów. To one powodują kłopoty powiedział przywódca z wyższością. Potem powolnym krokiem odszedł do dżungli z poczuciem, że zachował się mądrze i odważnie. Później lekceważenie okazały lamparty. Oświadczyły, że także nie pomogą. A potem, naturalnie, antylopy choć były zbyt strachliwe i nieśmiałe, by zachować się niegrzecznie w stosunku do doktora tak jak lew pogrzebały kopytem i uśmiechnęły się wstydliwie. Oświadczyły, że nigdy nie były pielęgniarkami. Wtedy doktor zaczął się poważnie martwić. Zastanawiał się, co zrobić, by zadbać o tysiące małp złożonych chorobą. Gdy przywódca lwów wracał do pieczary, ujrzał swoją małżonkę, królową lwicę, która wybiegła mu na spotkanie z futrem w nieładzie. Jedno z dzieci nie chce jeść! Nie mam pojęcia, co robić. Od wczoraj wieczór nic nie jadło. Rozpłakała się i zaczęła drżeć zdenerwowana była z niej bowiem dobra matka, choć lwica. Król lew wszedł do jaskini i spojrzał na dzieci, dwa bardzo przebiegłe lwiątka, które leżały na

# data[].attributes.attachment_link.title
DOKTOR DOLITTLE I JEGO ZWIERZĘTA - PDF Free Download

# data[].attributes.attachment_link.description
2 Hugh Lofting DOKTOR DOLITTLE I JEGO ZWIERZĘTA Opowieść o życiu doktora w domowym zaciszu oraz niezwykłych przygodach w dalekich krainach Przełożyła Beata Adamczyk 3 Dedykuję tę opowieść wszystkim dzieciom młodym wiekiem i sercem 4 Przedmowa Niektórzy z nas, którzy osiągnęli wiek średni, z nostalgią wspominają przeszłość przynajmniej z jednego powodu: obecnie nie tworzy się już takiej literatury dziecięcej jak trzydzieści lat temu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiersze Jana Brzechwy to klasyka literatury dziecięcej. Tutaj znajdują się tylko niektóre wierszyki poety. Jego dorobek w poezji dziecięcej jest znacznie większy. Wierszowane historyjki poety są lubiane zarówno przez dzieci, jak i dorosłych. Wiersze Jana Brzechwy to świat pełen przygód, w którym głównymi postaciami są zwierzęta ( hipopotam, kaczka, kwoka, żuk, stonoga, pies, jeż, żaba, wrona, ślimak ) i rośliny ( pomidor, koper, szczypiorek, kalarepka, groch, pietruszka, cebula, burak, fasola ). Poza humorem, utwory zawierają zaskakujące zakończenie, często poprzez zaprezentowana historyjkę, uczą i wychowują, ośmieszają naganne zachowanie, a pochwalają dobre.

Wierszyki Jana Brzechwy

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiersze Jana Brzechwy. Wiersze i wierszyki dla dzieci do czytania i do słuchania, które napisał Jan Brzechwa. Twoje dziecko szybko je zapamięta i polubi. Wierszyki proste, krótkie i rymowane.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 321 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy!

Jak nam pomóc?

1. Wpłacając niewielką, comiesięczną darowiznę. Stałe wpłaty mają wielką moc, bo dają bibliotece stabilność! Z góry dziękujemy!

2. Przekazując na Wolne Lektury 1% podatku. To nic nie kosztuje, wystarczy podać w formularzu PIT numer KRS: 0000070056 i organizacja: fundacja Nowoczesna Polska.

3. Zamieszczając informację o zbiórce na Wolne Lektury w mediach społecznościowych. Czasami wystarczy jedno dobre słowo!

W Wolnych Lekturach często mawiamy, że nasza praca to „czytanie dzieciom książek". Robimy to od 12 lat. Dziś Wolne Lektury potrzebują Twojej pomocy - bez wsparcia nie będziemy mogli tego robić dalej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 321 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy! Jak nam pomóc? 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Mark Twain

Ur.

30 listopada 1835 w osadzie Florida, Monroe, stan Missouri

Zm.

21 kwietnia 1910 w Redding, stan Connecticut

Najważniejsze dzieła:

Przygody Tomka Sawyera (The Adventures of Tom Sawyer, 1876), Książę i żebrak (The Prince and the Pauper ...

# data[].attributes.attachment_link.description
Ur. 30 listopada 1835 w osadzie Florida, Monroe, stan Missouri Zm. 21 kwietnia 1910 w Redding, stan Connecticut Najważniejsze dzieła: Przygody Tomka Sawyera (The Adventures of Tom Sawyer, 1876), Książę i żebrak (The Prince and the Pauper ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ur.

1564 r. w Statford-upon-Avon

Zm.

23 kwietnia 1616 r. w Statford-upon-Avon

Najważniejsze dzieła:

Ryszard III (1590-93), Sen Nocy Letniej (1595), Romeo i Julia (1595), Henryk IV (1596-98), Hamlet (1601), Otello (1604), Makbet (1606), Król Lir (1606), Burza (1611)

Wybitny dramaturg, aktor, reformator teatru i poeta. O oryginalności Shakespeare'a decydowało łączenie wątków tragicznych z komicznymi, scen fantastycznych z realistycznymi, kreacja wyrazistych i złożonych charakterów postaci, które weszły następnie do kanonicznego języka kultury europejskiej, wreszcie poetycka zręczność, filozoficzna głębia i przystępności tekstów. Autor około 200 utworów, przetłumaczonych na najważniejsze języki nowożytne i inscenizowanych na całym globie. Ogromną sławę zyskał dopiero po śmierci. W latach 1590-1610 przebywał w Londynie; od 1594 był członkiem kompanii Sług Lorda Szambelana (potem: Sług Królewskich), dysponującej własnym teatrem The Glob. Cykl Sonetów napisanych już po powrocie w rodzinne strony (1609) należy do arcydzieł literatury angielskiej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ur. 1564 r. w Statford-upon-Avon Zm. 23 kwietnia 1616 r. w Statford-upon-Avon Najważniejsze dzieła: Ryszard III (1590-93), Sen Nocy Letniej (1595), Romeo i Julia (1595), Henryk IV (1596-98), Hamlet (1601), Otello (1604), Makbet (1606), Król Lir (1606), Burza (1611) Wybitny dramaturg, aktor, reformator teatru i poeta.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zemsta to komedia Aleksandra Fredry, po raz pierwszy wystawiona w teatrze w roku 1834, a cztery lata później wydana w formie książkowej. Od tego czasu cieszy się popularnością i bawi widzów, ponieważ z humorem ukazuje charakterystyczne dla kultury i obyczajowości polskiej wątki.

Historia oparta jest na autentycznych wydarzeniach, których opis autor znalazł w dokumentach rodowych swojej żony i które rozegrały się na zamku Kamieniec w Odrzykoniu.

Głównymi bohaterami sztuki są Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek. Mieszkają oni w zamku podzielonym na dwie części - jedną zajmuje Raptusiewicz, drugą Milczek. Sąsiedzi nienawidzą się i robią wszystko, aby sobie dokuczyć. Obie części zamku rozgranicza zaniedbany, rozpadający się już ze starości mur. Rejent Milczek postanawia go odbudować, co nie podoba się Cześnikowi... Innym wątkiem jest historia miłości Klary, bratanicy Cześnika Raptusiewicza, oraz Wacława, który jest synem Milczka.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zemsta to komedia Aleksandra Fredry, po raz pierwszy wystawiona w teatrze w roku 1834, a cztery lata później wydana w formie książkowej. Od tego czasu cieszy się popularnością i bawi widzów, ponieważ z humorem ukazuje charakterystyczne dla kultury i obyczajowości polskiej wątki.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
By zaprotestować przeciwko germanizacji oraz przypomnieć Polakom o odwadze, waleczności i świetnych wydarzeniach z historii Polski, Henryk Sienkiewicz zastosował w Krzyżakach literacką maskę - przeniósł akcję swojej powieści w realia końca XVI i początku XV wieku.

Jagiellońska Polska uwikłana jest w konflikt z zakonem krzyżackim. Zbyszko z Bogdańca, młody rycerz, zakochuje się w ślicznej, niewinnej Danusi, córce Juranda ze Spychowa. Zbyszko oraz inni rycerze wielokrotnie muszą wykazywac się właściwą postawą i walecznością - Krzyżacy, upokorzeni niegdyś przez Juranda, podejmują kolejne intrygi i ataki. Dla młodzieńca to czas wielu sprawdzianów i prób - nie tylko odwagi.

Powieść Henryka Sienkiewicza ukazywała się najpierw w „Tygodniku Ilustrowanym" (1897-1900), w 1900 roku ukazała się w formie książkowej. Została przetłumaczona na 25 języków.

# data[].attributes.attachment_link.description
By zaprotestować przeciwko germanizacji oraz przypomnieć Polakom o odwadze, waleczności i świetnych wydarzeniach z historii Polski, Henryk Sienkiewicz zastosował w Krzyżakach literacką maskę - przeniósł akcję swojej powieści w realia końca XVI i początku XV wieku. Jagiellońska Polska uwikłana jest w konflikt z zakonem krzyżackim.

# data[].attributes.attachment_link.description
Najsłynniejsza powieść przygodowa Henryka Sienkiewicza skierowana do młodzieży. Czternastoletni Staś Tarkowski i ośmioletnia Nel Rawlinson zostają uprowadzeni przez beduinów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ur.

5 maja 1846 r. w Woli Okrzejskiej na Podlasiu

Zm.

15 listopada 1916 r. w Vevey (Szwajcaria)

Najważniejsze dzieła:

nowele: Za chlebem (1880), Janko Muzykant (1880), Latarnik (1882); powieści: Trylogia (Ogniem i mieczem 1883-83, Potop 1886, Pan Wołodyjowski 1888), Quo vadis (1896), Krzyżacy (1900), W pustyni i w puszczy (1911)

Polski powieściopisarz i publicysta, laureat Nagrody Nobla za „całokształt twórczości" (1905). Studiował (1866-71) na różnych wydziałach Szkoły Głównej i rosyjskiego UW, lecz żadnego nie ukończył. Pracował jako dziennikarz (felietony pod pseud. „Litwos") i jako korespondent w Ameryce Pn. (1876-78). Wiele podróżował (Konstantynopol, Ateny, Zanzibar). Debiutował w 1872 r. powieścią współczesną Na marne oraz tendencyjnymi nowelami Humoreski z teki Worszyłły. Sławę przyniosły mu powieści historyczne.
Działacz społeczny: ufundował (1889) stypendium, z którego korzystali m.in. Wyspiański, Konopnicka, Przybyszewski i Tetmajer; założył sanatorium przeciwgruźlicze dla dzieci w Bystrem; wyjechawszy do Szwajcarii w 1914 r. organizował pomoc ofiarom wojny w Polsce.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ur. 5 maja 1846 r. w Woli Okrzejskiej na Podlasiu Zm. 15 listopada 1916 r. w Vevey (Szwajcaria) Najważniejsze dzieła: nowele: Za chlebem (1880), Janko Muzykant (1880), Latarnik (1882); powieści: Trylogia (Ogniem i mieczem 1883-83, Potop 1886, Pan Wołodyjowski 1888), Quo vadis (1896), Krzyżacy (1900), W pustyni i w puszczy (1911) Polski powieściopisarz i publicysta, laureat Nagrody Nobla za „całokształt twórczości" (1905).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opowiadanie to osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoich korespondencyj z Ameryki.

Pewnego razu zdarzyło się, że latarnik w Aspinwall[1], niedaleko Panamy, przepadł bez wieści. Ponieważ stało się to wśród burzy, przypuszczano, że nieszczęśliwy musiał podejść nad sam brzeg skalistej wysepki, na której stoi latarnia, i został spłukany przez bałwan. Przypuszczenie to było tym prawdopodobniejsze, że na drugi dzień nie znaleziono jego łódki stojącej w skalistym wrębie. Zawakowało[2] tedy[3] miejsce latarnika, które trzeba było jak najprędzej obsadzić, ponieważ latarnia niemałe ma znaczenie tak dla ruchu miejscowego, jak i dla okrętów idących z New Yorku do Panamy. Zatoka Moskitów obfituje w piaszczyste ławice i zaspy, między którymi droga nawet w dzień jest trudna, w nocy zaś, zwłaszcza wśród mgieł podnoszących się często na tych ogrzewanych podzwrotnikowym słońcem wodach prawie niepodobna. Jedynym wówczas przewodnikiem dla licznych statków bywa światło latarni. Kłopot wynalezienia nowego latarnika spadł na konsula Stanów Zjednoczonych, rezydującego w Panamie, a był to kłopot niemały, raz z tego powodu, że następcę trzeba było znaleźć koniecznie w ciągu dwunastu godzin; po wtóre, następca musiał być nadzwyczaj sumiennym człowiekiem, nie można więc było przyjmować byle kogo; na koniec w ogóle kandydatów na posadę brakło. Życie na wieży jest nadzwyczaj trudne i bynajmniej nie uśmiecha się rozpróżniaczonym i lubiącym swobodną włóczęgę ludziom Południa. Latarnik jest niemal więźniem. Z wyjątkiem niedzieli nie może on wcale opuszczać swej skalistej wysepki. Łódź z Aspinwall przywozi mu raz na dzień zapasy żywności i świeżą wodę, po czym przywożący oddalają się natychmiast, na całej zaś wysepce, mającej morgę rozległości, nie ma nikogo. Latarnik mieszka w latarni, utrzymuje ją w porządku; w dzień daje znaki wywieszaniem różnokolorowych flag wedle wskazówek barometru, w wieczór zaś zapala światło. Nie byłaby to wielka robota, gdyby nie to, że chcąc się dostać z dołu do ognisk na szczyt wieży, trzeba przejść przeszło czterysta schodów krętych i nader wysokich, latarnik zaś musi odbywać tę podróż czasem i kilka razy dziennie. W ogóle jest to życie klasztorne, a nawet więcej niż klasztorne, bo pustelnicze. Nic też dziwnego, że Mr. Izaak Falconbridge był w niemałym kłopocie, gdzie znajdzie stałego następcę po nieboszczyku, i łatwo zrozumieć jego radość, gdy najniespodzianiej następca zgłosił się jeszcze tegoż samego dnia. Był to człowiek już stary, lat siedmiudziesiąt albo i więcej, ale czerstwy, wyprostowany, mający ruchy i postawę żołnierza. Włosy miał zupełnie białe, płeć[4] spaloną, jak u Kreolów, ale sądząc z niebieskich oczu, nie należał do ludzi Południa. Twarz jego była przygnębiona i smutna, ale uczciwa. Na pierwszy rzut oka podobał się Falconbridge'owi. Pozostało go tylko wyegzaminować, wskutek czego wywiązała się następująca rozmowa:

Los, Polak, Walka, Żołnierz- Skąd jesteście?

- Jestem Polak.

- Coście robili dotąd?

- Tułałem się.

- Latarnik powinien lubić siedzieć na miejscu.

- Potrzebuję odpoczynku.

- Czy służyliście kiedy? Czy macie świadectwa uczciwej służby rządowej?

Stary człowiek wyciągnął z zanadrza spłowiały jedwabny szmat, podobny do strzępu starej chorągwi. Rozwinął go i rzekł:

- Oto są świadectwa. Ten krzyż dostałem w roku trzydziestym. Ten drugi jest hiszpański z wojny karlistowskiej; trzeci to legia francuska; czwarty otrzymałem na Węgrzech. Potem biłem się w Stanach przeciw południowcom, ale tam nie dają krzyżów - więc oto papier.

Falconbridge wziął papier i zaczął czytać.

- Hm! Skawiński? To jest wasze nazwisko?... Hm!... Dwie chorągwie zdobyte własnoręcznie w ataku na bagnety... Byliście walecznym żołnierzem!

- Potrafię być i sumiennym latarnikiem.

- Trzeba tam co dzień wchodzić po kilka razy na wieżę. Czy nogi macie zdrowe?

- Przeszedłem piechotą „pleny[5] ".

- All right! Czy jesteście obeznani ze służbą morską?

- Trzy lata służyłem na wielorybniku.

- Próbowaliście różnych zawodów?

- Nie zaznałem tylko spokojności.

- Dlaczego?

Stary człowiek ruszył ramionami.

- Taki los...

- Wszelako na latarnika wydajecie mi się za starzy.

