# data[].attributes.headline
กำหนดการส่งงาน

# data[].attributes.subject
กำหนดการส่งงาน

# data[].attributes.body
Final Project มีรายละเอียดดังนี้
1. ทำเป็นรูปเล่มรายงาน (เพื่อแปลงเป็น E-Book) และ Infographic (เพื่อนำเสนอ)
2. ทำคลิปความยาว 3-5 นาที ทุกคนดูเพื่อให้คะแนน
3. สรุปสาระสำคัญเป็น Info นำเสนอ 2 ส.ค. 65

# data[].attributes.headline
สมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.subject
สมาชิกในกลุ่ม

# data[].attributes.body
1. ให้นักศึกษาใส่รหัสและชื่อ ตามลำดับในภาพ
2. ให้แต่ละคนใส่ข้อมูลที่สืบค้น พร้อมแหล่งที่มา + ไว้ที่ชื่อของตน

# data[].attributes.body
กลุ่ม8
สิ่งที่จะกล่าวถึง — จะศึกษาเรื่องการใช้ชีวิตของชาวมอญ โดยจะยกตัวอย่างชุมชนชาวมอญในปทุม มา 2 ชุมชน
รายละเอียด — เป็นเรื่องของอาชีพ อาหาร สถานที่ เทศกาลหรือกิจกรรมที่ทำร่วมกัน
ประโยชน์ — ได้เรียนรู้วัฒนธรรมใหม่ๆที่ไม่เคยได้รู้ เเละเป็นประโยชน์ในการศึกษา

# data[].attributes.headline
อ่านคำชี้แจง

# data[].attributes.subject
อ่านคำชี้แจง

# data[].attributes.body
จัดทำเป็นไฟล์ doc ส่งใต้กล่องข้อความนี้ภายใน 21.00 น ของวันที่ 20.07.22

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"หนึ่งโคกเขตชื่อตั้ง เมืองปทุม
มอญมากกว่าไทยคุม พวกพ้อง
ทำอิฐโอ่งอ่างชุม ตาลดก ดงนา
ยลแต่มอญไม่ต้อง จิตเพ้อเสมอสมร"

บทนิราศของนายโมรา ทหารกรมมหาดเล็กตลกหลวง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่งขึ้นเมื่อครั้งได้ตามเสด็จประพาสพระราชวังบางปะอิน ทางเรือล่องไปตามลำน้ำเจ้าพระยา เมื่อปี พ.ศ. 2426 และได้ผ่านเมืองสามโคกแห่งนี้
รู้จักสามโคก รู้จักชาวมอญ
จากบทนิราศนี้ทำให้รับรู้ได้ถึงวีถีชีวิตของชาวมอญ ที่ได้มาตั้งรกรากอยู่ที่เมืองสามโคก หรือปัจจุบันก็คือ อ. สามโคก จ.ปทุมธานี หนึ่งในชุมชนชาวมอญที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย โดยประชากรชาวมอญที่มาอาศัยอยู่ที่สามโคกนี้ ได้อพยพเข้ามาในเมืองไทยตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ราวพ.ศ.2202 ซึ่งพระองค์ได้โปรดเกล้าฯ ให้ครอบครัวมอญเหล่านั้นไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน

ต่อจากนั้นชาวมอญก็ยังได้อพยพขึ้นมาอีกหลายครั้ง คือในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช แห่งกรุงธนบุรี และในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กรุงรัตนโกสินทร์ ดังนั้นจากชุมชนขนาดเล็กบ้านสามโคก จึงกลายเป็นเมืองสามโคกในเวลาต่อมา

เมื่ออดีตนั้นชาวมอญสามโคกถือว่ามีความเจริญรุ่งเรืองมาก อาศัยปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา และมีอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาขายจนมีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่รู้จักกันในนามของ "ตุ่มสามโคก" หรือที่ชาวรามัญเรียกกันว่า "อีเลิ้ง" แต่เมื่อโลกก้าวหน้าวิวัฒนาการสมัยใหม่ย่างกรายเข้ามา วิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก ก็เริ่มแปรเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ตามกาลเวลา

"เดี๋ยวนี้อาชีพมีหลายอย่างหลายแบบ มีอาชีพทำโรงงานเป็นส่วนมาก แล้วก็อาชีพเป็นข้าราชการ ส่วนอาชีพเก่าแก่อย่างการปั้นโอ่งก็ยังพอมีให้เห็นอยู่บ้าง แต่น้อยเต็มทีไม่มากเหมือนแต่ก่อน" ลุงบุญชู ทองประยงค์ อายุ 76 ปี ชาวมอญสามโคกตั้งแต่เกิด ที่สามารถพูดและอ่านภาษามอญได้เป็นอย่างดี ถ่ายทอดความเป็นชาวมอญสามโคกให้ฟัง

ลุงบุญชูบอกว่า เดี๋ยวนี้ความเป็นชาวมอญสามโคกยังคงมีอยู่ ถึงแม้ว่าจะไม่มากเหมือนเมื่ออดีต แต่ชาวมอญที่นี่ยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ของชาวมอญไว้ให้ลูกหลานได้รู้จัก อย่างเช่นการอาราธนาศีล อาราธนาธรรมก็ใช้ทั้ง 2 ภาษา สุดแล้วแต่เจ้าภาพจะเป็นมอญหรือเป็นไทย เป็นมอญก็ใช้ภาษามอญ เป็นไทยก็ใช้ภาษาไทย แล้วก็การที่ออกจะไปทำบุญที่วัดก็ยังดำเนินแบบวิถีชาวมอญอยู่

"ชาวมอญที่สามโคกเริ่มมีการรวมกลุ่มกันเพื่อรักษาวิถีชีวิต ประเพณี และวัฒนธรรมของชาวมอญไว้ อย่างเรื่องของการจัดการท่องเที่ยวให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาถึงวิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก ก็ถือว่าเป็นเรื่องที่ดี ที่จะทำให้คนอื่นได้รู้จักชาวมอญสามโคกมากขึ้น ก็อยากจะชวนให้ทุกคนมาเที่ยวที่สามโคก" ลุงบุญชูกล่าวเชื้อเชิญด้วยใบหน้าที่ยิ้มแย้ม
เยือนสามโคก เที่ยวท่องวีถีมอญ
สำหรับการเดินทางมาเที่ยวชุมชนมอญที่ อ.สามโคก จ.ปทุมธานีนี้ นักท่องเที่ยวสามารถเลือกเดินทางมาเที่ยวได้ทั้งทางบกและทางน้ำ ที่สามโคกแห่งนี้มีสถานที่ท่องเที่ยวที่ให้ความรู้เกี่ยวกับชาวมอญสามโคกที่น่าสนใจมากมาย

อย่างที่ โบราณสถานเตาโอ่งอ่าง ที่มาของชื่อสามโคก อันเกิดมาจากเนินซากเตาเผาสมัยโบราณ 3 เนิน หรือ 3 โคก ตั้งห่างจากแม่น้ำเจ้าพระยาประมาณ 100 ม. เตาเผาโบราณนี้มีขนาดใหญ่และสมบูรณ์มากที่สุด ภายในมีเศษภาชนะหินเผา เครื่องถ้วยชาม เศษอิฐมอญ ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยชามจีน กระจายอยู่ทั่วบริเวณ

จากนั้นมากันที่ วัดสิงห์ วัดเก่าแก่คู่เมืองสามโคกตั้งแต่อยุธยา ภายในวัดมีสิ่งที่น่าสนใจมากมาย ไม่ว่าจะเป็นโบสถ์เก่าแก่ที่กำลังบูรณะใหม่ ใกล้กับโบสถ์มีโกศบรรจุอัฐิหลวงพ่อพญากราย พระมอญธุดงค์ ซึ่งเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัด ใกล้กันนั้นยังมีศาลาดิน วิหารไม้ทรงไทยที่ภายในมีหลวงพ่อโต พระพุทธรูปลงรักปิดทองปางมารวิชัยศิลปะอยุธยา และหลวงพ่อเพชร พระพุทธรูปปางไสยาสน์ นอกจากนี้บนกุฏิวัดยังมีโบราณวัตถุศิลปะมอญเก็บรวบรวมไว้เป็นจำนวนมาก อาทิ พระพุทธรูปต่างๆ ข้าวของเครื่องใช้ชาวมอญ ตู้พระธรรมลายรดน้ำ ฯลฯ

จากวัดสิงห์มาลงเรือที่วัดสามัคคิยาราม เพื่อล่องแม่น้ำเจ้าพระยา ชมวิถีชีวิตชาวมอญที่นิยมปลูกบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำ และมาขึ้นฝั่งที่ วัดศาลาแดงเหนือ เป็นวัดที่มีความน่าสนใจตรงที่มีเจดีย์มอญบรรจุพระเกศธาตุของพระพุทธเจ้า มีหอพระไตรปิฎกศิลปะแบบมอญ และมีข้าวของเครื่องใช้โบราณอย่างเครื่องกรองน้ำโบราณ อันเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านให้ได้ชมกัน

พอออกจากวัดก็เดินตรงไปยัง หมู่บ้านวัฒนธรรมบ้านศาลาแดงเหนือ เป็นหมู่บ้านที่มีวิถีชีวิตแบบชาวไทย-รามัญ ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่ยังรักษาประเพณี วัฒนธรรมของชาวมอญไว้ ชาวบ้านที่นี่รักความสงบ รักษาศีลและวัฒนธรรมที่ดีงามของชาวพุทธ ยังคงไปวัดฟังสวดมนต์ภาษามอญที่วัดศาลาแดงเหนือทุกบ่ายสามโมงเป็นประจำ

จากนั้นลงเรืออีกครั้งตรงไปยัง วัดท้ายเกาะใหญ่ เพื่อไปชมเจดีย์มอญ ที่สร้างตามแบบเจดีย์ชเวดากองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยและมีความงดงามมาก มีพระพุทธรูปหยกขาว และมีกุฏิเรือนไทยที่สวยงาม และด้านหน้าวัดติดริมแม่น้ำมีศาลาสองหลังต่อกัน ซึ่งเคยเป็นที่ประทับในครั้งเสด็จประพาสต้นของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ ร.ศ. 125

แล้วมาเที่ยวกันต่อที่ วัดเจดีย์ทอง ที่วัดนี้มีพระพุทธรูปหยกขาว ปางมารวิชัยศิลปะมอญประดิษฐานอยู่ ซึ่งเป็นที่เคารพสักการของชาวไทย-รามัญ และมีเจดีย์มอญรูปแบบเจดีย์อานันทะแห่งเมืองพุกาม ประเทศพม่า ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมรายล้อมด้วยกำแพงแก้ว สร้างโดยช่างฝีมือชาวรามัญ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปประทับนั่งห้อยพระบาท ใกล้ๆกันมีเจดีย์ใหม่ที่สร้างขึ้นเพื่อบรรจุอัฐิศิลปะพม่าและมอญผสมผสมผสานกันดูแปลกตาน่าชมยิ่งนัก

และออกจากวัดเดินไปเที่ยว หมู่บ้านวัฒนธรรมบ้านเจดีย์ทอง เป็นชุมชนมอญที่อพยพเข้ามาเมื่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ตั้งบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา โดยปลูกแบบเรือนมอญขวางริมน้ำ และปลูกรั้วโมกตลอดสองฝั่งบ้าน ภายในหมู่บ้านยังคงเก็บรักษาตุ่ม กระบุง เครื่องใช้พื้นบ้านไว้ และบริเวณหมู่บ้านมีการปลูกต้นมะตาด พืชผลที่นำมาปรุงอาหารตามตำรับมอญ

สุดท้ายมาเที่ยวกันที่ พิพิธภัณฑ์บ้านมอญสามเรือน ก่อตั้งขึ้นโดย บุญส่ง โคมลอย ซึ่งเป็นชาวบ้านสามเรือนเชื้อสายมอญ ที่ต้องการสร้างพิพิธภัณฑ์ขึ้นมาเพื่อให้ลูกหลานชาวมอญได้รู้จักบรรพบุรุษของตัวเอง และผู้ที่สนใจจะได้รู้จักชาวมอญสามโคก ตัวพิพิธภัณฑ์มีขนาดเล็กๆ เป็นเรือนมอญขวาง สร้างด้วยไม้ตาลทั้งหลัง ภายในจัดแสดงเรื่องราวการอพยพของชาวมอญ เสื้อผ้า ข้าวของเครื่องใช้ หนังสือ ศิลปวัฒนธรรมของชาวมอญไว้มากมาย ควรค่าแก่การมาเที่ยวชมและสัมผัสกับหลากวีถีชีวิตอันมีสีสัน ของเสน่ห์ของ "มอญสามโคก"

การเดินทางจากรุงเทพฯ มายังอ.สามโคก จ.ปทุมธานี ถ้ามาจากถนนติวานนท์ผ่านห้าแยกปากเกร็ด สี่แยกบางพูนตรงมาข้ามสะพานปทุมธานี แล้วเลี้ยวขวาที่สี่แยกสันติสุข เข้าทางหลวง 3111 ก็จะเข้าเขตพื้นที่อ.สามโคก ติดต่อสามถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ สนง.จ.ปทุมธานี โทร.
0-2581-7667 ศูนย์การท่องเที่ยว กีฬาและนันทนาการจ.ปทุมธานี โทร. 0-2904-6503-4

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง

รู้จัก...แล้วจะรักมอญ ที่ "บ้านมอญบางกระดี่"

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
สัมผัสวิถีชีวิตรามัญ

# data[].attributes.attachment_link.title
สัมผัสวิถีชีวิตรามัญ ที่ "มอญสามโคก"

# data[].attributes.attachment_link.description
"หนึ่งโคกเขตชื่อตั้ง เมืองปทุมมอญมากกว่าไทยคุม พวกพ้องทำอิฐโอ่งอ่างชุม ตาลดก ดงนายลแต่มอญไม่ต้อง จิตเพ้อเสมอสมร" บทนิราศของนายโมรา ทหารกรมมหาดเล็กตลกหลวง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
มอญสามโคก จ.ปทุมธานี
วีรวัฒน์ วงศ์ศุภไทย

มอญสามโคก

สามโคกมีชื่อปรากฏอยู่ ในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาอยู่หลายฉบับ ที่กล่าวถึงการอพยพชาวมอญเข้ามาอยู่ที่สามโคก ในปี พ.ศ. ๒๒๐๓ สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ชาวมอญเมืองเมาะตะมะ ได้อพยพครัวเรือนหนีภัยสงครามเข้ามาประมาณ ๑๐,๐๐๐ คน ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน

บ้านสามโคกจากบันทึก ของฝรั่งต่างชาต ิที่เข้ามาค้าขาย ยังปรากฏในแผนที่แสดงเส้นทางแม่น้ำ จากทะเลอ่าวไทยถึงกรุงศรีอยุธยาซึ่งเขียนโดย "มองซิเออร์ เดอร์ รามา" ได้บันทึกชื่อหมู่บ้านในสมัยอยุธยาที่ทั้งสองฟากฝั่งลำน้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะแผ่นที่ชาวฮอลันดา เขียนขึ้นในปี ค.ศ. ๑๓๒๖ ตรงกับแผ่นดินพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ พ.ศ. ๒๒๖๙ ได้เขียนภาพสัญลักษณ์ เป็นรูปภาพประกอบ ในแผนที่ เช่น ภาพบ้านเรือน วัด โบสถ์ วิหาร เจดีย์ วัง กำแพงเมือง ป้อมค่ายคูเมือง ป่าไม้ ภูเขา ซึ่งทำให้เราได้ทราบที่ตั้งชุมชนหมู่บ้านวัดวาอารามต่าง ๆ ที่สำคัญ ในสมัยอยุธยาที่ตั้งอยู่ริมสองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ได้เป็นอย่างดี ซึ่งหลักฐานในหลายส่วน ไม่อาจหาได้จากพงศาวดาร ซึ่งมีการจดบันทึกไว้เพียงเล็กน้อย บ้านสามโคก ได้ถูกบันทึกไว้ ในแผ่นที่ฉบับนี้ เป็นภาพวาดหมู่บ้านริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่คุ้งน้ำฝั่งตะวันตก โดยมีคำบรรยายในหมายเลขกำกับที่มุมว่า "Potte - Bakkers Drop" หมายถึงหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผา หรือ "หมู่บ้านปั้นหม้อ" ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญของบ้านสามโคกว่า หมู่บ้านนี้ประกอบอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาออกจำหน่าย มีการก่อตั้งโคกเนิน เพื่อสร้างเผาเตาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาขึ้นสามโคก แต่ละโคกก็มีการก่อเตาเรียงคู่ขนานสลับซับซ้อนกันอยู่ ประมาณว่า ทั้งสามโคกมีเตารวมกันไม่น้อยกว่า ๑๕ เตา จากหลักฐานขุดค้นศึกษาทางโบราณคด ีโดยสำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ ที่ จ. สุพรรณบุรี กรมศิลปากร ร่วมกบองค์การบริหารส่วนจังหวัดปทุมธานี และองค์บริหารส่วนตำบลสามโคก เข้าดำเนินงานขุดแต่งจนแล้วเสร็จ ในเดือนมีนาคม พ.ศ ๒๕๔๓ ในบริเวณเนินโคกเตาเผาที่ ๑ พบซากเตาเผาปรากฏอยู่ ๔ เตาเรียงซ้อนกันอยู่ ในเนินเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ที่พบในเตาบ้านสามโคก เป็นของที่ใช้ในชีวิตประจำวันทั่วไปในครัวเรือน เช่น ตุ่มอีเลิ้ง อ่าง ครก กระปุก โถ หม้อน้ำ หวดนึ่งข้าว เตา ชาม ตะคัน ท่อน้ำภาชนะบางส่วน มีการตกแต่งด้วยลวดลายขูดขีด หรือลายกดประทับเป็นลายดอกพิกุล ลายดอกไม้กลีบบัว ลายกระจัง ลายจักร บางชิ้นมีจารึกข้อความเป็นภาษามอญ ซึ่งยังแปลความหมายยังไม่ได้ บางชิ้นมีจารึกข้อความเป็นภาษาไทย อ่านความว่า "หนังสือออกหลวง" แหล่งเตาเผาที่บ้านสามโคก นับเป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาที่ใหญ่ ในสมัยอยุธยาตอนล่าง เป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้กันอยู่ทั่วไปทุกครัวเรือน โดยเฉพาะ "ตุ่มอีเลิ้ง" ซึ่งเป็นตุ่มดินสีแดงไม่เคลือบ ปากเล็กก้นลึก กลางป่อง ซึ่งต่อมาเรียกตามชื่อแหล่งผลิตว่า "ตุ่มสามโคก" ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ ของผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา ของชาวมอญที่บ้านสามโคก

บ้านสามโคก หมู่บ้าน ชาวมอญ สมัยอยุธยา
บ้านสามโคกในปัจจุบันคือ ตำบลสามโคก เป็นตำบลหนึ่งใน ๑๑ ตำบล ของอำเภอสามโคก ตั้งอยู่ริมคุ้งแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก พื้นที่สามโคก มีระยะทางตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาประมาณ ๒ กิโลเมตร มีวัด ๙ วัด แต่ละวัดมีระยะทางห่างกันระหว่างวัด โดยประมาณไม่เกิน ๓๐๐ เมตร ได้แก่ วัดตำหนัก วัดสะแก วัดสามโคก วัดสิงห์ วัดช่องลม วัดแจ้งนอก วัดแจ้งใน วัดป่าฝ้าย วัดไก่เตี้ย มีลำคลองจากแม่น้ำเจ้าพระยา สู่ชุมชนและวัด ๙ สาย มีคลองวัดตำหนัก คลองวัดสะแก คลองเกาะปิ้น คลองบ้านทาส คลองวัดสิงห์ คลองวัดแจ้ง คลองขนอน คลองวัดป่าฝ้าย ลักษณะพิเศษของชุมชนและวัดสมัยอยุธยาของบ้านสามโคกมักจะก่อตั้งลึกเข้ามาจาก แม่น้ำเจ้าพระยา จากบันทึกของฝรั่งต่างชาติในแผ่นที่ เช่น บ้านบางหลวง (Ban bouang) บ้านเตร็จใหญ่ (Ban TretYai) บ้านเหนือ (Ban Niou) บ้านพร้าว (Ban Clas) บ้านสมัคร (Ban Seumac) บ้านกร่าง (Ban Tran)

ชื่อ บ้านเรือนที่ฝรั่งต่างชาติบันทึกไว้ ในแผ่นทีริมสองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ในเขตเมืองสามโคก ในสมัยอยุธยา มาถึงปัจจุบันนี้บางชื่อเปลี่ยนไป เช่น บ้านเตร็จใหญ่ เป็น บ้านใหม่ บ้านปากเตร็จใหญ่ เป็น บ้านกระแซง บ้านเหนือ เป็น ปทุม

สามโคก

ศิลปกรรมแบบ มอญ ที่บ้านสามโคก
มี ข้อน่าสังเกต ในเรื่องศิลปกรรมของชุมชนมอญ ที่บ้านสามโคกในสมัยอยุธยา ไม่ค่อยมีเอกลักษณ์เด่นชัดทางศิลปกรรม ในทางพระพุทธศาสนามากนัก ในเรื่องของพระพุทธรูป เจดีย์ สิ่งก่อสร้างจะมีปรากฏ ในเรื่องของพระพุทธรูป ในลักษณะพระพุทธเจ้าสี่พระองค์ ประกอบด้วย พระกกุสันโธ พระโคนาคม พระกัสสปะ และโคดม ส่วนเจดีย์ไม่ปรากฏรูปแบบเจดีย์มอญเลย ที่บ้านสามโคกวัดทั้ง ๙ วัด มีเจดีย์แบบลังกา และย่อมุมไม้สิบสอง ส่วนพระพุทธรูป ซึ่งพบจำนวนมากตามวัดต่าง ๆ มีพระพุทธรูปศิลาจำหลัก พระพุทธรูปปูนปั้น พระบูชาปางต่าง ๆ หล่อด้วยโลหะ และปั้นด้วยดินเผา ปิดทองลงรัก บนฐานดินเผา ที่ตกแต่งด้วยลวดลายสวยงามปิดทองร่องกระจก และประเภทพระเครื่อง ที่บรรจุตามกรุในเจดีย์วัดต่าง ๆ จำนวนมาก ไม่พบศิลปแบบมอญ แต่เครื่องปั้นดินเผาที่บ้านสามโคก จะมีรูปลักษณืที่เป็นสื่อบ่งบอกได้ชัดเจนว่า เป็นศิลปแบบมอญและมอญเป็นผู้ผลิต เช่น ตุ่มใส่น้ำที่ผลิด ก็เรียกเป็นภาษามอญว่า "ตุ่มอีเลิ้ง" หม้อน้ำแบบมอญ หม้อกลีบมะเฟือง หม้อน้ำก้นกลม ศิลปแบบมอญกลับมาปรากฏเด่นชัด ตามวัดต่าง ๆ ในยุคหลัง คือสมัยรัตนโกสินทร์ วัดมอญมีเอกลักษณ์ และองค์ประกอบที่ชัดเจน เช่น มีเจดีย์แบบมอญ มีเสาหงส์ธงตะขาบอยู่ ในชุมชนหมู่บ้านของชาวมอญ เหตุที่เป็นเช่นนี้ อาจเนื่องมาจากรูปแบบการปกครองที่ต่างกัน ในสมัยอยุธยาที่ปกครองแบบเทวราช สังคมระบบศักดินา ที่เข็มงวดระบบเจ้าขุนมูลนาย ราษฎร ไม่มีสิทธิจะคิดทำ หรือเรียกร้องอะไรได้มากนัก มักจะเป็นผู้ปฏิบัติตามคำสั่งเจ้านายมากกว่า

เศรษฐกิจบ้านสามโคก
ชุมชน มอญ ที่บ้านสามโคก เป็นชุมชนที่ผลิตเครื่องปั้นดินเผา และอิฐมอญออกจำหน่าย เครื่องปั้นดินเผา เป็นของจำเป็นต้องใช้กันทุกครัวเรือน เป็นที่ต้องการของคนทั่วไป ส่วนอิฐนั้น เป็นที่ต้องการของทางการ ในการสร้างบ้านแปงเมือง และก่อสร้างวัดวาอารามต่าง ๆ เศรษฐกิจของบ้านสามโคก ในสมัยอยุธยาอยู่ ในลักษณะเศรษฐกิจในครัวเรือน มีรายได้แน่นอน ต่างกับเศรษฐกิจแบบเกษตรทำนาต้องคอยน้ำคอยฝน ภัยแล้ง น้ำท่วม ไม่แน่นอน เนื่องจากเศรษฐกิจบ้านสามโคกดี จึงมีการปลูกสร้างวัดขึ้น ในชุมชนบ้านสามโคก เป็นจำนวนมาก ด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ในโบสถ์วิหารเจดีย์ จึงเต็มไปด้วยพระพุทธรูป

ชื่อบ้านเรือนและวัดในชุมชนริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา เริ่มเปลี่ยนไปจากสมัยอยุธยา ในสมัยกรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์ ชาวมอญอพยพหนีพม่าเข้ามาเป็นจำนวนมาก โดยมีพระยาเจ่งเป็นหัวหน้า พระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้ไปสร้างบ้านเรือนอยู่ที่สามโคก และครั้นสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ชาวมอญได้อพยพเข้ามาอีก โปรดเกล้าฯ ให้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่สามโคก ชาวมอญที่เข้ามารุ่นหลังนี้เรียกว่า "มอญใหม่" ได้ก่อตั้งบ้านเรือน กระจัดกระจายออกจากบ้านสามโคกอยู่ทั่วไปสองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา รวมกันเป็นชุมชนหมู่บ้าน ชื่อบ้านเรือนวัดวาอาราม เริ่มปรากฏเป็นภาษามอญ โดยตั้งชื่อหมู่บ้านและวัด ให้เหมือนกับชี่อหมู่บ้านในเมืองเดิมของตน เพื่อให้ผู้อพยพมาได้รวมเป็นพวกเดียวกัน ไม่พลัดหลง เช่น บ้านเวียงจาม อยู่ในเขตตำบลท้ายเกาะใหญ่ แปลว่า จรเข้ชุม เป็นหมู่บ้านมอญอยู่ติดกับเมืองเยร์ บ้านเมตารางค์ อยู่ในเขตตำบลเชียงรากน้อยเป็นชื่อแม่น้ำ บีฮะตางค์ ในเมืองเมาะตะมะ บ้านเดิง อยู่ในเขตตำบลเชียงรากน้อย เป็นชือเมืองอยู่ติดกับเมืองมะละแหม่ง แปลว่า บ้านเมืองเก่า เพี้ยปราน วัดศาลาแดง เป็นชื่อวัดและหมู่บ้านใหญ่ อยู่ติดกับเมืองเมาะตะมะ อยู่ในเขตตำบลเชียงรากน้อย เพี้ยเต้อ วัดสองพี่น้อง อยู่ในเขตตำบลบ้านงิ้ว เป็นชื่อหมู่บ้านใหญ่ อยู่ติดกับเมืองเมาะตะมะ เพี้ยเกริ้ก วัดสวนมะม่วง อยู่ในเขตตำบลบ้านงิ้ว เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ อยู่ติดเมืองเมาะตะมะ วัดเมี่ยง แปลว่า รอคอย เป็นหมู่บ้านอยู่ในเมืองมะละแหม่ง วัดเปิ้ง แปลว่า ใบพงที่ใช้ห่อข้าวต้มลูกโยนอยู่ในเกาะคะมานร์ เกาะใหญ่ในอ่าวเมาะตะมะ เกาะปิ่น ชื่อเดิมของวัดสามโคก และเป็นชื่อคลอง เป็นชื่อบ้านเมืองมอญ ในเกาะคะมานร์ หมู่บ้านใหญ่ เป็นศูนย์เรียนภาษามอญ มุ๊ร์เดิง วัดเจดีย์ทอง เป็นชื่อเมืองมอญเมืองมุ๊ร์เดิง และเป็นชื่อเจดีย์องค์ใหญ่รูปร่างแบบเจดีย์วัดเจดีย์ทอง บ้านตองเปาะ เป็นชื่อหมู่บ้านในเขตตำบลสามโคก เป็นชื่อหมู่บ้านมอญในเมืองมุ๊ร์เดิง เรียกว่า บ้านทองเปราะ วัดสำแล เป็นชื่อวัดสัมแลในเมืองมะละแหม่ง อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี บางปะร๊อก เป็นชื่อหมู่บ้าน กวานฮะเรี๊ยะฮะร๊อก แปลว่า หมู่บ้านอ่างปลาร้าอยู่ในเมืองมุ๊ร์เดิง เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี วัดสังลาน เป็นชื่อมาจากเจดีย์มอญศักดิ์สิทธิ์ มีคนเคารพมาก ชาวมอญเรียกว่า จย๊าจสังลา อยู่ในเมืองมะละแหม่ง อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี วัดเกริน เป็นชื่อหมู่บ้านในเมือง สะปิ๊ก เป็นชุมชนเล็ก ๆ อยู่ในเขตเมืองปทุมธานี วัดเกรนา เรียกผิดเป็นบ้านไกลนา เป็นหมู่บ้านใหญ่ในเมืองมะละแหม่ง อยู่ในเขตเมืองมอญ บางตะไนย์ เขียนผิดมาจากภาษามอญว่า บางคะนาย แปลว่า ต้นข่อย ไม่มีชื่อในเมืองมอญ อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี บางกะดี เป็นชื่อหมู่บ้าน ย็อกคะดี หมู่บ้านเล็ก ๆในเมืองเยร์ อยู่ในเขตเมืองปทุมธานี

ชื่อหมู่บ้าน ที่ชาวมอญรวมกันอยู่เป็นหมู่บ้านใหญ่ ๆ ในเขตอำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี ในปัจจุบันนี้ มีทั้งหมด ๑๕ หมู่บ้าน ได้แก่ ท้ายเกาะใหญ่ เมตารางค์ วัดพลับ ศาลาแดง เจดีย์ทอง บ้านเดิง บ้านกลาง บ้านอำพุ บ้านโพธิ์ บ้านท้องคุ้ง สวนมะม่วง สามเรือน บ้านตากแดด บ้านสามโคก บ้านกระแซง ชื่อหมู่บ้านนามเมืองแต่ละยุคแต่ละสมัย ย่อมมีการเปลี่ยนแปลงไปตามภาวะเหตุการณ์ เช่น การอพยพเคลื่อนย้ายหนีภัยสงคราม ทิ้งบ้านเรือนกลายเป็นบ้านร้างเมืองลืม ยุคสมัยต่อมา มีการอพยพผู้คนเข้ามาสร้างบ้านแปงเมือง ชื่อบ้านชื่อเมืองก็เปลี่ยนไป ชื่อบ้านเมืองใหม่ ก็เกิดขึ้นบนรากฐานบ้านเมืองเดิม และเป็นเรื่องยาก ที่จะสืบค้นหาประวัติความเป็นมา ถ้าหากขาดหลักฐานการบันทึก หลักฐานคำบอกเล่า ตำนาน หรือโบราณสถาน โบราณวัตถุ เมืองสามโคกในอดีตก็ถูกรื้อทำลาย โบสถ์วิหารเจดีย์ เพื่อนำอิฐไปขายังกรุงเทพฯ เพื่อสร้างบ้านเมืองวัดวาอารามอย่างรีบเร่ง วัดวาอารามสองฝากฟั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่เป็นวัดสมัยอยุธยา ที่กลายเป็นวัดร้างถูกรื้อลงเป็นอันมาก ว่ากันว่า เรือส่งขายอิฐเมืองปทุมธานี มีมากเป็นอันดับหนึ่ง ครั้งหลังสุดเมื่อสร้างสนามบินดอนเมือง ทางการประกาศรับซื้อรับแลกอิฐกับข้าวสาร อิฐโบราณสถานวัดวาอารามต่าง ๆ ที่เมืองสามโคก ก็ถูกรื้อลงไปขายเป็นครั้งสุดท้าย แม้แต่อิฐหักตามท่าควายของหมู่บ้าน ยังถูกขุดถูกงมไปขายแก่ทางการ

บ้านสามโคกจากชุมชนมอญริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา สมัยอยุธยา กลายมาเป็นเมือง
สามโคก และเปลี่ยนแปลง เป็นเมืองปทุมธานี ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ปัจจุบันคือ จังหวัดปทุมธานี บ้านสามโคกปัจจุบัน เป็นตำบลหนึ่ง ในเขตปกครองของอำเภอสามโคก มีหลายสิ่งหลายอย่างที่มีคุณค่า แก่การเรียนรู้ทั้งเตาเผา ตุ่มอีเลิ้ง โบราณสถาน โบราณวัตถุที่มีค่ายิ่งตามวัดต่าง ๆ ที่เปิดรับ สำหรับนักท่องเที่ยวอผู้มาเยือนเสมอ

# data[].attributes.attachment_link.title
ชุมชนมอญในประเทศไทย - มอญสามโคก จ.ปทุมธานี

# data[].attributes.attachment_link.description
มอญสามโคก จ.ปทุมธานี วีรวัฒน์ วงศ์ศุภไทย มอญสามโคก สามโคกมีชื่อปรากฏอยู่ ในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาอยู่หลายฉบับ ที่กล่าวถึงการอพยพชาวมอญเข้ามาอยู่ที่สามโคก ในปี พ.ศ. ๒๒๐๓ สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ชาวมอญเมืองเมาะตะมะ ได้อพยพครัวเรือนหนีภัยสงครามเข้ามาประมาณ ๑๐,๐๐๐ คน ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน บ้านสามโคกจากบันทึก ของฝรั่งต่างชาต ิที่เข้ามาค้าขาย ยังปรากฏในแผนที่แสดงเส้นทางแม่น้ำ จากทะเลอ่าวไทยถึงกรุงศรีอยุธยาซึ่งเขียนโดย "มองซิเออร์ เดอร์ รามา" ได้บันทึกชื่อหมู่บ้านในสมัยอยุธยาที่ทั้งสองฟากฝั่งลำน้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะแผ่นที่ชาวฮอลันดา เขียนขึ้นในปี ค.ศ. ๑๓๒๖ ตรงกับแผ่นดินพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ พ.ศ.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ประเพณีการหุงข้าวแช่ (เปิงสงกรานต์ )

เป็นประเพณีสงกรานต์ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ(มอญ) มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำเย็นลอยดอกมะลิพร้อมกับจัดอาหารคาวหวานจัดเป็นสำรับแล้วนำออกขบวนแห่ไปถวายพระและญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตอนบ่ายก็จะมีการก่อพระทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลานำน้ำหอมไปสรงน้ำพระขอพรจากพระและยกขบวนไปรดน้ำอวยพรผู้ใหญ่ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมาเป็นประเพณีของชาวรามัญที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ มาจนกระทั่งทุกวันนี้ เริ่มใน เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านจะทำความสะอาดจัดเก็บบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้มีระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ทำการกวนขนม กะละแมซึ่งถือว่าเป็นขนมประเพณีสงกรานต์ที่สำคัญ เป็นขนมที่ใช้ทำบุญและใช้สำหรับต้อนรับ แขกที่มาเยี่ยมเยือน สิ่งที่สำคัญประการต่อไป คือ การเตรียมทำข้าวแช่ ซึ่งมีอยู่ 7อย่าง และ นอกจากนั้น ต้องเตรียมเครื่องอุปโภค บริโภคอื่นๆ ที่ต้องใช้ในการทำบุญและประกอบกิจกรรม ต่างๆ ตอนเย็นของวันที่ 12,13 และ 14 เมษายน ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครัว คือพ่อบ้านจะมีการ เตรียมปลูกศาลเพียงตา มีเสา 4 ต้น ปูพื้นสูงระดับสายตา (สูงเพียงตา) ล้อมฝาสามด้านด้วย ผ้าขาว สะอาด ไม่มีหลังคา ฝ่ายแม่บ้านจะเตรียมทำกับข้าวแช่ไว้ให้เสร็จก่อนหกโมงเช้า และ ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 13,14 และ 15 เมษายน แต่ละครอบครัวจะนำข้าวแช่พร้อมกับข้าวใส่ สำรับไปวางเซ่นถวายบวงสรวงพระอินทร์ พระพรหม เทวดา อารักษ์ต่างๆ ณ ศาลเพียงตา 1 สำรับ พร้อมกับจุดเทียน กล่าวคำอัญเชิญบวงสรวง นำไปถวายพระภิกษุสามเณร 1สำรับ และ นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพไม่จำกัดจำนวนสำรับ ตามแต่สมควร ส่วนที่เหลือไว้รับประทาน ในครอบครัว และสำหรับต้อนรับเชื้อเชิญแขกมิตรสหายมาร่วมรับประทาน ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ กระทำเพื่อเป็นสิริมงคล ความสุขความเจริญของครอบครัว และวงศ์ตระกูล ตลอดจนเป็น การแสดงความกตัญญูกตเวทิตาคุณ

แต่ละบ้านก็จัดเตรียมสำรับกับข้าวและขนมกะละแม ผัดแป้งแต่งตัวตามประเพณีนิยมไปทำบุญตักบาตร พร้อมกันที่วัดเวลา 8.00น.ซึ่ง มีการประกอบกิจกรรมประเพณี สงกรานต์ ตอนบ่ายบรรดาเด็ก หนุ่มสาว หรือ ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะนำน้ำกับนำไปรดน้ำดำหัวและให้น้ำอบญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการขอพร และการให้พรซึ่งกันและกันหลังจากนั้นก็พากันไปรดน้ำ พรมน้ำอบ ปักธงสีประดับ จุดธูปเทียน บูชากราบไหว้อัฐิของบุพการีซึ่งล่วงลับไปแล้วที่บริเวณโกศซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณวัดตั้งแต่ เวลาประมาณ 16.30น. เป็นต้นไป เป็นเวลาสรงน้ำพระภิกษุ สามเณร หลังการสรงน้ำพระภิกษุ สามเณร หลังจากสรงน้ำ พระเสร็จเรียบร้อยแล้ว จะมีการเล่นทะแยมอญ พร้อมกับ นำกล้วยน้ำว้าสุกแจกจ่ายให้แก่ลูกหลานที่มาห้อมล้อมชมอยู่บริเวณนั้นได้นำมาเซ่นและก็จะได้ รับประทาน

ตักบาตรพระร้อยทางน้ำ จังหวัดปทุมธานี

ป ระเพณีตักบาตรพระร้อย จะกระทำกันในเทศกาลวันออกพรรษาตั้งแต่แรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นต้นไป การตักบาตรพระร้อยนี้ ทางวัดที่อยู่ตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองข้าง จะตกลงกันกำหนดแบ่งกันเป็นเจ้าภาพเพื่อไม่ให้ตรงกัน เพราะถ้าตรงกันแล้วจำนวนพระที่มารับบาตรจะได้ไม่ครบ 100 รูป และต้องการให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลายรู้กำหนดเวลา จะได้เตรียมจัดทำอาหารหวานคาวไว้ทำบุญตักบาตรได้ถูกต้องด้วยงานประเพณีของชาวไทยเชื้อสายมอญโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่อำเภอสามโคกจังหวัดปทุมธานีมีอยู่ไม่น้อยและยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัด และยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัดจนถึงรุ่นปัจจุบันประเพณีตักบาตรพระร้อยเป็นประเพณีอันดีงามของการทำบุญเนื่องในวันออกพรรษาที่ปฏิบัติสืบต่อกันมานานนับร้อยปีของชาวไทยเชื้อสายมอญประเพณีนี้เริ่มตั้งแต่เทศกาลวันออกพรรษา แรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ เป็นต้นไป ซึ่งในช่วงเดือนนี้เป็นช่วงน้ำหลากล้นฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาน้ำเปี่ยมตลิ่ง การจัดการตักบาตรพระร้อยเป็นหน้าที่ของวัดที่ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาและริมคลอง แต่ก็ไม่ได้กำหนดไปเสียทุกวัด ส่วนใหญ่จะจัดให้มีการตักบาตรเฉพาะในวัดใหญ่ ๆ ตามที่ยึดถือกันมาแต่ดั้งเดิมเพราะว่าต้องนิมนต์พระภิกษุมาเป็นจำนวนมาก ดังที่เรียกว่า "พระร้อย" นั่นเอง ด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนาของบรรดาพุทธศาสนิกชน การตักบาตรพระร้อยจึงเป็นงานบุญที่ยิ่งใหญ่ของจังหวัดปทุมธานี

การกำหนดว่าวัดใดจะทำบุญตักบาตรพระร้อยในวันใดนั้น ได้กำหนดไว้เป็นระเบียบ เช่น ที่จังหวัดปทุมธานีได้กำหนดดังนี้คือ

วันแรม 1 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดมะขาม อ.เมือง และวัดเจดีย์ทอง อ.สามโคก
วันแรม 2 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดหงษ์ปทุมาวาส อ.เมือง
วันแรม 3 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดสำแล อ.สามโคก
วันแรม 4 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดบางหลวง และวัดบัวหลวง อ.สามโคก
วันแรม 5 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดโบสถ์ วัดราษฎร์ศรัทธาธรรม อ.เมือง วัดไผ่ล้อม อ.สามโคก
วันแรม 7 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดสามัคคิยาราม วัดบางนา อ.สามโคก และวัดบ่อทอง อ.ลาดหลุมแก้ว
วันแรม 8 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดดาวเรือง วัดชินวราราม อ.เมือง และวัดเขียนเขต อ.ธัญบุรี
วันแรม 9 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดบางโพธิ์เหนือ
วันแรม 10 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดบ้านพร้าวใน
วันแรม 11 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดชัยสิทธาวาส วัดบ้านพร้าวนอก อ.สามโคก และวัดบางขันธ์
วันแรม 14 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดโพธิ์เลื่อน อ.เมือง

เมื่อถึงกำหนดตักบาตรพระร้อย ณ วัดใด วัดนั้นจะเป็นเจ้าภาพเตรียมการต่างๆ ที่จังหวัดปทุมธานี มัคนายกหรือชาวบ้านที่อยู่ใกล้วัดจะมาช่วยนำเชือกลงไปขึงแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองฝั่งกับบันไดข้าม ซึ่งใช้วัดที่เป็นเจ้าภาพเป็นศูนย์กลาง แล้วขึงเชือกตามริมฝั่งไปทางทิศเหนือและทิศใต้ของวัดผ่านหน้าบ้านของพุทธศาสนิกชนที่อยู่ริมฝั่งเป็นทางยาวเหยียด ผู้ที่จะทำบุญตักบาตรไม่ต้องเดินหรือไม่ต้องพายเรือเพียงแต่นั่งที่หัวบันไดหน้าบ้านของตนหรือนั่งบนเรือหน้าบ้านที่อยู่ติดกับเชือกที่ขึงไว้ รอพระเพื่อจะนำอาหารมาใส่บาตรเท่านั้น พอถึงเวลาที่กำหนด พระตามวัดต่างๆ จะนั่งเรือโดยมีศิษย์วัดหรือชาวบ้านมาช่วยพายเรือให้พระนั่งรับบาตร ซึ่งพระที่นิมนต์มารับบาตร จะมารวมกันที่วัดที่เป็นเจ้าภาพก่อน ถ้าวัดอยู่ไกลบางทีต้องมาค้างคืนที่วัดที่เป็นเจ้าภาพในครั้งนั้นๆ พอเช้าตรู่ของวันตักบาตรพระร้อย พระที่นิมนต์มารับบาตรจะจับฉลากหมายเลขแล้วก็จะพากันกลับวัดของตน ครั้นตกตอนบ่าย พุทธศาสนิกชนไม่ว่าเด็กหรือว่าผู้ใหญ่จะพากันไปปิดทองนมัสการพระประธานในโบสถ์ หรือพระพุทธรูปที่เชื่อกันว่าศักดิ์สิทธิ์ หรือปิดทองรอยพระพุทธบาทซึ่งทางวัดจะจัดไว้ให้ เมื่อนมัสการและปิดทองพระเสร็จเรียบร้อยแล้วก็จะพากันลงเรือลอยไปตามแม่น้ำเจ้าพระยา

ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง จังหวัดปทุมธานี

วั นก่อนวันเริ่มพิธีตักบาตรน้ำผึ้ง ชาวบ้านบางกระดี่จะเตรียมทำข้าวต้มเพื่อที่จะเตรียมไปทำบุญตักบาตรน้ำผึ้งแต่ละบ้านจะทำข้าวต้มไม่เหมือนกัน เช่น ข้าวต้มลูกโยน ,ข้าวต้มคลุก ,ข้าวต้มมัดข้าวต้มลูกโยน (ฮะ-โลม-เอิ๊ต-เกลิ๊ต) มีลักษณะลูกกลมห่อด้วยยอดจาก จะทิ้งหางยาวข้าวต้มคลุก (ฮะ-โลม-ด๊าด) มีลักษณะลูกใหญ่และยาวห่อด้วยยอดจากเวลาทานต้องหั่นเป็นชิ้นคลุกด้วย น้ำตาลทราย ,เกลือ และมะพร้าวขูดข้าวต้มมัด หรือข้าวต้มผัด (ฮะ-โลม) มีลักษณะเป็นยาวข้างในใส่ถั่วดำและกล้วยห่อด้วยใบตองหรือใบจากก็ได้ประกบคู่แล้วมัดด้วยกระทางยอดจากฉีกครึ่งเมื่อถึงช่วงเย็นของวันที่ทำข้าวต้มมัดหรือข้าวต้มที่ชาวบ้านทำกันชาวบ้านบางกระดี่จะให้ลูกหลานนำข้าวต้มนั้นไปส่งตามบ้านผู้หลักผู้ใหญ่ที่นับถือการทำบุญตักบาตรน้ำผึ้งนั้น คนมอญเชื่อว่ามีอานิสงส์มาก เพราะพระสงฆ์จะเก็บน้ำผึ้งไว้เพื่อใช้เป็นยาในคราวจำเป็น เพราะน้ำผึ้งเป็นส่วนผสมของยาโบราณที่สำคัญมาก คนมอญเชื่อในอานิสงส์ การให้ทานด้วยน้ำผึ้งดังกล่าวนี้ จึงได้มีประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งสืบเนื่องกันมาช้านาน จนถึงปัจจุบันนี้

ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง เป็นประเพณีเก่าแก่ของชาวรามัญ ปฏิบัติเพื่อเป็นการบูชาพระสงฆ์ การตักบาตรน้ำผึ้งนั้นชาวรามัญเชื่อว่ามีอานิสงส์มาก พระสงฆ์จะเก็บน้ำผึ้งไว้เพื่อใช้เป็นยาในคราวจำเป็น เพราะเป็นส่วนผสมของยาโบราณที่สำคัญพระสงฆ์ไม่สามารถจัดหามาเองได้ ชาวบ้านจึงจัดให้มีการตักบาตร น้ำผึ้งขึ้น ความเชื่อในเรื่องการถวายน้ำผึ้งแก่พระภิกษุสงฆ์แล้วได้อานิสงส์มากนั้น สืบเนื่องมาจาก ตำนานที่ว่า ในสมัยพระทีปังกรพุทธเจ้ามีพระปัจเจกโพธิรูปหนึ่งอาพาธ ประสงค์ที่จะได้น้ำผึ้งมาผสมโอสถ เพื่อบำบัดอาการอาพาธ วันหนึ่งได้ไปบิณฑบาตในชนบทใกล้ชายป่า ขณะที่พระปัจเจกโพธิกำลังโปรดสัตว์อยู่นั้น ได้พบชายชาวบ้านป่า เกิดกุศลจิตขึ้นกับชายผู้นั้นหวังที่จะถวายทานแด่พระปัจเจกโพธิ แต่ด้วยตนเองยากจน ไม่มีอาหารอื่นใดจะถวายพระนอกจากน้ำผึ้งจำนวนหนึ่ง ด้วยจิตศรัทธาอย่างเปี่ยมล้นและสูงส่งของชายผู้นั้น เมื่อรินน้ำผึ้งลงในบาตรของพระปัจเจกโพธิเกิดปรากฏการณ์อัศจรรย์คือ น้ำผึ้งเกิดเพิ่มพูนขึ้นจน เต็มบาตรและล้นบาตรในที่สุด ขณะนั้นมีหญิงชาวบ้านคนหนึ่งกำลังทอผ้าเห็นน้ำผึ้งล้นบาตร ด้วยจิตศรัทธา ในพระปัจเจกโพธิ เกรงว่าน้ำผึ้งจะเปื้อนมือพระ จึงรีบนำผ้าที่ทอแล้วถวายแด่พระปัจเจกโพธิ เพื่อซับน้ำผึ้งที่ล้นนั้น ชายผู้นั้นอธิษฐานด้วยอานิสงส์แห่งการถวายน้ำผึ้งเป็นทาน ขอเป็นพลังปัจจัยให้ได้เกิด เป็นผู้มั่งคั่งเป็นผู้มีอำนาจ ส่วนหญิงที่ถวายผ้าได้อธิษฐานขอให้ได้เกิดเป็นผู้ที่มีความงามและมีโภคยทรัพย์ ต่อมาเมื่อทั้งสองมรณะแล้วได้อุบัติใหม่ในโลกมนุษย์ ชายผู้ถวายน้ำผึ้งได้บังเกิดเป็นพระราชาผู้มีความเข้มแข็ง และมั่งคั่ง ส่วนหญิงผู้ถวายผ้าได้บังเกิดเป็นธิดาของพระราชาอีกเมืองหนึ่ง มีความงามและความมั่งคั่งเช่นกัน นอกจากนี้อานิสงส์ของการถวายน้ำผึ้งนี้มีตำนานที่เกี่ยวกับพระฉิมพลี หรือพระสิวลีอีกทาง หนึ่งว่า ในอดีตกาลครั้งที่มีพระพุทธเจ้าทรงพระนามว่า \"พระวิปัสสี\" พระสิวลีได้ถือกำหนดเป็นชาวบ้านนอก ในชนบท วันหนึ่งได้ไปในเมืองระหว่างทางกลางป่านั้นได้พบรวงผึ้ง จึงไล่ตัวผึ้งให้หนีไปแล้วตัดกิ่งไม้ถือรวง ผึ้งเข้าไปในเมือง ในพระนครขณะนั้นพระราชาและชาวเมืองกำลังแข่งกันทำบุญถวายทานแด่พระวิปัสสี สัมมาสัมพุทธเจ้า พร้อมด้วยพระสงฆ์ โดยจัดสรรสิ่งของวัตถุทานอันประณีตถวาย ถวายแข่งกันถึง ๖ ครั้ง ก็ไม่มีใครแพ้ใครชนะ ชาวเมืองจึงช่วยกันตรวจดูสิ่งของวัตถุทานที่ถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าว่าขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งบ้าง พร้อมทั้งให้คนไปดูที่ประตูเมืองว่าจะมีใครนำสิ่งของอันนอกเหนือจากที่มีอยู่มาขายบ้าง เพราะ เกรงว่าพระราชาจะซื้อสิ่งของเหล่านั้นแล้วนำมาถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้า ฝ่ายตนก็จะแพ้ในการถวายทานใน ครั้งนี้ ขณะนั้นชาวบ้านนอกที่ถือรวงผึ้งเดินเข้าประตูเมืองมา คนเฝ้าประตูเห็นเข้าจึงขอซื้อรวงผึ้งในราคาที่สูงมาก เพราะไม่มีใครนำรวงผึ้งมาถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าเลย ชายผู้เป็นเจ้าของรวงผึ้งสงสัยจึงถามขึ้น ชายผู้ขอซื้อจึงเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟังโดยตลอด ชายผู้เป็นเจ้าของรวงผึ้งไม่ยอมขายแต่ขอร่วมถวายทานแด่ พระวิปัสสีพุทธเจ้าด้วย ชาวเมืองต่างก็ปลื้มปิติและยินดีกับเจ้าของรวงผึ้งนั้น จึงช่วยกันนำรวงผึ้งมาบีบคั้น ้ำผึ้งใส่ถาดทองคำใบใหญ่ผสมกับนมเนยคลุกเคล้ากันจนรสดี เสร็จแล้วจึงนำน้ำผึ้งผสมรสดีไปถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าและพระสงฆ์ทั้งหลายอย่างทั่วถึง และด้วยอานิสงส์ของการถวายทานด้วยน้ำผึ้งครั้งนี้ เมื่อสิ้นอายุขัยของชายผู้เป็นเจ้าของ รวงผึ้งแล้วได้บังเกิดในเทวโลกท่องเที่ยวเสวยสุขอยู่ช้านาน จึงจุติมาเป็นพระราชาในกรุงพาราณสี และเมื่อพระราชาสิ้นพระชนม์แล้วได้อุบัติมาเป็นพระราชกุมารในราชวงศ์ศากยราช มีพระมารดาทรงพระนามว่า พระนางสุปปวาสา บันดาลโชคลาภให้แก่พระบิดาและพระมารดาเป็นอันมาก เมื่อประสูติแล้วจึงได้รับพระ นามว่า \"สิวลีกุมาร\" เมื่อเจริญวัยแล้วได้ออกผนวชในสำนักของพระสารีบุตร และได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ สมบูรณ์ด้วยปัจจัยลาภ และในสมัยพุทธกาล ขณะที่พระพุทธเจ้าทรงประทับอยู่ ณ วัดป่าเลไลยก์ ในขณะที่ออก เทศนาโปรดสัตว์ให้หลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ปรากฏว่ามีสัตว์น้อยใหญ่นำผลไม้และน้ำผึ้งมาถวาย เพื่อให้ พระองค์ได้เสวยประทังชีวิต มนุษย์จึงถือว่าน้ำผึ้งเป็นทิพย์โอสถที่สามารถนำมาบริโภคบำรุงชีวิตให้แข็งแรงและยืนยาวปราศจากโรคภัยไข้เจ็บทั้งปวง กล่าวได้ว่า น้ำผึ้งเป็นสิ่งที่มีคุณค่ามาตั้งแต่สมัยโบราณ ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งของชาวรามัญจึงถือกำหนดขึ้นมาจากตำนานและความเชื่อที่กล่าวมาข้างต้น ในปัจจุบันนี้น้ำผึ้งเริ่มหายากขึ้น ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งจึงค่อยๆ เลือนหายไป และผู้คนที่ มาทำบุญก็เริ่มเปลี่ยนจากน้ำผึ้งมาเป็นน้ำตาลทรายบ้าง น้ำหวานบ้าง

ประเพณีแห่หงส์ธงตะขาบ จังหวัดปทุมธานี
ประวัติความเป็นมาประเพณีถวายธงตะขาบ
ประเพณีถวายธงตะขาบ การถวายธงตะขาบเป็นประเพณีที่ชาวไทยรามัญเมืองปทุมธานี ถือปฏิบัติกันในเทศกาลวันสงกรานต์ กระทำกันที่เสาหงส์หน้าเจดีย์ หรือ โบสถ์ วิหารอันเป็นสัญลักษณ์ของชาวรามัญแห่งหงสาวดีเสาหงส์ทำด้วยไม้กลมหรือเหลี่ยมมีเสาประกบคู่ประดับด้วยบัวหัวเสาที่ปลายเสามีรูปหงส์ทรงเครื่องหล่อด้วยโลหะยืนอยู่ปลายเสากางปีกทั้งสองข้าง ที่จะงอยปากหงส์แขวนด้วยกระดิ่ง บนสุดมีฉัตรสามชั้นปักอยู่ ชาวรามัญเรียกเสาหงส์ว่า "เทียะเจมเจียนู่ " ประเพณีถวายธงตะขาบจะจัดทำกันในวันสุดท้ายของวันสงกรานต์ที่ศาลาวัด โดยใช้ผ้าเป็นผืนยาวตัดเป็นรูปตัวตะขาบ ใส่ไม้ไผ่เป็นระยะๆ ตลอดผืน ติดธงเล็กๆ ที่ซี่หัวไม้ไผ่ เมื่อเสร็จแล้วดูไกลๆ คล้ายตัวตะขาบ ชาวรามัญเรียกธงนี้ว่า " อะลามเทียะกี้ " หลังจากทำเสร็จแล้ว ในตอนบ่ายก็จะมีการแห่ธง โดยช่วยกันจับขอบธงตลอดทั้งผืน แห่ธงไปตามหมู่บ้าน มีขบวนเถิดเทิงกลองยาวประกอบขบวน เสร็จแล้วนำมาทำพิธีถวายธงที่หน้าเสาหงส์ แล้วชักขึ้นสู่ยอดเสา เพื่อเป็นการบูชาพระพุทธเจ้า และสืบสานประเพณีต่อมาจนถึงทุกวันนี้
พระมหาจรูญ ญาณจารี ในบริเวณเชิงเขาสิงฆุตตระ มีตะขาบใหญ่ตัวหนึ่งเที่ยวจับช้างกินเป็นอาหาร เมื่อกินเนื้อช้างแล้ว ก็เอากระดูกและงาช้างมาทำรังเป็นที่อยู่อาศัยวัดความสูงได้ประมาณ 7 ชั่วลำตาล เมื่อนานวันเข้าช้างในบริเวณเขาสิงฆุตตระลดน้อยลงและหายาก จึงได้เที่ยวไปหาล่าช้างเป็นอาหารยังสถานที่ห่างไกลออกไปที่บริเวณภูเขาสิงฆุตตระนั้น มีฤาษีอาศัยอยู่ 10 ตน มีชื่อว่า 1. ราคะ 2. สิริ 3. ทัตตะ 4. สิรินทะ 5. ทันตะ 6. อาขัมมะ 7. เอกกะ 8. โกชะ 9. อมตะ 10. สีทันตะ ทั้ง 10 ตนนี้เป็นผู้มีฌานและอภิญญา และได้ทำกติกากันไว้ว่า ทุกคืนพวกเราจะแสดงแสงประทีปให้ปรากฏแก่กันและกัน หากวันใดไม่เห็นแสงประทีปบนภูเขาที่ฤาษีตนใดอาศัยอยู่เหล่าฤาษีซึ่งเป็นสหายกันทั้งหมดจะต้องไปประชุมพร้อมกันที่ภูเขาแห่งนั้นเพื่อจะได้รับทราบสาเหตุความเป็นเป็นไปแห่งฤาษีตนที่ไม่แสดงแสงประทีปนั้นจำเนียรกาลต่อมา ฤาษีผู้เป็นหัวหน้าชื่อว่า ราคะ ได้เกิดเจ็บป่วยขึ้น จึงไม่ได้แสดงแสงประทีปให้ปรากฏ เหล่าฤาษีนอกนั้นไม่เห็นแสงประทีปของท่าน จึงได้มาประชุมกันยังที่อยู่ของราคะฤาษีกันทั้งหมด แม้ฤาษีเหล่านั้นจะช่วยกันรักษาอย่างไรก็ตาม ก็ไม่สามารถจะรักษาอาการป่วยของราคะฤาษีให้ทุเลาลงได้ และได้ถึงแก่อนิจกรรมไปในที่สุด ราคะฤาษีเมื่อตายไปแล้วก็ไปเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดินในเมืองแห่งหนึ่ง ปกครองไพร่ฟ้าประชาชีอย่างสงบร่มเย็น ต่อมาพระองค์เกิดประชวรปวดพระเศียรอย่างแรงกล้าแม้พวกแพทย์หลวงจะถวายการรักษาอย่างไรก็ตามอาการประชวรก็ไม่สงบพระองค์จึงรับสั่งให้บวงสรวงเทวดา ตกกลางคืนเทวดาบันดาลให้พระองค์ทรงพระสุบินว่าข้าแต่มหาบพิตรอาการประชวรปวดพระเศียรของพระองค์ถ้าจะให้หายขาดนั้นพระองค์จะต้องนำเอาแก่นจันทน์ไปขอขมาลาโทษหมู่ฤาษีที่อาศัยอยู่ที่ภูเขาสิงฆุตตระโน้นครั้นรุ่งอรุณพระองค์ทรงรับสั่งให้หมู่เสนามาตย์นำเอาแก่นจันทน์ขาวประมาณ 7 ลำเรือมุ่งหน้าไปสู่ภูเขาสิงฆุตตระ เมื่อเสด็จไปถึงที่อยู่ของหมูฤาษี หมูฤาษีจึงถามขึ้นว่า พระองค์พากันมาจากสถานที่แห่งไหนหรือ พระราชาตรัสถามว่า พระคุณท่านไปไหนกันหมดหรือ เรามาเพื่อจะขอขมาลาโทษพระคุณท่านทั้งหลาย หมูฤาษีได้ฟังพระองค์ตรัสอย่างนั้น จึงพากันหัวเราะ แล้วทูลกับพระองค์ว่า ในอดีตกาลชาติที่ผ่านมาแล้วนั้น พระองค์เป็นอาจารย์ของพวกเรา มีชื่อว่า ราคะฤาษี เมื่อพระองค์ได้จุติไปแล้ว ด้วยเหตุที่พระองค์มีใจผูกพันอยู่กับทรัพย์สิ่งของ จึงได้ไปเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดิน แล้วบอกต่อไปอีกว่า แก่นจันทน์ขาวที่พระองค์นำมานั้น ขอให้พระองค์นำไปฝนที่บริเวณพระเศียรของพระองค์เถิด พระราชาจึงนำแก่นจันทน์ขาวไปฝนที่พระเศียรของพระองค์ ปรากฏว่าอาการปวดพระเศียรหายขาดเป็นกลิดทิ้ง พระองค์พร้อมด้วยพฤฒามาตย์ราชบริพาร ได้เสด็จประพาสชมบริเวณรอบ ๆ ภูเขาแห่งนั้น พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นกองงาช้างที่ตะขาบทำรังไว้ที่เชิงภูเขาแห่งนั้นเข้า จึงรับสั่งให้ราชบริพารที่ติดตามเสด็จขนงาช้างงาลงเรือจนเต็ม 7 ลำเรือแล้ว พระองค์ก็ทูลลาหมูฤาษีแล้วเสด็จกลับยังพระนคร ขณะที่เรือกำลังแล่นออกไปนั้น ก็พอดีกับเวลาที่ตะขาบได้กลับมาจากกันเที่ยวหาช้างกินเป็นอาหาร มันไม่พบรังของมันซึ่งแต่เดิมตั้งตระหง่านประมาณ 7 ชั่วลำตาล มันเที่ยวตามหาบนบกจนทั่วก็ไม่พบ จึงตามไปที่ทะเลก็ได้พบกับเรือ 7 ลำที่บรรทุกงาช้างของตนกำลังแล่นออกไป มันจึงไล่ตามไปอย่างกระชั้นชิด ณ บริเวณกลางทะเลใหญ่ที่เรือแล่นไปนั้น มีปูยักษ์อาศัยอยู่ตัวหนึ่ง มีชื่อว่า คันธัพพะ ปูมันเหลือบไปเห็นตะขาบที่กำลังไล่ตามเรือมาด้วยความโกรธ ปูจึงคิดในใจว่า น่าจะมีเหตุไม่ดีบางประการ และเป็นอันตรายกับตนเป็นแน่ จึงได้อ้าก้ามค้างไว้เพื่อป้องกันตัว ปรากฏว่าเรือทั้ง 7 ลำมีขนาดเล็กกว่าช่วงระยะอ้าก้ามของปูจึงลอดไปได้โดยไม่กระทบกับก้ามปูแต่อย่างใด ส่วนตะขาบด้วยเหตุที่มันตัวใหญ่มากเมื่อไล่ตามเรือไปตัวของมันกระทบถูกก้ามปูเข้า ปูจึงได้หนีบตะขาบจนขาดเป็น 3 ท่อน ตาย ณ ที่ท่ามกลางทะเลใหญ่นั้น เนื้อตะขาบที่ขาดจมลงไปนั้น กุ้งมังกรมีชื่อว่า โกสะ กินจนหมดสิ้น พระราชาครั้นเสด็จถึงพระนครแล้ว ก็รับสั่งให้ขนงาช้างที่นำมาแต่ภูเขาสิงฆุตตระสร้างเป็นปราสาท 7 ชั้น ในอาณาบริเวณพระราชวังของพระองค์ อยู่มาวันหนึ่ง พระองค์ทรงสุบินว่า มีตะขาบยักษ์ตัวหนึ่งจะมาทำลายปราสาทที่พระองค์สร้างไว้ เมื่อพระองค์ตื่นจากบรรทมแล้วก็รับสั่งให้โหรหลวงทำนายสุบินของพระองค์ โหรหลวงได้ถวายคำทำนายว่า เหตุที่พระองค์ทรงสุบินเช่นนั้น เป็นเพราะพระองค์ได้นำเอางาช้างซึ่งเป็นรังที่อยู่อาศัยของตะขาบมาทำปราสาท และเป็นสาเหตุให้ตะขาบต้องจบชีวิตลงด้วยถูกปูหนีบ จึงเกิดความอาฆาตในพระองค์ พระราชาจึงตรัสถามว่า แล้วเราจะมีวิธีแก้ไขอย่างไร โหรหลวงจึงได้ถวายคำแนะนำว่า ขอให้พระองค์นำเอาผ้าผื่นใหญ่เขียนเป็นรูปตะขาบ แล้วนำไปแขวนไว้บนยอดปราสาท เพื่อเป็นสัญลักษณ์ให้รู้ว่า ตะขาบเป็นเจ้าของปราสาทหลังนี้ เพื่อเป็นการอุทิศส่วนกุศลไปให้ตะขาบ และเป็นการขอขมาลาโทษ จะได้หมดเวรหมดกรรมต่อกันจากประวัติความเป็นมาข้างต้น ก็แสดงให้รู้ถึงว่า คติความเชื่อเรื่องธงตะขาบนั้น เป็นความเชื่อที่เกี่ยวเนื่องกับการตอบแทนคุณ และการอุทิศผลบุญแก่ผู้มีคุณซึ่งล่วงลับไปแล้ว ตามหลักของพระพุทธศาสนาของชาวมอญโดยทั่วไป ซึ่งในปัจจุบันก็ยังมีหลักฐานให้ได้เห็นอยู่ ในพิธีกรรมการเก็บอัฐิ และการทำบุญบังสุกุลในเทศกาลสงกรานต์ให้แก่ผู้มีพระคุณซึ่งล่วงลับไปแล้ว วัสดุที่จะขาดเสียไม่ได้ ก็คือ ธง ผู้ที่เป็นลูกหลานญาติพี่น้องจะนำธงไปปักบริเวณที่บรรจุอัฐิบรรพบุรุษของตน เพื่อเป็นการน้อมระลึกถึงบุญคุณ และอุทิศส่วนกุศลไปให้ท่าน เช่นเดียวกับการที่พระราชารับสั่งให้แขวนธงไว้ที่ยอดประสาทของพระองค์