- Sir - ozwał się nagle kandydat wzruszonym głosem. - Jestem bardzo znużony i skołatany. Dużo, widzicie, przeszedłem. Miejsce[6] to jest jedno z takich, jakie najgoręcej pragnę otrzymać. Jestem stary, potrzebuję spokoju! Potrzebuję sobie powiedzieć: tu już będziesz siedział, to jest twój port. Ach, Sir! To od was tylko zależy. Drugi raz się może taka posada nie zdarzy. Co za szczęście, że byłem w Panamie... Błagam was... Jak mi Bóg miły, jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu, to zatonie... Jeśli chcecie uszczęśliwić człowieka starego... Przysięgam, że jestem uczciwy, ale... Dość mam już tego tułactwa...

Niebieskie oczy starca wyrażały tak gorącą prośbę, że Falconbridge, który miał dobre, proste serce, czuł się wzruszony.

- Well[7]! - rzekł. - Przyjmuję was. Jesteście latarnikiem.

Twarz starego zajaśniała niewypowiedzianą radością.

- Dziękuję.

- Czy możecie dziś jechać na wieżę?

- Tak jest.

- Zatem good bye!... Jeszcze słowo: za każde uchybienie w służbie dostaniecie dymisję.

Tegoż samego jeszcze wieczora, gdy słońce stoczyło się na drugą stronę międzymorza, a po dniu promiennym nastąpiła noc bez zmierzchu, nowy latarnik widocznie był już na miejscu, bo latarnia rzuciła jak zwykle na wody swoje snopy jaskrawego światła. Noc była zupełnie spokojna, cicha, prawdziwie podzwrotnikowa, przesycona jasną mgłą, tworzącą koło księżyca wielki, zabarwiony tęczowo krąg o miękkich, nieujętych brzegach. Morze tylko burzyło się, ponieważ przypływ wzbierał. Skawiński stał na balkonie, tuż koło olbrzymich ognisk, podobny z dołu do małego, czarnego punkciku. Próbował zebrać myśl i objąć swe nowe położenie. Ale myśl jego była nadto pod naciskiem, by mogła snuć się prawidłowo. BezdomnośćCzuł on coś takiego, co czuje szczuty zwierz, gdy wreszcie schroni się przed pogonią na jakiejś niedostępnej skale lub w pieczarze. Nadszedł nareszcie dla niego czas spokoju. Poczucie bezpieczeństwa napełniło jakąś niewysłowioną rozkoszą jego duszę. Oto mógł na tej skale po prostu urągać dawnemu tułactwu, dawnym nieszczęściom i niepowodzeniom. Był on naprawdę jak okręt, któremu burza łamała maszty, rwała liny, żagle, którym rzucała od chmur na dno morza, w który biła falą, pluła pianą - a który jednak zawinął do portu. Obrazy tej burzy przesuwały się teraz szybko w jego myśli w przeciwstawieniu do cichej przyszłości, jaka miała się rozpocząć. Część swych dziwnych kolei opowiadał sam Falconbridge'owi, nie wspomniał jednak o tysiącznych innych przygodach. Miał on nieszczęście, że ilekroć rozbił gdzie namiot i rozniecił ognisko, by się osiedlić stale, jakiś wiatr wyrywał kołki namiotu, rozwiewał ognisko, a jego samego niósł na stracenie. Życie jako wędrówkaSpoglądając teraz z wieżowego balkonu na oświecone fale, wspominał o wszystkim, co przeszedł. Oto bił się w czterech częściach świata - i na tułaczce próbował wszystkich niemal zawodów. Pracowity i uczciwy, nieraz dorabiał się grosza i zawsze tracił go wbrew wszelkim przewidywaniom i największej ostrożności. Był kopaczem złota w Australii, poszukiwaczem diamentów w Afryce, strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich. Gdy w swoim czasie założył w Kalifornii farmę, zgubiła go susza; próbował handlu z dzikimi plemionami zamieszkującymi wnętrze Brazylii: tratwa jego rozbiła się na Amazonce, on sam zaś bezbronny i prawie nagi tułał się w lasach przez kilka tygodni, żywiąc się dzikim owocem, narażony co chwila na śmierć w paszczy drapieżnych zwierząt. Założył warsztat kowalski w Helenie, w Arkansas, i - spalił się w wielkim pożarze całego miasta. Następnie w Górach Skalistych dostał się w ręce Indian i cudem tylko został wybawiony przez kanadyjskich strzelców. Służył jako majtek na statku kursującym między Bahią i Bordeaux, potem jako harpunnik na wielorybniku: oba statki rozbiły się. Miał fabrykę cygar w Hawanie - został okradziony przez wspólnika w chwili, gdy sam leżał chory na „vomito". Los Wreszcie przybył do Aspinwall - i tu miał być kres jego niepowodzeń. Cóż go bowiem mogło doścignąć jeszcze na tej skalistej wysepce? Ani woda, ani ogień, ani ludzie. Zresztą od ludzi Skawiński niewiele doznał złego. Częściej spotykał dobrych niż złych.

Zdawało się natomiast, że prześladują go wszystkie cztery żywioły. Ci, co go znali, mówili, że nie ma szczęścia, i tym objaśniali wszystko. On sam wreszcie stał się trochę maniakiem. Wierzył, że jakaś potężna a mściwa ręka ściga go wszędzie, po wszystkich lądach i wodach. Nie lubił jednak o tym mówić; czasem tylko, gdy go pytano, czyja to miała być ręka, ukazywał tajemniczo na Gwiazdę Polarną i odpowiadał, że to idzie stamtąd... Rzeczywiście, niepowodzenia jego były tak stałe, że aż dziwne, i łatwo mogły zabić gwóźdź w głowie, zwłaszcza temu, kto ich doznawał. Zresztą miał cierpliwość Indianina i wielką spokojną siłę oporu, jaka płynie z prawości serca. W swoim czasie na Węgrzech dostał kilkanaście pchnięć bagnetem, bo nie chciał chwycić za strzemię, które mu ukazywano jako środek ratunku, i krzyczeć: pardon. Tak samo nie poddawał się i nieszczęściu. Lazł pod górę tak pracowicie, jak mrówka. Zepchnięty sto razy, rozpoczynał spokojnie swoją podróż po raz setny pierwszy. Był to w swoim rodzaju szczególniejszy dziwak. Stary ten żołnierz, opalony Bóg wie w jakich ogniach, zahartowany w biedach, bity i kuty, miał serce dziecka. W czasie epidemii na Kubie zapadł na nią dlatego, że oddał chorym wszystką swoją chininę, której miał znaczny zapas, nie zostawiwszy sobie ani grama.

Było w nim jeszcze i to dziwnego, że po tylu zawodach zawsze był pełen ufności i nie tracił nadziei, że jeszcze wszystko będzie dobrze. W zimie ożywiał się zawsze i przepowiadał jakieś wielkie wypadki. Czekał ich niecierpliwie i myślą o nich żył lata całe... Ale zimy mijały jedne za drugimi i Skawiński doczekał się tylko tego, że ubieliły mu głowę. Wreszcie zestarzał się - począł tracić energię. TęsknotaCierpliwość jego poczynała być coraz podobniejsza do rezygnacji. Dawny spokój zmienił się w skłonność do roztkliwiania się i ten hartowny żołnierz jął przeradzać się w beksę gotowego załzawić się z lada powodu. Prócz tego od czasu do czasu tłukła go najstraszliwsza nostalgia, którą podniecała lada okoliczność: widok jaskółek, szarych ptaków podobnych do wróbli, śniegi na górach lub zasłyszana jakaś nuta, podobna do słyszanej niegdyś... Życie jako wędrówkaNa koniec opanowała go tylko jedna myśl: myśl spoczynku. Owładnęła ona starcem zupełnie i wchłonęła w siebie wszelkie inne pragnienia i nadzieje. Wieczny tułacz nie mógł już sobie wymarzyć nic bardziej upragnionego, nic droższego nad jaki spokojny kąt, w którym by mógł odpocząć i czekać cicho kresu. Może właśnie dlatego, że szczególne jakieś dziwactwo losu rzucało nim po wszystkich morzach i krajach tak, że prawie nie mógł tchu złapać, wyobrażał sobie, że największym ludzkim szczęściem jest - tylko nie tułać się. Co prawda, to i należało mu się takie skromne szczęście, ale tak już był zwyczajny zawodów, że myślał o tym, jak w ogóle ludzie marzą o czymś niedoścignionym. Spodziewać się nie śmiał. Tymczasem niespodzianie w ciągu dwunastu godzin dostał posadę jakby wybraną dla siebie ze wszystkich na świecie. Nic też dziwnego, że gdy wieczorem zapalił swoją latarnię, był jakby odurzony, że pytał sam siebie, czy to prawda, i nie śmiał odpowiedzieć: tak. A tymczasem rzeczywistość przemawiała do niego nieprzepartymi dowodami; więc godziny jedna za drugą spływały mu na balkonie. Patrzył, nasycał się, przekonywał. MorzeMogłoby się zdawać, że pierwszy raz w życiu widział morze, bo północ wybiła już na aspinwallskich zegarach, a on jeszcze nie opuszczał swojej powietrznej wyżyny - i patrzył. W dole pod jego stopami grało morze. Soczewka latarni rzucała w ciemność olbrzymi ostrokrąg światła, poza którym oko starca ginęło w dali czarnej zupełnie, tajemniczej i strasznej. Ale dal owa zdawała się biegnąć ku światłu. Długie wiorstowe fale wytaczały się z ciemności i rycząc szły aż do stóp wysepki, a wówczas widać było spienione ich grzbiety, połyskujące różowo w świetle latarni. Woda, Żywioły Przypływ wzmagał się coraz bardziej i zalewał piaszczyste ławice. Tajemnicza mowa oceanu dochodziła z pełni coraz potężniej i głośniej, podobna czasem do huku armat, to do szumu olbrzymich lasów, to do dalekiego, zmąconego gwaru głosów ludzkich. Chwilami cichło. Potem o uszy starca odbijało się kilka wielkich westchnień, potem jakieś łkania - i znów groźne wybuchy. Wreszcie wiatr zwiał mgłę, ale napędził czarnych, poszarpanych chmur, które przysłaniały księżyc. Z zachodu poczynało dąć coraz mocniej. Bałwany skakały z wściekłością na urwisko latarni, oblizując już pianą i podmurowanie. W dali pomrukiwała burza. Na ciemnej, wzburzonej przestrzeni zabłysło kilka zielonych latarek, pouwieszanych do masztów okrętowych. Zielone owe punkciki to wznosiły się wysoko, to zapadały w dół, to chwiały się na prawo i na lewo. Skawiński zeszedł do swej izby. Burza poczęła wyć. Tam, na dworze, ludzie na owych okrętach walczyli z nocą, z ciemnością, z falą; w izbie zaś spokojnie było i cicho. Nawet odgłosy burzy słabo przedzierały się przez grube mury i tylko miarowe tik-tak! zegara kołysało utrudzonego starca jakby do snu.

II

Samotnik, StarośćZaczęły płynąć godziny, dnie i tygodnie... Majtkowie twierdzą, że czasem, gdy morze bardzo jest rozhukane, woła coś na nich wśród nocy i ciemności po nazwisku. Jeżeli nieskończoność morska może tak wołać, to być może, że gdy się człowiek zestarzeje, woła także na niego i inna nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im jest bardziej zmęczony życiem, tym milsze są mu te nawoływania. Ale, by ich słuchać, trzeba ciszy. Prócz tego starość lubi się odosabniać, jakby w przeczuciu grobu. Latarnia była już dla Skawińskiego takim półgrobem. Nic jednostajniejszego, jak podobne życie na wieży. Młodzi ludzie, jeśli się na nie godzą, to po pewnym czasie opuszczają służbę. Latarnik też bywa zazwyczaj człekiem niemłodym, posępnym i zamkniętym w sobie. Gdy wypadkiem porzuci swoją latarnię i dostanie się między ludzi, chodzi wśród nich jak człowiek zbudzony z głębokiego snu. Na wieży brak wszelkich drobnych wrażeń, które w zwykłym życiu uczą stosować wszystko do siebie. Wszystko, z czym styka się latarnik, jest olbrzymie i pozbawione zwartych, określonych kształtów. Niebo - to jeden ogół, woda - to drugi, a wśród tych nieskończoności samotna dusza ludzka! Jest to życie, w którym myśl jest raczej ciągłym zadumaniem się, a z tego zadumania nie budzi latarnika nic, nawet jego zajęcia. Dzień do dnia staje się podobny jak dwa paciorki w różańcu i chyba zmiany pogody stanowią jedyną rozmaitość. Skawiński jednak czuł się tak szczęśliwym, jak nigdy w życiu nie był. MorzeWstawał świtaniem, brał posiłek, czyścił soczewki latarni, a potem, siadłszy na balkonie, wpatrywał się w dal morską i oczy jego nie mogły się nigdy nasycić obrazami, które przed sobą widział. Zwykle na olbrzymim turkusowym tle widać było stada wydętych żagli, świecących w promieniach słońca tak mocno, że aż oczy mrużyły się pod nadmiarem blasku; czasem statki, korzystając z wiatrów, które pasatami zowią, szły wyciągniętym szeregiem jedne za drugimi, podobne do łańcucha mew lub albatrosów. Czerwone beczki wskazujące drogę kołysały się na fali lekkim, łagodnym ruchem; między żaglami pojawiał się co dnia w południe olbrzymi szarawy pióropusz dymu. To parowiec z New Yorku wiózł podróżnych i towary do Aspinwall, ciągnąc za sobą długi, spieniony szlak piany. Z drugiej strony balkonu widział Skawiński, jak na dłoni, Aspinwall i jego ruchliwy port, a w nim las masztów, łodzie i łódki; nieco zaś dalej białe domy i wieżyczki miasta. Z wysokości latarni domki były podobne do gniazd mew, łodzie do żuków, a ludzie poruszali się jak małe punkciki na białym, kamiennym bulwarku. Z rana lekki wschodni powiew przynosił zmieszany gwar życia ludzkiego, nad którym górował świst parowców. W południe nadchodziła godzina sjesty. Ruch w porcie ustawał; mewy kryły się w szczerby skał, fale słabły i stawały się jakieś leniwe, a wówczas na lądzie, na morzu i na latarni nastawała chwila niezmąconej niczym ciszy. Żółte piaski, z których odpłynęły fale, lśniły na kształt złotych plam na obszarach wodnych; słup wieżowy odrzynał się twardo w błękicie. Potoki promieni słonecznych lały się z nieba na wodę, na piaski i na urwiska. Wówczas i starca ogarniała jakaś niemoc, pełna słodyczy. Czuł, że ten odpoczynek, którego używa, jest wyborny, a gdy pomyślał, że będzie trwały, to mu już niczego nie brakło. Skawiński rozmarzał się własnym szczęściem, ale że człowiek łatwo oswaja się z lepszym losem, stopniowo nabierał wiary i ufności, myślał bowiem, że jeśli ludzie budują domy dla inwalidów, to dlaczegóżby Bóg nie miał wreszcie przygarnąć swego inwalidy? Czas upływał i utrwalał go w tym przekonaniu. Stary zżył się z wieżą, z latarnią, z urwiskiem, z ławicami piasku i samotnością. Poznał się także i z mewami, które niosły się w załamach skalnych, a wieczorem odprawiały wiece na dachu latarni. Skawiński rzucał im zwykle resztki swego jadła, tak zaś przyswoiły się wkrótce, że gdy to czynił potem, to otaczała go prawdziwa burza białych skrzydeł, stary zaś chodził między ptastwem[8] jak pastuch między owcami. W czasie odpływu wyprawiał się na niskie piaszczyste ławice, na których zbierał smaczne ślimaki i piękne perłowe konchy żeglarków, które odpływająca fala osadzała na piasku. W nocy przy świetle księżyca i latarni chodził na ryby, którymi roiły się załamy skalne. Rośliny W końcu pokochał swoją skałę i swoją bezdrzewną wysepkę, porośniętą tylko drobnymi, tłustymi roślinkami, sączącymi lepką żywicę. Ubóstwo wysepki wynagradzały mu zresztą dalsze widoki. W południowych godzinach, gdy atmosfera stawała się bardzo przezroczystą, widać było całe międzymorze, aż do Pacyfiku, pokryte najbujniejszą roślinnością. Skawińskiemu wydawało się wówczas, że widzi jeden olbrzymi ogród. Pęki kokosów i olbrzymich muz układały się jakby w przepyszne czubiaste bukiety, tuż zaraz za domami Aspinwallu. Dalej, między Aspinwall a Panamą, widać było ogromny las, nad którym co rano i pod noc zwieszał się czerwonawy opar wyziewów - las prawdziwie podzwrotnikowy, zalany u spodu stojącą wodą, oplatany lianami, szumiący jedną falą olbrzymich storczyków, palm, drzew mlecznych, żelaznych i gumowych.

Natura, ZwierzętaPrzez swą strażniczą lunetę stary mógł dojrzeć nie tylko drzewa, nie tylko rozłożyste liście bananów, ale nawet gromady małp, wielkich marabutów i stada papug, wzbijające się czasem jak tęczowa chmura nad lasem. Skawiński znał z bliska podobne lasy, gdyż po rozbiciu się na Amazonce błąkał się całe tygodnie wśród podobnych zielonych sklepień i gąszczów. Wiedział, ile pod cudną, śmiejącą się powierzchnią ukrywa się niebezpieczeństw i śmierci. Wśród nocy, jakie w nich spędził, słyszał z bliska grobowe głosy wyjców i ryki jaguarów, widział olbrzymie węże kołyszące się na kształt lianów na drzewach; znał owe senne jeziora leśne, przepełnione drętwami i rojące się od krokodylów. Wiedział, pod jakim jarzmem żyje człowiek w tych niezgłębionych puszczach, w których pojedyncze liście przenoszą dziesięciokrotnie jego wielkość, w których mrowią się krwiożercze moskity, pijawki drzewne i olbrzymie jadowite pająki. Obraz świata, SamotnikWszystkiego sam doznał, sam doświadczył, wszystko sam przecierpiał; toteż tym większą mu teraz sprawiało rozkosz patrzeć z wysokości na owe matos, podziwiać ich piękność, a być zasłoniętym od zdrad. NiedzielaJego wieża chroniła go przed wszelkim złem. Opuszczał ją też tylko czasami w niedzielę z rana. Przywdziewał wtedy granatową kapotę strażniczą ze srebrnymi guzami, na piersiach zawieszał swoje krzyże i jego mleczna głowa podnosiła się z pewną dumą, gdy słyszał przy wyjściu z kościoła, jak Kreole mówili między sobą: „Porządnego mamy latarnika". - „I nie heretyk, chociaż Yankee!" Wracał jednak natychmiast po mszy na wyspę i wracał szczęśliwy, bo zawsze jeszcze nie dowierzał stałemu lądowi. W niedzielę także odczytywał sobie hiszpańską gazetę, którą zakupywał w mieście, lub nowojorskiego "Heralda", pożyczanego u Falconbridge'a - i szukał w nich skwapliwie wiadomości z Europy. Biedne stare serce! Na tej wieży strażniczej i na drugiej półkuli biło jeszcze dla kraju... Czasem także, gdy łódź przywożąca mu co dzień żywność i wodę przybiła do wysepki, schodził z wieży na gawędę ze strażnikiem Johnsem. Potem jednak widocznie zdziczał. Przestał bywać w mieście, czytywać gazety i schodzić na polityczne rozprawy Johnsa. Upływały całe tygodnie w ten sposób, że nikt jego nie widział ani on nikogo. Jedynym znakiem, że stary żyje, było tylko znikanie żywności pozostawianej na brzegu i światło latarni zapalane co wieczór z taką regularnością, z jaką słońce wstaje rankiem z wody w tamtych stronach. Widocznie stary zobojętniał dla świata. Powodem tego nie była nostalgia, ale właśnie to, że przeszła i ona nawet w rezygnację. Cały świat teraz zaczynał się dla starca i kończył się na jego wysepce. Zżył się już z myślą, że nie opuści wieży do śmierci, i po prostu zapomniał, że jest jeszcze coś poza nią. Przy tym stał się mistykiem. Łagodne niebieskie jego oczy poczęły być jak oczy dziecka, zapatrzone wiecznie i jakby utkwione w jakiejś dali. W ciągłym odosobnieniu i wobec otoczenia nadzwyczaj prostego a wielkiego począł stary tracić poczucie własnej odrębności, przestawał istnieć jakoby osoba, a zlewał się coraz więcej z tym, co go otaczało. Nie rozumował nad tym, czuł tylko bezwiednie, ale w końcu zdawało mu się, że niebo, woda, jego skała, wieża i złote ławice piasku, i wydęte żagle, i mewy, odpływy i przypływy, to jakaś wielka jedność i jedna, ogromna tajemnicza dusza; on zaś sam pogrąża się w tej tajemnicy i czuje ową duszę, która żyje i koi się. Zatonął, ukołysał się, zapamiętał - i w tym ograniczeniu własnego, odrębnego bytu, w tym pół czuwaniu, pół śnie znalazł spokój tak wielki, że prawie podobny do półśmierci.

III

Ale nadeszło przebudzenie.

KsiążkaPewnego razu, gdy łódź przywiozła wodę i zapasy żywności, Skawiński, zeszedłszy w godzinę później z wieży, spostrzegł, że prócz zwykłego ładunku jest jeszcze jedna paczka więcej. Na wierzchu paczki były marki pocztowe Stanów Zjednoczonych i wyraźny adres „Skawiński Esq.", wypisany na grubym żaglowym płótnie. Rozciekawiony starzec przeciął płótno i ujrzał książki: wziął jedną do ręki, spojrzał i położył na powrót, przy czym ręce poczęły mu drżeć mocno. Przysłonił oczy, jakby im nie wierząc; zdawało mu się, że śni - książka była polska. Co to miało znaczyć?! Kto mu mógł przysłać książkę? W pierwszej chwili zapomniał widocznie, iż jeszcze na początku swej latarniczej kariery przeczytał pewnego razu w pożyczonym od konsula "Heraldzie" o zawiązaniu polskiego Towarzystwa w New Yorku i że zaraz przesłał Towarzystwu połowę swej miesięcznej pensji, z którą zresztą nie miał co robić na wieży. Towarzystwo wywdzięczając się przysyłało książki. Przyszły one drogą naturalną, ale w pierwszej chwili starzec nie mógł pochwytać tych myśli. Polskie książki w Aspinwall, na jego wieży, wśród jego samotności, była to dla niego jakaś nadzwyczajność, jakieś tchnienie dawnych czasów, cud jakiś. Teraz wydało mu się, jak owym żeglarzom wśród nocy, że coś zawołało na niego po imieniu głosem bardzo kochanym, a zapomnianym prawie. Przesiedział chwilę z zamkniętymi oczyma i był prawie pewny, że gdy je otworzy, sen zniknie. Nie! Rozcięta paczka leżała przed nim wyraźnie, oświecona blaskiem popołudniowego słońca, a na niej otwarta już książka. Poezja, Polak, Walka Gdy stary wyciągnął znowu po nią rękę, słyszał wśród ciszy bicie własnego serca. Spojrzał: były to wiersze. Na wierzchu stał wypisany wielkimi literami tytuł, pod spodem zaś imię autora. Imię to nie było Skawińskiemu obce; wiedział, że należy ono do wielkiego poety, którego nawet i utwory czytywał po trzydziestym roku w Paryżu. Potem, wojując w Algerze i w Hiszpanii, słyszał od rodaków o coraz wzrastającej sławie wielkiego wieszcza, ale tak przywykł wówczas do karabina, że i do ręki nie brał książek. W czterdziestym dziewiątym roku wyjechał do Ameryki i w awanturniczym życiu, jakie prowadził, prawie nie spotykał Polaków, a nigdy książek polskich. Z tym większą też skwapliwością i z tym żywiej bijącym sercem przewrócił kartę tytułową. Zdało mu się teraz, że na jego samotnej skale poczyna się dziać coś uroczystego. Jakoż była to chwila wielkiego spokoju i ciszy. Zegary aspinwallskie wybiły piątą po południu. Jasnego nieba nie zaciemniała żadna chmurka, kilka mew tylko pławiło się w błękitach. Ocean był ukołysany. Nadbrzeżne fale zaledwie bełkotały z cicha, rozpływając się łagodnie po piaskach. W dali śmiały się białe domy Aspinwallu i cudne grupy palm. Naprawdę było jakoś uroczyście, a cicho i poważnie. Nagle wśród tego spokoju natury rozległ się drżący głos starego, który czytał głośno, by się samemu lepiej rozumieć:

Litwo, ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie!

Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,

Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie

Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie...

Skawińskiemu zabrakło głosu. Litery poczęły mu skakać do oczu; w piersi coś urwało się i szło na kształt fali od serca wyżej i wyżej, tłumiąc głos, ściskając za gardło... Chwila jeszcze, opanował się i czytał dalej:

Panno Święta, co jasnej bronisz Częstochowy

I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy

Nowogrodzki ochraniasz z jego wiernym ludem!

Jak mnie, dziecko, do zdrowia powróciłaś cudem,

(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę

Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę

I zaraz mogłem pieszo do Twych świątyń progu

Iść, za zwrócone życie podziękować Bogu),

Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono...

OjczyznaWezbrana fala przerwała tamę woli. Stary ryknął i rzucił się na ziemię; jego mleczne włosy zmieszały się z piaskiem nadmorskim. Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej, a tu tymczasem ta mowa przyszła sama do niego - przepłynęła ocean i znalazła go, samotnika, na drugiej półkuli, taka kochana, taka droga, taka śliczna! We łkaniu, jakie nim wstrząsało, nie było bólu, ale tylko nagle rozbudzona niezmierna miłość, przy której wszystko jest niczym... On po prostu tym wielkim płaczem przepraszał tę ukochaną, oddaloną za to, że się już tak zestarzał, tak zżył z samotną skałą i tak zapamiętał, iż się w nim i tęsknota poczynała zacierać. A teraz „wracał cudem" - więc się w nim serce rwało. Chwile mijały jedna za drugą: on wciąż leżał. Mewy przyleciały nad latarnię, pokrzykując jakby niespokojne o swego starego przyjaciela. Nadchodziła godzina, w której je karmił resztkami swej żywności, więc kilka z nich zleciało z wierzchu latarni aż do niego. Potem przybyło ich coraz więcej i zaczęły go dziobać lekko i furkotać skrzydłami nad jego głową. Szumy skrzydeł zbudziły go. Wypłakawszy się, miał teraz w twarzy jakiś spokój i rozpromienienie, a oczy jego były jakby natchnione. Oddał bezwiednie całą swoją żywność ptakom, które rzuciły się na nią z wrzaskiem, a sam wziął znowu książkę. Słońce już było przeszło nad ogrodami i nad dziewiczym lasem Panamy i staczało się z wolna za międzymorze, ku drugiemu oceanowi, ale i Atlantyk był jeszcze pełen blasku, w powietrzu widno zupełnie, więc czytał dalej:

Tymczasem przenoś duszę moją utęsknioną

Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych...

Ojczyzna, Wspomnienia, ŻołnierzZmierzch dopiero zatarł litery na białej karcie, zmierzch krótki jak mgnienie oka. Starzec oparł głowę o skałę i przymknął oczy. A wówczas „Ta, co jasnej broni Częstochowy" zabrała jego duszę i przeniosła „do tych pól malowanych zbożem rozmaitym". Na niebie paliły się jeszcze długie szlaki czerwone i złote, a on w tych światłościach leciał ku stronom kochanym. Zaszumiały mu w uszach lasy sosnowe, zabełkotały rzeki rodzinne. Widzi wszystko, jak było. Wszystko go pyta: „Pamiętasz?". On pamięta! A zresztą widzi: pola przestronne, miedze, łąki, lasy i wioski. Noc już! O tej porze już zwykle jego latarnia rozświecała ciemności morskie - ale teraz on jest we wsi rodzinnej. Stara głowa pochyla się na piersi i śni. Obrazy przesuwają się przed jego oczyma szybko i trochę bezładnie. Nie widzi domu rodzinnego, bo starła go wojna, nie widzi ojca ani matki, bo go odumarli dzieckiem; ale zresztą wieś, jakby ją wczoraj opuścił: szereg chałup ze światełkami w oknach, grobla, młyn, dwa stawy podane ku sobie i brzmiące całą noc chórami żab. Niegdyś w tej swojej wiosce stał nocą na widecie, teraz przeszłość ta podstawia się nagle w szeregu widzeń. Oto znowu jest ułanem i stoi na widecie: z dala karczma pogląda płonącymi oczyma i brzmi, i śpiewa, i huczy wśród ciszy nocnej tupotaniem, głosami skrzypiec i basetli. „U-ha! U-ha!" To ułany krzeszą ognia podkówkami, a jemu tam nudno samemu na koniu! Godziny wloką się leniwo, wreszcie światła gasną; teraz, jak okiem sięgnąć, mgła i mgła nieprzejrzana: opar widocznie podnosi się z łąk i obejmuje świat cały białawym tumanem. Rzekłbyś: zupełnie ocean. Ale to łąki: rychło czekać, jak derkacz ozwie się w ciemności i bąki zahuczą po trzcinach. Noc jest spokojna i chłodna, prawdziwie polska noc! W oddali bór sosnowy szumi bez wiatru... Jak fala morska. Wkrótce świtanie wschód ubieli: jakoż i kury pieją już w zapłociach. Jeden drugiemu podaje głos z chaty do chaty; wraz i żurawie krzyczą już gdzieś z wysoka. Ułanowi jakoś rześko, zdrowo. Coś tam gadali o jutrzejszej bitwie. Hej! To i pójdzie, jak pójdą inni z krzykiem i furkotaniem chorągiewek. Młoda krew gra jak trąbka, choć powiew nocny ją chłodzi. Ale już świta, świta! Noc blednie: z cienia wychylają się lasy, zarośla, szereg chałup, młyn, topole. Studnie skrzypią, jakby blaszana chorągiewka na wieży. Jaka ta ziemia kochana, śliczna w różowych blaskach jutrzni! Oj, jedyna, jedyna!

Cicho! Czujna wideta słyszy, że się ktoś zbliża. Zapewne idą zluzować warty.

Nagle jakiś głos rozlega się nad Skawińskim:

- Hej, stary! Wstawajcie. Co to wam?

Stary otwiera oczy i patrzy ze zdziwieniem na stojącego przed sobą człowieka. Resztki snu widzeń walczą w jego głowie z rzeczywistością. Wreszcie widzenia bledną i nikną. Przed nim stoi Johns, strażnik portowy.

- Co to? - pyta Johns - Chorzyście?

- Nie.

Bezdomność, Upadek- Nie zapaliliście latarni. Pójdziecie precz ze służby. Łódź z San-Geromo rozbiła się na mieliźnie, szczęściem, nikt nie utonął; inaczej poszlibyście pod sąd. Siadajcie ze mną, resztę usłyszycie w konsulacie.

Stary pobladł: istotnie nie zapalił tej nocy latarni.

W kilka dni później widziano Skawińskiego na pokładzie statku idącego z Aspinwall do New Yorku. Biedak stracił posadę. Otwierały się przed nim nowe drogi tułactwa; wiatr porywał znowu ten liść, by nim rzucać po lądach i morzach, by się nad nim znęcać do woli. Toteż stary przez te kilka dni posunął się bardzo i pochylił; oczy miał tylko błyszczące. Na nowe zaś drogi życia miał także na piersiach swoją książkę, którą od czasu do czasu przyciskał ręką, jakby w obawie, by mu i ona nie zginęła...

# data[].attributes.attachment_link.title
Henryk Sienkiewicz, Latarnik :: Wolne Lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Opowiadanie to osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoich korespondencyj z Ameryki. Pewnego razu zdarzyło się, że latarnik w Aspinwall[1], niedaleko Panamy, przepadł bez wieści. Ponieważ stało się to wśród burzy, przypuszczano, że nieszczęśliwy musiał podejść nad sam brzeg skalistej wysepki, na której stoi latarnia, i został spłukany przez bałwan.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 321 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy!

Jak nam pomóc?

1. Wpłacając niewielką, comiesięczną darowiznę. Stałe wpłaty mają wielką moc, bo dają bibliotece stabilność! Z góry dziękujemy!

2. Przekazując na Wolne Lektury 1% podatku. To nic nie kosztuje, wystarczy podać w formularzu PIT numer KRS: 0000070056 i organizacja: fundacja Nowoczesna Polska.