ตำนานเสาธง (ชัย) มอญ พระมหาจรูญ ญาณจารี แปลเรียบเรียงจากใบลานมอญ
ในสมัยหนึ่งพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงอาศัยอยู่ในเมืองสาวัตถีเสด็จประทับอยู่ใน พระวิหารเชตวัน ในกาลครั้งนั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทูลถามพระพุทธเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญอุบาสกอุบาสิกาทั้งหลาย ผู้ยินดีในสัมมาจาคะสละเทวัตถุสร้างเสาและธงบูชาพระพุทธเจ้า "อานิสงส์ชนิดไหนจักมีแก่เขาในอนาคตกาลเล่า" พระพุทธเจ้าจึงได้ตรัสถามพระเจ้าปเสทิโกศลว่า ดูกรมหาบพิตร เหตุไรมหาบพิตรจึงตรัสเช่นนั้นเล่า เพราะว่าอุบาสกอุบาสิกาคนใดคนหนึ่งก็ตาม หากได้ตั้งเจตนาสร้างเสาและธง ผลานิสงส์ก็จะมีแก่เขาอย่างมหาศาล พระพุทธองค์ได้ตรัสต่ออีกว่า ดูกรมหาบพิตร ในชมพูทวีปนี้พระวิปัสสีพุทธเจ้าได้ทรงปรินิพพานผ่านมาแล้วประมาณ 100 ปีเศษและมีกษัตริย์องค์หนึ่งทรงปกครองเมืองชื่อ กาลวดี ในกาลครั้งนั้น มีชายยากจนคนหนึ่ง ชื่อกตุมพิกะ ภรรยาของเขา ชื่อ ภาวดี ครองชีวิตอยู่ด้วยกัน วันหนึ่งเขาได้เข้าไปยังป่าแห่งหนึ่งได้พบต้นไม้ต้นหนึ่งซึ่งมีลำต้นตรงดีมากเขาคิดว่า "ต้นไม้นี้ถ้าเอามาทำเสาธงจะเยี่ยมมาก" จึงได้ทำเครื่องหมายสังเกตไว้ที่ต้นไม้นั้น แล้วกลับไปยังบ้านของตน ภายหลัง วันหนึ่งเขาได้เทียมเกวียนด้วยวัวแล้วเข้าไปยังป่าตัดต้นไม้ที่ตนทำเครื่องหมายไว้นั้น ตัดแล้วแบกขึ้นเกวียนนำกลับมาไปเก็บไว้ภายในหมู่บ้านเขาได้ถากไม้สำหรับทำเสานั้นยังไม่ทันเรียบร้อยดีโรคชนิดหนึ่งของเขาเกิดกำเริบขึ้นในเวลาประมาณเที่ยงคืนเขาได้ถึงแก่ความตาย ด้วยเหตุที่เขามีศรัทธาเลื่อมใสในกุศลธรรมจึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สถิตอยู่ในประสาททองสูงประมาณ 12 โยชน์ มีนางอัปสรรค์ประมาณ 1,000 หนึ่งเป็นบริวารห้อมล้อมฯต่อมามีชายหนุ่มอื่นอีกคนหนึ่งได้พบไม้ที่ชายคนแรกถากไว้นั้นคิดว่า "ไม้สำหรับทำเสาธงนี้ยังถากไม่เรียบร้อยดี เราจะถากให้เรียบร้อยเอง" จึงได้ทำการถางเสาต้นนั้นจนเสร็จ แล้วเขาก็ได้ถึงแก่กรรม พอละขันธ์แล้วก็ไปบังเกิดในปรโลกบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สถิตอยู่ปราสาททองสูง 12 โยชน์ มีนางอัปสรรค์พันหนึ่งเป็นบริวารห้อมล้อมเช่นกัน ส่วนผู้คนทั้งหลายที่ช่วยเขาถากต้นไม้นั้นก็ได้ไปเกิดในสวรรคเช่นเดียวกัน ต่อมามีชายหนุ่มอื่นอีกคนหนึ่ง ได้เห็นเสาต้นนั้นเข้า ซึ่งได้ถาก ไส และขัด เรียบร้อยแล้ว เกิดความศรัทธาจึงได้ซื้อทองมาปิดที่เสาธงนั้น เสร็จแล้วก็ได้ยกเสาธงตั้งขึ้น รัศมีของเสาธงซึ่งเกิดจากทองเหมือนกับดุ้นฟืนที่ติดไฟแดง ๆ ประดับอยู่ที่เสาธงนั้น พ่อค้าประมาณ 500 คน มาพบเสาธงนั้นก็ได้ช่วยทำส่วนประกอบของธง บางคนก็ทำเกล็ดธงสำหรับ ประดับธง บางคนก็ทำกรอบโครงธงที่ไขว่ไปมาเป็นตาหมากรุก บางคนก็ทำไม้ขั้นสำหรับติดเกล็ดธง บางคนก็เย็บบางคนก็ผูกเชือก ทุกคนพร้อมใจทำด้วยความเต็มใจ เสร็จแล้วก็ได้ฉลองความสำเร็จของเสาธงอย่างยิ่งใหญ่ พ่อค้าทั้ง 500 คนนั้นได้ประกอบอาชีพค้าขายตลอดชีวิต และถึงแก่กรรมในที่สุด ทำลายอัตตภาพแล้วไปเกิดในสวรรค์ มีนางอัปสรสวรรค์หมื่นหนึ่งเป็นบริวาร สถิตอยู่ในปราสาททองสูง 30 โยชน์เกิดเป็นพี่น้องกัน ได้เสวยทิพยสมบัติอย่างรื่นรมย์ยิ่งนัก ต่อมาก็เคลื่อนจากสวรรค์ดาวดึงส์มาบังเกิดในเมืองพาราณสีเป็นพี่น้องกันอีก ทุกคนได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินปกครองเมืองพาราณสีในแต่ละ หัวเมือง มีนางสนมห้าหมื่นคนเป็นบริวารรื่นรมย์อยู่ในปราสาทพร้อมทั้งเสียงดนตรีบรรเลงขับกล่อมและนางฟ้อนทั้งหลาย ทุกพระองค์ต่างก็มียานพาหนะช้าง ม้า ประมาณ 84,000 ตัว สระบ่อน้ำและอุทยาน 80,000 ที่ ได้เสวยสมบัติในเมืองพาราณสีนั้น รุ่งเรืองไปทรัพย์สิ่งของ แก้ว แหวน เงิน ทอง อย่างสุขกายสบายใจแล้วก็ตายไปเกิดในเมืองสวรรค์ เคลื่อนจากสวรรค์ก็มาเกิดเสวยสุขสมบัติในเมืองมนุษย์ จากเมืองมนุษย์ก็กลับไปยังเมืองสวรรค์อีก ท่องเทียวไปมาระหว่างเมืองมนุษย์กับเมืองสวรรค์ จนกระทั่งถึงพระพุทธเจ้าพระองค์นี้ พวกเขาได้สร้างเสาธงถวาย ครั้นเคลื่อนจากสวรรค์ได้ไปเกิดในตระกูลเศรษฐีเป็นพี่น้องกันอีก เมื่อพระพุทธองค์ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เหล่ามหาชนต่างก็พากันสมาทานศีล 5 ศีลอุโบสถ บำเพ็ญกุศลธรรมกัน และด้วยความระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรมเจ้า และสงฆเจ้า พวกเขาต่างก็แต่งตัวประดับองค์ ถือดอกไม้ ธูปเทียน แล้วพากันไปฟังธรรมของพระพุทธเจ้า กล่าวถึงเหล่าเศรษฐีพี่น้อง เห็นมหาชนพากันเดินไปจึงถามว่า "พวกท่านจะไปไหนกัน" เหล่ามหาชนจึงตอบว่า "พวกเราจะไปฟังธรรม" เศรษฐีพีน้องเหล่านั้นได้ยินเช่นนั้นก็เกิดปีติปลาบปลื้มใจ จึงพูดว่า หากเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จะไปฟังธรรมเหมือนกัน จึงได้พากันไปยังที่ประทับของพระพุทธเจ้าซึ่งประทับอยู่ในพระ วิหารเชตวัน ได้ฟังธรรมของพระพุทธองค์ซึ่งได้แสดงอานิสงส์ของการถวายธงว่า "ดูกรอุบาสกอุบาสิกาทั้งหลาย บุคคลใดบุคคลหนึ่งไม่ว่าจะเป็น คนทุกข์ยากก็ตาม คนเข็ญใจก็ตาม พระราชาก็ตาม พระมเหสีก็ตาม พระสงฆ์ก็ตาม บัณฑิตก็ตาม คนพาลก็ตาม หากได้สร้างเสาธงถวายพระพุทธเจ้าแล้ว ผู้นั้นก็จะไม่ต้องไปอบายภูมิ 4 จะได้ไปเกิดในเมืองใหญ่ 14 เมือง ได้รับความสุขสบาย และจะเกิดในสองตระกูลคือ ตระกูลกษัตริย์กับตระกูลพราหมณ์ ซึ่งเป็นผู้ที่มีทรัพย์สมบัติมาก จะไม่ไปเกิดยังตระกูลที่เลวอย่างแน่นอน" ต่อจากนั้นพระพุทธองค์ก็ได้ ตรัสพระคาถา ใจความของพระคาถานั้นดังนี้ อุบาสกอุบาสิกาที่ได้ตั้งเจตนาสร้างเสาธงถวายพระพุทธเจ้า จะได้รับอานิสงส์ดังนี้คือเป็น ผู้มีกำลังแข็งแรง มีเดชมากมียสสมบัติ มีทรัพย์สมบัติ มีช้างม้าวัวควาย มีข้าทาสชายหญิง เงินทอง ข้าวเปลือก ข้าวสาร จตุรงคเสนา 4 เหล่าคือ พลช้างพลม้า พลรถ และพลเดินเท้าได้เป็นเทวดาเหนือ กว่าเทวดา หากเป็นพระราชาก็จะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์ได้ครอบครองเกาะใหญ่ทั้ง 4 และเกาะ น้อยพันเกาะ มีเมืองขึ้นนับเป็นอสังไขย" อนึ่งอานิสงส์ที่จะเกิดแก่ผู้ถวายเสาธงดังนี้
ถ้าธงสะบัดไปทางทิศตะวันออก ผู้นั้นจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์
สะบัดไปในระหว่าง ๆ นั้น ๆ ผู้นั้นจะมีบริวารมาก
สะบัดไปทางทิศอาคเนย์ ผู้นั้นจะได้เป็นมหาเศรษฐี
สะบัดไปทางทิศใต้ผู้นั้นจะได้เป็นท้าวจาตุมมหาราช
สะบัดไปทางทิศหรดี ผู้นั้นจะได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินในประเทศราช
สะบัดไปทางทิศตะวันตกผู้นั้นจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า
สะบัดไปทางทิศพายัพ ผู้นั้นจะเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก
สะบัดไปทางทิศเหนือ ผู้นั้นจะได้เป็นมหาพรหม
สะบัดไปทางทิศอิสาน ผู้นั้นจะได้เป็นพระอินทร์
สะบัดไปทางทิศเบื้องล่าง ผู้นั้นจะได้เป็นพระยานาคราช
สะบัดไปทางทิศเบื้องบนในอากาศผู้นั้นจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า
และในศาสนาของพระอริยเมตไตรผู้เป็นจอมโลกทั้ง 3 โน้น หากผู้นั้นได้ทันเห็นพระองค์แล้วตั้ง ความปรารถนาว่าขอให้ได้เป็นพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระสาวกก็จะสมความปรารถนา ทุกประการ ในที่สุดแห่งการแสดงธรรมของพระพุทธเจ้า มหาชนที่ได้ฟังธรรมของพระองค์ก็ได้บรรลุพระโสดาบัน และมรรค 8 เป็นพระอนาคามี และพระอรหันต์ สิ้นทุกคน........
แปลจากใบลานภาษามอญวัดคงคาราม ราชบุรี จารเมื่อพ.ศ. 2374
หมายเหต ุ เสาและธงที่ปรากฏอยู่ตามวัดต่าง ๆ ของมอญนั้น หมายถึงเป็นธงชัยของพระอรหันต์ที่ประกาศให้สังคมโลกให้รับรู้ถึงสัจจธรรมและความมีชัยต่อสรรพทุกข์ทั้งปวงในทาง พุทธศาสนา ซึ่งคำศัพท์ในภาษามอญใช้คำว่า ตางแจ็ะโหน่ ตาง ภาษามอญหมายถึง หลัก หรือ เสา แจ็ะโหน่ หมายถึง ชนะ หรือ มีชัย เมื่อเพ่งตามรูปศัพท์และตำนานเกี่ยวกับพุทธศาสนา แล้วจะเห็นได้ว่า ผื่นผ้าที่โบกไสวอยู่บนยอดเสานั้น เป็นสัญลักษณ์แห่งความมีชัย หรือที่เรามัก ได้ยินว่าธงชัยพระอรหันต์นั่นเอง ข้อเคลือบแคลง ประเพณี "แห่หงส์ธงตะขาบ" ที่ชาวรามัญบางพื้นที่จัดทำขึ้นในเทศกาลสงกรานต์ ผู้เขียนยังแคลงใจ ด้วยเหตุอันใดที่ทำให้ตัวธงซึ่งแต่เดิมจากหลักฐานในพระสุตตันตปิฎกเล่ม 24 ขุททกนิกาย อปทาน ภาค 1 ข้อ 24 หน้า 71-74 ก็เป็นเพียงผ้าห่มของอุบาสกชาวเมืองหงสดีคนหนึ่ง ที่ถวายเพื่อเป็นการบูชาพระปทุมุตรพุทธเจ้า และจากหลักฐานในคัมภีร์ใบลานภาษามอญวัดคงคาราม จ. ราชบุรี ซึ่งปรากฏว่า จารไว้เมื่อ พ.ศ. 2374 ประมาณ 170 ปีมาแล้ว ก็อธิบายลักษณะธงว่า มีวงกรอบแบบตาหมากรุก ใช้ไม้ติดด้านขวางเป็นขั้น ๆ และก็ติดเกล็ดธงไว้บนกรอบ นำมาเย็บติดกัน ผูกเชือกเข้าด้วยกัน เป็นอันเสร็จขั้นตอนของการทำธง และจากหลักฐานที่อื่นก็ไม่ปรากฏว่า มีธงที่เป็นรูป "ตะขาบ" ธงที่ปรากฏในเอกสารมอญเท่าที่ ในชั้นเดิมผู้เขียนเคยพบก็มีเพียงธงผื่นผ้ายาวที่แขวนบนเสาสูง ซึ่งยอดเสามักจะเป็นช้าง ๓ เศียร หรือสัญลักษณ์อย่างอื่น ยอดเสาที่เป็นรูปหงส์เพิ่งมาเห็นเอาก็ในชั้นหลัง ๆ นี้แล้ว ส่วน "ตะขาบ" มีปรากฏอยู่ในเอกสารมอญก็แต่ในตำนานการเกิดขึ้นแห่งเจดีย์ชะเวดากอง ซึ่งมิได้เกี่ยวกับธงที่ขึ้นอยู่บนเสาหงส์แต่ประการใด แต่ด้วยสาเหตุใดก็สุดคะเนที่ทำให้ตะขาบในปัจจุบันมีอิทธิฤทธิ์ต่ายขึ้นไปอยู่บนเสาหงส์ได้ ประเพณีการสร้างเสาหงส์นั้น เป็นประเพณีที่พบเห็นได้ทั่วไปตามชุมชนชาวมอญในเมืองไทย ทุกวันนี้ยังพบว่ามีปรากฏในเมืองมอญ(ประเทศพม่า) บ้างไม่ในบางวัด เช่น วัดเกาะซั่ว วัดธอมแหมะซะ เมืองมะละแหม่ง แต่เดิมชาวมอญมีคติการสร้างเสาธง เป็นการสร้างเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า ตามตำนานในพุทธประวัติแต่เดิมที่ว่า มีชาวบ้านป่าที่ยากจนเข็ญใจ ต้องการบูชาพระพุทธคุณ จึงได้กระทำไปตามอัตภาพของตน ด้วยการนำผ้าห่มนอนเก่าๆของตน ผูกและชักขึ้นเหนือยอดเสา และเกิดอานิสงค์ผลบุญ ครั้นสิ้นชีวิตลงได้ไปเกิดเป็นพระราชาผู้มีทั้งรูปสมบัติและทรัพย์สมบัติใน ภพชาติต่อมา จากตำนานดังกล่าวจึงมีประเพณีการสร้างเสาธงสืบมาจนปัจจุบัน "เสาหงส์" สำหรับวัดมอญในเมืองไทยทุกวันนี้ก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดา มีกันแทบทุกวัด ถึงแม้บางคนจะกล่าวว่า "เสาหงส์" มีแต่ในเมืองไทยเท่านั้น เพราะคนมอญในเมืองไทยสร้างขึ้น เพื่อรำลึกถึงเมืองหงสาวดี เมื่อต้องจากบ้านทิ้งเมืองไปอยู่เมืองไทย และเพิ่งจะมีขึ้นเมื่อราวร้อยกว่าปีมานี้เอง โดยยกเอาบทพระนิพนธ์ของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ที่ตอบถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ถึงความเป็นมาของการสร้างเสาหงส์ "หงส์" เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์โดยเป็นพาหนะของพระพรหมตามคติของชาวฮินดู ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาเข้ามาแทนที่ ผู้คนที่นับถือศาสนาฮินดูอยู่เดิมเมื่อได้เปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธ จึงเอาคติเรื่องหงส์มาผนวกเข้ากับความเชื่อในพุทธศาสนา ในฐานะตัวแทนของพระพุทธเจ้า และ "หงส์" ก็เป็นสัตว์ชั้นสูงของผู้ที่นับถือศาสนาพุทธทุกชนชาติ เช่น ไทย จีน พม่า เขมร ลาว ญวน ไม่เฉพาะมอญเท่านั้น "เสาหงส์" นั้นสืบเนื่องมาจากสมัยก่อนที่มีการสร้างเสาแขวนธงยาวแบบธงจีน เป็นสิ่งประดับตกแต่งบ้านเมืองอย่างหนึ่ง ทว่าธงนั้นงามเฉพาะเวลากลางวันครั้นยามกลางคืนก็มองไม่เห็น ต่อมาจึงมีคนคิดผนวกโคมไฟขึ้นบนเสานั้นด้วย ออกแบบให้เป็นรูปหงส์คาบโคมไฟห้อยลงมา ไม่เกี่ยวกับความเชื่อของชาวมอญ อันเป็นต้นกำเนิดของเสาหงส์ในหมู่ชาวมอญเมืองไทย และกลายเป็นประเพณีนิยมและรับรู้กันทั่วไปว่าวัดที่มี "เสาหงส์" แสดงว่าเป็นวัดมอญ หากเหตุผลเป็นดังกล่าวข้างต้นแล้ว แสดงว่าในเมืองมอญก็ไม่จำเป็นต้องสร้าง "เสาหงส์" เพราะเมืองหงสาวดีก็อยู่ ณ เมืองนั้นแล้ว พบเห็นกันอยู่ได้ง่าย แต่เท่าที่ผู้เขียนได้พบวัดมอญในเมืองพม่ามาหลายวัดก็ปรากฏมีเสาหงส์อยู่มากมาย หน้าตาผิดแผกแตกต่างกันไป และก็ไม่มีใครบอกได้ว่าเสาหงส์ในเมืองมอญมีกำเนิดมาตั้งแต่เมื่อใด ถามผู้เฒ่าผู้แก่ก็บอกแต่เพียงว่ามีมานานแล้ว แต่ไม่มีหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อมูลอ้างอิงได้ "เสาหงส์" ของมอญจึงเป็นเรื่องที่ยังหาข้อสรุปไม่ได้ ต้องค้นคว้าหาหลักฐานเพิ่มเติมกันต่อไป แต่สิ่งสะดุดตาอีกอย่างของเสาหงส์วัดธอมแมะซะในหมู่บ้านธอมแมะซะ เมืองมะละแหม่งนี้ คือ สร้างอยู่ข้างหน้าเจดีย์มอญเหมือนคติการสร้างอย่างในเมืองไทย พร้อมทั้งแขวนธงตะขาบเสียด้วย นอกจากไม่พบเห็นว่ามีที่วัดอื่นแล้ว ธงตะขาบดังกล่าวยังทำด้วยผ้าที่มีสัดส่วน ลวดลาย และ รูปแบบเดียวกันกับธงตะขาบของชาวมอญพระประแดงจังหวัดสมุทรปราการ เสียแต่ว่าวันที่ผู้เขียนเดินทางไปนั้นไม่มีพระสงฆ์รูปใดในวัดและชาวบ้านที่รู้เรื่องพอจะให้ความกระจ่างถึงที่มาได้ จึงได้แต่สันนิษฐานไว้เป็นสองกรณีคือ หนึ่งพระมอญที่นั่นได้แบบอย่างไปจากมอญพระประแดง ด้วยความโด่งดังของประเพณีสงกรานต์มอญพระประแดงที่มีการถ่ายทอดไปทั่วประเทศ เป็นข่าวไปทั่วโลก สองคนมอญในเมืองไทยทำไปถวายเสียเอง ข้อหลังนี้มีความเป็นไปได้มาก เพราะเท่าที่เห็นนั้นรูปแบบเหมือนกันอย่างกับแกะทีเดียว

# data[].attributes.attachment_link.title
ประเพณีจังหวัดปทุมธานี - สารสนเทศ ธรรมศาสตร์คลองหลวงวิทยาคม

# data[].attributes.attachment_link.description
ประเพณีการหุงข้าวแช่ (เปิงสงกรานต์ ) เป็นประเพณีสงกรานต์ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ(มอญ) มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำเย็นลอยดอกมะลิพร้อมกับจัดอาหารคาวหวานจัดเป็นสำรับแล้วนำออกขบวนแห่ไปถวายพระและญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตอนบ่ายก็จะมีการก่อพระทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลานำน้ำหอมไปสรงน้ำพระขอพรจากพระและยกขบวนไปรดน้ำอวยพรผู้ใหญ่ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมาเป็นประเพณีของชาวรามัญที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ มาจนกระทั่งทุกวันนี้ เริ่มใน เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านจะทำความสะอาดจัดเก็บบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้มีระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ทำการกวนขนม กะละแมซึ่งถือว่าเป็นขนมประเพณีสงกรานต์ที่สำคัญ เป็นขนมที่ใช้ทำบุญและใช้สำหรับต้อนรับ แขกที่มาเยี่ยมเยือน สิ่งที่สำคัญประการต่อไป คือ การเตรียมทำข้าวแช่ ซึ่งมีอยู่ 7อย่าง และ นอกจากนั้น ต้องเตรียมเครื่องอุปโภค บริโภคอื่นๆ ที่ต้องใช้ในการทำบุญและประกอบกิจกรรม ต่างๆ ตอนเย็นของวันที่ 12,13 และ 14 เมษายน ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครัว คือพ่อบ้านจะมีการ เตรียมปลูกศาลเพียงตา มีเสา 4 ต้น ปูพื้นสูงระดับสายตา (สูงเพียงตา) ล้อมฝาสามด้านด้วย ผ้าขาว สะอาด ไม่มีหลังคา ฝ่ายแม่บ้านจะเตรียมทำกับข้าวแช่ไว้ให้เสร็จก่อนหกโมงเช้า และ ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 13,14 และ 15 เมษายน แต่ละครอบครัวจะนำข้าวแช่พร้อมกับข้าวใส่ สำรับไปวางเซ่นถวายบวงสรวงพระอินทร์ พระพรหม เทวดา อารักษ์ต่างๆ ณ ศาลเพียงตา 1 สำรับ พร้อมกับจุดเทียน กล่าวคำอัญเชิญบวงสรวง นำไปถวายพระภิกษุสามเณร 1สำรับ และ นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพไม่จำกัดจำนวนสำรับ ตามแต่สมควร ส่วนที่เหลือไว้รับประทาน ในครอบครัว และสำหรับต้อนรับเชื้อเชิญแขกมิตรสหายมาร่วมรับประทาน ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ กระทำเพื่อเป็นสิริมงคล ความสุขความเจริญของครอบครัว และวงศ์ตระกูล ตลอดจนเป็น การแสดงความกตัญญูกตเวทิตาคุณ แต่ละบ้านก็จัดเตรียมสำรับกับข้าวและขนมกะละแม ผัดแป้งแต่งตัวตามประเพณีนิยมไปทำบุญตักบาตร พร้อมกันที่วัดเวลา 8.00น.ซึ่ง มีการประกอบกิจกรรมประเพณี สงกรานต์ ตอนบ่ายบรรดาเด็ก หนุ่มสาว หรือ ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะนำน้ำกับนำไปรดน้ำดำหัวและให้น้ำอบญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการขอพร และการให้พรซึ่งกันและกันหลังจากนั้นก็พากันไปรดน้ำ พรมน้ำอบ ปักธงสีประดับ จุดธูปเทียน ...