3. Zamieszczając informację o zbiórce na Wolne Lektury w mediach społecznościowych. Czasami wystarczy jedno dobre słowo!

W Wolnych Lekturach często mawiamy, że nasza praca to „czytanie dzieciom książek". Robimy to od 12 lat. Dziś Wolne Lektury potrzebują Twojej pomocy - bez wsparcia nie będziemy mogli tego robić dalej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 321 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy! Jak nam pomóc? 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czas, JedzenieZaczęło się to od starego łóżka, cośmy na nim we trzech sypiali.

Ojciec, Rodzina Koń, Praca Tego dnia ojciec zły czegoś z rzeki wrócił i, siadłszy na ławie, ręką głowę potarł. Pytała się matka raz i drugi, co mu, ale dopiero za trzecim razem odpowiedział, że się ta robota koło żwiru skończyła i że szkapa tylko piasek wozić będzie. Zaraz mnie Felek szturchnął w bok, a matka jęknęła z cicha.

Miał ojciec nad wieczorem po doktora iść, ale mu jakoś niesporo[1] było. Bieda, Dziecko Chodził, medytował, po kątach pozierał, aż stanął przed matką i rzekł:

- Co chłopakom po łóżku, Anulka? Sypiam ja na ziemi, toż i oni mogą.

Spojrzeliśmy po sobie. Dwie złote iskry zabłysły w siwych oczach Felka. Prawda! Co nam po łóżku? Piotrusia tylko pilnować trzeba, żeby z niego nie spadł.

- Dalej! jazda! - krzyknął Felek, i, zanim odpowiedzieć zdążyła, jużeśmy we trzech siennik na ziemię ściągnęli, a Felek kozły wywracać na nim zaczął.

Handel, ŻydPo ściągnięciu wszakże siennika okazało się, że desek w łóżku brakuje dwóch, a bok jeden ze wszystkim odłazi. Nie chciał tedy handel, którego mi ojciec zawołać kazał, o łóżku ani gadać, pieniądze, naliczone miedziakami, zgarnął w mieszek, związał i za chałat na piersi zasunął. Opuścił mu ojciec dziesiątkę, potem dwie, potem złotówkę całą, ale się Żydzisko uparło. Z sieni dopiero brodę do izby wsadził, postępując pół rubla bez siedmiu groszy, jeśli mu ojciec i poduszkę sprzeda.

Zawahał się ojciec, spojrzał na nas, spojrzał na matkę; wszystkiego razem miało być jedenaście złotych.

- Cóż, chłopaki? - zapytał wreszcie - obejdziecie się bez poduszki tymczasem, póki matka chora?

- Ojej! - wrzasnął Felek przyduszonym głosem, gdyż właśnie na głowie stał, a nie zmieniając pozycji, poduszkę na izbę cisnął. Chwycił ją Piotruś i na Felka rzucił. Felek znów na mnie, aż nam ją handel z rąk wyrwał, żebyśmy nie poszarpali.

- Ale bez poszewki! - odezwała się słabym głosem matka.

Natychmiast wyrwaliśmy handlowi poduszkę, którą już pod pachą trzymał, i zaczęliśmy z niej poszewkę ściągać.

Po ściągnięciu wszakże poszewki okazało się, że poduszka w jednym rogu rozpruta, i że się z niej pierze sypie. Znów tedy handel jedenastu złotych dać nie chciał, tylko dziesięć bez piętnastu groszy.

Targ w targ, zgodził się z ojcem na całe dwa ruble, żeby mu jeszcze kołdrę naszą dodać.

Choroba, MatkaOjciec spojrzał na matkę. Była tak osłabiona i blada, że wyglądała, jak martwa, leżąc na wznak, z głęboko zapadłymi oczami.

- Anulka?... - szepnął ojciec pytająco.

Ale matkę chwycił kaszel, więc odpowiedzieć nie mogła.

- My tam kołdry, proszę ojca, nie chcemy! - krzyknął Felek. - My się tylko o tę kołdrę co noc bić musimy. Niech Wicek powie!...

- Prawda, proszę ojca! - potwierdziłem gorliwie. - Co noc się bić musimy, bo spada...

Handel już kołdrę zwinął i pod pachę wsadził. Wybiegliśmy za nim z tryumfem na podwórko.

- Wiecie? - krzyknął Felek chłopakom, co tam w klipę[2] grali - handel kupił nasze łóżko, kołdrę i poduszkę! Będziemy teraz na ziemi na sienniku spali!...

- Wielka parada! - odkrzyknął blady Józiek od krawca z lewej oficyny. - Ja już dwa lata u majstra na ziemi sypiam bez siennika nawet.

Zaimponował nam. Sypianie takie nie było więc już, widać, wynalazkiem naszym.

Bieda, Sen, ZabawaTego dnia był u nas doktór, a ja biegałem aż dwa razy do apteki, bo matce znów było gorzej; ale kiedy przyszedł wieczór, tośmy ledwie ziemniaków dojeść mogli, tak nam pilno było na siennik, któryśmy sobie ułożyli w kąciku za piecem. ModlitwaFelek to nawet z chlebem w ręku do pacierza klęknął i, oglądając się raz wraz na siennik, w trzy migi Ojcze nasz i Zdrowaś przeszeptał, takżem ja ofiarowania nie zaczął, a on już się w piersi bił, aż dudniało w izbie, i, tylko katankę zrzuciwszy, zaraz się od pieca położył. Co prawda, to i ja miałem myśl, żeby się od pieca położyć; ale mi się z Felkiem zaczynać nie chciało, więc palnąłem go w ucho i położyłem się od ściany, a Piotrusia tośmy między siebie wzięli. Zrazu zdawało mi się, że mi głowa gdzieś z karku ucieka, bom do poduszki nawykł, ale potem podłożyłem sobie łokieć i dobrze.

- Czymże ja was, robaki, odzieję? - rzekł ojciec, patrząc, jakeśmy się jeden do drugiego tulili.

Obejrzał się po izbie, zdjął z kołka swój granatowy płaszcz i rzucił go na nas.

Wrzasnęliśmy z uciechy i natychmiast powsadzaliśmy ręce w rękawy. Piotruś tylko piszczał, nie mogąc do nich trafić, aleśmy go z głową peleryną nakryli, więc ucichł. Ojciec, nim się położył, raz jeszcze podszedł do nas.

- No i cóż? Ciepło wam, bąki? - zapytał.

- Mnie tam ciepło - odpowiedziałem z głębi płaszcza.

- A mnie jak! - krzyknął Felek. - O, proszę ojca, jak mi to gorąco.

I wystawił swoje długie, chude nogi, żeby okazać, jako o przykrycie nie dba.

Istotnie, przyjemne ciepło szło na nas z pieca, bo ojciec koksu przed wieczorem przyniósł, ogień rozpalił i matce herbatę gotował. Usnęliśmy też zaraz. Ale nad ranem zrobiło się nagle bardzo chłodno. Pociągnąłem tedy płaszcz w swoją stronę. Felek zrazu skurczył się przez sen, ale potem i on płaszcz ciągnąć zaczął; a gdym nie puszczał, bo juścić od pieca cieplej jemu, niżeli mnie, było, sam się głębiej pod niego wsunąć usiłował.

OpiekaPrzy tym wsuwaniu się musiał jakoś nacisnąć Piotrusia, bo malec nagle piszczeć zaczął, a potem na dobre się rozbeczał.

MatkaMatka stęknęła z cicha raz i drugi.

- Filipie! Filipie! - rzekła słabym głosem - a zajrzyj no do chłopców, bo Piotruś czegoś płacze...

Ale ojciec spał.

- Chłopcy! - odezwała się znowu matka - a czego tam Piotruś płacze?

- To Felek, proszę mamy! - odrzekłem.

- Nieprawda, proszę mamy, to Wicek! - zaprzeczył natychmiast zaspanym głosem.

Bieda Handel, ŻydW parę dni potem znowu przyszedł handel. Nikt go nie wołał, ale przyszedł tak, z grzeczności, jak mówił, dowiedzieć się, czy matka zdrowsza. Zaraz też zaczął chodzić po izbie, oglądać szafę, stołki. Ale ojciec pochmurny był czegoś i gadać wiele z nim nie chciał.

Nazajutrz handel znowu przyszedł. JedzenieTego dnia mieliśmy na obiad ziemniaki z solą tylko, bo okrasy brakło; chleb też się jakoś skończył, a Piotruś do ochrony bez śniadania poszedł. Mnie ojciec kazał worek na węgle szykować. Szturchnął mnie Felek w bok, że to niby ciepło będziemy mieli, bo wiatr strasznie po izbie świstał, i zaraześmy się rozśmiali. Stałem już chwilę, ale ojciec zapomniał widać o węglach, bo, siedząc na matczynym łóżku, zadumał się i wąsy skubał. Chrząknąłem raz, nie spojrzał nawet w moją stronę; chrząknąłem drugi raz, spojrzał, jakby mnie nie widział; a na to właśnie handel wszedł i szafę targować zaczął.

OjciecPrzestępując z nogi na nogę, czekałem jeszcze chwilę, ale mi okrutnie pilno było, bo woda koło pompy zamarzła, i Felek poleciał jeździć; zaryzykowałem tedy i chrząknąłem raz trzeci. Jak się też ojciec nie obróci, jak nie palnie pięścią w stół! Skoczyłem duchem do sieni, o małom przez próg nie padł, a handel też wyszedł, nie bawiąc, i na Żydka z przeciwka palcem kiwać zaczął. Ojciec mnie tymczasem zawołał, choć mu się jeszcze ręce trzęsły czegoś, szesnaście groszy odliczył i po węgle biec kazał.

Handel, ŻydKiedym wrócił, handel i Żydek z przeciwka wynosili szafę. Ojciec ode drzwi zastąpił, żeby dużo mrozu nie naszło, matka odwróciła głowę do ściany i stękała z cicha.

ZabawaUsunięcie szafy z kąta, gdzie stała, jak tylko zapamiętać mogę, odkryło nam nowe widoki; przykucnęliśmy tedy wśród nagromadzonych tam śmieci i rozpoczęły sie poszukiwania. Felek znalazł guzik blaszany, który sobie zaraz na rękawie przyszył, a ja wygrzebałem patykiem ze szpary dużą, zardzewiałą igłę, oraz bożą krówkę z podkurczonymi pod siebie nóżkami i wyszczerbionym skrzydełkiem. Natychmiast zaczęliśmy na nią dmuchać, ale była zdechła.

Za każdym z tych odkryć wykrzykiwaliśmy radośnie, a ojciec nie mógł nas napędzić do kaszy, którą nam zgotował na obiad i której tylko matka jeść nie chciała. Przetrząsnęliśmy nareszcie wszystko, a przekonawszy się, że już żadnych skarbów w kącie nie ma, wymietliśmy resztę śmieci do sionki.

Teraz dopiero spostrzegłem, że w miejscu, gdzie stała szafa, kawał ściany bielszy się wydawał, niżeli reszta izby; udzieliłem tej wiadomości Felkowi, a że i matka w kąt ten patrzyła smutnym wzrokiem, wstał tedy ojciec od kaszy, wyszukał w skrzynce dwa gwoździe i, w ów jaśniejszy kawał ściany wbiwszy, powiesił na nich matczyną suknię brązową od święta i tę drugą modrą codzienną, chustką je pięknie okrył i z boków obcisnął. Wyglądało to bardzo dobrze, a Felek z Piotrusiem zaraz się w chowanego bawić tam zaczęli.

Bieda, Dziecko, Zabawa ŻydA handel to już tak do nas przywykł, że, czy go kto wołał, czy nie wołał, co dzień choć przez drzwi zajrzał. Już nawet Hultaj, pies stróża, nie szczekał na niego. Po szafie kupił od nas handel cztery na orzech bejcowane krzesła, cośmy na nich do obiadu siadali. Przy tych krzesłach tośmy mieli uciechę, bo handel nie mógł więcej wziąć sam, jak dwa, a drugie dwa samiśmy nieśli aż na Ordynackie.

Na głowach my z nimi paradowali samym środkiem ulicy, a Felek tak wrzeszczał: „Na bok! Na bok!", że aż dorożki stawały. Pieniądz Handla zostawiliśmy za sobą het precz, choć Żydzisko pędziło za nami, krzycząc, żeśmy rozbójniki, szwarcjury i inne tam takie żydowskie wymysły. Dopieroż na Ordynackiem dalej bębnić w stołki. Pozlatywali się ludzie, myśleli, że to sztuki; aż przecie nas handel dopadł i, chwyciwszy się za brodę na owo zbiegowisko przy stołkach, trzygroszniak nam dał, żebyśmy sobie poszli.

Tak nam ta wyprawa zasmakowała, żeśmy się tylko pytali, co trzeba wynosić.

Szczególniej Felek coraz miał nowe pomysły. Jak tylko wrócił z ochrony, zaraz ręce na plecy zakładał, po izbie chodził i po kątach, jak taksator[3] patrzył.

- A może by, proszę ojca, garnek żelazny? A może by balię, albo zegar?

- Poszedł precz! - fuknął na niego ojciec, który teraz prawie ciągle był czegoś zły i smutny.

- Felek! Co ty gadasz? - odezwała się słabym głosem matka. - A toć byś ty niedługo duszę w ciele sprzedał?

Ja i Piotruś zaczęliśmy także silnie protestować.

- Ale!... Garnek!... Jeszcze czego!... A w czym to będziemy gotowali kaszę, albo i ziemniaki?

- Albo zegar!... - dodał z oburzeniem Piotruś. Głód- A jakże będziesz bez zegaru wiedział, kiedy ci się jeść chce, albo spać?...

- Ojej!... - wołał Felek z miną skończonego libertyna - żeby o co, jak o to!... A ty, czy zegar pokazuje, czy nie pokazuje, tylko byś ciągle jadł.

Kłótnia- A ty sklepikarce po bułki latasz, żeby ci kadryla[4] dała.

- Nie latam! - odparł, zaczerwieniwszy się, Felek.

- Latasz!

- Nie latam!

- Owszem, latasz! Sam widziałem, jakeś kadryla jadł...

- Ja kadryla?... Jak Boga kocham, tak nie jadłem!...

Tu uderzył się pięścią w piersi, aż echo jękło.

- No to chuchnij!...

Nastawił się Felek i chuchnął, aż para poszła. Z próby tej wyszedł z tryumfem. Nic nie zdradzało spożycia kadryla, a z głębi zapadłej brzuszyny dobyła się tylko czczość wielka.

Wszakże przegłosowany Felek nie tracił miny. VanitasPewnego dnia, obchodząc izbę i poglądając po ścianach, wykrzyknął nagle.

- A rondel, proszę ojca! A moździerz! A żelazko!...

Struchleliśmy, słuchając. Dom, Dziecko Bieda, Bogactwo, Kondycja ludzka Rondel, moździerz i żelazko - to były niemal klejnoty rodzinne. Na półce wprost drzwi ustawione, błyszczały olśniewające, złote prawie. Środkowe miejsce zajmował rondel. Jak zapamiętać mogę, nigdym nie widział, żeby się w tym rondlu co gotowało. Byłoby to profanacją po prostu. Co sobotę wszakże czyściła go matka cegłą lub popiołem, i tak świecący stał z wystawionym na izbę uchem, błyskając w same oczy, gdy się do stancji wchodziło. Przy nim stał moździerz z tłuczkiem z jednej strony, a żelazko z drugiej. Moździerz był rówieśnikiem moim. Kupił go ojciec, gdym na świat przyszedł, aby matkę uradować i dobre jej serce za syna okazać. Żadnego wszakże z jednolatków moich w podwórzu, ba, na całej ulicy, nie szanowałem tak, jak szanowałem ten moździerz. Matka zdejmowała go raz do roku tylko, w Wielki Piątek, aby tłuc cynamon do wielkanocnego placka. Wtedy to zwykle powtarzało się to opowiadanie, w którym ja i moździerz byliśmy bohaterami. Właściwie różniliśmy się tym tylko, że mnie przyniósł bocian za darmo, a za moździerz trzeba było zapłacić. Nic więc dziwnego, że istnienie tego moździerza uważałem za ważniejsze, aniżeli moje własne, zwłaszcza patrząc na poszanowanie, jakiego stale używał, podczas gdy ze mną różnie bywało i wówczas, i potem...

Kłótnia, SąsiadŻelazko także nader rzadko zstępowało z wyżyn półki na poziom naszego codziennego życia. Matka prasowała nim tylko półkoszulki niedzielne ojca i swoje tiulowe czepki; reszta bielizny szła pod maglownicę. Raz nawet o to żelazko pogniewała się matka ze stróżką, która je od nas pożyczyć chciała.