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
วิถีชีวิตสายน้ำแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

# data[].attributes.attachment_link.title
हेर्नको लागि लग इन वा साइन अप गर्नुहोस्

# data[].attributes.attachment_link.description
Facebook मा पोस्ट, फोटो र थप कुराहरू हेर्नुहोस्।

# data[].attributes.headline
หลักการและเหตุผลที่ทำเรื่องนี้

# data[].attributes.subject
หลักการและเหตุผลที่ทำเรื่องนี้

# data[].attributes.body
เนื่องจากปทุมธานีเป็นแหล่งที่ชาวมอญอพยพเข้ามา ทำให้มีวัฒนธรรมผสมผสานกันหลายวัฒนธรรม ทำให้มีความแตกต่างจากวัฒนธรรมของจังหวัดอื่นๆ วิถีชีวิตตั้งแต่สมัยก่อนจนถึงปัจจุบันมีความน่าสนใจอย่างมาก เรื่องอาหารการกินอาจจะมีปนอยู่กับของไทย แต่การใช้ชีวิต และการอยู่อาศัย ค่อนข้างที่จะแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดเจน ซึ่งเมืองสามโคก เป็นเมืองเล็กๆ ที่เป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้งเมืองปทุมธานี เป็นชุมชนชาวมอญที่มีศิลปวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ควรค่าแก่การอนุรักษ์ และข้อมูลตรงนี้สามารถนำมาเป็นแหล่งศึกษาให้กับผู้อื่นได้อีกด้วย

# data[].attributes.headline
ขอบเขตพื้นที่

# data[].attributes.subject
ขอบเขตพื้นที่

# data[].attributes.body
เป็นชาวมอญในสามโคก จังหวัดปทุมธานี

# data[].attributes.headline
วิถีชีวิตประจำวัน

# data[].attributes.subject
วิถีชีวิตประจำวัน

# data[].attributes.body
เมื่ออดีตนั้นชาวมอญสามโคกถือว่ามีความเจริญรุ่งเรืองมาก อาศัยปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา และมีอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาขายจนมีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่รู้จักกันในนามของ "ตุ่มสามโคก" หรือที่ชาวรามัญเรียกกันว่า "อีเลิ้ง" วิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก เริ่มแปรเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ตามกาลเวลา สมัยนี้อาชีพมีหลายอย่างหลายแบบ มีอาชีพทำโรงงานเป็นส่วนมาก แล้วก็อาชีพเป็นข้าราชการ ส่วนอาชีพเก่าแก่อย่างการปั้นโอ่งก็ยังพอมีให้เห็นอยู่บ้าง แต่น้อยเต็มทีไม่มากเหมือนแต่ก่อน  แต่ชาวมอญที่นี่ยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ของชาวมอญไว้ให้ลูกหลานได้รู้จัก อย่างเช่นการอาราธนาศีล อาราธนาธรรมก็ใช้ทั้ง 2 ภาษา สุดแล้วแต่เจ้าภาพจะเป็นมอญหรือเป็นไทย เป็นมอญก็ใช้ภาษามอญ เป็นไทยก็ใช้ภาษาไทย แล้วก็การที่ออกจะไปทำบุญที่วัดก็ยังดำเนินแบบวิถีชาวมอญอยู่

# data[].attributes.headline
กิจกรรมในงานบุญเทศการประจำปี

# data[].attributes.subject
กิจกรรมในงานบุญเทศการประจำปี

# data[].attributes.body
ตักบาตรพระร้อยทางน้ำ จังหวัดปทุมธานี

ประเพณีตักบาตรพระร้อย จะกระทำกันในเทศกาลวันออกพรรษาตั้งแต่แรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นต้นไป การตักบาตรพระร้อยนี้ ทางวัดที่อยู่ตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองข้าง จะตกลงกันกำหนดแบ่งกันเป็นเจ้าภาพเพื่อไม่ให้ตรงกัน เพราะถ้าตรงกันแล้วจำนวนพระที่มารับบาตรจะได้ไม่ครบ 100 รูป และต้องการให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลายรู้กำหนดเวลา จะได้เตรียมจัดทำอาหารหวานคาวไว้ทำบุญตักบาตรได้ถูกต้องด้วยงานประเพณีของชาวไทยเชื้อสายมอญโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่อำเภอสามโคกจังหวัดปทุมธานีมีอยู่ไม่น้อยและยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัด และยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัดจนถึงรุ่นปัจจุบัน

# data[].attributes.headline
ประโยชน์ที่มีต่อปทุมธานี

# data[].attributes.subject
ประโยชน์ที่มีต่อปทุมธานี

# data[].attributes.body
เนื่องจากวัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชาวมอญค่อนข้างเป็นเอกลักษณ์ เลยทำให้มีนักท่องเที่ยวเข้ามาในจังหวัดปทุมธานี เพื่อที่จะมาสัมผัสกับวิถีชีวิตของคนที่นี่ และเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญในจังหวัดปทุมธานี

# data[].attributes.body
https://m.facebook.com/RiverofLife.Rattanakosin/videos/%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%96%E0%B8%B5%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%8D-%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%81%E0%B8%95%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%93%E0%B9%8C-%E0%B8%9A%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%96%E0%B8%B6%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%84%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B9%84%E0%B8%9A%E0%B8%A1/2373967256048935/?__so__=permalink&__rv__=related_videos&locale=ne_NP&_rdr

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
วิถีชีวิตสายน้ำแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

# data[].attributes.attachment_link.title
हेर्नको लागि लग इन वा साइन अप गर्नुहोस्

# data[].attributes.attachment_link.description
Facebook मा पोस्ट, फोटो र थप कुराहरू हेर्नुहोस्।

# data[].attributes.body
https://mgronline.com/travel/detail/9500000037946

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"หนึ่งโคกเขตชื่อตั้ง เมืองปทุม
มอญมากกว่าไทยคุม พวกพ้อง
ทำอิฐโอ่งอ่างชุม ตาลดก ดงนา
ยลแต่มอญไม่ต้อง จิตเพ้อเสมอสมร"

บทนิราศของนายโมรา ทหารกรมมหาดเล็กตลกหลวง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่งขึ้นเมื่อครั้งได้ตามเสด็จประพาสพระราชวังบางปะอิน ทางเรือล่องไปตามลำน้ำเจ้าพระยา เมื่อปี พ.ศ. 2426 และได้ผ่านเมืองสามโคกแห่งนี้
รู้จักสามโคก รู้จักชาวมอญ
จากบทนิราศนี้ทำให้รับรู้ได้ถึงวีถีชีวิตของชาวมอญ ที่ได้มาตั้งรกรากอยู่ที่เมืองสามโคก หรือปัจจุบันก็คือ อ. สามโคก จ.ปทุมธานี หนึ่งในชุมชนชาวมอญที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย โดยประชากรชาวมอญที่มาอาศัยอยู่ที่สามโคกนี้ ได้อพยพเข้ามาในเมืองไทยตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ราวพ.ศ.2202 ซึ่งพระองค์ได้โปรดเกล้าฯ ให้ครอบครัวมอญเหล่านั้นไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน

ต่อจากนั้นชาวมอญก็ยังได้อพยพขึ้นมาอีกหลายครั้ง คือในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช แห่งกรุงธนบุรี และในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กรุงรัตนโกสินทร์ ดังนั้นจากชุมชนขนาดเล็กบ้านสามโคก จึงกลายเป็นเมืองสามโคกในเวลาต่อมา

เมื่ออดีตนั้นชาวมอญสามโคกถือว่ามีความเจริญรุ่งเรืองมาก อาศัยปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา และมีอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาขายจนมีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่รู้จักกันในนามของ "ตุ่มสามโคก" หรือที่ชาวรามัญเรียกกันว่า "อีเลิ้ง" แต่เมื่อโลกก้าวหน้าวิวัฒนาการสมัยใหม่ย่างกรายเข้ามา วิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก ก็เริ่มแปรเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ตามกาลเวลา

"เดี๋ยวนี้อาชีพมีหลายอย่างหลายแบบ มีอาชีพทำโรงงานเป็นส่วนมาก แล้วก็อาชีพเป็นข้าราชการ ส่วนอาชีพเก่าแก่อย่างการปั้นโอ่งก็ยังพอมีให้เห็นอยู่บ้าง แต่น้อยเต็มทีไม่มากเหมือนแต่ก่อน" ลุงบุญชู ทองประยงค์ อายุ 76 ปี ชาวมอญสามโคกตั้งแต่เกิด ที่สามารถพูดและอ่านภาษามอญได้เป็นอย่างดี ถ่ายทอดความเป็นชาวมอญสามโคกให้ฟัง

ลุงบุญชูบอกว่า เดี๋ยวนี้ความเป็นชาวมอญสามโคกยังคงมีอยู่ ถึงแม้ว่าจะไม่มากเหมือนเมื่ออดีต แต่ชาวมอญที่นี่ยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ของชาวมอญไว้ให้ลูกหลานได้รู้จัก อย่างเช่นการอาราธนาศีล อาราธนาธรรมก็ใช้ทั้ง 2 ภาษา สุดแล้วแต่เจ้าภาพจะเป็นมอญหรือเป็นไทย เป็นมอญก็ใช้ภาษามอญ เป็นไทยก็ใช้ภาษาไทย แล้วก็การที่ออกจะไปทำบุญที่วัดก็ยังดำเนินแบบวิถีชาวมอญอยู่

"ชาวมอญที่สามโคกเริ่มมีการรวมกลุ่มกันเพื่อรักษาวิถีชีวิต ประเพณี และวัฒนธรรมของชาวมอญไว้ อย่างเรื่องของการจัดการท่องเที่ยวให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาถึงวิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก ก็ถือว่าเป็นเรื่องที่ดี ที่จะทำให้คนอื่นได้รู้จักชาวมอญสามโคกมากขึ้น ก็อยากจะชวนให้ทุกคนมาเที่ยวที่สามโคก" ลุงบุญชูกล่าวเชื้อเชิญด้วยใบหน้าที่ยิ้มแย้ม
เยือนสามโคก เที่ยวท่องวีถีมอญ
สำหรับการเดินทางมาเที่ยวชุมชนมอญที่ อ.สามโคก จ.ปทุมธานีนี้ นักท่องเที่ยวสามารถเลือกเดินทางมาเที่ยวได้ทั้งทางบกและทางน้ำ ที่สามโคกแห่งนี้มีสถานที่ท่องเที่ยวที่ให้ความรู้เกี่ยวกับชาวมอญสามโคกที่น่าสนใจมากมาย

อย่างที่ โบราณสถานเตาโอ่งอ่าง ที่มาของชื่อสามโคก อันเกิดมาจากเนินซากเตาเผาสมัยโบราณ 3 เนิน หรือ 3 โคก ตั้งห่างจากแม่น้ำเจ้าพระยาประมาณ 100 ม. เตาเผาโบราณนี้มีขนาดใหญ่และสมบูรณ์มากที่สุด ภายในมีเศษภาชนะหินเผา เครื่องถ้วยชาม เศษอิฐมอญ ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยชามจีน กระจายอยู่ทั่วบริเวณ

จากนั้นมากันที่ วัดสิงห์ วัดเก่าแก่คู่เมืองสามโคกตั้งแต่อยุธยา ภายในวัดมีสิ่งที่น่าสนใจมากมาย ไม่ว่าจะเป็นโบสถ์เก่าแก่ที่กำลังบูรณะใหม่ ใกล้กับโบสถ์มีโกศบรรจุอัฐิหลวงพ่อพญากราย พระมอญธุดงค์ ซึ่งเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัด ใกล้กันนั้นยังมีศาลาดิน วิหารไม้ทรงไทยที่ภายในมีหลวงพ่อโต พระพุทธรูปลงรักปิดทองปางมารวิชัยศิลปะอยุธยา และหลวงพ่อเพชร พระพุทธรูปปางไสยาสน์ นอกจากนี้บนกุฏิวัดยังมีโบราณวัตถุศิลปะมอญเก็บรวบรวมไว้เป็นจำนวนมาก อาทิ พระพุทธรูปต่างๆ ข้าวของเครื่องใช้ชาวมอญ ตู้พระธรรมลายรดน้ำ ฯลฯ

จากวัดสิงห์มาลงเรือที่วัดสามัคคิยาราม เพื่อล่องแม่น้ำเจ้าพระยา ชมวิถีชีวิตชาวมอญที่นิยมปลูกบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำ และมาขึ้นฝั่งที่ วัดศาลาแดงเหนือ เป็นวัดที่มีความน่าสนใจตรงที่มีเจดีย์มอญบรรจุพระเกศธาตุของพระพุทธเจ้า มีหอพระไตรปิฎกศิลปะแบบมอญ และมีข้าวของเครื่องใช้โบราณอย่างเครื่องกรองน้ำโบราณ อันเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านให้ได้ชมกัน

พอออกจากวัดก็เดินตรงไปยัง หมู่บ้านวัฒนธรรมบ้านศาลาแดงเหนือ เป็นหมู่บ้านที่มีวิถีชีวิตแบบชาวไทย-รามัญ ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่ยังรักษาประเพณี วัฒนธรรมของชาวมอญไว้ ชาวบ้านที่นี่รักความสงบ รักษาศีลและวัฒนธรรมที่ดีงามของชาวพุทธ ยังคงไปวัดฟังสวดมนต์ภาษามอญที่วัดศาลาแดงเหนือทุกบ่ายสามโมงเป็นประจำ

จากนั้นลงเรืออีกครั้งตรงไปยัง วัดท้ายเกาะใหญ่ เพื่อไปชมเจดีย์มอญ ที่สร้างตามแบบเจดีย์ชเวดากองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยและมีความงดงามมาก มีพระพุทธรูปหยกขาว และมีกุฏิเรือนไทยที่สวยงาม และด้านหน้าวัดติดริมแม่น้ำมีศาลาสองหลังต่อกัน ซึ่งเคยเป็นที่ประทับในครั้งเสด็จประพาสต้นของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ ร.ศ. 125

แล้วมาเที่ยวกันต่อที่ วัดเจดีย์ทอง ที่วัดนี้มีพระพุทธรูปหยกขาว ปางมารวิชัยศิลปะมอญประดิษฐานอยู่ ซึ่งเป็นที่เคารพสักการของชาวไทย-รามัญ และมีเจดีย์มอญรูปแบบเจดีย์อานันทะแห่งเมืองพุกาม ประเทศพม่า ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมรายล้อมด้วยกำแพงแก้ว สร้างโดยช่างฝีมือชาวรามัญ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปประทับนั่งห้อยพระบาท ใกล้ๆกันมีเจดีย์ใหม่ที่สร้างขึ้นเพื่อบรรจุอัฐิศิลปะพม่าและมอญผสมผสมผสานกันดูแปลกตาน่าชมยิ่งนัก

และออกจากวัดเดินไปเที่ยว หมู่บ้านวัฒนธรรมบ้านเจดีย์ทอง เป็นชุมชนมอญที่อพยพเข้ามาเมื่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ตั้งบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา โดยปลูกแบบเรือนมอญขวางริมน้ำ และปลูกรั้วโมกตลอดสองฝั่งบ้าน ภายในหมู่บ้านยังคงเก็บรักษาตุ่ม กระบุง เครื่องใช้พื้นบ้านไว้ และบริเวณหมู่บ้านมีการปลูกต้นมะตาด พืชผลที่นำมาปรุงอาหารตามตำรับมอญ

สุดท้ายมาเที่ยวกันที่ พิพิธภัณฑ์บ้านมอญสามเรือน ก่อตั้งขึ้นโดย บุญส่ง โคมลอย ซึ่งเป็นชาวบ้านสามเรือนเชื้อสายมอญ ที่ต้องการสร้างพิพิธภัณฑ์ขึ้นมาเพื่อให้ลูกหลานชาวมอญได้รู้จักบรรพบุรุษของตัวเอง และผู้ที่สนใจจะได้รู้จักชาวมอญสามโคก ตัวพิพิธภัณฑ์มีขนาดเล็กๆ เป็นเรือนมอญขวาง สร้างด้วยไม้ตาลทั้งหลัง ภายในจัดแสดงเรื่องราวการอพยพของชาวมอญ เสื้อผ้า ข้าวของเครื่องใช้ หนังสือ ศิลปวัฒนธรรมของชาวมอญไว้มากมาย ควรค่าแก่การมาเที่ยวชมและสัมผัสกับหลากวีถีชีวิตอันมีสีสัน ของเสน่ห์ของ "มอญสามโคก"

การเดินทางจากรุงเทพฯ มายังอ.สามโคก จ.ปทุมธานี ถ้ามาจากถนนติวานนท์ผ่านห้าแยกปากเกร็ด สี่แยกบางพูนตรงมาข้ามสะพานปทุมธานี แล้วเลี้ยวขวาที่สี่แยกสันติสุข เข้าทางหลวง 3111 ก็จะเข้าเขตพื้นที่อ.สามโคก ติดต่อสามถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ สนง.จ.ปทุมธานี โทร.
0-2581-7667 ศูนย์การท่องเที่ยว กีฬาและนันทนาการจ.ปทุมธานี โทร. 0-2904-6503-4

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง

รู้จัก...แล้วจะรักมอญ ที่ "บ้านมอญบางกระดี่"

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
สัมผัสวิถีชีวิตรามัญ

# data[].attributes.attachment_link.title
สัมผัสวิถีชีวิตรามัญ ที่ "มอญสามโคก"

# data[].attributes.attachment_link.description
"หนึ่งโคกเขตชื่อตั้ง เมืองปทุมมอญมากกว่าไทยคุม พวกพ้องทำอิฐโอ่งอ่างชุม ตาลดก ดงนายลแต่มอญไม่ต้อง จิตเพ้อเสมอสมร" บทนิราศของนายโมรา ทหารกรมมหาดเล็กตลกหลวง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ...

# data[].attributes.body
https://www.sac.or.th/exhibition/24communities/saladaengnua/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
คือนิทรรศการออนไลน์ที่ต่อยอดมาจากโครงการพัฒนาคลังข้อมูลชุมชน และเครือข่ายข้อมูลโดยศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ที่เริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2561 เพื่อทำหน้าที่สนับสนุน ส่งเสริมพลัง และสร้างศักยภาพชุมชนในท้องถิ่นให้เป็นผู้ 'รวบรวม' 'บันทึก/เก็บข้อมูล' 'จัดการ' และ 'สงวนรักษา' ข้อมูลร่วมกับภาคีต่างๆ เพื่อพัฒนาสิ่งที่จะเป็นประโยชน์ต่อชุมชนของตัวเองต่อไป ทั้งในด้านการศึกษา สังคม และเศรษฐกิจ

ตลอดระยะเวลาการดำเนินงาน โครงการพัฒนาคลังข้อมูลชุมชนและเครือข่ายข้อมูล ได้รับการสนับสนุนการทำงานของชุมชน 24 ชุมชน แบ่งเป็นรุ่นที่ 1 จำนวน 13 ชุมชน และรุ่นที่ 2 จำนวน 11 ชุมชน ประกอบไปด้วย

รุ่นที่ 1 (พ.ศ. 2562)

1. ชุมชนบ้านโป่งมะนาว อำเภอโป่งมะนาว จังหวัดลพบุรี

2. ชุมชนบ้านนาตุ้ม อำเภอลอง จังหวัดแพร่

3. ชุมชนบ้านห้วยตองก๊อ อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

4. ชุมชนเชียงแสน อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย

5. ชุมชนบ้านเหมืองแพร่ อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย

6. ชุมชนศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง จังหวัดภูเก็ต

7. ชุมชนบ้านผึ้ง อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ

8. ชุมชนบ้านดอยล้าน อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย

9. ชุมชนมัสยิดบางอ้อ เขตบางพลัด กรุงเทพฯ

10. ชุมชนบ้านทุ่งบานเย็น อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา

11. ชุมชนตลาดใต้ อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง

12. ชุมชนเจ็ดริ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร

13. ชุมชนวัดเทพากร เขตบางพลัด กรุงเทพฯ

รุ่นที่ 2 (พ.ศ. 2563)

1. ชุมชนโพนทราย อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี

2. ชุมชนตะเคียนทอง อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี

3. ชุมชนศาลาแดงเหนือ อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี

4. ชุมชนตลาดนาบอน อำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช

5. ชุมชนบ้านทุ่งโฮ้ง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่

6. ชุมชนบ้านเขวาสินรินทร์ อำเภอเขวาสินรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

7. ชุมชนบางน้ำเชี่ยว อำเภอพรหมบุรี จังหวัดสิงห์บุรี

8. ชุมชนบ้านขุนแม่เหว่ย อำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก

9. ชุมชนบ้านนาในน้ำเหนือเขื่อนภูมิพล อำเภอสามเงา จังหวัดตาก

10. ชุมชนเมืองเชียงคำ อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา

11. ชุมชนบ้านสบเกี๋ยง อำเภอปง จังหวัดพะเยา

ทุกชุมชนได้ลงมือเก็บ 'ข้อมูลชุมชน' ด้วยตัวเอง โดยใช้เครื่องมือสำหรับศึกษาชุมชนเบื้องต้น 3 เครื่องมือ ได้แก่ แผนที่เดินดิน ปฏิทินชุมชน และประวัติศาสตร์ชุมชน

นอกจากนี้ ยังมีการเก็บ 'ข้อมูลเฉพาะ' ของแต่ละชุมชนที่แตกต่างกันไป ทั้งข้อมูลมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้ เช่น สมุดเก่า หนังสือใบลาน ภาพถ่าย อาคาร โบราณสถาน ฯลฯ และข้อมูลมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ เช่น ภาษา วรรณกรรมพื้นบ้าน ศิลปะการแสดง งานศิลปหัตถกรรม พิธีกรรม งานเทศกาล ฯลฯ จนได้ข้อมูลที่มีความสำคัญและมีคุณค่ากับชุมชน อาทิ ข้อมูลวัตถุในพิพิธภัณฑ์ ข้อมูลลายผ้าพื้นเมือง ข้อมูลเอกสารโบราณของชุมชน ข้อมูลวัฒนธรรมอาหารของชุมชน ฯลฯ

เมื่อได้ข้อมูลชุมชนและข้อมูลเฉพาะแล้ว ข้อมูลทั้งหมดจะได้รับการจัดการอย่างเป็นระบบตามมาตรฐานสากลด้วยกระบวนการ 'การจัดการวงจรชีวิตข้อมูล' (Data Lifecycle Management) จากนั้นนำข้อมูลที่ผ่านการจัดการแล้วไปจัดเก็บและเผยแพร่ในเว็บไซต์คลังข้อมูลชุมชน

นิทรรศการ 'The ชุมชน' จึงเป็นการนำเสนอข้อมูลที่น่าสนใจของชุมชนที่ได้จากการเก็บรวบรวมโดยชุมชน ภายใต้แนวคิด 'คนที่รู้เรื่องของเราดีที่สุด คือ ตัวเราเอง' มาจัดแสดงในรูปแบบออนไลน์ เพื่อเน้นย้ำให้เห็นศักยภาพของแต่ละชุมชนในการเก็บรวบรวมข้อมูลชุมชนด้วยตัวเอง รวมถึงตอกย้ำให้เห็นบทบาทและความสำคัญของคนในชุมชนในฐานะเจ้าของวัฒนธรรมที่สามารถร่วมกันรักษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมเหล่านี้ไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา

ทั้งนี้ เพื่อให้มรดกทางวัฒนธรรมเหล่านี้ได้รับการสงวนรักษา ส่งต่อ และสืบทอดในชุมชนต่อไป รวมถึงเพื่อให้ผู้ที่สนใจสามารถนำข้อมูลที่เก็บรวบรวมไว้อย่างเป็นระบบไปใช้ประโยชน์ได้ในอนาคต

# data[].attributes.body
https://sites.google.com/a/thk.ac.th/sarsnthes-thrrmsastr-khlxnghlwng-withyakhm/prapheni-canghwad-pthumthani

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ประเพณีการหุงข้าวแช่ (เปิงสงกรานต์ )

เป็นประเพณีสงกรานต์ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ(มอญ) มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำเย็นลอยดอกมะลิพร้อมกับจัดอาหารคาวหวานจัดเป็นสำรับแล้วนำออกขบวนแห่ไปถวายพระและญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตอนบ่ายก็จะมีการก่อพระทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลานำน้ำหอมไปสรงน้ำพระขอพรจากพระและยกขบวนไปรดน้ำอวยพรผู้ใหญ่ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมาเป็นประเพณีของชาวรามัญที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ มาจนกระทั่งทุกวันนี้ เริ่มใน เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านจะทำความสะอาดจัดเก็บบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้มีระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ทำการกวนขนม กะละแมซึ่งถือว่าเป็นขนมประเพณีสงกรานต์ที่สำคัญ เป็นขนมที่ใช้ทำบุญและใช้สำหรับต้อนรับ แขกที่มาเยี่ยมเยือน สิ่งที่สำคัญประการต่อไป คือ การเตรียมทำข้าวแช่ ซึ่งมีอยู่ 7อย่าง และ นอกจากนั้น ต้องเตรียมเครื่องอุปโภค บริโภคอื่นๆ ที่ต้องใช้ในการทำบุญและประกอบกิจกรรม ต่างๆ ตอนเย็นของวันที่ 12,13 และ 14 เมษายน ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครัว คือพ่อบ้านจะมีการ เตรียมปลูกศาลเพียงตา มีเสา 4 ต้น ปูพื้นสูงระดับสายตา (สูงเพียงตา) ล้อมฝาสามด้านด้วย ผ้าขาว สะอาด ไม่มีหลังคา ฝ่ายแม่บ้านจะเตรียมทำกับข้าวแช่ไว้ให้เสร็จก่อนหกโมงเช้า และ ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 13,14 และ 15 เมษายน แต่ละครอบครัวจะนำข้าวแช่พร้อมกับข้าวใส่ สำรับไปวางเซ่นถวายบวงสรวงพระอินทร์ พระพรหม เทวดา อารักษ์ต่างๆ ณ ศาลเพียงตา 1 สำรับ พร้อมกับจุดเทียน กล่าวคำอัญเชิญบวงสรวง นำไปถวายพระภิกษุสามเณร 1สำรับ และ นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพไม่จำกัดจำนวนสำรับ ตามแต่สมควร ส่วนที่เหลือไว้รับประทาน ในครอบครัว และสำหรับต้อนรับเชื้อเชิญแขกมิตรสหายมาร่วมรับประทาน ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ กระทำเพื่อเป็นสิริมงคล ความสุขความเจริญของครอบครัว และวงศ์ตระกูล ตลอดจนเป็น การแสดงความกตัญญูกตเวทิตาคุณ

แต่ละบ้านก็จัดเตรียมสำรับกับข้าวและขนมกะละแม ผัดแป้งแต่งตัวตามประเพณีนิยมไปทำบุญตักบาตร พร้อมกันที่วัดเวลา 8.00น.ซึ่ง มีการประกอบกิจกรรมประเพณี สงกรานต์ ตอนบ่ายบรรดาเด็ก หนุ่มสาว หรือ ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะนำน้ำกับนำไปรดน้ำดำหัวและให้น้ำอบญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการขอพร และการให้พรซึ่งกันและกันหลังจากนั้นก็พากันไปรดน้ำ พรมน้ำอบ ปักธงสีประดับ จุดธูปเทียน บูชากราบไหว้อัฐิของบุพการีซึ่งล่วงลับไปแล้วที่บริเวณโกศซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณวัดตั้งแต่ เวลาประมาณ 16.30น. เป็นต้นไป เป็นเวลาสรงน้ำพระภิกษุ สามเณร หลังการสรงน้ำพระภิกษุ สามเณร หลังจากสรงน้ำ พระเสร็จเรียบร้อยแล้ว จะมีการเล่นทะแยมอญ พร้อมกับ นำกล้วยน้ำว้าสุกแจกจ่ายให้แก่ลูกหลานที่มาห้อมล้อมชมอยู่บริเวณนั้นได้นำมาเซ่นและก็จะได้ รับประทาน

ตักบาตรพระร้อยทางน้ำ จังหวัดปทุมธานี

ป ระเพณีตักบาตรพระร้อย จะกระทำกันในเทศกาลวันออกพรรษาตั้งแต่แรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นต้นไป การตักบาตรพระร้อยนี้ ทางวัดที่อยู่ตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองข้าง จะตกลงกันกำหนดแบ่งกันเป็นเจ้าภาพเพื่อไม่ให้ตรงกัน เพราะถ้าตรงกันแล้วจำนวนพระที่มารับบาตรจะได้ไม่ครบ 100 รูป และต้องการให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลายรู้กำหนดเวลา จะได้เตรียมจัดทำอาหารหวานคาวไว้ทำบุญตักบาตรได้ถูกต้องด้วยงานประเพณีของชาวไทยเชื้อสายมอญโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่อำเภอสามโคกจังหวัดปทุมธานีมีอยู่ไม่น้อยและยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัด และยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัดจนถึงรุ่นปัจจุบันประเพณีตักบาตรพระร้อยเป็นประเพณีอันดีงามของการทำบุญเนื่องในวันออกพรรษาที่ปฏิบัติสืบต่อกันมานานนับร้อยปีของชาวไทยเชื้อสายมอญประเพณีนี้เริ่มตั้งแต่เทศกาลวันออกพรรษา แรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ เป็นต้นไป ซึ่งในช่วงเดือนนี้เป็นช่วงน้ำหลากล้นฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาน้ำเปี่ยมตลิ่ง การจัดการตักบาตรพระร้อยเป็นหน้าที่ของวัดที่ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาและริมคลอง แต่ก็ไม่ได้กำหนดไปเสียทุกวัด ส่วนใหญ่จะจัดให้มีการตักบาตรเฉพาะในวัดใหญ่ ๆ ตามที่ยึดถือกันมาแต่ดั้งเดิมเพราะว่าต้องนิมนต์พระภิกษุมาเป็นจำนวนมาก ดังที่เรียกว่า "พระร้อย" นั่นเอง ด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนาของบรรดาพุทธศาสนิกชน การตักบาตรพระร้อยจึงเป็นงานบุญที่ยิ่งใหญ่ของจังหวัดปทุมธานี

การกำหนดว่าวัดใดจะทำบุญตักบาตรพระร้อยในวันใดนั้น ได้กำหนดไว้เป็นระเบียบ เช่น ที่จังหวัดปทุมธานีได้กำหนดดังนี้คือ

วันแรม 1 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดมะขาม อ.เมือง และวัดเจดีย์ทอง อ.สามโคก
วันแรม 2 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดหงษ์ปทุมาวาส อ.เมือง
วันแรม 3 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดสำแล อ.สามโคก
วันแรม 4 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดบางหลวง และวัดบัวหลวง อ.สามโคก
วันแรม 5 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดโบสถ์ วัดราษฎร์ศรัทธาธรรม อ.เมือง วัดไผ่ล้อม อ.สามโคก
วันแรม 7 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดสามัคคิยาราม วัดบางนา อ.สามโคก และวัดบ่อทอง อ.ลาดหลุมแก้ว
วันแรม 8 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดดาวเรือง วัดชินวราราม อ.เมือง และวัดเขียนเขต อ.ธัญบุรี
วันแรม 9 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดบางโพธิ์เหนือ
วันแรม 10 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดบ้านพร้าวใน
วันแรม 11 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดชัยสิทธาวาส วัดบ้านพร้าวนอก อ.สามโคก และวัดบางขันธ์
วันแรม 14 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดโพธิ์เลื่อน อ.เมือง

เมื่อถึงกำหนดตักบาตรพระร้อย ณ วัดใด วัดนั้นจะเป็นเจ้าภาพเตรียมการต่างๆ ที่จังหวัดปทุมธานี มัคนายกหรือชาวบ้านที่อยู่ใกล้วัดจะมาช่วยนำเชือกลงไปขึงแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองฝั่งกับบันไดข้าม ซึ่งใช้วัดที่เป็นเจ้าภาพเป็นศูนย์กลาง แล้วขึงเชือกตามริมฝั่งไปทางทิศเหนือและทิศใต้ของวัดผ่านหน้าบ้านของพุทธศาสนิกชนที่อยู่ริมฝั่งเป็นทางยาวเหยียด ผู้ที่จะทำบุญตักบาตรไม่ต้องเดินหรือไม่ต้องพายเรือเพียงแต่นั่งที่หัวบันไดหน้าบ้านของตนหรือนั่งบนเรือหน้าบ้านที่อยู่ติดกับเชือกที่ขึงไว้ รอพระเพื่อจะนำอาหารมาใส่บาตรเท่านั้น พอถึงเวลาที่กำหนด พระตามวัดต่างๆ จะนั่งเรือโดยมีศิษย์วัดหรือชาวบ้านมาช่วยพายเรือให้พระนั่งรับบาตร ซึ่งพระที่นิมนต์มารับบาตร จะมารวมกันที่วัดที่เป็นเจ้าภาพก่อน ถ้าวัดอยู่ไกลบางทีต้องมาค้างคืนที่วัดที่เป็นเจ้าภาพในครั้งนั้นๆ พอเช้าตรู่ของวันตักบาตรพระร้อย พระที่นิมนต์มารับบาตรจะจับฉลากหมายเลขแล้วก็จะพากันกลับวัดของตน ครั้นตกตอนบ่าย พุทธศาสนิกชนไม่ว่าเด็กหรือว่าผู้ใหญ่จะพากันไปปิดทองนมัสการพระประธานในโบสถ์ หรือพระพุทธรูปที่เชื่อกันว่าศักดิ์สิทธิ์ หรือปิดทองรอยพระพุทธบาทซึ่งทางวัดจะจัดไว้ให้ เมื่อนมัสการและปิดทองพระเสร็จเรียบร้อยแล้วก็จะพากันลงเรือลอยไปตามแม่น้ำเจ้าพระยา

ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง จังหวัดปทุมธานี

วั นก่อนวันเริ่มพิธีตักบาตรน้ำผึ้ง ชาวบ้านบางกระดี่จะเตรียมทำข้าวต้มเพื่อที่จะเตรียมไปทำบุญตักบาตรน้ำผึ้งแต่ละบ้านจะทำข้าวต้มไม่เหมือนกัน เช่น ข้าวต้มลูกโยน ,ข้าวต้มคลุก ,ข้าวต้มมัดข้าวต้มลูกโยน (ฮะ-โลม-เอิ๊ต-เกลิ๊ต) มีลักษณะลูกกลมห่อด้วยยอดจาก จะทิ้งหางยาวข้าวต้มคลุก (ฮะ-โลม-ด๊าด) มีลักษณะลูกใหญ่และยาวห่อด้วยยอดจากเวลาทานต้องหั่นเป็นชิ้นคลุกด้วย น้ำตาลทราย ,เกลือ และมะพร้าวขูดข้าวต้มมัด หรือข้าวต้มผัด (ฮะ-โลม) มีลักษณะเป็นยาวข้างในใส่ถั่วดำและกล้วยห่อด้วยใบตองหรือใบจากก็ได้ประกบคู่แล้วมัดด้วยกระทางยอดจากฉีกครึ่งเมื่อถึงช่วงเย็นของวันที่ทำข้าวต้มมัดหรือข้าวต้มที่ชาวบ้านทำกันชาวบ้านบางกระดี่จะให้ลูกหลานนำข้าวต้มนั้นไปส่งตามบ้านผู้หลักผู้ใหญ่ที่นับถือการทำบุญตักบาตรน้ำผึ้งนั้น คนมอญเชื่อว่ามีอานิสงส์มาก เพราะพระสงฆ์จะเก็บน้ำผึ้งไว้เพื่อใช้เป็นยาในคราวจำเป็น เพราะน้ำผึ้งเป็นส่วนผสมของยาโบราณที่สำคัญมาก คนมอญเชื่อในอานิสงส์ การให้ทานด้วยน้ำผึ้งดังกล่าวนี้ จึงได้มีประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งสืบเนื่องกันมาช้านาน จนถึงปัจจุบันนี้

ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง เป็นประเพณีเก่าแก่ของชาวรามัญ ปฏิบัติเพื่อเป็นการบูชาพระสงฆ์ การตักบาตรน้ำผึ้งนั้นชาวรามัญเชื่อว่ามีอานิสงส์มาก พระสงฆ์จะเก็บน้ำผึ้งไว้เพื่อใช้เป็นยาในคราวจำเป็น เพราะเป็นส่วนผสมของยาโบราณที่สำคัญพระสงฆ์ไม่สามารถจัดหามาเองได้ ชาวบ้านจึงจัดให้มีการตักบาตร น้ำผึ้งขึ้น ความเชื่อในเรื่องการถวายน้ำผึ้งแก่พระภิกษุสงฆ์แล้วได้อานิสงส์มากนั้น สืบเนื่องมาจาก ตำนานที่ว่า ในสมัยพระทีปังกรพุทธเจ้ามีพระปัจเจกโพธิรูปหนึ่งอาพาธ ประสงค์ที่จะได้น้ำผึ้งมาผสมโอสถ เพื่อบำบัดอาการอาพาธ วันหนึ่งได้ไปบิณฑบาตในชนบทใกล้ชายป่า ขณะที่พระปัจเจกโพธิกำลังโปรดสัตว์อยู่นั้น ได้พบชายชาวบ้านป่า เกิดกุศลจิตขึ้นกับชายผู้นั้นหวังที่จะถวายทานแด่พระปัจเจกโพธิ แต่ด้วยตนเองยากจน ไม่มีอาหารอื่นใดจะถวายพระนอกจากน้ำผึ้งจำนวนหนึ่ง ด้วยจิตศรัทธาอย่างเปี่ยมล้นและสูงส่งของชายผู้นั้น เมื่อรินน้ำผึ้งลงในบาตรของพระปัจเจกโพธิเกิดปรากฏการณ์อัศจรรย์คือ น้ำผึ้งเกิดเพิ่มพูนขึ้นจน เต็มบาตรและล้นบาตรในที่สุด ขณะนั้นมีหญิงชาวบ้านคนหนึ่งกำลังทอผ้าเห็นน้ำผึ้งล้นบาตร ด้วยจิตศรัทธา ในพระปัจเจกโพธิ เกรงว่าน้ำผึ้งจะเปื้อนมือพระ จึงรีบนำผ้าที่ทอแล้วถวายแด่พระปัจเจกโพธิ เพื่อซับน้ำผึ้งที่ล้นนั้น ชายผู้นั้นอธิษฐานด้วยอานิสงส์แห่งการถวายน้ำผึ้งเป็นทาน ขอเป็นพลังปัจจัยให้ได้เกิด เป็นผู้มั่งคั่งเป็นผู้มีอำนาจ ส่วนหญิงที่ถวายผ้าได้อธิษฐานขอให้ได้เกิดเป็นผู้ที่มีความงามและมีโภคยทรัพย์ ต่อมาเมื่อทั้งสองมรณะแล้วได้อุบัติใหม่ในโลกมนุษย์ ชายผู้ถวายน้ำผึ้งได้บังเกิดเป็นพระราชาผู้มีความเข้มแข็ง และมั่งคั่ง ส่วนหญิงผู้ถวายผ้าได้บังเกิดเป็นธิดาของพระราชาอีกเมืองหนึ่ง มีความงามและความมั่งคั่งเช่นกัน นอกจากนี้อานิสงส์ของการถวายน้ำผึ้งนี้มีตำนานที่เกี่ยวกับพระฉิมพลี หรือพระสิวลีอีกทาง หนึ่งว่า ในอดีตกาลครั้งที่มีพระพุทธเจ้าทรงพระนามว่า \"พระวิปัสสี\" พระสิวลีได้ถือกำหนดเป็นชาวบ้านนอก ในชนบท วันหนึ่งได้ไปในเมืองระหว่างทางกลางป่านั้นได้พบรวงผึ้ง จึงไล่ตัวผึ้งให้หนีไปแล้วตัดกิ่งไม้ถือรวง ผึ้งเข้าไปในเมือง ในพระนครขณะนั้นพระราชาและชาวเมืองกำลังแข่งกันทำบุญถวายทานแด่พระวิปัสสี สัมมาสัมพุทธเจ้า พร้อมด้วยพระสงฆ์ โดยจัดสรรสิ่งของวัตถุทานอันประณีตถวาย ถวายแข่งกันถึง ๖ ครั้ง ก็ไม่มีใครแพ้ใครชนะ ชาวเมืองจึงช่วยกันตรวจดูสิ่งของวัตถุทานที่ถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าว่าขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งบ้าง พร้อมทั้งให้คนไปดูที่ประตูเมืองว่าจะมีใครนำสิ่งของอันนอกเหนือจากที่มีอยู่มาขายบ้าง เพราะ เกรงว่าพระราชาจะซื้อสิ่งของเหล่านั้นแล้วนำมาถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้า ฝ่ายตนก็จะแพ้ในการถวายทานใน ครั้งนี้ ขณะนั้นชาวบ้านนอกที่ถือรวงผึ้งเดินเข้าประตูเมืองมา คนเฝ้าประตูเห็นเข้าจึงขอซื้อรวงผึ้งในราคาที่สูงมาก เพราะไม่มีใครนำรวงผึ้งมาถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าเลย ชายผู้เป็นเจ้าของรวงผึ้งสงสัยจึงถามขึ้น ชายผู้ขอซื้อจึงเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟังโดยตลอด ชายผู้เป็นเจ้าของรวงผึ้งไม่ยอมขายแต่ขอร่วมถวายทานแด่ พระวิปัสสีพุทธเจ้าด้วย ชาวเมืองต่างก็ปลื้มปิติและยินดีกับเจ้าของรวงผึ้งนั้น จึงช่วยกันนำรวงผึ้งมาบีบคั้น ้ำผึ้งใส่ถาดทองคำใบใหญ่ผสมกับนมเนยคลุกเคล้ากันจนรสดี เสร็จแล้วจึงนำน้ำผึ้งผสมรสดีไปถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าและพระสงฆ์ทั้งหลายอย่างทั่วถึง และด้วยอานิสงส์ของการถวายทานด้วยน้ำผึ้งครั้งนี้ เมื่อสิ้นอายุขัยของชายผู้เป็นเจ้าของ รวงผึ้งแล้วได้บังเกิดในเทวโลกท่องเที่ยวเสวยสุขอยู่ช้านาน จึงจุติมาเป็นพระราชาในกรุงพาราณสี และเมื่อพระราชาสิ้นพระชนม์แล้วได้อุบัติมาเป็นพระราชกุมารในราชวงศ์ศากยราช มีพระมารดาทรงพระนามว่า พระนางสุปปวาสา บันดาลโชคลาภให้แก่พระบิดาและพระมารดาเป็นอันมาก เมื่อประสูติแล้วจึงได้รับพระ นามว่า \"สิวลีกุมาร\" เมื่อเจริญวัยแล้วได้ออกผนวชในสำนักของพระสารีบุตร และได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ สมบูรณ์ด้วยปัจจัยลาภ และในสมัยพุทธกาล ขณะที่พระพุทธเจ้าทรงประทับอยู่ ณ วัดป่าเลไลยก์ ในขณะที่ออก เทศนาโปรดสัตว์ให้หลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ปรากฏว่ามีสัตว์น้อยใหญ่นำผลไม้และน้ำผึ้งมาถวาย เพื่อให้ พระองค์ได้เสวยประทังชีวิต มนุษย์จึงถือว่าน้ำผึ้งเป็นทิพย์โอสถที่สามารถนำมาบริโภคบำรุงชีวิตให้แข็งแรงและยืนยาวปราศจากโรคภัยไข้เจ็บทั้งปวง กล่าวได้ว่า น้ำผึ้งเป็นสิ่งที่มีคุณค่ามาตั้งแต่สมัยโบราณ ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งของชาวรามัญจึงถือกำหนดขึ้นมาจากตำนานและความเชื่อที่กล่าวมาข้างต้น ในปัจจุบันนี้น้ำผึ้งเริ่มหายากขึ้น ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งจึงค่อยๆ เลือนหายไป และผู้คนที่ มาทำบุญก็เริ่มเปลี่ยนจากน้ำผึ้งมาเป็นน้ำตาลทรายบ้าง น้ำหวานบ้าง

ประเพณีแห่หงส์ธงตะขาบ จังหวัดปทุมธานี
ประวัติความเป็นมาประเพณีถวายธงตะขาบ
ประเพณีถวายธงตะขาบ การถวายธงตะขาบเป็นประเพณีที่ชาวไทยรามัญเมืองปทุมธานี ถือปฏิบัติกันในเทศกาลวันสงกรานต์ กระทำกันที่เสาหงส์หน้าเจดีย์ หรือ โบสถ์ วิหารอันเป็นสัญลักษณ์ของชาวรามัญแห่งหงสาวดีเสาหงส์ทำด้วยไม้กลมหรือเหลี่ยมมีเสาประกบคู่ประดับด้วยบัวหัวเสาที่ปลายเสามีรูปหงส์ทรงเครื่องหล่อด้วยโลหะยืนอยู่ปลายเสากางปีกทั้งสองข้าง ที่จะงอยปากหงส์แขวนด้วยกระดิ่ง บนสุดมีฉัตรสามชั้นปักอยู่ ชาวรามัญเรียกเสาหงส์ว่า "เทียะเจมเจียนู่ " ประเพณีถวายธงตะขาบจะจัดทำกันในวันสุดท้ายของวันสงกรานต์ที่ศาลาวัด โดยใช้ผ้าเป็นผืนยาวตัดเป็นรูปตัวตะขาบ ใส่ไม้ไผ่เป็นระยะๆ ตลอดผืน ติดธงเล็กๆ ที่ซี่หัวไม้ไผ่ เมื่อเสร็จแล้วดูไกลๆ คล้ายตัวตะขาบ ชาวรามัญเรียกธงนี้ว่า " อะลามเทียะกี้ " หลังจากทำเสร็จแล้ว ในตอนบ่ายก็จะมีการแห่ธง โดยช่วยกันจับขอบธงตลอดทั้งผืน แห่ธงไปตามหมู่บ้าน มีขบวนเถิดเทิงกลองยาวประกอบขบวน เสร็จแล้วนำมาทำพิธีถวายธงที่หน้าเสาหงส์ แล้วชักขึ้นสู่ยอดเสา เพื่อเป็นการบูชาพระพุทธเจ้า และสืบสานประเพณีต่อมาจนถึงทุกวันนี้
พระมหาจรูญ ญาณจารี ในบริเวณเชิงเขาสิงฆุตตระ มีตะขาบใหญ่ตัวหนึ่งเที่ยวจับช้างกินเป็นอาหาร เมื่อกินเนื้อช้างแล้ว ก็เอากระดูกและงาช้างมาทำรังเป็นที่อยู่อาศัยวัดความสูงได้ประมาณ 7 ชั่วลำตาล เมื่อนานวันเข้าช้างในบริเวณเขาสิงฆุตตระลดน้อยลงและหายาก จึงได้เที่ยวไปหาล่าช้างเป็นอาหารยังสถานที่ห่างไกลออกไปที่บริเวณภูเขาสิงฆุตตระนั้น มีฤาษีอาศัยอยู่ 10 ตน มีชื่อว่า 1. ราคะ 2. สิริ 3. ทัตตะ 4. สิรินทะ 5. ทันตะ 6. อาขัมมะ 7. เอกกะ 8. โกชะ 9. อมตะ 10. สีทันตะ ทั้ง 10 ตนนี้เป็นผู้มีฌานและอภิญญา และได้ทำกติกากันไว้ว่า ทุกคืนพวกเราจะแสดงแสงประทีปให้ปรากฏแก่กันและกัน หากวันใดไม่เห็นแสงประทีปบนภูเขาที่ฤาษีตนใดอาศัยอยู่เหล่าฤาษีซึ่งเป็นสหายกันทั้งหมดจะต้องไปประชุมพร้อมกันที่ภูเขาแห่งนั้นเพื่อจะได้รับทราบสาเหตุความเป็นเป็นไปแห่งฤาษีตนที่ไม่แสดงแสงประทีปนั้นจำเนียรกาลต่อมา ฤาษีผู้เป็นหัวหน้าชื่อว่า ราคะ ได้เกิดเจ็บป่วยขึ้น จึงไม่ได้แสดงแสงประทีปให้ปรากฏ เหล่าฤาษีนอกนั้นไม่เห็นแสงประทีปของท่าน จึงได้มาประชุมกันยังที่อยู่ของราคะฤาษีกันทั้งหมด แม้ฤาษีเหล่านั้นจะช่วยกันรักษาอย่างไรก็ตาม ก็ไม่สามารถจะรักษาอาการป่วยของราคะฤาษีให้ทุเลาลงได้ และได้ถึงแก่อนิจกรรมไปในที่สุด ราคะฤาษีเมื่อตายไปแล้วก็ไปเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดินในเมืองแห่งหนึ่ง ปกครองไพร่ฟ้าประชาชีอย่างสงบร่มเย็น ต่อมาพระองค์เกิดประชวรปวดพระเศียรอย่างแรงกล้าแม้พวกแพทย์หลวงจะถวายการรักษาอย่างไรก็ตามอาการประชวรก็ไม่สงบพระองค์จึงรับสั่งให้บวงสรวงเทวดา ตกกลางคืนเทวดาบันดาลให้พระองค์ทรงพระสุบินว่าข้าแต่มหาบพิตรอาการประชวรปวดพระเศียรของพระองค์ถ้าจะให้หายขาดนั้นพระองค์จะต้องนำเอาแก่นจันทน์ไปขอขมาลาโทษหมู่ฤาษีที่อาศัยอยู่ที่ภูเขาสิงฆุตตระโน้นครั้นรุ่งอรุณพระองค์ทรงรับสั่งให้หมู่เสนามาตย์นำเอาแก่นจันทน์ขาวประมาณ 7 ลำเรือมุ่งหน้าไปสู่ภูเขาสิงฆุตตระ เมื่อเสด็จไปถึงที่อยู่ของหมูฤาษี หมูฤาษีจึงถามขึ้นว่า พระองค์พากันมาจากสถานที่แห่งไหนหรือ พระราชาตรัสถามว่า พระคุณท่านไปไหนกันหมดหรือ เรามาเพื่อจะขอขมาลาโทษพระคุณท่านทั้งหลาย หมูฤาษีได้ฟังพระองค์ตรัสอย่างนั้น จึงพากันหัวเราะ แล้วทูลกับพระองค์ว่า ในอดีตกาลชาติที่ผ่านมาแล้วนั้น พระองค์เป็นอาจารย์ของพวกเรา มีชื่อว่า ราคะฤาษี เมื่อพระองค์ได้จุติไปแล้ว ด้วยเหตุที่พระองค์มีใจผูกพันอยู่กับทรัพย์สิ่งของ จึงได้ไปเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดิน แล้วบอกต่อไปอีกว่า แก่นจันทน์ขาวที่พระองค์นำมานั้น ขอให้พระองค์นำไปฝนที่บริเวณพระเศียรของพระองค์เถิด พระราชาจึงนำแก่นจันทน์ขาวไปฝนที่พระเศียรของพระองค์ ปรากฏว่าอาการปวดพระเศียรหายขาดเป็นกลิดทิ้ง พระองค์พร้อมด้วยพฤฒามาตย์ราชบริพาร ได้เสด็จประพาสชมบริเวณรอบ ๆ ภูเขาแห่งนั้น พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นกองงาช้างที่ตะขาบทำรังไว้ที่เชิงภูเขาแห่งนั้นเข้า จึงรับสั่งให้ราชบริพารที่ติดตามเสด็จขนงาช้างงาลงเรือจนเต็ม 7 ลำเรือแล้ว พระองค์ก็ทูลลาหมูฤาษีแล้วเสด็จกลับยังพระนคร ขณะที่เรือกำลังแล่นออกไปนั้น ก็พอดีกับเวลาที่ตะขาบได้กลับมาจากกันเที่ยวหาช้างกินเป็นอาหาร มันไม่พบรังของมันซึ่งแต่เดิมตั้งตระหง่านประมาณ 7 ชั่วลำตาล มันเที่ยวตามหาบนบกจนทั่วก็ไม่พบ จึงตามไปที่ทะเลก็ได้พบกับเรือ 7 ลำที่บรรทุกงาช้างของตนกำลังแล่นออกไป มันจึงไล่ตามไปอย่างกระชั้นชิด ณ บริเวณกลางทะเลใหญ่ที่เรือแล่นไปนั้น มีปูยักษ์อาศัยอยู่ตัวหนึ่ง มีชื่อว่า คันธัพพะ ปูมันเหลือบไปเห็นตะขาบที่กำลังไล่ตามเรือมาด้วยความโกรธ ปูจึงคิดในใจว่า น่าจะมีเหตุไม่ดีบางประการ และเป็นอันตรายกับตนเป็นแน่ จึงได้อ้าก้ามค้างไว้เพื่อป้องกันตัว ปรากฏว่าเรือทั้ง 7 ลำมีขนาดเล็กกว่าช่วงระยะอ้าก้ามของปูจึงลอดไปได้โดยไม่กระทบกับก้ามปูแต่อย่างใด ส่วนตะขาบด้วยเหตุที่มันตัวใหญ่มากเมื่อไล่ตามเรือไปตัวของมันกระทบถูกก้ามปูเข้า ปูจึงได้หนีบตะขาบจนขาดเป็น 3 ท่อน ตาย ณ ที่ท่ามกลางทะเลใหญ่นั้น เนื้อตะขาบที่ขาดจมลงไปนั้น กุ้งมังกรมีชื่อว่า โกสะ กินจนหมดสิ้น พระราชาครั้นเสด็จถึงพระนครแล้ว ก็รับสั่งให้ขนงาช้างที่นำมาแต่ภูเขาสิงฆุตตระสร้างเป็นปราสาท 7 ชั้น ในอาณาบริเวณพระราชวังของพระองค์ อยู่มาวันหนึ่ง พระองค์ทรงสุบินว่า มีตะขาบยักษ์ตัวหนึ่งจะมาทำลายปราสาทที่พระองค์สร้างไว้ เมื่อพระองค์ตื่นจากบรรทมแล้วก็รับสั่งให้โหรหลวงทำนายสุบินของพระองค์ โหรหลวงได้ถวายคำทำนายว่า เหตุที่พระองค์ทรงสุบินเช่นนั้น เป็นเพราะพระองค์ได้นำเอางาช้างซึ่งเป็นรังที่อยู่อาศัยของตะขาบมาทำปราสาท และเป็นสาเหตุให้ตะขาบต้องจบชีวิตลงด้วยถูกปูหนีบ จึงเกิดความอาฆาตในพระองค์ พระราชาจึงตรัสถามว่า แล้วเราจะมีวิธีแก้ไขอย่างไร โหรหลวงจึงได้ถวายคำแนะนำว่า ขอให้พระองค์นำเอาผ้าผื่นใหญ่เขียนเป็นรูปตะขาบ แล้วนำไปแขวนไว้บนยอดปราสาท เพื่อเป็นสัญลักษณ์ให้รู้ว่า ตะขาบเป็นเจ้าของปราสาทหลังนี้ เพื่อเป็นการอุทิศส่วนกุศลไปให้ตะขาบ และเป็นการขอขมาลาโทษ จะได้หมดเวรหมดกรรมต่อกันจากประวัติความเป็นมาข้างต้น ก็แสดงให้รู้ถึงว่า คติความเชื่อเรื่องธงตะขาบนั้น เป็นความเชื่อที่เกี่ยวเนื่องกับการตอบแทนคุณ และการอุทิศผลบุญแก่ผู้มีคุณซึ่งล่วงลับไปแล้ว ตามหลักของพระพุทธศาสนาของชาวมอญโดยทั่วไป ซึ่งในปัจจุบันก็ยังมีหลักฐานให้ได้เห็นอยู่ ในพิธีกรรมการเก็บอัฐิ และการทำบุญบังสุกุลในเทศกาลสงกรานต์ให้แก่ผู้มีพระคุณซึ่งล่วงลับไปแล้ว วัสดุที่จะขาดเสียไม่ได้ ก็คือ ธง ผู้ที่เป็นลูกหลานญาติพี่น้องจะนำธงไปปักบริเวณที่บรรจุอัฐิบรรพบุรุษของตน เพื่อเป็นการน้อมระลึกถึงบุญคุณ และอุทิศส่วนกุศลไปให้ท่าน เช่นเดียวกับการที่พระราชารับสั่งให้แขวนธงไว้ที่ยอดประสาทของพระองค์

ตำนานเสาธง (ชัย) มอญ พระมหาจรูญ ญาณจารี แปลเรียบเรียงจากใบลานมอญ
ในสมัยหนึ่งพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงอาศัยอยู่ในเมืองสาวัตถีเสด็จประทับอยู่ใน พระวิหารเชตวัน ในกาลครั้งนั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทูลถามพระพุทธเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญอุบาสกอุบาสิกาทั้งหลาย ผู้ยินดีในสัมมาจาคะสละเทวัตถุสร้างเสาและธงบูชาพระพุทธเจ้า "อานิสงส์ชนิดไหนจักมีแก่เขาในอนาคตกาลเล่า" พระพุทธเจ้าจึงได้ตรัสถามพระเจ้าปเสทิโกศลว่า ดูกรมหาบพิตร เหตุไรมหาบพิตรจึงตรัสเช่นนั้นเล่า เพราะว่าอุบาสกอุบาสิกาคนใดคนหนึ่งก็ตาม หากได้ตั้งเจตนาสร้างเสาและธง ผลานิสงส์ก็จะมีแก่เขาอย่างมหาศาล พระพุทธองค์ได้ตรัสต่ออีกว่า ดูกรมหาบพิตร ในชมพูทวีปนี้พระวิปัสสีพุทธเจ้าได้ทรงปรินิพพานผ่านมาแล้วประมาณ 100 ปีเศษและมีกษัตริย์องค์หนึ่งทรงปกครองเมืองชื่อ กาลวดี ในกาลครั้งนั้น มีชายยากจนคนหนึ่ง ชื่อกตุมพิกะ ภรรยาของเขา ชื่อ ภาวดี ครองชีวิตอยู่ด้วยกัน วันหนึ่งเขาได้เข้าไปยังป่าแห่งหนึ่งได้พบต้นไม้ต้นหนึ่งซึ่งมีลำต้นตรงดีมากเขาคิดว่า "ต้นไม้นี้ถ้าเอามาทำเสาธงจะเยี่ยมมาก" จึงได้ทำเครื่องหมายสังเกตไว้ที่ต้นไม้นั้น แล้วกลับไปยังบ้านของตน ภายหลัง วันหนึ่งเขาได้เทียมเกวียนด้วยวัวแล้วเข้าไปยังป่าตัดต้นไม้ที่ตนทำเครื่องหมายไว้นั้น ตัดแล้วแบกขึ้นเกวียนนำกลับมาไปเก็บไว้ภายในหมู่บ้านเขาได้ถากไม้สำหรับทำเสานั้นยังไม่ทันเรียบร้อยดีโรคชนิดหนึ่งของเขาเกิดกำเริบขึ้นในเวลาประมาณเที่ยงคืนเขาได้ถึงแก่ความตาย ด้วยเหตุที่เขามีศรัทธาเลื่อมใสในกุศลธรรมจึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สถิตอยู่ในประสาททองสูงประมาณ 12 โยชน์ มีนางอัปสรรค์ประมาณ 1,000 หนึ่งเป็นบริวารห้อมล้อมฯต่อมามีชายหนุ่มอื่นอีกคนหนึ่งได้พบไม้ที่ชายคนแรกถากไว้นั้นคิดว่า "ไม้สำหรับทำเสาธงนี้ยังถากไม่เรียบร้อยดี เราจะถากให้เรียบร้อยเอง" จึงได้ทำการถางเสาต้นนั้นจนเสร็จ แล้วเขาก็ได้ถึงแก่กรรม พอละขันธ์แล้วก็ไปบังเกิดในปรโลกบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สถิตอยู่ปราสาททองสูง 12 โยชน์ มีนางอัปสรรค์พันหนึ่งเป็นบริวารห้อมล้อมเช่นกัน ส่วนผู้คนทั้งหลายที่ช่วยเขาถากต้นไม้นั้นก็ได้ไปเกิดในสวรรคเช่นเดียวกัน ต่อมามีชายหนุ่มอื่นอีกคนหนึ่ง ได้เห็นเสาต้นนั้นเข้า ซึ่งได้ถาก ไส และขัด เรียบร้อยแล้ว เกิดความศรัทธาจึงได้ซื้อทองมาปิดที่เสาธงนั้น เสร็จแล้วก็ได้ยกเสาธงตั้งขึ้น รัศมีของเสาธงซึ่งเกิดจากทองเหมือนกับดุ้นฟืนที่ติดไฟแดง ๆ ประดับอยู่ที่เสาธงนั้น พ่อค้าประมาณ 500 คน มาพบเสาธงนั้นก็ได้ช่วยทำส่วนประกอบของธง บางคนก็ทำเกล็ดธงสำหรับ ประดับธง บางคนก็ทำกรอบโครงธงที่ไขว่ไปมาเป็นตาหมากรุก บางคนก็ทำไม้ขั้นสำหรับติดเกล็ดธง บางคนก็เย็บบางคนก็ผูกเชือก ทุกคนพร้อมใจทำด้วยความเต็มใจ เสร็จแล้วก็ได้ฉลองความสำเร็จของเสาธงอย่างยิ่งใหญ่ พ่อค้าทั้ง 500 คนนั้นได้ประกอบอาชีพค้าขายตลอดชีวิต และถึงแก่กรรมในที่สุด ทำลายอัตตภาพแล้วไปเกิดในสวรรค์ มีนางอัปสรสวรรค์หมื่นหนึ่งเป็นบริวาร สถิตอยู่ในปราสาททองสูง 30 โยชน์เกิดเป็นพี่น้องกัน ได้เสวยทิพยสมบัติอย่างรื่นรมย์ยิ่งนัก ต่อมาก็เคลื่อนจากสวรรค์ดาวดึงส์มาบังเกิดในเมืองพาราณสีเป็นพี่น้องกันอีก ทุกคนได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินปกครองเมืองพาราณสีในแต่ละ หัวเมือง มีนางสนมห้าหมื่นคนเป็นบริวารรื่นรมย์อยู่ในปราสาทพร้อมทั้งเสียงดนตรีบรรเลงขับกล่อมและนางฟ้อนทั้งหลาย ทุกพระองค์ต่างก็มียานพาหนะช้าง ม้า ประมาณ 84,000 ตัว สระบ่อน้ำและอุทยาน 80,000 ที่ ได้เสวยสมบัติในเมืองพาราณสีนั้น รุ่งเรืองไปทรัพย์สิ่งของ แก้ว แหวน เงิน ทอง อย่างสุขกายสบายใจแล้วก็ตายไปเกิดในเมืองสวรรค์ เคลื่อนจากสวรรค์ก็มาเกิดเสวยสุขสมบัติในเมืองมนุษย์ จากเมืองมนุษย์ก็กลับไปยังเมืองสวรรค์อีก ท่องเทียวไปมาระหว่างเมืองมนุษย์กับเมืองสวรรค์ จนกระทั่งถึงพระพุทธเจ้าพระองค์นี้ พวกเขาได้สร้างเสาธงถวาย ครั้นเคลื่อนจากสวรรค์ได้ไปเกิดในตระกูลเศรษฐีเป็นพี่น้องกันอีก เมื่อพระพุทธองค์ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เหล่ามหาชนต่างก็พากันสมาทานศีล 5 ศีลอุโบสถ บำเพ็ญกุศลธรรมกัน และด้วยความระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรมเจ้า และสงฆเจ้า พวกเขาต่างก็แต่งตัวประดับองค์ ถือดอกไม้ ธูปเทียน แล้วพากันไปฟังธรรมของพระพุทธเจ้า กล่าวถึงเหล่าเศรษฐีพี่น้อง เห็นมหาชนพากันเดินไปจึงถามว่า "พวกท่านจะไปไหนกัน" เหล่ามหาชนจึงตอบว่า "พวกเราจะไปฟังธรรม" เศรษฐีพีน้องเหล่านั้นได้ยินเช่นนั้นก็เกิดปีติปลาบปลื้มใจ จึงพูดว่า หากเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จะไปฟังธรรมเหมือนกัน จึงได้พากันไปยังที่ประทับของพระพุทธเจ้าซึ่งประทับอยู่ในพระ วิหารเชตวัน ได้ฟังธรรมของพระพุทธองค์ซึ่งได้แสดงอานิสงส์ของการถวายธงว่า "ดูกรอุบาสกอุบาสิกาทั้งหลาย บุคคลใดบุคคลหนึ่งไม่ว่าจะเป็น คนทุกข์ยากก็ตาม คนเข็ญใจก็ตาม พระราชาก็ตาม พระมเหสีก็ตาม พระสงฆ์ก็ตาม บัณฑิตก็ตาม คนพาลก็ตาม หากได้สร้างเสาธงถวายพระพุทธเจ้าแล้ว ผู้นั้นก็จะไม่ต้องไปอบายภูมิ 4 จะได้ไปเกิดในเมืองใหญ่ 14 เมือง ได้รับความสุขสบาย และจะเกิดในสองตระกูลคือ ตระกูลกษัตริย์กับตระกูลพราหมณ์ ซึ่งเป็นผู้ที่มีทรัพย์สมบัติมาก จะไม่ไปเกิดยังตระกูลที่เลวอย่างแน่นอน" ต่อจากนั้นพระพุทธองค์ก็ได้ ตรัสพระคาถา ใจความของพระคาถานั้นดังนี้ อุบาสกอุบาสิกาที่ได้ตั้งเจตนาสร้างเสาธงถวายพระพุทธเจ้า จะได้รับอานิสงส์ดังนี้คือเป็น ผู้มีกำลังแข็งแรง มีเดชมากมียสสมบัติ มีทรัพย์สมบัติ มีช้างม้าวัวควาย มีข้าทาสชายหญิง เงินทอง ข้าวเปลือก ข้าวสาร จตุรงคเสนา 4 เหล่าคือ พลช้างพลม้า พลรถ และพลเดินเท้าได้เป็นเทวดาเหนือ กว่าเทวดา หากเป็นพระราชาก็จะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์ได้ครอบครองเกาะใหญ่ทั้ง 4 และเกาะ น้อยพันเกาะ มีเมืองขึ้นนับเป็นอสังไขย" อนึ่งอานิสงส์ที่จะเกิดแก่ผู้ถวายเสาธงดังนี้
ถ้าธงสะบัดไปทางทิศตะวันออก ผู้นั้นจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์
สะบัดไปในระหว่าง ๆ นั้น ๆ ผู้นั้นจะมีบริวารมาก
สะบัดไปทางทิศอาคเนย์ ผู้นั้นจะได้เป็นมหาเศรษฐี
สะบัดไปทางทิศใต้ผู้นั้นจะได้เป็นท้าวจาตุมมหาราช
สะบัดไปทางทิศหรดี ผู้นั้นจะได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินในประเทศราช
สะบัดไปทางทิศตะวันตกผู้นั้นจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า
สะบัดไปทางทิศพายัพ ผู้นั้นจะเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก
สะบัดไปทางทิศเหนือ ผู้นั้นจะได้เป็นมหาพรหม
สะบัดไปทางทิศอิสาน ผู้นั้นจะได้เป็นพระอินทร์
สะบัดไปทางทิศเบื้องล่าง ผู้นั้นจะได้เป็นพระยานาคราช
สะบัดไปทางทิศเบื้องบนในอากาศผู้นั้นจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า
และในศาสนาของพระอริยเมตไตรผู้เป็นจอมโลกทั้ง 3 โน้น หากผู้นั้นได้ทันเห็นพระองค์แล้วตั้ง ความปรารถนาว่าขอให้ได้เป็นพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระสาวกก็จะสมความปรารถนา ทุกประการ ในที่สุดแห่งการแสดงธรรมของพระพุทธเจ้า มหาชนที่ได้ฟังธรรมของพระองค์ก็ได้บรรลุพระโสดาบัน และมรรค 8 เป็นพระอนาคามี และพระอรหันต์ สิ้นทุกคน........
แปลจากใบลานภาษามอญวัดคงคาราม ราชบุรี จารเมื่อพ.ศ. 2374
หมายเหต ุ เสาและธงที่ปรากฏอยู่ตามวัดต่าง ๆ ของมอญนั้น หมายถึงเป็นธงชัยของพระอรหันต์ที่ประกาศให้สังคมโลกให้รับรู้ถึงสัจจธรรมและความมีชัยต่อสรรพทุกข์ทั้งปวงในทาง พุทธศาสนา ซึ่งคำศัพท์ในภาษามอญใช้คำว่า ตางแจ็ะโหน่ ตาง ภาษามอญหมายถึง หลัก หรือ เสา แจ็ะโหน่ หมายถึง ชนะ หรือ มีชัย เมื่อเพ่งตามรูปศัพท์และตำนานเกี่ยวกับพุทธศาสนา แล้วจะเห็นได้ว่า ผื่นผ้าที่โบกไสวอยู่บนยอดเสานั้น เป็นสัญลักษณ์แห่งความมีชัย หรือที่เรามัก ได้ยินว่าธงชัยพระอรหันต์นั่นเอง ข้อเคลือบแคลง ประเพณี "แห่หงส์ธงตะขาบ" ที่ชาวรามัญบางพื้นที่จัดทำขึ้นในเทศกาลสงกรานต์ ผู้เขียนยังแคลงใจ ด้วยเหตุอันใดที่ทำให้ตัวธงซึ่งแต่เดิมจากหลักฐานในพระสุตตันตปิฎกเล่ม 24 ขุททกนิกาย อปทาน ภาค 1 ข้อ 24 หน้า 71-74 ก็เป็นเพียงผ้าห่มของอุบาสกชาวเมืองหงสดีคนหนึ่ง ที่ถวายเพื่อเป็นการบูชาพระปทุมุตรพุทธเจ้า และจากหลักฐานในคัมภีร์ใบลานภาษามอญวัดคงคาราม จ. ราชบุรี ซึ่งปรากฏว่า จารไว้เมื่อ พ.ศ. 2374 ประมาณ 170 ปีมาแล้ว ก็อธิบายลักษณะธงว่า มีวงกรอบแบบตาหมากรุก ใช้ไม้ติดด้านขวางเป็นขั้น ๆ และก็ติดเกล็ดธงไว้บนกรอบ นำมาเย็บติดกัน ผูกเชือกเข้าด้วยกัน เป็นอันเสร็จขั้นตอนของการทำธง และจากหลักฐานที่อื่นก็ไม่ปรากฏว่า มีธงที่เป็นรูป "ตะขาบ" ธงที่ปรากฏในเอกสารมอญเท่าที่ ในชั้นเดิมผู้เขียนเคยพบก็มีเพียงธงผื่นผ้ายาวที่แขวนบนเสาสูง ซึ่งยอดเสามักจะเป็นช้าง ๓ เศียร หรือสัญลักษณ์อย่างอื่น ยอดเสาที่เป็นรูปหงส์เพิ่งมาเห็นเอาก็ในชั้นหลัง ๆ นี้แล้ว ส่วน "ตะขาบ" มีปรากฏอยู่ในเอกสารมอญก็แต่ในตำนานการเกิดขึ้นแห่งเจดีย์ชะเวดากอง ซึ่งมิได้เกี่ยวกับธงที่ขึ้นอยู่บนเสาหงส์แต่ประการใด แต่ด้วยสาเหตุใดก็สุดคะเนที่ทำให้ตะขาบในปัจจุบันมีอิทธิฤทธิ์ต่ายขึ้นไปอยู่บนเสาหงส์ได้ ประเพณีการสร้างเสาหงส์นั้น เป็นประเพณีที่พบเห็นได้ทั่วไปตามชุมชนชาวมอญในเมืองไทย ทุกวันนี้ยังพบว่ามีปรากฏในเมืองมอญ(ประเทศพม่า) บ้างไม่ในบางวัด เช่น วัดเกาะซั่ว วัดธอมแหมะซะ เมืองมะละแหม่ง แต่เดิมชาวมอญมีคติการสร้างเสาธง เป็นการสร้างเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า ตามตำนานในพุทธประวัติแต่เดิมที่ว่า มีชาวบ้านป่าที่ยากจนเข็ญใจ ต้องการบูชาพระพุทธคุณ จึงได้กระทำไปตามอัตภาพของตน ด้วยการนำผ้าห่มนอนเก่าๆของตน ผูกและชักขึ้นเหนือยอดเสา และเกิดอานิสงค์ผลบุญ ครั้นสิ้นชีวิตลงได้ไปเกิดเป็นพระราชาผู้มีทั้งรูปสมบัติและทรัพย์สมบัติใน ภพชาติต่อมา จากตำนานดังกล่าวจึงมีประเพณีการสร้างเสาธงสืบมาจนปัจจุบัน "เสาหงส์" สำหรับวัดมอญในเมืองไทยทุกวันนี้ก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดา มีกันแทบทุกวัด ถึงแม้บางคนจะกล่าวว่า "เสาหงส์" มีแต่ในเมืองไทยเท่านั้น เพราะคนมอญในเมืองไทยสร้างขึ้น เพื่อรำลึกถึงเมืองหงสาวดี เมื่อต้องจากบ้านทิ้งเมืองไปอยู่เมืองไทย และเพิ่งจะมีขึ้นเมื่อราวร้อยกว่าปีมานี้เอง โดยยกเอาบทพระนิพนธ์ของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ที่ตอบถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ถึงความเป็นมาของการสร้างเสาหงส์ "หงส์" เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์โดยเป็นพาหนะของพระพรหมตามคติของชาวฮินดู ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาเข้ามาแทนที่ ผู้คนที่นับถือศาสนาฮินดูอยู่เดิมเมื่อได้เปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธ จึงเอาคติเรื่องหงส์มาผนวกเข้ากับความเชื่อในพุทธศาสนา ในฐานะตัวแทนของพระพุทธเจ้า และ "หงส์" ก็เป็นสัตว์ชั้นสูงของผู้ที่นับถือศาสนาพุทธทุกชนชาติ เช่น ไทย จีน พม่า เขมร ลาว ญวน ไม่เฉพาะมอญเท่านั้น "เสาหงส์" นั้นสืบเนื่องมาจากสมัยก่อนที่มีการสร้างเสาแขวนธงยาวแบบธงจีน เป็นสิ่งประดับตกแต่งบ้านเมืองอย่างหนึ่ง ทว่าธงนั้นงามเฉพาะเวลากลางวันครั้นยามกลางคืนก็มองไม่เห็น ต่อมาจึงมีคนคิดผนวกโคมไฟขึ้นบนเสานั้นด้วย ออกแบบให้เป็นรูปหงส์คาบโคมไฟห้อยลงมา ไม่เกี่ยวกับความเชื่อของชาวมอญ อันเป็นต้นกำเนิดของเสาหงส์ในหมู่ชาวมอญเมืองไทย และกลายเป็นประเพณีนิยมและรับรู้กันทั่วไปว่าวัดที่มี "เสาหงส์" แสดงว่าเป็นวัดมอญ หากเหตุผลเป็นดังกล่าวข้างต้นแล้ว แสดงว่าในเมืองมอญก็ไม่จำเป็นต้องสร้าง "เสาหงส์" เพราะเมืองหงสาวดีก็อยู่ ณ เมืองนั้นแล้ว พบเห็นกันอยู่ได้ง่าย แต่เท่าที่ผู้เขียนได้พบวัดมอญในเมืองพม่ามาหลายวัดก็ปรากฏมีเสาหงส์อยู่มากมาย หน้าตาผิดแผกแตกต่างกันไป และก็ไม่มีใครบอกได้ว่าเสาหงส์ในเมืองมอญมีกำเนิดมาตั้งแต่เมื่อใด ถามผู้เฒ่าผู้แก่ก็บอกแต่เพียงว่ามีมานานแล้ว แต่ไม่มีหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อมูลอ้างอิงได้ "เสาหงส์" ของมอญจึงเป็นเรื่องที่ยังหาข้อสรุปไม่ได้ ต้องค้นคว้าหาหลักฐานเพิ่มเติมกันต่อไป แต่สิ่งสะดุดตาอีกอย่างของเสาหงส์วัดธอมแมะซะในหมู่บ้านธอมแมะซะ เมืองมะละแหม่งนี้ คือ สร้างอยู่ข้างหน้าเจดีย์มอญเหมือนคติการสร้างอย่างในเมืองไทย พร้อมทั้งแขวนธงตะขาบเสียด้วย นอกจากไม่พบเห็นว่ามีที่วัดอื่นแล้ว ธงตะขาบดังกล่าวยังทำด้วยผ้าที่มีสัดส่วน ลวดลาย และ รูปแบบเดียวกันกับธงตะขาบของชาวมอญพระประแดงจังหวัดสมุทรปราการ เสียแต่ว่าวันที่ผู้เขียนเดินทางไปนั้นไม่มีพระสงฆ์รูปใดในวัดและชาวบ้านที่รู้เรื่องพอจะให้ความกระจ่างถึงที่มาได้ จึงได้แต่สันนิษฐานไว้เป็นสองกรณีคือ หนึ่งพระมอญที่นั่นได้แบบอย่างไปจากมอญพระประแดง ด้วยความโด่งดังของประเพณีสงกรานต์มอญพระประแดงที่มีการถ่ายทอดไปทั่วประเทศ เป็นข่าวไปทั่วโลก สองคนมอญในเมืองไทยทำไปถวายเสียเอง ข้อหลังนี้มีความเป็นไปได้มาก เพราะเท่าที่เห็นนั้นรูปแบบเหมือนกันอย่างกับแกะทีเดียว

# data[].attributes.attachment_link.title
ประเพณีจังหวัดปทุมธานี - สารสนเทศ ธรรมศาสตร์คลองหลวงวิทยาคม

# data[].attributes.attachment_link.description
ประเพณีการหุงข้าวแช่ (เปิงสงกรานต์ ) เป็นประเพณีสงกรานต์ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ(มอญ) มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำเย็นลอยดอกมะลิพร้อมกับจัดอาหารคาวหวานจัดเป็นสำรับแล้วนำออกขบวนแห่ไปถวายพระและญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตอนบ่ายก็จะมีการก่อพระทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลานำน้ำหอมไปสรงน้ำพระขอพรจากพระและยกขบวนไปรดน้ำอวยพรผู้ใหญ่ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมาเป็นประเพณีของชาวรามัญที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ มาจนกระทั่งทุกวันนี้ เริ่มใน เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านจะทำความสะอาดจัดเก็บบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้มีระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ทำการกวนขนม กะละแมซึ่งถือว่าเป็นขนมประเพณีสงกรานต์ที่สำคัญ เป็นขนมที่ใช้ทำบุญและใช้สำหรับต้อนรับ แขกที่มาเยี่ยมเยือน สิ่งที่สำคัญประการต่อไป คือ การเตรียมทำข้าวแช่ ซึ่งมีอยู่ 7อย่าง และ นอกจากนั้น ต้องเตรียมเครื่องอุปโภค บริโภคอื่นๆ ที่ต้องใช้ในการทำบุญและประกอบกิจกรรม ต่างๆ ตอนเย็นของวันที่ 12,13 และ 14 เมษายน ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครัว คือพ่อบ้านจะมีการ เตรียมปลูกศาลเพียงตา มีเสา 4 ต้น ปูพื้นสูงระดับสายตา (สูงเพียงตา) ล้อมฝาสามด้านด้วย ผ้าขาว สะอาด ไม่มีหลังคา ฝ่ายแม่บ้านจะเตรียมทำกับข้าวแช่ไว้ให้เสร็จก่อนหกโมงเช้า และ ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 13,14 และ 15 เมษายน แต่ละครอบครัวจะนำข้าวแช่พร้อมกับข้าวใส่ สำรับไปวางเซ่นถวายบวงสรวงพระอินทร์ พระพรหม เทวดา อารักษ์ต่างๆ ณ ศาลเพียงตา 1 สำรับ พร้อมกับจุดเทียน กล่าวคำอัญเชิญบวงสรวง นำไปถวายพระภิกษุสามเณร 1สำรับ และ นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพไม่จำกัดจำนวนสำรับ ตามแต่สมควร ส่วนที่เหลือไว้รับประทาน ในครอบครัว และสำหรับต้อนรับเชื้อเชิญแขกมิตรสหายมาร่วมรับประทาน ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ กระทำเพื่อเป็นสิริมงคล ความสุขความเจริญของครอบครัว และวงศ์ตระกูล ตลอดจนเป็น การแสดงความกตัญญูกตเวทิตาคุณ แต่ละบ้านก็จัดเตรียมสำรับกับข้าวและขนมกะละแม ผัดแป้งแต่งตัวตามประเพณีนิยมไปทำบุญตักบาตร พร้อมกันที่วัดเวลา 8.00น.ซึ่ง มีการประกอบกิจกรรมประเพณี สงกรานต์ ตอนบ่ายบรรดาเด็ก หนุ่มสาว หรือ ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะนำน้ำกับนำไปรดน้ำดำหัวและให้น้ำอบญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการขอพร และการให้พรซึ่งกันและกันหลังจากนั้นก็พากันไปรดน้ำ พรมน้ำอบ ปักธงสีประดับ จุดธูปเทียน ...

# data[].attributes.headline
หลักการและเหตุผลที่ทำเรื่องนี้

# data[].attributes.subject
หลักการและเหตุผลที่ทำเรื่องนี้

# data[].attributes.body
เนื่องจากปทุมธานีเป็นแหล่งที่ชาวมอญอพยพเข้ามา ทำให้มีวัฒนธรรมผสมผสานกันหลายวัฒนธรรม ทำให้มีความแตกต่างจากวัฒนธรรมของจังหวัดอื่นๆ วิถีชีวิตตั้งแต่สมัยก่อนจนถึงปัจจุบันมีความน่าสนใจอย่างมาก เรื่องอาหารการกินอาจจะมีปนอยู่กับของไทย แต่การใช้ชีวิต และการอยู่อาศัย ค่อนข้างที่จะแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดเจน ซึ่งเมืองสามโคก เป็นเมืองเล็กๆ ที่เป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้งเมืองปทุมธานี เป็นชุมชนชาวมอญที่มีศิลปวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ควรค่าแก่การอนุรักษ์ และข้อมูลตรงนี้สามารถนำมาเป็นแหล่งศึกษาให้กับผู้อื่นได้อีกด้วย

# data[].attributes.headline
ขอบเขตพื้นที่

# data[].attributes.subject
ขอบเขตพื้นที่

# data[].attributes.body
เป็นชาวมอญในสามโคก จังหวัดปทุมธานี

# data[].attributes.headline
วิถีชีวิตประจำวัน

# data[].attributes.subject
วิถีชีวิตประจำวัน

# data[].attributes.body
เมื่ออดีตนั้นชาวมอญสามโคกถือว่ามีความเจริญรุ่งเรืองมาก อาศัยปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา และมีอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาขายจนมีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่รู้จักกันในนามของ "ตุ่มสามโคก" หรือที่ชาวรามัญเรียกกันว่า "อีเลิ้ง" วิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก เริ่มแปรเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ตามกาลเวลา สมัยนี้อาชีพมีหลายอย่างหลายแบบ มีอาชีพทำโรงงานเป็นส่วนมาก แล้วก็อาชีพเป็นข้าราชการ ส่วนอาชีพเก่าแก่อย่างการปั้นโอ่งก็ยังพอมีให้เห็นอยู่บ้าง แต่น้อยเต็มทีไม่มากเหมือนแต่ก่อน  แต่ชาวมอญที่นี่ยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ของชาวมอญไว้ให้ลูกหลานได้รู้จัก อย่างเช่นการอาราธนาศีล อาราธนาธรรมก็ใช้ทั้ง 2 ภาษา สุดแล้วแต่เจ้าภาพจะเป็นมอญหรือเป็นไทย เป็นมอญก็ใช้ภาษามอญ เป็นไทยก็ใช้ภาษาไทย แล้วก็การที่ออกจะไปทำบุญที่วัดก็ยังดำเนินแบบวิถีชาวมอญอยู่

# data[].attributes.headline
กิจกรรมในงานบุญเทศการประจำปี

# data[].attributes.subject
กิจกรรมในงานบุญเทศการประจำปี

# data[].attributes.body
ตักบาตรพระร้อยทางน้ำ จังหวัดปทุมธานี

ประเพณีตักบาตรพระร้อย จะกระทำกันในเทศกาลวันออกพรรษาตั้งแต่แรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นต้นไป การตักบาตรพระร้อยนี้ ทางวัดที่อยู่ตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองข้าง จะตกลงกันกำหนดแบ่งกันเป็นเจ้าภาพเพื่อไม่ให้ตรงกัน เพราะถ้าตรงกันแล้วจำนวนพระที่มารับบาตรจะได้ไม่ครบ 100 รูป และต้องการให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลายรู้กำหนดเวลา จะได้เตรียมจัดทำอาหารหวานคาวไว้ทำบุญตักบาตรได้ถูกต้องด้วยงานประเพณีของชาวไทยเชื้อสายมอญโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่อำเภอสามโคกจังหวัดปทุมธานีมีอยู่ไม่น้อยและยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัด และยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัดจนถึงรุ่นปัจจุบัน

# data[].attributes.headline
ประโยชน์ที่มีต่อปทุมธานี

# data[].attributes.subject
ประโยชน์ที่มีต่อปทุมธานี

# data[].attributes.body
เนื่องจากวัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชาวมอญค่อนข้างเป็นเอกลักษณ์ เลยทำให้มีนักท่องเที่ยวเข้ามาในจังหวัดปทุมธานี เพื่อที่จะมาสัมผัสกับวิถีชีวิตของคนที่นี่ และเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญในจังหวัดปทุมธานี

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"หนึ่งโคกเขตชื่อตั้ง เมืองปทุม
มอญมากกว่าไทยคุม พวกพ้อง
ทำอิฐโอ่งอ่างชุม ตาลดก ดงนา
ยลแต่มอญไม่ต้อง จิตเพ้อเสมอสมร"

บทนิราศของนายโมรา ทหารกรมมหาดเล็กตลกหลวง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่งขึ้นเมื่อครั้งได้ตามเสด็จประพาสพระราชวังบางปะอิน ทางเรือล่องไปตามลำน้ำเจ้าพระยา เมื่อปี พ.ศ. 2426 และได้ผ่านเมืองสามโคกแห่งนี้
รู้จักสามโคก รู้จักชาวมอญ
จากบทนิราศนี้ทำให้รับรู้ได้ถึงวีถีชีวิตของชาวมอญ ที่ได้มาตั้งรกรากอยู่ที่เมืองสามโคก หรือปัจจุบันก็คือ อ. สามโคก จ.ปทุมธานี หนึ่งในชุมชนชาวมอญที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย โดยประชากรชาวมอญที่มาอาศัยอยู่ที่สามโคกนี้ ได้อพยพเข้ามาในเมืองไทยตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ราวพ.ศ.2202 ซึ่งพระองค์ได้โปรดเกล้าฯ ให้ครอบครัวมอญเหล่านั้นไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน

ต่อจากนั้นชาวมอญก็ยังได้อพยพขึ้นมาอีกหลายครั้ง คือในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช แห่งกรุงธนบุรี และในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กรุงรัตนโกสินทร์ ดังนั้นจากชุมชนขนาดเล็กบ้านสามโคก จึงกลายเป็นเมืองสามโคกในเวลาต่อมา

เมื่ออดีตนั้นชาวมอญสามโคกถือว่ามีความเจริญรุ่งเรืองมาก อาศัยปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา และมีอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาขายจนมีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่รู้จักกันในนามของ "ตุ่มสามโคก" หรือที่ชาวรามัญเรียกกันว่า "อีเลิ้ง" แต่เมื่อโลกก้าวหน้าวิวัฒนาการสมัยใหม่ย่างกรายเข้ามา วิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก ก็เริ่มแปรเปลี่ยนไปตามยุคสมัย ตามกาลเวลา

"เดี๋ยวนี้อาชีพมีหลายอย่างหลายแบบ มีอาชีพทำโรงงานเป็นส่วนมาก แล้วก็อาชีพเป็นข้าราชการ ส่วนอาชีพเก่าแก่อย่างการปั้นโอ่งก็ยังพอมีให้เห็นอยู่บ้าง แต่น้อยเต็มทีไม่มากเหมือนแต่ก่อน" ลุงบุญชู ทองประยงค์ อายุ 76 ปี ชาวมอญสามโคกตั้งแต่เกิด ที่สามารถพูดและอ่านภาษามอญได้เป็นอย่างดี ถ่ายทอดความเป็นชาวมอญสามโคกให้ฟัง

ลุงบุญชูบอกว่า เดี๋ยวนี้ความเป็นชาวมอญสามโคกยังคงมีอยู่ ถึงแม้ว่าจะไม่มากเหมือนเมื่ออดีต แต่ชาวมอญที่นี่ยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีต่างๆ ของชาวมอญไว้ให้ลูกหลานได้รู้จัก อย่างเช่นการอาราธนาศีล อาราธนาธรรมก็ใช้ทั้ง 2 ภาษา สุดแล้วแต่เจ้าภาพจะเป็นมอญหรือเป็นไทย เป็นมอญก็ใช้ภาษามอญ เป็นไทยก็ใช้ภาษาไทย แล้วก็การที่ออกจะไปทำบุญที่วัดก็ยังดำเนินแบบวิถีชาวมอญอยู่

"ชาวมอญที่สามโคกเริ่มมีการรวมกลุ่มกันเพื่อรักษาวิถีชีวิต ประเพณี และวัฒนธรรมของชาวมอญไว้ อย่างเรื่องของการจัดการท่องเที่ยวให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาถึงวิถีชีวิตของชาวมอญสามโคก ก็ถือว่าเป็นเรื่องที่ดี ที่จะทำให้คนอื่นได้รู้จักชาวมอญสามโคกมากขึ้น ก็อยากจะชวนให้ทุกคนมาเที่ยวที่สามโคก" ลุงบุญชูกล่าวเชื้อเชิญด้วยใบหน้าที่ยิ้มแย้ม
เยือนสามโคก เที่ยวท่องวีถีมอญ
สำหรับการเดินทางมาเที่ยวชุมชนมอญที่ อ.สามโคก จ.ปทุมธานีนี้ นักท่องเที่ยวสามารถเลือกเดินทางมาเที่ยวได้ทั้งทางบกและทางน้ำ ที่สามโคกแห่งนี้มีสถานที่ท่องเที่ยวที่ให้ความรู้เกี่ยวกับชาวมอญสามโคกที่น่าสนใจมากมาย

อย่างที่ โบราณสถานเตาโอ่งอ่าง ที่มาของชื่อสามโคก อันเกิดมาจากเนินซากเตาเผาสมัยโบราณ 3 เนิน หรือ 3 โคก ตั้งห่างจากแม่น้ำเจ้าพระยาประมาณ 100 ม. เตาเผาโบราณนี้มีขนาดใหญ่และสมบูรณ์มากที่สุด ภายในมีเศษภาชนะหินเผา เครื่องถ้วยชาม เศษอิฐมอญ ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยชามจีน กระจายอยู่ทั่วบริเวณ

จากนั้นมากันที่ วัดสิงห์ วัดเก่าแก่คู่เมืองสามโคกตั้งแต่อยุธยา ภายในวัดมีสิ่งที่น่าสนใจมากมาย ไม่ว่าจะเป็นโบสถ์เก่าแก่ที่กำลังบูรณะใหม่ ใกล้กับโบสถ์มีโกศบรรจุอัฐิหลวงพ่อพญากราย พระมอญธุดงค์ ซึ่งเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัด ใกล้กันนั้นยังมีศาลาดิน วิหารไม้ทรงไทยที่ภายในมีหลวงพ่อโต พระพุทธรูปลงรักปิดทองปางมารวิชัยศิลปะอยุธยา และหลวงพ่อเพชร พระพุทธรูปปางไสยาสน์ นอกจากนี้บนกุฏิวัดยังมีโบราณวัตถุศิลปะมอญเก็บรวบรวมไว้เป็นจำนวนมาก อาทิ พระพุทธรูปต่างๆ ข้าวของเครื่องใช้ชาวมอญ ตู้พระธรรมลายรดน้ำ ฯลฯ

จากวัดสิงห์มาลงเรือที่วัดสามัคคิยาราม เพื่อล่องแม่น้ำเจ้าพระยา ชมวิถีชีวิตชาวมอญที่นิยมปลูกบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำ และมาขึ้นฝั่งที่ วัดศาลาแดงเหนือ เป็นวัดที่มีความน่าสนใจตรงที่มีเจดีย์มอญบรรจุพระเกศธาตุของพระพุทธเจ้า มีหอพระไตรปิฎกศิลปะแบบมอญ และมีข้าวของเครื่องใช้โบราณอย่างเครื่องกรองน้ำโบราณ อันเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านให้ได้ชมกัน

พอออกจากวัดก็เดินตรงไปยัง หมู่บ้านวัฒนธรรมบ้านศาลาแดงเหนือ เป็นหมู่บ้านที่มีวิถีชีวิตแบบชาวไทย-รามัญ ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่ยังรักษาประเพณี วัฒนธรรมของชาวมอญไว้ ชาวบ้านที่นี่รักความสงบ รักษาศีลและวัฒนธรรมที่ดีงามของชาวพุทธ ยังคงไปวัดฟังสวดมนต์ภาษามอญที่วัดศาลาแดงเหนือทุกบ่ายสามโมงเป็นประจำ

จากนั้นลงเรืออีกครั้งตรงไปยัง วัดท้ายเกาะใหญ่ เพื่อไปชมเจดีย์มอญ ที่สร้างตามแบบเจดีย์ชเวดากองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยและมีความงดงามมาก มีพระพุทธรูปหยกขาว และมีกุฏิเรือนไทยที่สวยงาม และด้านหน้าวัดติดริมแม่น้ำมีศาลาสองหลังต่อกัน ซึ่งเคยเป็นที่ประทับในครั้งเสด็จประพาสต้นของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ ร.ศ. 125

แล้วมาเที่ยวกันต่อที่ วัดเจดีย์ทอง ที่วัดนี้มีพระพุทธรูปหยกขาว ปางมารวิชัยศิลปะมอญประดิษฐานอยู่ ซึ่งเป็นที่เคารพสักการของชาวไทย-รามัญ และมีเจดีย์มอญรูปแบบเจดีย์อานันทะแห่งเมืองพุกาม ประเทศพม่า ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมรายล้อมด้วยกำแพงแก้ว สร้างโดยช่างฝีมือชาวรามัญ ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปประทับนั่งห้อยพระบาท ใกล้ๆกันมีเจดีย์ใหม่ที่สร้างขึ้นเพื่อบรรจุอัฐิศิลปะพม่าและมอญผสมผสมผสานกันดูแปลกตาน่าชมยิ่งนัก

และออกจากวัดเดินไปเที่ยว หมู่บ้านวัฒนธรรมบ้านเจดีย์ทอง เป็นชุมชนมอญที่อพยพเข้ามาเมื่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ตั้งบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา โดยปลูกแบบเรือนมอญขวางริมน้ำ และปลูกรั้วโมกตลอดสองฝั่งบ้าน ภายในหมู่บ้านยังคงเก็บรักษาตุ่ม กระบุง เครื่องใช้พื้นบ้านไว้ และบริเวณหมู่บ้านมีการปลูกต้นมะตาด พืชผลที่นำมาปรุงอาหารตามตำรับมอญ

สุดท้ายมาเที่ยวกันที่ พิพิธภัณฑ์บ้านมอญสามเรือน ก่อตั้งขึ้นโดย บุญส่ง โคมลอย ซึ่งเป็นชาวบ้านสามเรือนเชื้อสายมอญ ที่ต้องการสร้างพิพิธภัณฑ์ขึ้นมาเพื่อให้ลูกหลานชาวมอญได้รู้จักบรรพบุรุษของตัวเอง และผู้ที่สนใจจะได้รู้จักชาวมอญสามโคก ตัวพิพิธภัณฑ์มีขนาดเล็กๆ เป็นเรือนมอญขวาง สร้างด้วยไม้ตาลทั้งหลัง ภายในจัดแสดงเรื่องราวการอพยพของชาวมอญ เสื้อผ้า ข้าวของเครื่องใช้ หนังสือ ศิลปวัฒนธรรมของชาวมอญไว้มากมาย ควรค่าแก่การมาเที่ยวชมและสัมผัสกับหลากวีถีชีวิตอันมีสีสัน ของเสน่ห์ของ "มอญสามโคก"