- Moja pani! - powiedziała jej matka bardzo stanowczym głosem. - Taki porządek to nie na pożyczki, nie na ludzkie ręce!... To kosztuje!... To raz na całe życie sprawunek!...

Spojrzałem na ojca; byłem pewien, że Felek po uszach oberwie. Ale ojciec oczy w ziemię wbił, skubał wąsy. Dobrze jeszcze, że matka spała na tę chwilę.

Poświęcenie, Miłość, OjciecNazajutrz przyszedł zziębnięty i, zacierając skostniałe ręce, od progu zawołał:

- Ciesz się, Anulku! Wisła tylko patrzeć jak puści, bo się wiatr na zachód obrócił.

A matka, spojrzawszy na ojca, klasnęła w ręce i aż na pościeli siadła.

Łzy, Śmiech- Filip! - krzyknęła - a kożuch?

Teraz dopiero zobaczyłem, że ojciec bez kożucha wrócił.

Nie miałem jednak czasu wielce się rozglądać, gdyż ojciec Piotrusia za ręce chwycił i siarczystego młynka z nim wywinął. Potem głośno się rozśmiał, Piotrusia puścił i, na łóżku matczynym siadłszy, śmiał się, aż mu łzy po twarzy sczerniałej pociekły. Otarł je prędko rękawem starego spencerka.

- I cóż, Anulku? Jak ci tam?... - zapytał.

Ale matka, na poduszki opadłszy, leżała, jak nieżywa.

- Filip! - szepnęła wreszcie z wyrzutem. - Co ty?... Kożuch przedałeś?...

- Kożuch! Kożuch! - powtórzył ojciec. - No i cóż kożuch?... Wielka parada kożuch! Dość go się nadźwigałem przez tyla czasu. A to ciężki, psia noga, jak młynarskie sumienie[5] ... Aż lżej człowiekowi, że go z siebie zrzucił!

A gdy matka jęknęła z cicha, po włosach ją pogładził ręką i dodał:

- A też z ciebie, Anulka, krzywe drewno, że lada czego stękasz... Był kożuch, nie ma, ta i straszna historia! Cóż to? Da mi kożuch jeść, albo za mnie komorne zapłaci, albo co? Wiosna za pasem, tylko patrzeć, jak rzeka puści, a ja się tam będę w kożuchy fundował... A to, poczekawszy, i w spencerze za gorąco będzie, jak się robota otworzy...

Lekarz, BiedaTego dnia znów był u nas pan doktór, i znów do apteki biegałem.

- Zimno tu jakoś - mówił pan doktór wychodząc - i wilgoć czuć. Trzeba by lepiej palić...

I wstrząsnął się, otulając krótkim futerkiem. Ojciec słuchał ze spuszczoną głową. Cały ten dzień był ojciec bardzo wesół; ale równo musiało mu coś być, bo, jak tylko matka nie patrzyła na niego, odmieniał się na twarzy, zwieszał głowę, a oczy to mu się z siwych aż czarne robiły, taką w nich żałość miał.

OgieńCałe pół puda[6] węgla kupiliśmy na odwieczerz w sklepiku i ogień taki był, że aż huczało w piecu. Ojciec ławę przysunął do naszego siennika i siadł sobie na niej, matka też się obróciła, żeby na ogień patrzeć, i takeśmy się wszyscy wygrzali, że to ha!

Choroba, Bieda, Małżeństwo, Mąż, Żona, ObowiązekUpłynęło znów ze dwa tygodnie. Ojciec niewiele co zarobku miał; a tu i w domu roboty było dość; tu szmaty upierz, tu strawę uwarz, choć się tam i nie zawsze warzyło, zawsze nie jedno, to drugie, a z nas to najwięcej posyłka jaka... Matce też nie było ni lepiej, ni gorzej; wyschła tylko strasznie i na twarzy zbielała, jak chusta; ciężkie kaszle też na nią przychodziły coraz częściej, osobliwie na świtaniu.

SąsiadZaglądały czasem sąsiadki do izby, dziwując się matce, że taka zmizerowana.

- Żeby już albo w tę, albo w tę stronę pan Jezus dał! - mówiła gwoździarka do ojca.

- Tfu! - splunął ojciec. - Co tam pani takie rzeczy będzie gadała? Cóż to, przykrzy mi się, czy co? Czy my to tylko na zdrowe czasy przysięgali sobie, a na te chore to nie? Czy to ona przy kim, nie przy mnie, nie przy moich dzieciach zdrowie straciła?...

Jakoś się jednego dnia nie paliło w piecu Ojciec matkę przyodział derką[7], a mnie do sąsiadki posłał po kawałek cukru do ziółek. Ale sąsiadka nie miała. Rozczarowanie Otworzył tedy ojciec do kuferka, czy jeszcze gdzie nie wytrząśnie jakiej okruszyny, bo matka kaszlała tak, że aż w piersiach coś rwało. Zaraz my we trzech obstąpili ojca, bo w kuferku bywały różne rzeczy, któreśmy rzadko kiedy widywali. Były w pudełku brzytwy ojca, były w drugim korale matczyne, była czarna jedwabna chustka, co ją ojciec w wielkie święta na szyję wiązał; była szuba matczyna z czerwoną podszewką, była żółta serweta w kwiaty na stół, była kapa na łóżko z zielonego persu.

Ale tym razem zupełnieśmy się zawiedli; kuferek był pusty. W kątku tylko, w czerwoną chusteczkę związana, leżała kawalerska harmonijka ojca. Ojciec potrącił ją raz i drugi, szukając odrobiny cukru, jakby się bał ją podnieść i usunąć z kąta. Brzękła i umilkła. Ale Felek już wsadził rękę do kuferka.

- A harmonijka, proszę ojca! - krzyknął, podnosząc czerwone zawiniątko. - Nie można by harmonijki?...

- Felek!... - zawołała matka słabym głosem z łóżka.

Ojciec się zaczerwienił. Felkowi chustczynę z harmonijką odebrał i, włożywszy do kuferka, zamknął go na klucz.

GłódTego dnia bardzośmy długo śniadania nie jedli; a obiadu - to też nie było. Myślałem, że mnie ojciec choć po chleb pośle, ale nie. Piotrusiowi tylko dostała się wczorajsza kromka. Poszliśmy z Felkiem do sieni w klasy grać, bo nam się dłużyło jakoś. Handel Druga już może była, albo i trzecia, kiedy matka zawołała mnie do łóżka i rzekła zmęczonym, przerywanym głosem:

- Wpadnij no Wicuś do maglarki na Szczyglą - wiesz?...

- Ojej... Co nie mam wiedzieć... Pod trzeci...

- Pod trzeci - powtórzyła matka. - To porządna kobieta, może kupi żelazko...

- Żelazko?... - powtórzyłem, niepewny, czy dobrze słyszę.

- Tylko żeby dopiero zmierzchem przyszła, żeby w podwórzu stróżka nie widziała... No idź...

Chwyciłem czapkę, kiedy mnie zawołała raz drugi:

- Wicuś!...

Ale kiedym podszedł, popatrzyła na mnie i rzekła:

- Nic już, nic! Idź...

Byłem we drzwiach, kiedy mnie zawołała raz jeszcze.

Była wpół podniesiona na łóżku, zapadłe jej oczy otwarte były szeroko.

- I moździerz... - szepnęła tak cicho, żem dosłyszał ledwie.

Skamieniałem. Doznałem wrażenia, jakby mnie samego sprzedawać miano.

- Moździerz? - powtórzyłem szeptem, nachylając się ku twarzy matki.

Dyszała ciężko, nierówno, w piersiach słychać było świst ostry. Nie odpowiedziała nic, tylko mnie przytrzymała za rękę. Dłoń jej była zimna, wilgotna. Dwa czy trzy razy otwarła usta bez głosu, pożółkłe jej czoło potem się okryło.

Chwyciła powietrza głębokim, do westchnienia podobnym oddechem.

- I rondel... - szepnęła z wysiłkiem.

- Rondel?... - rzekłem równie cichym głosem.

Skinęła tylko ręką, głowa jej opadła na poduszkę, oczy się przymknęły.

Wyleciałem, jak oparzony, trzymając czapkę w garści. W sieni spotkałem Felka.

- Słysz, ty - krzyknąłem mu w ucho. - I rondel, i moździerz, i żelazko, wszystko ci het przedajem!

- Siarczyste! - rozśmiał się Felek i wyskoczył w górę na tę uciechę, trzasnąwszy się dłoniami po udach. Ten skok to była najlepsza sztuka w całym repertuarze jego. Nigdy mu w nim dorównać nie mogłem. Rzucał się w powietrze tak łatwo, jak ryba w wodę. Zaraz też we dwóch polecieliśmy na Szczyglą, bo Felek ambitny był i nigdy mi o włos przed sobą nie dał.

Ale maglarka nie chciała wielce ze mną gadać. Powiedziała, że jej rondel niepotrzebny, a moździerz i żelazko ma swoje. Wyszliśmy oburzeni.

- Dzisz babę! - krzyknął Felek. - Rondel jej niepotrzebny! Taki rondel, jak nasz, i jej niepotrzebny.

Z błyszczącymi oczyma czekała matka; a gdym jej o skutku naszej wyprawy powiedział, westchnęła, jakby doznawszy wielkiej jakiej ulgi.

Handel, Żyd, PieniądzPrzed wieczorem jednak znów mnie zawołała i kazała bieżyć po handla. Wylecieliśmy obaj z Felkiem, uszczęśliwieni, że się jeszcze ta sprawa nie skończy. Handel przyszedł, obejrzał żelazko, obejrzał moździerz, obejrzał rondel i, wykrzywiwszy wzgardliwie usta, powiedział, że to wszystko na szmelc tylko chyba. Żelazko przepalone, moździerz mały, rondel cienki i nitowany z boku... Za trzy te sztuki razem dawał dziesięć złotych.

Porwała się matka i na łóżku siadła.

- Co?... Dziesięć złotych?... Sam moździerz kosztował pięć złotych i trzynaście groszy! A żelazko!... A rondel!

- Nu, na szmelc... - zaczął handel.

Ale nie dopuściła go do słowa i trzęsącą się ręką drzwi mu pokazywała.

- Idźcie!... Idźcie!... Niech was moje oczy nie widzą!... Nie wy jedni na świecie. I posłała nas natychmiast po innego handla, po Rudego, co od nas stół ostatni kupił.

Lubiliśmy bardzo tego Żydka, bo koncepty różne, kupując ów stół, prawił, a za odniesienie go na drugą ulicę mnie i Felkowi po orzechu dał. Prawda, że Felków był dziurawy, ale cały dzień na nim gwizdał, że to niby kolej odchodzi. Polecieliśmy tedy po Rudego. Szwargotał na rogu przed sklepikiem z tym pierwszym, który od nas wyszedł. Zaraz jednak worek z butelkami na plecach poprawił i za nami poszedł.

ŁzyAle, obejrzawszy moździerz, rondel i żelazko, dawał za nie tylko dziewięć złotych i szesnaście groszy; mówił też, że moździerz to się i na szmelc nie zda. Matkę aż febra trzęsła i, choć się ruszyć prawie nie mogła na łóżku, wyrwała przecież rondel i puściła go na ziemię. Jęknął, jak dzwon rozbity...

Dziwnego wrażenia doznałem, słuchając tego jęku. Zdawało mi się, że jęknęły węgły naszej izby.

Matka zasłoniła oczy i zaczęła płakać.

Nim wieczór przyszedł, było u nas jeszcze z pięciu handlów; ale co jeden, to mniej dawał; choć o dwa, o trzy grosze, ale mniej. Szwargotali, kłócili się między sobą, wyrywali sobie nasz moździerz i nasze żelazko, hałas był większy, niż na Pociejowie.

Felek tylko mnie poszczypywał z tej uciechy.

- To ci heca! - wołał, dusząc się od tłumionego śmiechu, i dla ulżenia sobie wywinął pysznego kozła.

Rozpacz, Kłótnia, SąsiadPowynosiły się nareszcie Żydy, zaduchu w izbie narobiwszy; rondel, żelazko i moździerz stały rzędem przy matce na ławie. Patrzyła na mnie wzrokiem smutnym, zmęczonym, osłupiałym prawie. Ale gdy mróz coraz większy na noc brał, a Piotruś, zwyczajnie bąk niewytrzymały, piszczeć zaczął, że mu zimno, że głodny, kazała mi matka bieżyć do stróżki i zapytać, czy żelazka nie kupi.

Ale stróżka nie zapomniała widać owej matczynej odmowy. Odęła się też zaraz, jak karmelicka bania.

- Jak będę miała kupować, to se nowe kupię! Co mi tam po starym gracie!

Kiedym to powtórzył matce, ognie uderzyły na nią.

- Nie, to nie! - zawołała głosem, drżącym z gniewu. - Widzicie ją! Grat!... stary grat!... Jaka pani! Jak pożyczyć, to jej było dobre, a jak kupić, to stary grat! poczekaj, ty flądro... jędzo...

Zakaszlała się i za piersi chwyciła, ale jej nie było co popić dać, bo ziółka dawno wyszły.

- A to ci tyjatr!... - szepnął Felek, szczypnąwszy mię do bolącego.

- Wicuś! - odezwała się matka przerywanym głosem - biegaj no do tego najpierwszego handla, co dziesięć złotych dawał. Do tego czarnego, wiesz? Niech przychodzi. - I, przymknąwszy zmęczone oczy, szeptała:

- Za psie pieniądze przedam, zmarnuję, a tobie, jędzo, flądro jedna, wara od starych gratów na ludzki dobytek wydziwiać... Nie użyjesz! Nie użyjesz!

I umilkła, wyczerpana zupełnie.

Felek aż się piętami po łydkach bił, tak ze mną po Żyda leciał. Myśleliśmy, że go Bóg wie gdzie szukać przyjdzie, a on prawie wprost naszej bramy stał, ręce za pas u chałata założył i bokami spluwał. Zupełnie jakby czekał na nas. Kiedy Felek, podleciawszy, szturchnął go w łokieć, błysnęły mu oczy zmrużone, jak kotu, i pociągnął nosem. Poszedł za nami prędko, skwapliwie. Ale i on teraz więcej dać nie chciał, jak równe dziewięć złotych. To równe mówił takim głosem, jakby do owych dziewięciu złotych przynajmniej z pół rubla dokładał.

Matka znów się zapaliła na twarzy.

- Człowieku! - krzyknęła. - A toć że tego nie ubyło! A toć żeście pierw dziesięć złotych dawali. A toć że to samo!

- Nu, to co, że to samo? - odrzekł flegmatycznie handel. - Ja się namyślał...

- Dajcież już tak dziesięć złotych, jakeście dawali... Miejcież sumienie!...

- Nu, ja sumienie mam! Żeby ja sumienie nie miał, to by ja ośm złotych dał, a że ja sumienie mam, to ja dam równe dziewięć.

- A żeby was Bóg ciężko skarał za moją krzywdę! - jęknęła matka.

- Co to skarał? - szarpnął się handel. - Za co skarał?... Czy ja darmo chcę wziąć? Czy ja plewy daję? Nu, ja daję gotowe pieniądze.

PieniądzMatka już nic nie odpowiedziała, twarz jej była tak białą, jak krążek opłatka. Kiedy Żyd liczył pieniądze, Felkowi oczy latały za każdą dziesiątką. Co tylko która była choć trochę starta, natychmiast ją z szeregu wyrzucał, krzycząc, że fałszywa. Żyd sykał z początku, potem rozczerwienił się tak, jakby go apopleksja tknąć miała, zamierzył się raz nawet na Felka, doprowadzony do ostatniej pasji, aż nagle uśmiechnął się, dobył z kamizelki grosz dobrze sczerniały i, podając go Felkowi, rzekł:

- Nu, ty mądry chłopiec! Ty urzędnikiem będziesz! Na tobie na piernik!

Ale Felek grosza nie brał.

- Tu, patrzcie, gdzieście nie dołożyli trojaka - rzekł, stukając palcem w kupkę groszaków, mającą przedstawiać złotówkę. - Tu dołóżcie, a mnie nie zawracajcie piernikami głowy.

Żyd cmokał coraz silniej z podziwu.

- A kluger Bub[8] - szepnął sam do siebie.

Kiedy ojciec przyszedł, palił się już w piecu ogień, a my popijaliśmy kolejno wodziankę z żelaznego garnczka.