การเดินทางจากรุงเทพฯ มายังอ.สามโคก จ.ปทุมธานี ถ้ามาจากถนนติวานนท์ผ่านห้าแยกปากเกร็ด สี่แยกบางพูนตรงมาข้ามสะพานปทุมธานี แล้วเลี้ยวขวาที่สี่แยกสันติสุข เข้าทางหลวง 3111 ก็จะเข้าเขตพื้นที่อ.สามโคก ติดต่อสามถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ สนง.จ.ปทุมธานี โทร.
0-2581-7667 ศูนย์การท่องเที่ยว กีฬาและนันทนาการจ.ปทุมธานี โทร. 0-2904-6503-4

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง

รู้จัก...แล้วจะรักมอญ ที่ "บ้านมอญบางกระดี่"

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
สัมผัสวิถีชีวิตรามัญ

# data[].attributes.attachment_link.title
สัมผัสวิถีชีวิตรามัญ ที่ "มอญสามโคก"

# data[].attributes.attachment_link.description
"หนึ่งโคกเขตชื่อตั้ง เมืองปทุมมอญมากกว่าไทยคุม พวกพ้องทำอิฐโอ่งอ่างชุม ตาลดก ดงนายลแต่มอญไม่ต้อง จิตเพ้อเสมอสมร" บทนิราศของนายโมรา ทหารกรมมหาดเล็กตลกหลวง ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ประเพณีการหุงข้าวแช่ (เปิงสงกรานต์ )

เป็นประเพณีสงกรานต์ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ(มอญ) มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำเย็นลอยดอกมะลิพร้อมกับจัดอาหารคาวหวานจัดเป็นสำรับแล้วนำออกขบวนแห่ไปถวายพระและญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตอนบ่ายก็จะมีการก่อพระทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลานำน้ำหอมไปสรงน้ำพระขอพรจากพระและยกขบวนไปรดน้ำอวยพรผู้ใหญ่ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมาเป็นประเพณีของชาวรามัญที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ มาจนกระทั่งทุกวันนี้ เริ่มใน เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านจะทำความสะอาดจัดเก็บบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้มีระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ทำการกวนขนม กะละแมซึ่งถือว่าเป็นขนมประเพณีสงกรานต์ที่สำคัญ เป็นขนมที่ใช้ทำบุญและใช้สำหรับต้อนรับ แขกที่มาเยี่ยมเยือน สิ่งที่สำคัญประการต่อไป คือ การเตรียมทำข้าวแช่ ซึ่งมีอยู่ 7อย่าง และ นอกจากนั้น ต้องเตรียมเครื่องอุปโภค บริโภคอื่นๆ ที่ต้องใช้ในการทำบุญและประกอบกิจกรรม ต่างๆ ตอนเย็นของวันที่ 12,13 และ 14 เมษายน ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครัว คือพ่อบ้านจะมีการ เตรียมปลูกศาลเพียงตา มีเสา 4 ต้น ปูพื้นสูงระดับสายตา (สูงเพียงตา) ล้อมฝาสามด้านด้วย ผ้าขาว สะอาด ไม่มีหลังคา ฝ่ายแม่บ้านจะเตรียมทำกับข้าวแช่ไว้ให้เสร็จก่อนหกโมงเช้า และ ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 13,14 และ 15 เมษายน แต่ละครอบครัวจะนำข้าวแช่พร้อมกับข้าวใส่ สำรับไปวางเซ่นถวายบวงสรวงพระอินทร์ พระพรหม เทวดา อารักษ์ต่างๆ ณ ศาลเพียงตา 1 สำรับ พร้อมกับจุดเทียน กล่าวคำอัญเชิญบวงสรวง นำไปถวายพระภิกษุสามเณร 1สำรับ และ นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพไม่จำกัดจำนวนสำรับ ตามแต่สมควร ส่วนที่เหลือไว้รับประทาน ในครอบครัว และสำหรับต้อนรับเชื้อเชิญแขกมิตรสหายมาร่วมรับประทาน ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ กระทำเพื่อเป็นสิริมงคล ความสุขความเจริญของครอบครัว และวงศ์ตระกูล ตลอดจนเป็น การแสดงความกตัญญูกตเวทิตาคุณ

แต่ละบ้านก็จัดเตรียมสำรับกับข้าวและขนมกะละแม ผัดแป้งแต่งตัวตามประเพณีนิยมไปทำบุญตักบาตร พร้อมกันที่วัดเวลา 8.00น.ซึ่ง มีการประกอบกิจกรรมประเพณี สงกรานต์ ตอนบ่ายบรรดาเด็ก หนุ่มสาว หรือ ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะนำน้ำกับนำไปรดน้ำดำหัวและให้น้ำอบญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการขอพร และการให้พรซึ่งกันและกันหลังจากนั้นก็พากันไปรดน้ำ พรมน้ำอบ ปักธงสีประดับ จุดธูปเทียน บูชากราบไหว้อัฐิของบุพการีซึ่งล่วงลับไปแล้วที่บริเวณโกศซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณวัดตั้งแต่ เวลาประมาณ 16.30น. เป็นต้นไป เป็นเวลาสรงน้ำพระภิกษุ สามเณร หลังการสรงน้ำพระภิกษุ สามเณร หลังจากสรงน้ำ พระเสร็จเรียบร้อยแล้ว จะมีการเล่นทะแยมอญ พร้อมกับ นำกล้วยน้ำว้าสุกแจกจ่ายให้แก่ลูกหลานที่มาห้อมล้อมชมอยู่บริเวณนั้นได้นำมาเซ่นและก็จะได้ รับประทาน

ตักบาตรพระร้อยทางน้ำ จังหวัดปทุมธานี

ป ระเพณีตักบาตรพระร้อย จะกระทำกันในเทศกาลวันออกพรรษาตั้งแต่แรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นต้นไป การตักบาตรพระร้อยนี้ ทางวัดที่อยู่ตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองข้าง จะตกลงกันกำหนดแบ่งกันเป็นเจ้าภาพเพื่อไม่ให้ตรงกัน เพราะถ้าตรงกันแล้วจำนวนพระที่มารับบาตรจะได้ไม่ครบ 100 รูป และต้องการให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลายรู้กำหนดเวลา จะได้เตรียมจัดทำอาหารหวานคาวไว้ทำบุญตักบาตรได้ถูกต้องด้วยงานประเพณีของชาวไทยเชื้อสายมอญโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่อำเภอสามโคกจังหวัดปทุมธานีมีอยู่ไม่น้อยและยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัด และยังคงอนุรักษ์สืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัดจนถึงรุ่นปัจจุบันประเพณีตักบาตรพระร้อยเป็นประเพณีอันดีงามของการทำบุญเนื่องในวันออกพรรษาที่ปฏิบัติสืบต่อกันมานานนับร้อยปีของชาวไทยเชื้อสายมอญประเพณีนี้เริ่มตั้งแต่เทศกาลวันออกพรรษา แรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ เป็นต้นไป ซึ่งในช่วงเดือนนี้เป็นช่วงน้ำหลากล้นฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาน้ำเปี่ยมตลิ่ง การจัดการตักบาตรพระร้อยเป็นหน้าที่ของวัดที่ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาและริมคลอง แต่ก็ไม่ได้กำหนดไปเสียทุกวัด ส่วนใหญ่จะจัดให้มีการตักบาตรเฉพาะในวัดใหญ่ ๆ ตามที่ยึดถือกันมาแต่ดั้งเดิมเพราะว่าต้องนิมนต์พระภิกษุมาเป็นจำนวนมาก ดังที่เรียกว่า "พระร้อย" นั่นเอง ด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนาของบรรดาพุทธศาสนิกชน การตักบาตรพระร้อยจึงเป็นงานบุญที่ยิ่งใหญ่ของจังหวัดปทุมธานี

การกำหนดว่าวัดใดจะทำบุญตักบาตรพระร้อยในวันใดนั้น ได้กำหนดไว้เป็นระเบียบ เช่น ที่จังหวัดปทุมธานีได้กำหนดดังนี้คือ

วันแรม 1 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดมะขาม อ.เมือง และวัดเจดีย์ทอง อ.สามโคก
วันแรม 2 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดหงษ์ปทุมาวาส อ.เมือง
วันแรม 3 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดสำแล อ.สามโคก
วันแรม 4 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดบางหลวง และวัดบัวหลวง อ.สามโคก
วันแรม 5 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดโบสถ์ วัดราษฎร์ศรัทธาธรรม อ.เมือง วัดไผ่ล้อม อ.สามโคก
วันแรม 7 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดสามัคคิยาราม วัดบางนา อ.สามโคก และวัดบ่อทอง อ.ลาดหลุมแก้ว
วันแรม 8 ค่ำ ทำบุญตักบาตรที่วัดดาวเรือง วัดชินวราราม อ.เมือง และวัดเขียนเขต อ.ธัญบุรี
วันแรม 9 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดบางโพธิ์เหนือ
วันแรม 10 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดบ้านพร้าวใน
วันแรม 11 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดชัยสิทธาวาส วัดบ้านพร้าวนอก อ.สามโคก และวัดบางขันธ์
วันแรม 14 ค่ำ เดือน 11 ตักบาตรพระร้อยและปิดทองพระวัดโพธิ์เลื่อน อ.เมือง

เมื่อถึงกำหนดตักบาตรพระร้อย ณ วัดใด วัดนั้นจะเป็นเจ้าภาพเตรียมการต่างๆ ที่จังหวัดปทุมธานี มัคนายกหรือชาวบ้านที่อยู่ใกล้วัดจะมาช่วยนำเชือกลงไปขึงแม่น้ำเจ้าพระยาทั้งสองฝั่งกับบันไดข้าม ซึ่งใช้วัดที่เป็นเจ้าภาพเป็นศูนย์กลาง แล้วขึงเชือกตามริมฝั่งไปทางทิศเหนือและทิศใต้ของวัดผ่านหน้าบ้านของพุทธศาสนิกชนที่อยู่ริมฝั่งเป็นทางยาวเหยียด ผู้ที่จะทำบุญตักบาตรไม่ต้องเดินหรือไม่ต้องพายเรือเพียงแต่นั่งที่หัวบันไดหน้าบ้านของตนหรือนั่งบนเรือหน้าบ้านที่อยู่ติดกับเชือกที่ขึงไว้ รอพระเพื่อจะนำอาหารมาใส่บาตรเท่านั้น พอถึงเวลาที่กำหนด พระตามวัดต่างๆ จะนั่งเรือโดยมีศิษย์วัดหรือชาวบ้านมาช่วยพายเรือให้พระนั่งรับบาตร ซึ่งพระที่นิมนต์มารับบาตร จะมารวมกันที่วัดที่เป็นเจ้าภาพก่อน ถ้าวัดอยู่ไกลบางทีต้องมาค้างคืนที่วัดที่เป็นเจ้าภาพในครั้งนั้นๆ พอเช้าตรู่ของวันตักบาตรพระร้อย พระที่นิมนต์มารับบาตรจะจับฉลากหมายเลขแล้วก็จะพากันกลับวัดของตน ครั้นตกตอนบ่าย พุทธศาสนิกชนไม่ว่าเด็กหรือว่าผู้ใหญ่จะพากันไปปิดทองนมัสการพระประธานในโบสถ์ หรือพระพุทธรูปที่เชื่อกันว่าศักดิ์สิทธิ์ หรือปิดทองรอยพระพุทธบาทซึ่งทางวัดจะจัดไว้ให้ เมื่อนมัสการและปิดทองพระเสร็จเรียบร้อยแล้วก็จะพากันลงเรือลอยไปตามแม่น้ำเจ้าพระยา

ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง จังหวัดปทุมธานี

วั นก่อนวันเริ่มพิธีตักบาตรน้ำผึ้ง ชาวบ้านบางกระดี่จะเตรียมทำข้าวต้มเพื่อที่จะเตรียมไปทำบุญตักบาตรน้ำผึ้งแต่ละบ้านจะทำข้าวต้มไม่เหมือนกัน เช่น ข้าวต้มลูกโยน ,ข้าวต้มคลุก ,ข้าวต้มมัดข้าวต้มลูกโยน (ฮะ-โลม-เอิ๊ต-เกลิ๊ต) มีลักษณะลูกกลมห่อด้วยยอดจาก จะทิ้งหางยาวข้าวต้มคลุก (ฮะ-โลม-ด๊าด) มีลักษณะลูกใหญ่และยาวห่อด้วยยอดจากเวลาทานต้องหั่นเป็นชิ้นคลุกด้วย น้ำตาลทราย ,เกลือ และมะพร้าวขูดข้าวต้มมัด หรือข้าวต้มผัด (ฮะ-โลม) มีลักษณะเป็นยาวข้างในใส่ถั่วดำและกล้วยห่อด้วยใบตองหรือใบจากก็ได้ประกบคู่แล้วมัดด้วยกระทางยอดจากฉีกครึ่งเมื่อถึงช่วงเย็นของวันที่ทำข้าวต้มมัดหรือข้าวต้มที่ชาวบ้านทำกันชาวบ้านบางกระดี่จะให้ลูกหลานนำข้าวต้มนั้นไปส่งตามบ้านผู้หลักผู้ใหญ่ที่นับถือการทำบุญตักบาตรน้ำผึ้งนั้น คนมอญเชื่อว่ามีอานิสงส์มาก เพราะพระสงฆ์จะเก็บน้ำผึ้งไว้เพื่อใช้เป็นยาในคราวจำเป็น เพราะน้ำผึ้งเป็นส่วนผสมของยาโบราณที่สำคัญมาก คนมอญเชื่อในอานิสงส์ การให้ทานด้วยน้ำผึ้งดังกล่าวนี้ จึงได้มีประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งสืบเนื่องกันมาช้านาน จนถึงปัจจุบันนี้

ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้ง เป็นประเพณีเก่าแก่ของชาวรามัญ ปฏิบัติเพื่อเป็นการบูชาพระสงฆ์ การตักบาตรน้ำผึ้งนั้นชาวรามัญเชื่อว่ามีอานิสงส์มาก พระสงฆ์จะเก็บน้ำผึ้งไว้เพื่อใช้เป็นยาในคราวจำเป็น เพราะเป็นส่วนผสมของยาโบราณที่สำคัญพระสงฆ์ไม่สามารถจัดหามาเองได้ ชาวบ้านจึงจัดให้มีการตักบาตร น้ำผึ้งขึ้น ความเชื่อในเรื่องการถวายน้ำผึ้งแก่พระภิกษุสงฆ์แล้วได้อานิสงส์มากนั้น สืบเนื่องมาจาก ตำนานที่ว่า ในสมัยพระทีปังกรพุทธเจ้ามีพระปัจเจกโพธิรูปหนึ่งอาพาธ ประสงค์ที่จะได้น้ำผึ้งมาผสมโอสถ เพื่อบำบัดอาการอาพาธ วันหนึ่งได้ไปบิณฑบาตในชนบทใกล้ชายป่า ขณะที่พระปัจเจกโพธิกำลังโปรดสัตว์อยู่นั้น ได้พบชายชาวบ้านป่า เกิดกุศลจิตขึ้นกับชายผู้นั้นหวังที่จะถวายทานแด่พระปัจเจกโพธิ แต่ด้วยตนเองยากจน ไม่มีอาหารอื่นใดจะถวายพระนอกจากน้ำผึ้งจำนวนหนึ่ง ด้วยจิตศรัทธาอย่างเปี่ยมล้นและสูงส่งของชายผู้นั้น เมื่อรินน้ำผึ้งลงในบาตรของพระปัจเจกโพธิเกิดปรากฏการณ์อัศจรรย์คือ น้ำผึ้งเกิดเพิ่มพูนขึ้นจน เต็มบาตรและล้นบาตรในที่สุด ขณะนั้นมีหญิงชาวบ้านคนหนึ่งกำลังทอผ้าเห็นน้ำผึ้งล้นบาตร ด้วยจิตศรัทธา ในพระปัจเจกโพธิ เกรงว่าน้ำผึ้งจะเปื้อนมือพระ จึงรีบนำผ้าที่ทอแล้วถวายแด่พระปัจเจกโพธิ เพื่อซับน้ำผึ้งที่ล้นนั้น ชายผู้นั้นอธิษฐานด้วยอานิสงส์แห่งการถวายน้ำผึ้งเป็นทาน ขอเป็นพลังปัจจัยให้ได้เกิด เป็นผู้มั่งคั่งเป็นผู้มีอำนาจ ส่วนหญิงที่ถวายผ้าได้อธิษฐานขอให้ได้เกิดเป็นผู้ที่มีความงามและมีโภคยทรัพย์ ต่อมาเมื่อทั้งสองมรณะแล้วได้อุบัติใหม่ในโลกมนุษย์ ชายผู้ถวายน้ำผึ้งได้บังเกิดเป็นพระราชาผู้มีความเข้มแข็ง และมั่งคั่ง ส่วนหญิงผู้ถวายผ้าได้บังเกิดเป็นธิดาของพระราชาอีกเมืองหนึ่ง มีความงามและความมั่งคั่งเช่นกัน นอกจากนี้อานิสงส์ของการถวายน้ำผึ้งนี้มีตำนานที่เกี่ยวกับพระฉิมพลี หรือพระสิวลีอีกทาง หนึ่งว่า ในอดีตกาลครั้งที่มีพระพุทธเจ้าทรงพระนามว่า \"พระวิปัสสี\" พระสิวลีได้ถือกำหนดเป็นชาวบ้านนอก ในชนบท วันหนึ่งได้ไปในเมืองระหว่างทางกลางป่านั้นได้พบรวงผึ้ง จึงไล่ตัวผึ้งให้หนีไปแล้วตัดกิ่งไม้ถือรวง ผึ้งเข้าไปในเมือง ในพระนครขณะนั้นพระราชาและชาวเมืองกำลังแข่งกันทำบุญถวายทานแด่พระวิปัสสี สัมมาสัมพุทธเจ้า พร้อมด้วยพระสงฆ์ โดยจัดสรรสิ่งของวัตถุทานอันประณีตถวาย ถวายแข่งกันถึง ๖ ครั้ง ก็ไม่มีใครแพ้ใครชนะ ชาวเมืองจึงช่วยกันตรวจดูสิ่งของวัตถุทานที่ถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าว่าขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งบ้าง พร้อมทั้งให้คนไปดูที่ประตูเมืองว่าจะมีใครนำสิ่งของอันนอกเหนือจากที่มีอยู่มาขายบ้าง เพราะ เกรงว่าพระราชาจะซื้อสิ่งของเหล่านั้นแล้วนำมาถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้า ฝ่ายตนก็จะแพ้ในการถวายทานใน ครั้งนี้ ขณะนั้นชาวบ้านนอกที่ถือรวงผึ้งเดินเข้าประตูเมืองมา คนเฝ้าประตูเห็นเข้าจึงขอซื้อรวงผึ้งในราคาที่สูงมาก เพราะไม่มีใครนำรวงผึ้งมาถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าเลย ชายผู้เป็นเจ้าของรวงผึ้งสงสัยจึงถามขึ้น ชายผู้ขอซื้อจึงเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟังโดยตลอด ชายผู้เป็นเจ้าของรวงผึ้งไม่ยอมขายแต่ขอร่วมถวายทานแด่ พระวิปัสสีพุทธเจ้าด้วย ชาวเมืองต่างก็ปลื้มปิติและยินดีกับเจ้าของรวงผึ้งนั้น จึงช่วยกันนำรวงผึ้งมาบีบคั้น ้ำผึ้งใส่ถาดทองคำใบใหญ่ผสมกับนมเนยคลุกเคล้ากันจนรสดี เสร็จแล้วจึงนำน้ำผึ้งผสมรสดีไปถวายพระวิปัสสีพุทธเจ้าและพระสงฆ์ทั้งหลายอย่างทั่วถึง และด้วยอานิสงส์ของการถวายทานด้วยน้ำผึ้งครั้งนี้ เมื่อสิ้นอายุขัยของชายผู้เป็นเจ้าของ รวงผึ้งแล้วได้บังเกิดในเทวโลกท่องเที่ยวเสวยสุขอยู่ช้านาน จึงจุติมาเป็นพระราชาในกรุงพาราณสี และเมื่อพระราชาสิ้นพระชนม์แล้วได้อุบัติมาเป็นพระราชกุมารในราชวงศ์ศากยราช มีพระมารดาทรงพระนามว่า พระนางสุปปวาสา บันดาลโชคลาภให้แก่พระบิดาและพระมารดาเป็นอันมาก เมื่อประสูติแล้วจึงได้รับพระ นามว่า \"สิวลีกุมาร\" เมื่อเจริญวัยแล้วได้ออกผนวชในสำนักของพระสารีบุตร และได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ สมบูรณ์ด้วยปัจจัยลาภ และในสมัยพุทธกาล ขณะที่พระพุทธเจ้าทรงประทับอยู่ ณ วัดป่าเลไลยก์ ในขณะที่ออก เทศนาโปรดสัตว์ให้หลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ปรากฏว่ามีสัตว์น้อยใหญ่นำผลไม้และน้ำผึ้งมาถวาย เพื่อให้ พระองค์ได้เสวยประทังชีวิต มนุษย์จึงถือว่าน้ำผึ้งเป็นทิพย์โอสถที่สามารถนำมาบริโภคบำรุงชีวิตให้แข็งแรงและยืนยาวปราศจากโรคภัยไข้เจ็บทั้งปวง กล่าวได้ว่า น้ำผึ้งเป็นสิ่งที่มีคุณค่ามาตั้งแต่สมัยโบราณ ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งของชาวรามัญจึงถือกำหนดขึ้นมาจากตำนานและความเชื่อที่กล่าวมาข้างต้น ในปัจจุบันนี้น้ำผึ้งเริ่มหายากขึ้น ประเพณีตักบาตรน้ำผึ้งจึงค่อยๆ เลือนหายไป และผู้คนที่ มาทำบุญก็เริ่มเปลี่ยนจากน้ำผึ้งมาเป็นน้ำตาลทรายบ้าง น้ำหวานบ้าง

ประเพณีแห่หงส์ธงตะขาบ จังหวัดปทุมธานี
ประวัติความเป็นมาประเพณีถวายธงตะขาบ
ประเพณีถวายธงตะขาบ การถวายธงตะขาบเป็นประเพณีที่ชาวไทยรามัญเมืองปทุมธานี ถือปฏิบัติกันในเทศกาลวันสงกรานต์ กระทำกันที่เสาหงส์หน้าเจดีย์ หรือ โบสถ์ วิหารอันเป็นสัญลักษณ์ของชาวรามัญแห่งหงสาวดีเสาหงส์ทำด้วยไม้กลมหรือเหลี่ยมมีเสาประกบคู่ประดับด้วยบัวหัวเสาที่ปลายเสามีรูปหงส์ทรงเครื่องหล่อด้วยโลหะยืนอยู่ปลายเสากางปีกทั้งสองข้าง ที่จะงอยปากหงส์แขวนด้วยกระดิ่ง บนสุดมีฉัตรสามชั้นปักอยู่ ชาวรามัญเรียกเสาหงส์ว่า "เทียะเจมเจียนู่ " ประเพณีถวายธงตะขาบจะจัดทำกันในวันสุดท้ายของวันสงกรานต์ที่ศาลาวัด โดยใช้ผ้าเป็นผืนยาวตัดเป็นรูปตัวตะขาบ ใส่ไม้ไผ่เป็นระยะๆ ตลอดผืน ติดธงเล็กๆ ที่ซี่หัวไม้ไผ่ เมื่อเสร็จแล้วดูไกลๆ คล้ายตัวตะขาบ ชาวรามัญเรียกธงนี้ว่า " อะลามเทียะกี้ " หลังจากทำเสร็จแล้ว ในตอนบ่ายก็จะมีการแห่ธง โดยช่วยกันจับขอบธงตลอดทั้งผืน แห่ธงไปตามหมู่บ้าน มีขบวนเถิดเทิงกลองยาวประกอบขบวน เสร็จแล้วนำมาทำพิธีถวายธงที่หน้าเสาหงส์ แล้วชักขึ้นสู่ยอดเสา เพื่อเป็นการบูชาพระพุทธเจ้า และสืบสานประเพณีต่อมาจนถึงทุกวันนี้
พระมหาจรูญ ญาณจารี ในบริเวณเชิงเขาสิงฆุตตระ มีตะขาบใหญ่ตัวหนึ่งเที่ยวจับช้างกินเป็นอาหาร เมื่อกินเนื้อช้างแล้ว ก็เอากระดูกและงาช้างมาทำรังเป็นที่อยู่อาศัยวัดความสูงได้ประมาณ 7 ชั่วลำตาล เมื่อนานวันเข้าช้างในบริเวณเขาสิงฆุตตระลดน้อยลงและหายาก จึงได้เที่ยวไปหาล่าช้างเป็นอาหารยังสถานที่ห่างไกลออกไปที่บริเวณภูเขาสิงฆุตตระนั้น มีฤาษีอาศัยอยู่ 10 ตน มีชื่อว่า 1. ราคะ 2. สิริ 3. ทัตตะ 4. สิรินทะ 5. ทันตะ 6. อาขัมมะ 7. เอกกะ 8. โกชะ 9. อมตะ 10. สีทันตะ ทั้ง 10 ตนนี้เป็นผู้มีฌานและอภิญญา และได้ทำกติกากันไว้ว่า ทุกคืนพวกเราจะแสดงแสงประทีปให้ปรากฏแก่กันและกัน หากวันใดไม่เห็นแสงประทีปบนภูเขาที่ฤาษีตนใดอาศัยอยู่เหล่าฤาษีซึ่งเป็นสหายกันทั้งหมดจะต้องไปประชุมพร้อมกันที่ภูเขาแห่งนั้นเพื่อจะได้รับทราบสาเหตุความเป็นเป็นไปแห่งฤาษีตนที่ไม่แสดงแสงประทีปนั้นจำเนียรกาลต่อมา ฤาษีผู้เป็นหัวหน้าชื่อว่า ราคะ ได้เกิดเจ็บป่วยขึ้น จึงไม่ได้แสดงแสงประทีปให้ปรากฏ เหล่าฤาษีนอกนั้นไม่เห็นแสงประทีปของท่าน จึงได้มาประชุมกันยังที่อยู่ของราคะฤาษีกันทั้งหมด แม้ฤาษีเหล่านั้นจะช่วยกันรักษาอย่างไรก็ตาม ก็ไม่สามารถจะรักษาอาการป่วยของราคะฤาษีให้ทุเลาลงได้ และได้ถึงแก่อนิจกรรมไปในที่สุด ราคะฤาษีเมื่อตายไปแล้วก็ไปเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดินในเมืองแห่งหนึ่ง ปกครองไพร่ฟ้าประชาชีอย่างสงบร่มเย็น ต่อมาพระองค์เกิดประชวรปวดพระเศียรอย่างแรงกล้าแม้พวกแพทย์หลวงจะถวายการรักษาอย่างไรก็ตามอาการประชวรก็ไม่สงบพระองค์จึงรับสั่งให้บวงสรวงเทวดา ตกกลางคืนเทวดาบันดาลให้พระองค์ทรงพระสุบินว่าข้าแต่มหาบพิตรอาการประชวรปวดพระเศียรของพระองค์ถ้าจะให้หายขาดนั้นพระองค์จะต้องนำเอาแก่นจันทน์ไปขอขมาลาโทษหมู่ฤาษีที่อาศัยอยู่ที่ภูเขาสิงฆุตตระโน้นครั้นรุ่งอรุณพระองค์ทรงรับสั่งให้หมู่เสนามาตย์นำเอาแก่นจันทน์ขาวประมาณ 7 ลำเรือมุ่งหน้าไปสู่ภูเขาสิงฆุตตระ เมื่อเสด็จไปถึงที่อยู่ของหมูฤาษี หมูฤาษีจึงถามขึ้นว่า พระองค์พากันมาจากสถานที่แห่งไหนหรือ พระราชาตรัสถามว่า พระคุณท่านไปไหนกันหมดหรือ เรามาเพื่อจะขอขมาลาโทษพระคุณท่านทั้งหลาย หมูฤาษีได้ฟังพระองค์ตรัสอย่างนั้น จึงพากันหัวเราะ แล้วทูลกับพระองค์ว่า ในอดีตกาลชาติที่ผ่านมาแล้วนั้น พระองค์เป็นอาจารย์ของพวกเรา มีชื่อว่า ราคะฤาษี เมื่อพระองค์ได้จุติไปแล้ว ด้วยเหตุที่พระองค์มีใจผูกพันอยู่กับทรัพย์สิ่งของ จึงได้ไปเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดิน แล้วบอกต่อไปอีกว่า แก่นจันทน์ขาวที่พระองค์นำมานั้น ขอให้พระองค์นำไปฝนที่บริเวณพระเศียรของพระองค์เถิด พระราชาจึงนำแก่นจันทน์ขาวไปฝนที่พระเศียรของพระองค์ ปรากฏว่าอาการปวดพระเศียรหายขาดเป็นกลิดทิ้ง พระองค์พร้อมด้วยพฤฒามาตย์ราชบริพาร ได้เสด็จประพาสชมบริเวณรอบ ๆ ภูเขาแห่งนั้น พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นกองงาช้างที่ตะขาบทำรังไว้ที่เชิงภูเขาแห่งนั้นเข้า จึงรับสั่งให้ราชบริพารที่ติดตามเสด็จขนงาช้างงาลงเรือจนเต็ม 7 ลำเรือแล้ว พระองค์ก็ทูลลาหมูฤาษีแล้วเสด็จกลับยังพระนคร ขณะที่เรือกำลังแล่นออกไปนั้น ก็พอดีกับเวลาที่ตะขาบได้กลับมาจากกันเที่ยวหาช้างกินเป็นอาหาร มันไม่พบรังของมันซึ่งแต่เดิมตั้งตระหง่านประมาณ 7 ชั่วลำตาล มันเที่ยวตามหาบนบกจนทั่วก็ไม่พบ จึงตามไปที่ทะเลก็ได้พบกับเรือ 7 ลำที่บรรทุกงาช้างของตนกำลังแล่นออกไป มันจึงไล่ตามไปอย่างกระชั้นชิด ณ บริเวณกลางทะเลใหญ่ที่เรือแล่นไปนั้น มีปูยักษ์อาศัยอยู่ตัวหนึ่ง มีชื่อว่า คันธัพพะ ปูมันเหลือบไปเห็นตะขาบที่กำลังไล่ตามเรือมาด้วยความโกรธ ปูจึงคิดในใจว่า น่าจะมีเหตุไม่ดีบางประการ และเป็นอันตรายกับตนเป็นแน่ จึงได้อ้าก้ามค้างไว้เพื่อป้องกันตัว ปรากฏว่าเรือทั้ง 7 ลำมีขนาดเล็กกว่าช่วงระยะอ้าก้ามของปูจึงลอดไปได้โดยไม่กระทบกับก้ามปูแต่อย่างใด ส่วนตะขาบด้วยเหตุที่มันตัวใหญ่มากเมื่อไล่ตามเรือไปตัวของมันกระทบถูกก้ามปูเข้า ปูจึงได้หนีบตะขาบจนขาดเป็น 3 ท่อน ตาย ณ ที่ท่ามกลางทะเลใหญ่นั้น เนื้อตะขาบที่ขาดจมลงไปนั้น กุ้งมังกรมีชื่อว่า โกสะ กินจนหมดสิ้น พระราชาครั้นเสด็จถึงพระนครแล้ว ก็รับสั่งให้ขนงาช้างที่นำมาแต่ภูเขาสิงฆุตตระสร้างเป็นปราสาท 7 ชั้น ในอาณาบริเวณพระราชวังของพระองค์ อยู่มาวันหนึ่ง พระองค์ทรงสุบินว่า มีตะขาบยักษ์ตัวหนึ่งจะมาทำลายปราสาทที่พระองค์สร้างไว้ เมื่อพระองค์ตื่นจากบรรทมแล้วก็รับสั่งให้โหรหลวงทำนายสุบินของพระองค์ โหรหลวงได้ถวายคำทำนายว่า เหตุที่พระองค์ทรงสุบินเช่นนั้น เป็นเพราะพระองค์ได้นำเอางาช้างซึ่งเป็นรังที่อยู่อาศัยของตะขาบมาทำปราสาท และเป็นสาเหตุให้ตะขาบต้องจบชีวิตลงด้วยถูกปูหนีบ จึงเกิดความอาฆาตในพระองค์ พระราชาจึงตรัสถามว่า แล้วเราจะมีวิธีแก้ไขอย่างไร โหรหลวงจึงได้ถวายคำแนะนำว่า ขอให้พระองค์นำเอาผ้าผื่นใหญ่เขียนเป็นรูปตะขาบ แล้วนำไปแขวนไว้บนยอดปราสาท เพื่อเป็นสัญลักษณ์ให้รู้ว่า ตะขาบเป็นเจ้าของปราสาทหลังนี้ เพื่อเป็นการอุทิศส่วนกุศลไปให้ตะขาบ และเป็นการขอขมาลาโทษ จะได้หมดเวรหมดกรรมต่อกันจากประวัติความเป็นมาข้างต้น ก็แสดงให้รู้ถึงว่า คติความเชื่อเรื่องธงตะขาบนั้น เป็นความเชื่อที่เกี่ยวเนื่องกับการตอบแทนคุณ และการอุทิศผลบุญแก่ผู้มีคุณซึ่งล่วงลับไปแล้ว ตามหลักของพระพุทธศาสนาของชาวมอญโดยทั่วไป ซึ่งในปัจจุบันก็ยังมีหลักฐานให้ได้เห็นอยู่ ในพิธีกรรมการเก็บอัฐิ และการทำบุญบังสุกุลในเทศกาลสงกรานต์ให้แก่ผู้มีพระคุณซึ่งล่วงลับไปแล้ว วัสดุที่จะขาดเสียไม่ได้ ก็คือ ธง ผู้ที่เป็นลูกหลานญาติพี่น้องจะนำธงไปปักบริเวณที่บรรจุอัฐิบรรพบุรุษของตน เพื่อเป็นการน้อมระลึกถึงบุญคุณ และอุทิศส่วนกุศลไปให้ท่าน เช่นเดียวกับการที่พระราชารับสั่งให้แขวนธงไว้ที่ยอดประสาทของพระองค์