Ojciec w progu przystanął, popatrzył na ogień, na nas, potem po izbie spojrzał, a kiedy wzrok jego zatrzymał się na opróżnionej półce, spuścił oczy i na palcach do łóżka matczynego poszedł.

Głód, BiedaStancja nasza wypróżniła się do czysta.

- Na glanc[9] ... - jak mówił Felek.

RozczarowaniePoszła gorsza matczyna suknia, poszedł zegar, poszła balia, a kiedy i płaszcz ojca granatowy poszedł, straciłem zupełnie wiarę w te rzeczy, które są raz na całe życie, zwłaszcza po niedawnym doświadczeniu z żelazkiem.

Bieda, ZabawaChodziliśmy teraz po pustej izbie, jakby po kościele, a Felek hukał, złożywszy przy ustach dłonie, żeby mu echo odpowiadało. Pan doktór wszakże przychodził do matki, a i do apteki latałem. Garnek żelazny też jeszcze był, aleśmy rzadko kiedy obiad gotowali; uwarzyło się ziemniaków na rano, to i na wieczór były, a w południe tośmy latali za kotami gospodarza, bo okrutnie po dachach wrzeszczały.

Jednego razu ojciec u kuferka na ziemi przysiadł, otworzył go i długo medytował nad nim.

WiosnaA była tego dnia duża odwilż, z dachów ciekło, wróble się darły, a słońce pierwszy raz tej zimy do naszej suteryny zajrzało. Ale matce było znowu gorzej. Całą noc kaszel ją męczył, a pić to wołała więcej, niż pięć razy. Lekarstwa nie było. Felek wspiął się na palce i ojcu przez ramię patrzył. Myślał, że Bóg wie co zobaczy, a tymczasem nic. Muzyka, Miłość, Szczęście, Wspomnienia Ojciec tylko głową kiwał, wąsy skubał i patrzył w milczeniu na czerwone, leżące na dnie zawiniątko. Sięgnął wreszcie po nie, harmonijkę wyjął i, siadłszy na matczynym łóżku, grać zaczął.

Matka ożywiła się nieco, słuchając, kazała sobie Piotrusia podać do łóżka, a my stanęliśmy w pobliżu, słuchając.

Zrazu grał ojciec wesoło, a grając, tak mówił do matki:

- Pamiętasz, Anulku, Bielany? Pamiętasz, jak my się to poznali? Jakem ci to przygrywał idący?

- Pamiętam, serce - rzekła matka z cicha.

- Albo to, pamiętasz?... To ci było w Trójcę, na odpuście, na Solcu...

- Pamiętam - szepnęła matka.

- Tęgi sztajer[10]! - mruknął do mnie Felek, szturchnąwszy mnie pod żebro.

- Miałaś wtedy tę różową w kratkę suknię, i okrutnie mi się potem bez ciebie cniło[11], coś ze trzy dni - mówił ojciec miękkim głosem. - A to, Anulka?...

- Tego nie wiem...

- Jak to nie wiesz?... To przecie było na Woli, co my tam ze szwagrem poszli, com to kuflem cisnął w tego Niemca, że się do ciebie przysiadł...

- A prawda! - szepnęła matka.

Ojciec grał dalej. Harmonijkę na kolanie trzymał, rozciągał ją i zesuwał, a po klapeczkach drobniutko palcami przebierał.

Jak żyję, nie słyszałem piękniejszej muzyki.

- Anulka! A to?... Jakże?...

- Pamiętam, Filipku! - mówiła matka - to było tej niedzieli, kiedyś na zapowiedzi dał. W Czerniakowie my byli z nieboszczką matką...

- Po miesiącuśmy już wracali - dodał ojciec. - Graliśmy w zielone...

- A jak wtedy bez pachniał... A co słowików śpiewało...

- A jaka ty wtedy śliczna była... Jak ta róża w kwiecie...

Felek szturchnął mnie w żebro.

- A jak ty wtedy grał, serce... Jak ty grał...

Uśmiechnęła się, westchnęła, zdawała się zasypiać.

Ojciec i teraz grał ślicznie. Z początku wesoło, raźnie, jak gdyby do tańca, same nogi nam podrygiwały. Potem, jakby się do tej wesołości co przymieszało, coraz smutniej, jakoby do płaczu, tak że i Felek pięścią oczy raz i drugi wytarł; aż rozciągnął ojciec harmonijkę razem ze stron obu i dobył z niej głos tak żałosny, jak na organach kiedy umarłemu grają.

Posiedział tedy ojciec ze zwieszoną głową, posiedział, po czym, westchnąwszy, wstał, harmonijkę w ową czarną chustczynę owinął, pod pachę ją wsadził, a nasunąwszy czapkę, na palcach wyszedł.

ŁzyKiedyśmy się we trzech na sienniku pod matczyną chustką znaleźli, trącił mnie Felek w bok i rzekł półgłosem:

- Wicek!

- A co?

- Wiesz?... Stary to ci płakał przy tym graniu!

- E-e-e...

- Dalibóg! - przysiągł Felek, palnąwszy się pięścią w piersi, aż mu w nich coś jękło. - Przecieżem nie ślepy, widziałem... Tylko mu te łzy po wąsach kapały...

Noc, SenWestchnął ciężko, poleżał chwilę cicho i na bok się do pieca odwrócił; zaraz potem usłyszałem jego chrapanie. Ojciec tego wieczora późno do domu wrócił, ale przyniósł matce lekarstwo, ogień rozpalił i zrobił herbaty. Muzyka, Marzenie Długo tej nocy usnąć nie mogłem, a w głowie ciągle mi coś grało to smutnie, to wesoło. Śniły mi się też różności do białego rana. A to że ogród jest w izbie i że bez na piecu kwitnie, a to że w sieni słowiki śpiewają, a to że na ścianie, tam gdzie dawniej zegar wisiał, teraz stoi srebrny księżyc w pełni...

Głód, Bieda, Dziecko, PoświęcenieKiedym się obudził, Felek już stał na sienniku i zapinał pasek na opadających go porciętach. Przez otwartą, srodze połataną koszulę sterczały mu wychudzone żebra, z kołnierza wychylała się szyja cienka, jak u wróbla, a niezmiernie chude nogi czyniły go znacznie wyższym, niż był w istocie.

- Felek! - zawołałem. - Cóżeś ty, tak jak tyka, przez ten miesiąc urósł?

- Głupi! - rozśmiał się Felek. - Ja tylko tak się wyciągam, żeby brzuch mniejszy był.

Wyciągnął się przede mną, jak struna.

- A co? - zapytał.

- A to wyglądasz, jak śledź marynowany.

- To dobrze! - zawołał Felek. - Walę na pajaca.

A kiedym się śmiał:

- A co? - rzekł - zły chleb, myślisz?

I, trzasnąwszy się rękami po udach, w górę wyskoczył, kozła w powietrzu przewrócił, po czym na cztery łapy, jak kot, cicho padł.

Brat- Wiesz? - rzekł - to przez tego pędraka takem się wyciągnął - i wskazał głową na Piotrusia, który zwykle najwcześniej się budził, i do garnka patrzeć szedł, czy tam czego od wczoraj nie znajdzie.

- Jak idziem do ochrony - mówił dalej Felek - to ci całą drogę skomle, że głodny. Muszę ci mu co dzień pół mego chleba fasować, żeby cicho był.

- E-e-e? - zapytałem niedowierzająco, czując, że ja bym się może na bohaterstwo takie nie zdobył.

- Jak Pana Boga kocham! - przysiągł się natychmiast Felek, grzmotnąwszy się kułakiem w suche, jak szczapa, piersi.

ŚmiechI, patrząc na Piotrusia, który na swoich krótkich, pałąkowatych nogach, z dużym rozdętym ziemniakami brzuchem przez izbę się toczył, wybuchnęliśmy obydwaj szalonym, niepowstrzymanym śmiechem.

- Czego wy się tam tak śmiejecie, chłopcy? - zapytała słabym głosem matka.

- A to z Piotrusia - odrzekł Felek - że taki gruby...

- Gdzie on tam gruby, biedaczysko! Z czegóż by on był gruby! - mówiła matka. - Piotruś! - dodała. - A pójdźże do mamy, sieroto.

I uśmiechnęła się do niego, głaszcząc go po głowie, podczas kiedy my obaj dusiliśmy się od śmiechu z tej hecy, jak mówił Felek.

Wesołość nasza jednak wkrótce zasępiona została.

- Wiesz co, Anulka? - rzekł tego dnia ojciec, siadając na matczynym łóżku. - Trza będzie chyba szkapę między ludzi puścić.

- Szkapę?... - zawołała matka i aż się na łóżku podniosła. - Bój się Boga, Filip! A toć nas ona wszystkich żywi!...

Ojciec się ciężko na ręku wsparł i wąsy w milczeniu skubał.

- Żywi, albo i nie żywi! - odezwał się po chwili. - Z kacierzem na rzece się nie pokaż, woda rwie tak, że to ha. Koło żwiru nijakiej roboty nie ma, piasku też licho co odchodzi, na plecach by to człowiek rozniósł, a tu na każdy dzień sieczki kup, a i otrąb choć z garstkę, boć to owsa nie uwidzi w żłobie; tera pomieszczenie, tera ściółka, a wszystko drogo.

Matka jęknęła tylko.

Struchleliśmy, słuchając. Piotruś oczy na ojca wytrzeszczył i otworzył usta; ja stałem jakby skamieniały.

Dopiero Felek taką mi sójkę w bok wsadził, że mnie aż zamroczyło.

- Słyszysz, Wicek! - krzyknął mi w samo ucho.

- A toć żem nie głuchy - huknąłem mu w ucho głośniej jeszcze. I zaraz my wylecieli do sieni, bo nas taka żałość zdjęła, że tylko się za łby drzeć.

Koń, Rodzina, Dziecko, MiłośćSzkapę kochaliśmy niezmiernie. Jak tylko zapamiętam na świecie, zawsze był ojciec, matka i szkapa. Felka potem dopiero bociany przyniosły, Piotrusia takoż; ale szkapa należała do rzędu tych istot, które są zawsze. Są, bo są. Wyobrazić sobie po prostu nie mogłem ani jej początku, ani też jej końca. Szkapa należała do nas, a my do niej, ani my od niej, ani ona od nas nie mogła się odłączyć. Było to tak naturalnym, żem zgoła nie pojmował innego porządku rzeczy. Kogo by tam brakło w naszej gromadce, to by brakło, ale nigdy szkapy. Toć to była cała nasza uciecha.

Kiedy ojciec z rzeki do domu wracał, wybiegaliśmy - gdzie! aż wpół drogi, byle prędzej szkapę zobaczyć. Co który miał, to jej niósł i do pyska wtykał: kawałek chleba, ziemniak, znalezioną w podwórzu skórkę z cytryny...

I szkapa nas kochała bardzo. Z daleka już rżała ku nam i przyśpieszała kroku, strzygąc radośnie uszami; a kiedyśmy ją po szyi, po bokach klepali, rozumiała wybornie tę pieszczotę i, zwiesiwszy łeb swój ciężki, skubała nas po włosach, po kurtkach. Piotruś zwłaszcza był jej ulubieńcem; po prostu rżała na ojca, żeby go wziął z sobą.

ZabawaKiedy ją ojciec wyprzągł, zaczynała się dopiero heca. Natychmiast Felek wskakiwał na jej grzbiet kościsty, od starego chomąta obdarty, i podczas kiedy szkapa zanurzała swój łeb ogromny w głębinach uwiązanego jej u karku worka z chudą sieczką, on, przyklęknąwszy na jedno kolano lub stanąwszy na jednej nodze, wywijał czapką i krzyczał:

- A to jest sławny jeździec z suteryny, co nigdy nie traci miny! Nazywa się Feliks Mostowiak, herbu gnat! Je chudy, ale chwat! Kto da więcej?...

Na to „kto da więcej" wybuchaliśmy tak piekielną wrzawą, że aż ludzie wybiegali z oficyn.

Po Felku gramolił się na szkapę Piotruś; aleśmy go ledwie podsadzić mogli, tak go przeważała rozdęta brzuszyna. Szkapę z Piotrusiem oprowadzaliśmy w tryumfie po podwórzu, nie dawszy jej spokojnie sieczki owej spożyć, a Felek znów wywijał czapką i wrzeszczał:

- A to jest Piotruś herbu szczur! Ma dwie łaty i osiem dziur! Dwóch zębów nie ma na przedzie i na szkapie jedzie!... Kto da więcej?...

Skąd on tu to „kto da więcej" przyczepił, nigdym odgadnąć nie mógł; Felek sam utrzymywał, że to już tak jedno do drugiego pasuje. I znów wybuchaliśmy szatańską wrzawą, jakby nas nie trzech, ale ze trzydziestu było.

- Przypatrzta się, moi ludzie - mówiła, stojąc we drzwiach, tłusta sklepikarka - co też te bestie chłopaki Mostowiaków nie wyprawiają z tą kobyłą! A toć to czyste małpy z meranżieryi.

I chwytała się za boki, trzęsąc od śmiechu, aż jej oczy w tłustej twarzy zupełnie ginęły.

- Oj batem, batem! - skrzeczała chuda kucharka z drugiego piętra. - Ma tu dobrze na świecie być, ma tu Pan Bóg błogosławić, kiedy to ledwo od ziemi odrośnie, a już się rozpusty chwyta! Nie poszedłby to jeden z drugim do roboty, do rzemiesła, do książki? W gębę to co wetknąć nie ma, a taką sodomę-gomorę po świecie robi!

A Felek nuż się w lewo i w prawo kłaniać, nuż chudej kucharce od ust buziaki posyłać, aż baba w największej pasji trzasnęła lufcikiem i z okna poszła.

Wyrzuty sumieniaDo szkapy odnosiliśmy wszystkie sprawy życia, o jej względy i łaski ubiegaliśmy się jeden przed drugim. Ona była ostatnią instancją w naszych sprawach. Korzystał z tego Piotruś niecnota, kiedy się za pokrzywdzonego przez nas miał, nie mówił „powiem ojcu" albo: „powiem mamie", ale: „powiem szkapie". Tej pogróżki nie lekceważyliśmy bynajmniej; i często gęsto dostał Piotruś jaki kąsek, szczególniej od Felka, byle tylko „nie powiadał szkapie".

Nie mogliśmy bowiem znieść, kiedy tak patrzyła na nas smutnie jednym okiem swoim, podczas kiedy na drugim, ślepym i zbielałym, powieka o siwej rzęsie podnosiła się i opadała z wolna, jak gdyby z wyrzutem...

- Słysz, Wicek! - mawiał Felek. - Co ta szkapa takiego w tym ślepiu ma, co tak świdruje?... A to bym ci wolał, żeby mnie ojciec paskiem przemierzył, niż kiedy ona tak patrzy. Do samego ci hunoru człowiekowi sięga...

OpiekaSzkapę czyściliśmy co dzień. Ale nigdy nie obeszło się przy tym bez bijatyki o szczotkę i zgrzebło. Cośmy jej wtedy sierści nadarli! Cośmy naplątali grzywy! Stała jednak szkapa cierpliwie, zmrużywszy zdrowe oko, i tylko od czasu do czasu machała wypełzłym ogonem, jakby się oganiała od bąków.

Zaraz po Wielkiejnocy zaczynało się pławienie szkapy. Jeszcze woda zimna była, jak lód, a my już zawijamy porcięta - i dalej do rzeki. Jaki to był tryumfalny pochód! Chłopaki z ulicy chcieli z nami lecieć, aleśmy ich odpędzali biczem.

Dopieroż szkapę wodą chlustać, dopieroż jej pęciny i boki wycierać, dopieroż jej wygwizdywać, jakeśmy to u ojca słyszeli. Największa bieda była, kiedy szkapa dla uwolnienia się od nas i naszej opieki parę kroków w wodę dalej poszła.

- Utopi się! Utopi! - wrzeszczał Piotruś i aż siniał i przysiadał na ziemię, obu się rękami brzucha własnego trzymając. Brnęliśmy tedy po nią i za ogon ku brzegowi ciągnęli, po czym, zziajani, zmęczeni, wracaliśmy do domu, szkapa naprzód, my za nią, mokrzy, ociekający wodą, jak topielcy.

Dziecko, Bijatyka, Rozpacz, Koniec świataI tę to naszą kochaną szkapę ojciec by sprzedać miał?

Było to w naszym rozumieniu coś, jakby skończenie świata.

Zaraz też, wyleciawszy do sieni, palnąłem Felka w ucho, on mnie na odlew w kark, ja znów, nie bawiący, grzmotnąłem go w plecy, on znów mnie pięścią w bok, aż mi świeczki w oczach stanęły. Zaczem my się obaj za czupryny chwycili i splątali, jak kłębek, potoczyli razem do progu. A taka w nas żałość była, taka z tej żałości srogość, że żaden pary nie puścił, nie pisnął nawet.

Zaraz też nam się po tej dzierce lżej na sercu stało.

Choroba, Cierpienie, Rozpacz, BiedaJużeśmy do izby wrócili, bo zimnisko ze dworu gnało, a ojciec precz jeszcze perswadował matce:

- Tera ci się za nią siaki taki grosina weźmie; a jak przychudnie, boć już i sieczki ujmuję, to kto co za nią da? Cóż, Anulka! Jak se myślisz, serce?

Matka westchnęła ciężko.

- I cóż ja se mam myśleć, mój Filipie?... Myślę, że nas Bóg ciężko dotknął tą chorobą. Myślę, żem ci się kamieniem u szyi stała i do dna cię ciągnę... O tych sierotach myślę...

Zakryła oczy ręką i zaszlochała głośno. Ojciec całował ją po głowie.

- Anulka!... Serce!... Anulka!... - powtarzał, aż nagle sam ryknął płaczem.

- Siarczyste!... - mruknął za mną Felek, wycierając oczy kułakiem.

Kilka dni minęło, a o sprzedaniu szkapy nie było jakoś mowy.

Matka miała się coraz gorzej. Jej ciężki, chrypiący kaszel z twardego snu dziecięcego po nocach nas budził. Raz wraz też zasypiała we dnie, a mimo że się nagle ciepło na świecie zrobiło, febra ją chwilami trzęsła, aż zęby szczękały. Ojciec chodził po izbie zgarbiony, żółty, jakby mu z dziesięć lat życia przybyło, a rękę na nas twardą miał i o byle co do czubów nam sięgał, aleśmy się tam wiele nie nastręczali, dużą część dnia spędzając w stajence.

Miłość, Dziecko, KońOd kiedy zagroziła nam możność utracenia szkapy, stała się nam ona podwójnie drogą. Rozrzewniało nas teraz każde jej parsknięcie, każde ruszenie ogonem.

- O... je! - wołał Piotruś, wpatrzony w nią z zachwytem, gdy zanurzała w żłobie łeb swój wielki, a podniósłszy go, żuła gołą sieczkę, mrużąc zdrowe oko.

- O... pije! - wołał, gdy łeb wsadzała do starego wiaderka, aby żłopnąć raz i drugi wody, którąśmy jej przynosili własnoręcznie.

Ja i Felek siadaliśmy z obu jej stron na żłobie i, machając nogami, przyglądaliśmy się całymi godzinami każdemu jej ruchowi.

Ziemniaki nawet, któreśmy teraz już co dzień bez okrasy mieli, tuśmy przynosili, aby razem ze szkapą obiad jeść, chociaż dzielić się z nią nie było czym, bo nam samym jakoś się coraz szczuplej dostawało.

Weselej też było w stajence, niż w izbie, bo słońce w same zęby świeciło tu nam przez drzwi, na ścieżaj otwarte, a do suteryny od naszego kąta, jak rok długi, nie zajrzało nigdy.

Lekarz, Choroba, Bieda- Ależ tu zimno u was! - mówił pan doktór, zachodząc do matki. - I wilgoć straszna! Powinniście się postarać o suchą i ciepłą izbę dla żony - dodawał, gdy go ojciec wyprowadzał do sieni - żona wasza nie może w takiej izbie leżeć. Powietrze fatalne, zgniłe, żadnej wentylacji, żadnego światła. Powinniście przecież dbać o kobietę, kiedy chora. Z nią coraz gorzej i musi być gorzej w takich warunkach.

Ojciec gryzł wąsy i milczał ze spuszczoną głową.

- Mleka by też jej trzeba świeżego, mięsa, wina kieliszek czasem... Tu lekarstwa nic nie poradzą, tu dietę trzeba posilną prowadzić...

Poszedł już, już i na drugą ulicę skręcił, bom patrzył za nim, a ojciec precz jeszcze w sieni stał, w ziemię patrzył i wąsy gryzł.

Aż nagle się poruszywszy, koszulę na piersiach szarpnął, woreczek ze szkaplerzem rozerwał, i dobywszy z niego srebrny pieniądz z Matką Boską, mnie po węgle i po mleko posłał, przykazując, żebym nie powiadał matce, jak i skąd.

Mieszczanin, Rodzina, HandelNazajutrz w południe zabieraliśmy się właśnie do przedstawienia, i już się Felek na szkapę gramolił, gdy nagle ojciec do stajenki wszedł, a za nim pan Łukasz Smolik, chrzestny Piotrusia naszego, dorożkarz z Pragi. Zaraz mnie coś tknęło, więc szturchnąłem Felka, i obaj stanęliśmy, jak trusie.

Pan Łukasz, próg przestąpiwszy, bat swój w kącie postawił, ogromny kościsty nos w połę kapoty granatowej utarł i, wyciągnąwszy chudą długą szyję, tabakę z wolna zażywał. Człowiek to był już stary, wysoki i dobrze zgarbiony; oczki miał małe, czarne, świdrowate, brwi krzaczaste i chudy, zarastający od spodu podbródek. Pod jego kościstym nosem sterczały żółte, saperskie wąsy, którymi, biorąc tabakę, jak królik, poruszał. Spod wielkiej granatowej czapy wyglądały sine, białawym puszkiem porośnięte uszy, z których prawe ozdobione było srebrnym kolczykiem. Do nas zaglądał pan Łukasz rzadko, choć go kumoterstwo z nami łączyło; mówiła o nim matka, że kutwa, że na groszach siedzi; czasem znów przepowiadała, że wszystko Piotrusiowi zapisze, bo wdowiec bezdzietny był.

KońKiedyśmy się tak, oniemiawszy nagle, przypatrywali panu Łukaszowi, ojciec - jakby nas nie widział - do żłobu prosto poszedł, szkapę odwiązał i po zadzie ją dłonią uderzył.

- A no, stara! - zawołał, obracając ją łbem do światła. Szkapa zmrużyła zdrowe swoje oko, a ślepym, osłupiałym, szeroko otwartym zdawała się patrzeć gdzieś daleko, daleko.

Pan Łukasz, szczyptę tabaki u nosa trzymając, zaczął się słodko uśmiechać, a przekrzywiwszy głowę, patrzył na szkapę to z lewej, to z prawej strony.

- He!... He!... He!... A co to kumeczek przedawać chcesz?... Skórę czy kości?

Spojrzał ojciec posępnie spod oka, i zaraz mu się wąsy podniosły, ale przełknął tylko ślinę i rzekł:

- Skóra i kości zarobią u was, kumotrze, na mięso. Byle temu pochlebić trochę owsem, to to będzie, jak kluska, okrągłe.

- A bodaj też kumeńka!... - rozśmiał się pan Łukasz! - Pochlebić! Pochlebić! Ale to owies drogi tera, kumeńku. Pięć złotych ćwiarteczka, kumeńku! I siano też drogie...

- A drogie - rzekł obojętnie ojciec, ale widziałem, że mu się oczy zapaliły.

- Nastąp! Noga! Ano!... - zawołał, uderzając szkapę, która przestąpiła wlokące się za nią postronki.

- He!... He!... He!... - rozśmiał się słodziej jeszcze pan Łukasz. - I szpacik, widzę, jest...

- A jest! - odparł ojciec krótko, suchym głosem.

Pociągnąłem Felka za rękaw, jako że bezpieczniej mi się zdało bliżej drzwi się trzymać, ale mnie tylko łokciem pchnął i szeroko otwartymi oczyma to na ojca, to na przybyłego patrzył.

- U-u-u... szpat psia... - mówił tymczasem pan Łukasz, wyciągając obrastający podbródek z żółtej bawełnianej chustki. - U-u-u... szpat!... i ustami cmokać zaczął. Nie wyjdzie już ona z niego, nie! - dodał, wciągając niuch tabaki i kiwając głową.

Ojcu podnosiły się wąsy coraz wyżej, aż je ręką w dół szarpnął.

- Ja jej tam kumotrowi nie wpieram! - rzekł, patrząc w ziemię. - Dla mnie ona i ze szpatem dobra! Żeby nie choroba kobiety, to bym kobyły pewno nie puszczał między ludzi! Toć żywicielka nasza.

Pan Łukasz zmilczał, a schyliwszy się, dłonie na kolanach oparł i po nogach szkapie patrzył.

- Łogawa może?... He!... He!... He!... - rozśmiał się pytająco.

- Łogawa! Ta kobyła łogawa! - krzyknął ojciec, a już cały stał w ogniach. - Żeby mnie tak Bóg skarał, jak ona łogawa! Pokaż, kumoter?... Gdzie ona łogawa?...

- No... no!... - uśmiechał się słodko pan Łukasz- ja też tylko się pytam, boć to przy kupnie konia, jak przy żeniaczce: czego nie dopatrzysz okiem, to dopłacisz workiem...

- Ja ta nie machlerz - rzekł porywczo ojciec, a już mu ręce latać zaczęły. - Ja ta nikogo omachlować nie chcę! Co prawda, powiem, a co nieprawda - nie.

- A co ona?... Ślepa?... - zapytał nagle, prostując się, pan Łukasz i, rozsunąwszy palcami zmartwiałą powiekę szkapy, z bliska jej w oczy zajrzał.

Poruszył się Felek, a przestąpiwszy z nogi na nogę, szczypnął mnie w słabiznę, tak żem omal nie wrzasnął.

- A ślepa - odrzekł na podziw spokojnym głosem ojciec, choć znów mu się wąsy zjeżyły. - Na lewe oko ślepa. Takem ją już kupił i taka je. U mnie ta nie oślepła.

- He! He! He!... - rozśmiał się słodko pan Łukasz i znów do tabaki sięgnął.

- Tak mi też, kumeńku, mów! Ślepa!... U-u-u... szpetnie ślepa!... U-u-u!...

Otrząsnął palce i tabakierkę schował.

- Jak ona ślepa jest - rzekł, pociągając nosem - to znów inszy interes, insze gadanie...

Po twarzy ojca przeleciał nagły ogień.

- A cóż tam za insze gadanie ma być? - rzekł porywczym nieco głosem. - Ślepa, to ślepa! Przecie jej kumoter na książce uczyć nie da, do szkoły nie pośle. A ja kumotrowi powiadam, że druga ślepa szkapa lepsza je, niż ta widząca. A to kobyła dróżna taka, żem, jak żyjący, przez tyle lat, dróżniejszej nie widział.

- Ale... ale!... - śmiał się słodko pan Łukasz. - Bogdaj cię też, kumeńku, z taką mową. Toć byś ty, kumeńku, wmówić we mnie chciał, że ślepa szkapa najlepsza.

- Najlepsza - nie najlepsza! A równo com dróżniejszej kobyły nie widział, tom nie widział. A co o wmawianiu to najmniej, bom przecie katolik, nie Żyd.

Ojciec mówił z wolna, hamując się, ale głos mu kipiał.

Nagle, jakby nas dopiero co zobaczył, chwycił Felka za kark i, pchnąwszy go we drzwi, krzyknął:

- A nie pójdziecie wy mi stąd, psienogi?...

Dmuchnęliśmy, jak wiatr, ze stajenki i, jak wiatr, do izby wpadli.

ObyczajeW parę pacierzy potem wszedł ojciec uspokojony wraz z panem Łukaszem, jako że nie godzi się o bydlę targu przybijać inaczej, tylko w izbie, pod dachem; cygany tylko nie pilnują tego. Zaraz też zaczęli sobie rękę dawać, pan Łukasz przez połę swej dorożkarskiej kapoty, ojciec przez spencer, co mu w strzępach na grzbiecie wisiał.

- Bóg świadkiem - mówił ojciec - żebym obcemu, a jeszcze też Żydowi, za żadne pieniądze kobyły tej nie sprzedał. Tak wiem, przynajmniej w dobre ręce idzie.

- A jakby, nie daj, Boże - tu głową wskazał na matkę, która, jak martwa, z zamkniętymi oczami leżała - no, toć człowiek nie kamień, toć już tak po przyjacielstwie darmo wywiozę...

Nie odrzekł ojciec nic, ani w tę, ani w tę stronę, tylko oczy spuścił, i wąsów szarpnął, a matka obudziła się z jękiem. Może nie spała nawet.

Kiedy pan Łukasz, zgiąwszy się we dwoje, z izby za ojcem wychodził, rzuciliśmy się w te pędy, żeby do szkapy lecieć.

Ale ojciec odwrócił się nagle:

- Ani mi nosem za próg! - krzyknął ostro. - W izbie siedzieć...

I trzasnął drzwiami.

Byliśmy, jak ogłuszeni. Patrzyłem na Felka, a on patrzył na mnie; oczy robiły mu się coraz większe, coraz przeźroczystsze, usta i broda, jak w febrze, latały, aż, schwyciwszy się obu garściami za włosy: - Siarczyste! - krzyknął i zaniósł się wielkim płaczem.

Zaczęły się teraz dobre czasy. W izbie zrobiło się ciepło, grzyby po ścianach róść przestały, od sklepikarki pożyczyliśmy drugiego kaganka na kaszę.

Tylko, że bez szkapy okrutnie się nam widziało smutno, a co który na stajenkę spojrzał, to mu świeczki w oczach stawały. Choroba, Śmierć, MatkaA i matka jakoś nie miała wskórania.

- Już ja będę umierać, Filipie... - mówiła takim cichuchnym głosem, jak ten wiatr letni. - Już się ty nie kosztuj na mnie.

To znów ni z tego, ni z owego jej się poprawiało; wołała, żeby jej piwa zagrzać, albo i mleka z masłem, a Piotrusia sama myła, czesała; opowiadała nam wtedy, jak to ona ozdrowieje, jak do Częstochowy pójdzie, jak nas ze sobą zabierze, jakie to my tam zobaczymy wieże, jaki kościół, jakie granie na organach będzie. A miała wtedy płomień na twarzy, a oczy świeciły jej, jak próchno. Bywało tak zwykle wieczorem.

Ale, gdy przyszedł ranek, leżała, niby bez duszy, co dzień bielsza, a jak ta mgiełka przezroczysta. Ani w niej głosu, ani w niej tchu, ani żadnego chcenia. Porywa się ojciec, ucho do ust przykłada, przykazuje nam cicho być - i słucha. Aż westchnie głośno, jakby sam nagle ożył, i oczy do tego czarnego krzyża nad łóżkiem podniesie.

Aż raz się nie dosłuchał jakoś.

DuchMatka umarła w nocy tak cicho, że nikt nie słyszał nawet.

Piotruś przy niej tej nocy spał, a i on nie słyszał. Wyszła z niej duszyczka, jak para; ani się tyle nie załomotała, co wróbel, kiedy odlata.

Więc, kiedy ojciec, oderwawszy głowę od jej wyschłych piersi, krzyknął, że matka nie żyje, stanęliśmy przed łóżkiem w wielkim zadziwieniu, patrząc na posiniałe usta, to na Piotrusia, który przy jej zimnych, sztywnie wyciągniętych nogach spał ciepły, rumiany, perlistym potem na czołku okryty... Taki ci pędrak, że go śmierć łokciem trąciła, a on nic.

Żałoba, Śmierć, Dziecko, Sierota, Sąsiad, WdowiecZaraz się w naszej izbie tumult wielki zrobił, sąsiadek się naschodziło, zaczęły radzić, głowami kiwać, wzdychać, a że nam ojciec tego dnia kaszy nie gotował, a Piotruś jeść płakał, więc go sklepikarka wzięła do siebie, a i nam po bułce dała.

- A to ci baba skruszała! - szepnął Felek, po czym ją zaraz pocałował i bosymi nogami szastnął w zamaszystym ukłonie.

MatkaCały ten dzień było mi tak, jakby mi kto do ucha szeptał: „Nie ma już matki!... Umarła już matka..." To zaraz wycierałem pięściami oczy, bo mi się okrutnie płakać chciało.

Mimo to jednak bawiliśmy się tego dnia doskonale, bo taka u nas ciżba była, jak na Ordynackiem. Jak zapamiętam, nigdym nie widział tylu ludzi w naszej suterynie; co kto przejdzie koło nas, to po głowach głaszcze, to się lituje, to pociąga nosem.

Wczoraj jeszcze w całej kamienicy nikt na nas inaczej nie wołał, tylko łobuzy, albo urwipołcie; a dziś, jakby im kto gęby miodem posmarował: „Sieroty! Sieroteńki! Niebożątka!..."

A Felek tylko się nastawia, a oczami mruga, a co kto przejdzie, to mnie poszturchuje.

- A to ci komedyje! A to tyjatr!... - szepcze i w ściśniętych pięściach robi dwie skandaliczne figi, a język sam mu się spoza zębów wysuwa, cienki i ostry, jak żądło.

Ojciec tymczasem, jak nieprzytomny, po izbie chodził, co weźmie, to położy, choć się tam w tej pustce nie było wielce czego jąć.

A baby nuż się po naszej biedzie rozglądać, nuż jedna drugiej na ucho szeptać, nuż ramionami ruszać, a głową trząść i stękać... Myślałem, że temu nigdy końca nie będzie, aż się nareszcie rozeszły, bo im obiad z garnków kipiał.

TrupŻeby nie to ludzkie litowanie, to byśmy i nie czuli tak bardzo, że matka umarła. Z pół roku już się nie podnosiła w tej chorobie, a w ostatnich czasach tak samo cichutko na pościeli leżała, jak i teraz. I teraz, kiedym na nią patrzył, zdawało mi się, że spod rzęs za Piotrusiem oczyma wodzi i uśmiecha się leciuchno i co tylko ma powiedzieć: „Gdzie on tam gruby, biedaczysko!" Zupełnie jak dawniej; tylko, że się tak świece nie paliły przy niej...

To Felek, który się przez cały dzień szastał i nastawiał i z ludzi wydziwiał, a mnie w boki szturchał, siedział teraz na sienniku, w otwartej na piersiach koszulinie, rękami sterczące kolana objął, patrzył w pustą izbę i płakał.

Koń, Dziecko, MiłośćTrzeciego dnia, spaliśmy jeszcze pod maglą w sionce, gdzie nam ojciec siennik zaciągnąć kazał, kiedy we śnie usłyszałem jak gdyby znajome rżenie.

Zerwałem się; serce mi biło, jak młotem.

Rżenie odezwało się znowu.

- Felek! Szkapa rży! - krzyknąłem, chwyciwszy go za ramię.

Szarpnął się i na drugi bok przewrócił, ale, gdy znów słyszeć się dało, porwał się on także, na sienniku siadł i, szeroko otworzywszy oczy, słuchał...

Przeciągłe ciche rżenie odezwało się raz jeszcze.

- Szkapa! - wrzasnął Felek i, porwawszy na siebie katankę, ku schodom suteryny się rzucił.

Zacząłem się na gwałt odziewać, a tak mi ręce latały, żem do żadnego guzika trafić nie mógł.

- Wstawaj, Piotruś - wołałem - wstawaj! Szkapa przyszła!

I trząsłem nim, jak wiązką słomy, bo się niełatwo budził.

Istotnie, przed bramą, zaprzężona do prostego, zasłanego kilimkiem woza, stała nasza szkapa. U karku jej wisiał już Felek, objąwszy ją oburącz, o ile dostać mógł; przy wozie stał pan Łukasz Smolik i częstował stróża tabaką.

Podnieśliśmy zaraz wrzask nie do opisania.

- Szkapa! Nasza szkapa! Nasza droga, kochana, stara! - wołaliśmy na przemian, głaszcząc ją, klepiąc, tuląc się do niej, gdzie kto mógł. Piotruś gwałtem gramolić się chciał na nią.

- Stęskniła się bez nas szkapa, co?... Przyszła do nas szkapa?... Przyszła?... Poczciwa, dobra, stara szkapa nasza.

I nuż jej zaglądać w zęby, nuż jej obmacywać nogi, nuż jej grzywę palcami czesać. Ani nam w myśli powstało, po co ta szkapa do nas przyszła, na co to wóz ten czekał.

Ale i ona poznała nas także, i ona cieszyła się nami: przednią nogą, którą szpat znacznie pogrubiał, uderzała po bruku wesoło, ochoczo, jakoby krzesząc dla nas iskierki radości; łeb jej to podnosił się, to schylał, nozdrza parskały raźno; to znów na głosy nasze i śmiechy strzygła uszami, wyciągała szyję, a donośne jej rżenie przenikało nas niewymowną rozkoszą.

PogrzebRżenie to zlewało się w jedno z trynitarskim dzwonem, który w tej chwili posępnie bić zaczął. Jednocześnie rozległ się z suteryny głuchy odgłos młotka. Aniśmy się spostrzegli, kiedy na wozie ustawiono trumnę.

- Wio! - zawołał pan Łukasz. Szkapa ruszyła, a my przy niej kłusem.

Na rogu ulicy obejrzałem się: gromadka sąsiadek i przechodniów już się rozproszyła, a za wozem, na którym pan Łukasz siedząc powoził, szedł ojciec sam, z czapką w ręku i zwieszoną głową.

Co do nas, biegliśmy tuż przy szkapie wesoło, ochoczo, ani na chwilę nie przerywając rozmów i pieszczoty. Poranek był majowy, promienie słońca zalewały blaskiem ulice, most, Wisłę; z każdego gzymsu świerkały wróble. Głośniej wszakże, niż wróble, szczebiotała nasza gromadka.

- Dzisz, Wicek - wołał Felek - jak ci to zgrubiała! Jakie ci to boki wyłożone ma?... Dzisz, jakie ci nowe naszelniki... jaki ci kantar...

I my znów dalej chórem:

- Szkapa! Nasza szkapa! Nasza droga, stara szkapa!

Vanitas, Przemijanie, DzieckoLudzie oglądali się za nami. Dziwnym się wydawał ten pogrzeb, z trójką tak dobrze bawiących się dzieci na czele. Zwłaszcza na moście, gdzie wolniej w tłoku trzeba było jechać, robił nasz orszak pogrzebowy szczególne wrażenie.

Przechodnie stawali i wzruszali ramionami. Parę razy nawet krzyknął na nas pan Łukasz, żeby za wozem iść, aleśmy ani na krok szkapy odstąpić nie chcieli.

Słońce przygrzewało coraz silniej, droga stała się piaszczysta, żmudna; szkapa ciągnęła swój ciężar z pewnym wysileniem: zdrowe jej oko mrużyło się od blasku, na ślepym, osłupiałem, siadały rozdrażnione gorącem muchy. Natychmiast ułamaliśmy kilka wierzbowych witek i zaczęli ją skwapliwie oganiać. Sami nie czuliśmy zmęczenia. Boso, w lichych szarawarkach i kurtkach łatanych dreptaliśmy obok szkapy wesoło, ochoczo, a krzyże cmentarne wciąż rosły a rosły przed nami...

GróbŻe trumny nie miał kto nieść, puszczono nas z wozem za bramę. Ale tu czekać trzeba, gdyż grabarz dołka nie skończył kopać i dopiero teraz pośpiesznie wyrzucać zaczął z niego żółty piasek. Natychmiast zaczęliśmy rwać dla szkapy szczaw zajęczy i soczystą babkę, której pełno było na drożynie. Chrystus Tymczasem ojciec z panem Łukaszem zdjęli z wozu trumnę i postawili ją nad brzegiem dołka. Nie musiała być ciężką, bo kumoter, choć stary, prosto pod nią stał; a jednak ojca tak zgięła do ziemi, jak ten krzyż padającego Chrystusa, com go na stacjach bernardyńskich widział.

KsiądzZaraz też brzęknął cienkim głosem dzwonek, a w chwilę potem przyszedł ksiądz w komeżce i kościelny z krzyżem i kropidłem. ModlitwaSpojrzał na nas ojciec surowo, więc my poklękli z Felkiem, trzymając w pięściach pęki świeżej trawy. OjciecPan Łukasz i ojciec poklękli także, grabarz kończył robotę. Raz, dwa, trzy, odprawił ksiądz swoją łacińską modlitwę, wspomniał imię i nazwisko matki, Ojcze nasz mówić kazał, sam zacząwszy głośno.

ŁzyPodniósł ojciec twarz i obie ręce w niebo; z jego oczu padały łzy ciężkie, grube. Felek, tuż przy mnie klęcząc, trzepał pacierz z wzrokiem utkwionym w szkapę.

Zrobiła się cisza taka, że słychać było leciuchne szmery wierzby i cykanie świerszcza.

- O, je!... je!... - rozległ się nagle wśród tej ciszy cienki głos Piotrusia, który pełne rączyny trawy i wiosennego kwiecia szkapie przed pyskiem trzymał, rozsypując bratki polne i białe stokrocie. Szkapa delikatnie z rąk dziecka brała wargami trawę i żuła ją, przechylając łeb, melancholicznie zwróciwszy ślepe, zbielałe oko w słońce. Spojrzał ksiądz, zmarszczył się ojciec, a ponieważ najbliżej klęczałem mu pod ręką, silnie mnie za ucho pociągnął.

Wnet Felek zaczął się rozgłośnie pięścią w pierś bić, na znak, jako już pacierz i wszystko, co do niego należało, dokumentnie skończył, zaczem, zerknąwszy na ojca, chyłkiem do szkapy pomknął, a i na mnie kiwnął. Ksiądz też, trumnę pokropiwszy, z czego i nam się niecoś poświęcenia dostało, z kościelnym odszedł.

Dołek jeszcze nie był wybrany. Grabarz na glinę natrafił i po trochu ją tylko, jak masła na chleb, na łopatę brał.

Ojciec modlił się ciągle. Wszakże panu Łukaszowi pilno widać było, bo raz wraz tabakę niuchał i na wóz pozierał, a w głowę się drapał, aż się ścisnęli, potrzęśli raz i drugi z wielkim przyjacielstwem, po czym kumoter do szkapy poszedł.

Jużeśmy ją wystroili, jakby pannę młodą. Świeże, rozkwitłe gałęzie akacji sterczały jej za uszami, za uprzężą, za chomątem, gdzie tylko co wetknąć się dało. Pęk żółtych mleczów tkwił nad czołem, pod skrzyżowym rzemieniem. Z grzywy opadały ostróżki i zajęcze maczki. Resztę zieleni trzymaliśmy w rękach, aby szkapę od bąków opędzać.

Zaczął się teraz prawdziwy tryumfalny pochód.

Najpierw kroczył Piotruś, nie patrzący drogi, nadeptując małe, świeże, z żółtego piasku sypane grobki dziecięce, ile razy się na wóz obejrzał. Za Piotrusiem szkapa - wyrzucała z cichym parskaniem łbem, obciążonym kwieciem i zielenią, ja zaś i Felek, jak giermkowie, po lewej i po prawej stronie. Wóz toczył się z wolna, to podnosząc się, to opadając na zapadłych grobach, a za nami, z głuchym, coraz głuchszym łoskotem, padała ziemia na matczyną trumnę.

# data[].attributes.attachment_link.title
Maria Konopnicka, Nasza szkapa :: Wolne Lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Czas, JedzenieZaczęło się to od starego łóżka, cośmy na nim we trzech sypiali. Ojciec, Rodzina Koń, Praca Tego dnia ojciec zły czegoś z rzeki wrócił i, siadłszy na ławie, ręką głowę potarł. Pytała się matka raz i drugi, co mu, ale dopiero za trzecim razem odpowiedział, że się ta robota koło żwiru skończyła i że szkapa tylko piasek wozić będzie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 326 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy!

Jak nam pomóc?

1. Wpłacając niewielką, comiesięczną darowiznę. Stałe wpłaty mają wielką moc, bo dają bibliotece stabilność! Z góry dziękujemy!

2. Przekazując na Wolne Lektury 1% podatku. To nic nie kosztuje, wystarczy podać w formularzu PIT numer KRS: 0000070056 i organizacja: fundacja Nowoczesna Polska.

3. Zamieszczając informację o zbiórce na Wolne Lektury w mediach społecznościowych. Czasami wystarczy jedno dobre słowo!

W Wolnych Lekturach często mawiamy, że nasza praca to „czytanie dzieciom książek". Robimy to od 12 lat. Dziś Wolne Lektury potrzebują Twojej pomocy - bez wsparcia nie będziemy mogli tego robić dalej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 326 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy! Jak nam pomóc? 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 321 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy!

Jak nam pomóc?

1. Wpłacając niewielką, comiesięczną darowiznę. Stałe wpłaty mają wielką moc, bo dają bibliotece stabilność! Z góry dziękujemy!

2. Przekazując na Wolne Lektury 1% podatku. To nic nie kosztuje, wystarczy podać w formularzu PIT numer KRS: 0000070056 i organizacja: fundacja Nowoczesna Polska.

3. Zamieszczając informację o zbiórce na Wolne Lektury w mediach społecznościowych. Czasami wystarczy jedno dobre słowo!

W Wolnych Lekturach często mawiamy, że nasza praca to „czytanie dzieciom książek". Robimy to od 12 lat. Dziś Wolne Lektury potrzebują Twojej pomocy - bez wsparcia nie będziemy mogli tego robić dalej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 321 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy! Jak nam pomóc? 1.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lektury, które możesz mieć zawsze przy sobie. Korzystaj na komputerze, smartfonie, tablecie i czytniku.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Słowik" Hans Christian Andersen czyta Marcin Sztabiński

# data[].attributes.attachment_link.title
Z albumu Dziadka   historia Józefa Piłsudskiego opowiedziana dla dzieci

# data[].attributes.headline
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek cz. 1

# data[].attributes.subject
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek cz. 1

# data[].attributes.attachment_link.title
NIESAMOWITE PRZYGODY 10 SKARPETEK Audiobook MP3 🎧 Książka dla Dzieci - pobierz ✅

# data[].attributes.attachment_link.title
Karolcia Rozdział 2 : Audiobook z ilustracjami | Lektura szkolna | Siedmioróg TV

# data[].attributes.attachment_link.title
Karolcia, część 1 : Audiobook z ilustracjami | Lektura szkolna | Siedmioróg TV

# data[].attributes.attachment_link.title
Plastusiowy Pamiętnik Audiobook CZ.3 | Maria Kownacka : Lektura

# data[].attributes.attachment_link.title
Plastusiowy pamiętnik Audiobook cz.2 – Maria Kownacka | Lektura klasa 1

# data[].attributes.attachment_link.title
Plastusiowy Pamiętnik Audiobook cz.1 – Maria Kownacka | Lektura klasa 1

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Empik Go: audiobooki - dzieci, młodzież, lektury

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektura szkola "Afryka Kazika" audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
DETEKTYW POZYTYWKA Audiobook MP3 🎧 cz.1 | Lektura klasa 1-3 (pobierz całość).

# data[].attributes.attachment_link.title
[AUDIOBOOK] Mira Jaworczakowa Oto jest Kasia

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Empik Go: Audiobooki i Superprodukcje Audio

# data[].attributes.attachment_link.title
Barbara Kosmowska "Dziewczynka z parku" audiobook. Czyta  Marta Wągrocka

# data[].attributes.body
Jan Parandowski

# data[].attributes.attachment_link.title
Mitologia. Jan Parandowski. Audiobook PL

# data[].attributes.attachment_link.title
Wanda Markowska "Mity greckie" audiobooki

# data[].attributes.attachment_link.title
,,Stary człowiek i morze" polski audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
[AUDIOBOOK] Maria Kownacka Kajtkowe Przygody

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Empik Go:  Young Adult, dzieci i lektury

# data[].attributes.attachment_link.title
Barbara Kosmowska "Pozłacana rybka" audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
Antoine de Saint-Exupery "Mały Książę" audiobook

# data[].attributes.body
TAJEMNICZY OGRÓD

# data[].attributes.attachment_link.title
Frances Hodgson Burnett "Tajemniczy ogród" audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektura szkolna. Kornel Makuszyński "Szatan z siódmej klasy" audiobook. Całość w linku w opisie

# data[].attributes.attachment_link.title
Wanda Markowska "Mity greckie" audiobooki

# data[].attributes.body
BON CZY TON ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Grzegorz Kasdepke "Bon czy ton. Savoir- vivre dla dzieci wyd. 2" audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
"Gorzka czekolada i inne opowiadania o ważnych sprawach" audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
[AUDIOBOOK] Mikołajek i Inne Chłopaki CAŁY AUDIOBOOK PL

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektura szkolna "Dynastia miziołków" audiobook