ตำนานเสาธง (ชัย) มอญ พระมหาจรูญ ญาณจารี แปลเรียบเรียงจากใบลานมอญ
ในสมัยหนึ่งพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงอาศัยอยู่ในเมืองสาวัตถีเสด็จประทับอยู่ใน พระวิหารเชตวัน ในกาลครั้งนั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทูลถามพระพุทธเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญอุบาสกอุบาสิกาทั้งหลาย ผู้ยินดีในสัมมาจาคะสละเทวัตถุสร้างเสาและธงบูชาพระพุทธเจ้า "อานิสงส์ชนิดไหนจักมีแก่เขาในอนาคตกาลเล่า" พระพุทธเจ้าจึงได้ตรัสถามพระเจ้าปเสทิโกศลว่า ดูกรมหาบพิตร เหตุไรมหาบพิตรจึงตรัสเช่นนั้นเล่า เพราะว่าอุบาสกอุบาสิกาคนใดคนหนึ่งก็ตาม หากได้ตั้งเจตนาสร้างเสาและธง ผลานิสงส์ก็จะมีแก่เขาอย่างมหาศาล พระพุทธองค์ได้ตรัสต่ออีกว่า ดูกรมหาบพิตร ในชมพูทวีปนี้พระวิปัสสีพุทธเจ้าได้ทรงปรินิพพานผ่านมาแล้วประมาณ 100 ปีเศษและมีกษัตริย์องค์หนึ่งทรงปกครองเมืองชื่อ กาลวดี ในกาลครั้งนั้น มีชายยากจนคนหนึ่ง ชื่อกตุมพิกะ ภรรยาของเขา ชื่อ ภาวดี ครองชีวิตอยู่ด้วยกัน วันหนึ่งเขาได้เข้าไปยังป่าแห่งหนึ่งได้พบต้นไม้ต้นหนึ่งซึ่งมีลำต้นตรงดีมากเขาคิดว่า "ต้นไม้นี้ถ้าเอามาทำเสาธงจะเยี่ยมมาก" จึงได้ทำเครื่องหมายสังเกตไว้ที่ต้นไม้นั้น แล้วกลับไปยังบ้านของตน ภายหลัง วันหนึ่งเขาได้เทียมเกวียนด้วยวัวแล้วเข้าไปยังป่าตัดต้นไม้ที่ตนทำเครื่องหมายไว้นั้น ตัดแล้วแบกขึ้นเกวียนนำกลับมาไปเก็บไว้ภายในหมู่บ้านเขาได้ถากไม้สำหรับทำเสานั้นยังไม่ทันเรียบร้อยดีโรคชนิดหนึ่งของเขาเกิดกำเริบขึ้นในเวลาประมาณเที่ยงคืนเขาได้ถึงแก่ความตาย ด้วยเหตุที่เขามีศรัทธาเลื่อมใสในกุศลธรรมจึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สถิตอยู่ในประสาททองสูงประมาณ 12 โยชน์ มีนางอัปสรรค์ประมาณ 1,000 หนึ่งเป็นบริวารห้อมล้อมฯต่อมามีชายหนุ่มอื่นอีกคนหนึ่งได้พบไม้ที่ชายคนแรกถากไว้นั้นคิดว่า "ไม้สำหรับทำเสาธงนี้ยังถากไม่เรียบร้อยดี เราจะถากให้เรียบร้อยเอง" จึงได้ทำการถางเสาต้นนั้นจนเสร็จ แล้วเขาก็ได้ถึงแก่กรรม พอละขันธ์แล้วก็ไปบังเกิดในปรโลกบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ สถิตอยู่ปราสาททองสูง 12 โยชน์ มีนางอัปสรรค์พันหนึ่งเป็นบริวารห้อมล้อมเช่นกัน ส่วนผู้คนทั้งหลายที่ช่วยเขาถากต้นไม้นั้นก็ได้ไปเกิดในสวรรคเช่นเดียวกัน ต่อมามีชายหนุ่มอื่นอีกคนหนึ่ง ได้เห็นเสาต้นนั้นเข้า ซึ่งได้ถาก ไส และขัด เรียบร้อยแล้ว เกิดความศรัทธาจึงได้ซื้อทองมาปิดที่เสาธงนั้น เสร็จแล้วก็ได้ยกเสาธงตั้งขึ้น รัศมีของเสาธงซึ่งเกิดจากทองเหมือนกับดุ้นฟืนที่ติดไฟแดง ๆ ประดับอยู่ที่เสาธงนั้น พ่อค้าประมาณ 500 คน มาพบเสาธงนั้นก็ได้ช่วยทำส่วนประกอบของธง บางคนก็ทำเกล็ดธงสำหรับ ประดับธง บางคนก็ทำกรอบโครงธงที่ไขว่ไปมาเป็นตาหมากรุก บางคนก็ทำไม้ขั้นสำหรับติดเกล็ดธง บางคนก็เย็บบางคนก็ผูกเชือก ทุกคนพร้อมใจทำด้วยความเต็มใจ เสร็จแล้วก็ได้ฉลองความสำเร็จของเสาธงอย่างยิ่งใหญ่ พ่อค้าทั้ง 500 คนนั้นได้ประกอบอาชีพค้าขายตลอดชีวิต และถึงแก่กรรมในที่สุด ทำลายอัตตภาพแล้วไปเกิดในสวรรค์ มีนางอัปสรสวรรค์หมื่นหนึ่งเป็นบริวาร สถิตอยู่ในปราสาททองสูง 30 โยชน์เกิดเป็นพี่น้องกัน ได้เสวยทิพยสมบัติอย่างรื่นรมย์ยิ่งนัก ต่อมาก็เคลื่อนจากสวรรค์ดาวดึงส์มาบังเกิดในเมืองพาราณสีเป็นพี่น้องกันอีก ทุกคนได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินปกครองเมืองพาราณสีในแต่ละ หัวเมือง มีนางสนมห้าหมื่นคนเป็นบริวารรื่นรมย์อยู่ในปราสาทพร้อมทั้งเสียงดนตรีบรรเลงขับกล่อมและนางฟ้อนทั้งหลาย ทุกพระองค์ต่างก็มียานพาหนะช้าง ม้า ประมาณ 84,000 ตัว สระบ่อน้ำและอุทยาน 80,000 ที่ ได้เสวยสมบัติในเมืองพาราณสีนั้น รุ่งเรืองไปทรัพย์สิ่งของ แก้ว แหวน เงิน ทอง อย่างสุขกายสบายใจแล้วก็ตายไปเกิดในเมืองสวรรค์ เคลื่อนจากสวรรค์ก็มาเกิดเสวยสุขสมบัติในเมืองมนุษย์ จากเมืองมนุษย์ก็กลับไปยังเมืองสวรรค์อีก ท่องเทียวไปมาระหว่างเมืองมนุษย์กับเมืองสวรรค์ จนกระทั่งถึงพระพุทธเจ้าพระองค์นี้ พวกเขาได้สร้างเสาธงถวาย ครั้นเคลื่อนจากสวรรค์ได้ไปเกิดในตระกูลเศรษฐีเป็นพี่น้องกันอีก เมื่อพระพุทธองค์ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เหล่ามหาชนต่างก็พากันสมาทานศีล 5 ศีลอุโบสถ บำเพ็ญกุศลธรรมกัน และด้วยความระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรมเจ้า และสงฆเจ้า พวกเขาต่างก็แต่งตัวประดับองค์ ถือดอกไม้ ธูปเทียน แล้วพากันไปฟังธรรมของพระพุทธเจ้า กล่าวถึงเหล่าเศรษฐีพี่น้อง เห็นมหาชนพากันเดินไปจึงถามว่า "พวกท่านจะไปไหนกัน" เหล่ามหาชนจึงตอบว่า "พวกเราจะไปฟังธรรม" เศรษฐีพีน้องเหล่านั้นได้ยินเช่นนั้นก็เกิดปีติปลาบปลื้มใจ จึงพูดว่า หากเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จะไปฟังธรรมเหมือนกัน จึงได้พากันไปยังที่ประทับของพระพุทธเจ้าซึ่งประทับอยู่ในพระ วิหารเชตวัน ได้ฟังธรรมของพระพุทธองค์ซึ่งได้แสดงอานิสงส์ของการถวายธงว่า "ดูกรอุบาสกอุบาสิกาทั้งหลาย บุคคลใดบุคคลหนึ่งไม่ว่าจะเป็น คนทุกข์ยากก็ตาม คนเข็ญใจก็ตาม พระราชาก็ตาม พระมเหสีก็ตาม พระสงฆ์ก็ตาม บัณฑิตก็ตาม คนพาลก็ตาม หากได้สร้างเสาธงถวายพระพุทธเจ้าแล้ว ผู้นั้นก็จะไม่ต้องไปอบายภูมิ 4 จะได้ไปเกิดในเมืองใหญ่ 14 เมือง ได้รับความสุขสบาย และจะเกิดในสองตระกูลคือ ตระกูลกษัตริย์กับตระกูลพราหมณ์ ซึ่งเป็นผู้ที่มีทรัพย์สมบัติมาก จะไม่ไปเกิดยังตระกูลที่เลวอย่างแน่นอน" ต่อจากนั้นพระพุทธองค์ก็ได้ ตรัสพระคาถา ใจความของพระคาถานั้นดังนี้ อุบาสกอุบาสิกาที่ได้ตั้งเจตนาสร้างเสาธงถวายพระพุทธเจ้า จะได้รับอานิสงส์ดังนี้คือเป็น ผู้มีกำลังแข็งแรง มีเดชมากมียสสมบัติ มีทรัพย์สมบัติ มีช้างม้าวัวควาย มีข้าทาสชายหญิง เงินทอง ข้าวเปลือก ข้าวสาร จตุรงคเสนา 4 เหล่าคือ พลช้างพลม้า พลรถ และพลเดินเท้าได้เป็นเทวดาเหนือ กว่าเทวดา หากเป็นพระราชาก็จะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์ได้ครอบครองเกาะใหญ่ทั้ง 4 และเกาะ น้อยพันเกาะ มีเมืองขึ้นนับเป็นอสังไขย" อนึ่งอานิสงส์ที่จะเกิดแก่ผู้ถวายเสาธงดังนี้
ถ้าธงสะบัดไปทางทิศตะวันออก ผู้นั้นจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ์
สะบัดไปในระหว่าง ๆ นั้น ๆ ผู้นั้นจะมีบริวารมาก
สะบัดไปทางทิศอาคเนย์ ผู้นั้นจะได้เป็นมหาเศรษฐี
สะบัดไปทางทิศใต้ผู้นั้นจะได้เป็นท้าวจาตุมมหาราช
สะบัดไปทางทิศหรดี ผู้นั้นจะได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินในประเทศราช
สะบัดไปทางทิศตะวันตกผู้นั้นจะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า
สะบัดไปทางทิศพายัพ ผู้นั้นจะเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก
สะบัดไปทางทิศเหนือ ผู้นั้นจะได้เป็นมหาพรหม
สะบัดไปทางทิศอิสาน ผู้นั้นจะได้เป็นพระอินทร์
สะบัดไปทางทิศเบื้องล่าง ผู้นั้นจะได้เป็นพระยานาคราช
สะบัดไปทางทิศเบื้องบนในอากาศผู้นั้นจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า
และในศาสนาของพระอริยเมตไตรผู้เป็นจอมโลกทั้ง 3 โน้น หากผู้นั้นได้ทันเห็นพระองค์แล้วตั้ง ความปรารถนาว่าขอให้ได้เป็นพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระสาวกก็จะสมความปรารถนา ทุกประการ ในที่สุดแห่งการแสดงธรรมของพระพุทธเจ้า มหาชนที่ได้ฟังธรรมของพระองค์ก็ได้บรรลุพระโสดาบัน และมรรค 8 เป็นพระอนาคามี และพระอรหันต์ สิ้นทุกคน........
แปลจากใบลานภาษามอญวัดคงคาราม ราชบุรี จารเมื่อพ.ศ. 2374
หมายเหต ุ เสาและธงที่ปรากฏอยู่ตามวัดต่าง ๆ ของมอญนั้น หมายถึงเป็นธงชัยของพระอรหันต์ที่ประกาศให้สังคมโลกให้รับรู้ถึงสัจจธรรมและความมีชัยต่อสรรพทุกข์ทั้งปวงในทาง พุทธศาสนา ซึ่งคำศัพท์ในภาษามอญใช้คำว่า ตางแจ็ะโหน่ ตาง ภาษามอญหมายถึง หลัก หรือ เสา แจ็ะโหน่ หมายถึง ชนะ หรือ มีชัย เมื่อเพ่งตามรูปศัพท์และตำนานเกี่ยวกับพุทธศาสนา แล้วจะเห็นได้ว่า ผื่นผ้าที่โบกไสวอยู่บนยอดเสานั้น เป็นสัญลักษณ์แห่งความมีชัย หรือที่เรามัก ได้ยินว่าธงชัยพระอรหันต์นั่นเอง ข้อเคลือบแคลง ประเพณี "แห่หงส์ธงตะขาบ" ที่ชาวรามัญบางพื้นที่จัดทำขึ้นในเทศกาลสงกรานต์ ผู้เขียนยังแคลงใจ ด้วยเหตุอันใดที่ทำให้ตัวธงซึ่งแต่เดิมจากหลักฐานในพระสุตตันตปิฎกเล่ม 24 ขุททกนิกาย อปทาน ภาค 1 ข้อ 24 หน้า 71-74 ก็เป็นเพียงผ้าห่มของอุบาสกชาวเมืองหงสดีคนหนึ่ง ที่ถวายเพื่อเป็นการบูชาพระปทุมุตรพุทธเจ้า และจากหลักฐานในคัมภีร์ใบลานภาษามอญวัดคงคาราม จ. ราชบุรี ซึ่งปรากฏว่า จารไว้เมื่อ พ.ศ. 2374 ประมาณ 170 ปีมาแล้ว ก็อธิบายลักษณะธงว่า มีวงกรอบแบบตาหมากรุก ใช้ไม้ติดด้านขวางเป็นขั้น ๆ และก็ติดเกล็ดธงไว้บนกรอบ นำมาเย็บติดกัน ผูกเชือกเข้าด้วยกัน เป็นอันเสร็จขั้นตอนของการทำธง และจากหลักฐานที่อื่นก็ไม่ปรากฏว่า มีธงที่เป็นรูป "ตะขาบ" ธงที่ปรากฏในเอกสารมอญเท่าที่ ในชั้นเดิมผู้เขียนเคยพบก็มีเพียงธงผื่นผ้ายาวที่แขวนบนเสาสูง ซึ่งยอดเสามักจะเป็นช้าง ๓ เศียร หรือสัญลักษณ์อย่างอื่น ยอดเสาที่เป็นรูปหงส์เพิ่งมาเห็นเอาก็ในชั้นหลัง ๆ นี้แล้ว ส่วน "ตะขาบ" มีปรากฏอยู่ในเอกสารมอญก็แต่ในตำนานการเกิดขึ้นแห่งเจดีย์ชะเวดากอง ซึ่งมิได้เกี่ยวกับธงที่ขึ้นอยู่บนเสาหงส์แต่ประการใด แต่ด้วยสาเหตุใดก็สุดคะเนที่ทำให้ตะขาบในปัจจุบันมีอิทธิฤทธิ์ต่ายขึ้นไปอยู่บนเสาหงส์ได้ ประเพณีการสร้างเสาหงส์นั้น เป็นประเพณีที่พบเห็นได้ทั่วไปตามชุมชนชาวมอญในเมืองไทย ทุกวันนี้ยังพบว่ามีปรากฏในเมืองมอญ(ประเทศพม่า) บ้างไม่ในบางวัด เช่น วัดเกาะซั่ว วัดธอมแหมะซะ เมืองมะละแหม่ง แต่เดิมชาวมอญมีคติการสร้างเสาธง เป็นการสร้างเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า ตามตำนานในพุทธประวัติแต่เดิมที่ว่า มีชาวบ้านป่าที่ยากจนเข็ญใจ ต้องการบูชาพระพุทธคุณ จึงได้กระทำไปตามอัตภาพของตน ด้วยการนำผ้าห่มนอนเก่าๆของตน ผูกและชักขึ้นเหนือยอดเสา และเกิดอานิสงค์ผลบุญ ครั้นสิ้นชีวิตลงได้ไปเกิดเป็นพระราชาผู้มีทั้งรูปสมบัติและทรัพย์สมบัติใน ภพชาติต่อมา จากตำนานดังกล่าวจึงมีประเพณีการสร้างเสาธงสืบมาจนปัจจุบัน "เสาหงส์" สำหรับวัดมอญในเมืองไทยทุกวันนี้ก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดา มีกันแทบทุกวัด ถึงแม้บางคนจะกล่าวว่า "เสาหงส์" มีแต่ในเมืองไทยเท่านั้น เพราะคนมอญในเมืองไทยสร้างขึ้น เพื่อรำลึกถึงเมืองหงสาวดี เมื่อต้องจากบ้านทิ้งเมืองไปอยู่เมืองไทย และเพิ่งจะมีขึ้นเมื่อราวร้อยกว่าปีมานี้เอง โดยยกเอาบทพระนิพนธ์ของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ที่ตอบถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ถึงความเป็นมาของการสร้างเสาหงส์ "หงส์" เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์โดยเป็นพาหนะของพระพรหมตามคติของชาวฮินดู ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาเข้ามาแทนที่ ผู้คนที่นับถือศาสนาฮินดูอยู่เดิมเมื่อได้เปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธ จึงเอาคติเรื่องหงส์มาผนวกเข้ากับความเชื่อในพุทธศาสนา ในฐานะตัวแทนของพระพุทธเจ้า และ "หงส์" ก็เป็นสัตว์ชั้นสูงของผู้ที่นับถือศาสนาพุทธทุกชนชาติ เช่น ไทย จีน พม่า เขมร ลาว ญวน ไม่เฉพาะมอญเท่านั้น "เสาหงส์" นั้นสืบเนื่องมาจากสมัยก่อนที่มีการสร้างเสาแขวนธงยาวแบบธงจีน เป็นสิ่งประดับตกแต่งบ้านเมืองอย่างหนึ่ง ทว่าธงนั้นงามเฉพาะเวลากลางวันครั้นยามกลางคืนก็มองไม่เห็น ต่อมาจึงมีคนคิดผนวกโคมไฟขึ้นบนเสานั้นด้วย ออกแบบให้เป็นรูปหงส์คาบโคมไฟห้อยลงมา ไม่เกี่ยวกับความเชื่อของชาวมอญ อันเป็นต้นกำเนิดของเสาหงส์ในหมู่ชาวมอญเมืองไทย และกลายเป็นประเพณีนิยมและรับรู้กันทั่วไปว่าวัดที่มี "เสาหงส์" แสดงว่าเป็นวัดมอญ หากเหตุผลเป็นดังกล่าวข้างต้นแล้ว แสดงว่าในเมืองมอญก็ไม่จำเป็นต้องสร้าง "เสาหงส์" เพราะเมืองหงสาวดีก็อยู่ ณ เมืองนั้นแล้ว พบเห็นกันอยู่ได้ง่าย แต่เท่าที่ผู้เขียนได้พบวัดมอญในเมืองพม่ามาหลายวัดก็ปรากฏมีเสาหงส์อยู่มากมาย หน้าตาผิดแผกแตกต่างกันไป และก็ไม่มีใครบอกได้ว่าเสาหงส์ในเมืองมอญมีกำเนิดมาตั้งแต่เมื่อใด ถามผู้เฒ่าผู้แก่ก็บอกแต่เพียงว่ามีมานานแล้ว แต่ไม่มีหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อมูลอ้างอิงได้ "เสาหงส์" ของมอญจึงเป็นเรื่องที่ยังหาข้อสรุปไม่ได้ ต้องค้นคว้าหาหลักฐานเพิ่มเติมกันต่อไป แต่สิ่งสะดุดตาอีกอย่างของเสาหงส์วัดธอมแมะซะในหมู่บ้านธอมแมะซะ เมืองมะละแหม่งนี้ คือ สร้างอยู่ข้างหน้าเจดีย์มอญเหมือนคติการสร้างอย่างในเมืองไทย พร้อมทั้งแขวนธงตะขาบเสียด้วย นอกจากไม่พบเห็นว่ามีที่วัดอื่นแล้ว ธงตะขาบดังกล่าวยังทำด้วยผ้าที่มีสัดส่วน ลวดลาย และ รูปแบบเดียวกันกับธงตะขาบของชาวมอญพระประแดงจังหวัดสมุทรปราการ เสียแต่ว่าวันที่ผู้เขียนเดินทางไปนั้นไม่มีพระสงฆ์รูปใดในวัดและชาวบ้านที่รู้เรื่องพอจะให้ความกระจ่างถึงที่มาได้ จึงได้แต่สันนิษฐานไว้เป็นสองกรณีคือ หนึ่งพระมอญที่นั่นได้แบบอย่างไปจากมอญพระประแดง ด้วยความโด่งดังของประเพณีสงกรานต์มอญพระประแดงที่มีการถ่ายทอดไปทั่วประเทศ เป็นข่าวไปทั่วโลก สองคนมอญในเมืองไทยทำไปถวายเสียเอง ข้อหลังนี้มีความเป็นไปได้มาก เพราะเท่าที่เห็นนั้นรูปแบบเหมือนกันอย่างกับแกะทีเดียว

# data[].attributes.attachment_link.title
ประเพณีจังหวัดปทุมธานี - สารสนเทศ ธรรมศาสตร์คลองหลวงวิทยาคม

# data[].attributes.attachment_link.description
ประเพณีการหุงข้าวแช่ (เปิงสงกรานต์ ) เป็นประเพณีสงกรานต์ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ(มอญ) มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำเย็นลอยดอกมะลิพร้อมกับจัดอาหารคาวหวานจัดเป็นสำรับแล้วนำออกขบวนแห่ไปถวายพระและญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตอนบ่ายก็จะมีการก่อพระทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลานำน้ำหอมไปสรงน้ำพระขอพรจากพระและยกขบวนไปรดน้ำอวยพรผู้ใหญ่ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมาเป็นประเพณีของชาวรามัญที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่สมัยโบราณ มาจนกระทั่งทุกวันนี้ เริ่มใน เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านจะทำความสะอาดจัดเก็บบ้านเรือนที่อยู่อาศัยให้มีระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ทำการกวนขนม กะละแมซึ่งถือว่าเป็นขนมประเพณีสงกรานต์ที่สำคัญ เป็นขนมที่ใช้ทำบุญและใช้สำหรับต้อนรับ แขกที่มาเยี่ยมเยือน สิ่งที่สำคัญประการต่อไป คือ การเตรียมทำข้าวแช่ ซึ่งมีอยู่ 7อย่าง และ นอกจากนั้น ต้องเตรียมเครื่องอุปโภค บริโภคอื่นๆ ที่ต้องใช้ในการทำบุญและประกอบกิจกรรม ต่างๆ ตอนเย็นของวันที่ 12,13 และ 14 เมษายน ผู้ที่เป็นหัวหน้าครอบครัว คือพ่อบ้านจะมีการ เตรียมปลูกศาลเพียงตา มีเสา 4 ต้น ปูพื้นสูงระดับสายตา (สูงเพียงตา) ล้อมฝาสามด้านด้วย ผ้าขาว สะอาด ไม่มีหลังคา ฝ่ายแม่บ้านจะเตรียมทำกับข้าวแช่ไว้ให้เสร็จก่อนหกโมงเช้า และ ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 13,14 และ 15 เมษายน แต่ละครอบครัวจะนำข้าวแช่พร้อมกับข้าวใส่ สำรับไปวางเซ่นถวายบวงสรวงพระอินทร์ พระพรหม เทวดา อารักษ์ต่างๆ ณ ศาลเพียงตา 1 สำรับ พร้อมกับจุดเทียน กล่าวคำอัญเชิญบวงสรวง นำไปถวายพระภิกษุสามเณร 1สำรับ และ นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ที่เคารพไม่จำกัดจำนวนสำรับ ตามแต่สมควร ส่วนที่เหลือไว้รับประทาน ในครอบครัว และสำหรับต้อนรับเชื้อเชิญแขกมิตรสหายมาร่วมรับประทาน ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ กระทำเพื่อเป็นสิริมงคล ความสุขความเจริญของครอบครัว และวงศ์ตระกูล ตลอดจนเป็น การแสดงความกตัญญูกตเวทิตาคุณ แต่ละบ้านก็จัดเตรียมสำรับกับข้าวและขนมกะละแม ผัดแป้งแต่งตัวตามประเพณีนิยมไปทำบุญตักบาตร พร้อมกันที่วัดเวลา 8.00น.ซึ่ง มีการประกอบกิจกรรมประเพณี สงกรานต์ ตอนบ่ายบรรดาเด็ก หนุ่มสาว หรือ ผู้ที่มีอาวุโสน้อยกว่าจะนำน้ำกับนำไปรดน้ำดำหัวและให้น้ำอบญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการขอพร และการให้พรซึ่งกันและกันหลังจากนั้นก็พากันไปรดน้ำ พรมน้ำอบ ปักธงสีประดับ จุดธูปเทียน ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
มอญสามโคก จ.ปทุมธานี
วีรวัฒน์ วงศ์ศุภไทย

มอญสามโคก

สามโคกมีชื่อปรากฏอยู่ ในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาอยู่หลายฉบับ ที่กล่าวถึงการอพยพชาวมอญเข้ามาอยู่ที่สามโคก ในปี พ.ศ. ๒๒๐๓ สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ชาวมอญเมืองเมาะตะมะ ได้อพยพครัวเรือนหนีภัยสงครามเข้ามาประมาณ ๑๐,๐๐๐ คน ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน

บ้านสามโคกจากบันทึก ของฝรั่งต่างชาต ิที่เข้ามาค้าขาย ยังปรากฏในแผนที่แสดงเส้นทางแม่น้ำ จากทะเลอ่าวไทยถึงกรุงศรีอยุธยาซึ่งเขียนโดย "มองซิเออร์ เดอร์ รามา" ได้บันทึกชื่อหมู่บ้านในสมัยอยุธยาที่ทั้งสองฟากฝั่งลำน้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะแผ่นที่ชาวฮอลันดา เขียนขึ้นในปี ค.ศ. ๑๓๒๖ ตรงกับแผ่นดินพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ พ.ศ. ๒๒๖๙ ได้เขียนภาพสัญลักษณ์ เป็นรูปภาพประกอบ ในแผนที่ เช่น ภาพบ้านเรือน วัด โบสถ์ วิหาร เจดีย์ วัง กำแพงเมือง ป้อมค่ายคูเมือง ป่าไม้ ภูเขา ซึ่งทำให้เราได้ทราบที่ตั้งชุมชนหมู่บ้านวัดวาอารามต่าง ๆ ที่สำคัญ ในสมัยอยุธยาที่ตั้งอยู่ริมสองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ได้เป็นอย่างดี ซึ่งหลักฐานในหลายส่วน ไม่อาจหาได้จากพงศาวดาร ซึ่งมีการจดบันทึกไว้เพียงเล็กน้อย บ้านสามโคก ได้ถูกบันทึกไว้ ในแผ่นที่ฉบับนี้ เป็นภาพวาดหมู่บ้านริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่คุ้งน้ำฝั่งตะวันตก โดยมีคำบรรยายในหมายเลขกำกับที่มุมว่า "Potte - Bakkers Drop" หมายถึงหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผา หรือ "หมู่บ้านปั้นหม้อ" ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญของบ้านสามโคกว่า หมู่บ้านนี้ประกอบอาชีพทำเครื่องปั้นดินเผาออกจำหน่าย มีการก่อตั้งโคกเนิน เพื่อสร้างเผาเตาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาขึ้นสามโคก แต่ละโคกก็มีการก่อเตาเรียงคู่ขนานสลับซับซ้อนกันอยู่ ประมาณว่า ทั้งสามโคกมีเตารวมกันไม่น้อยกว่า ๑๕ เตา จากหลักฐานขุดค้นศึกษาทางโบราณคด ีโดยสำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ ที่ จ. สุพรรณบุรี กรมศิลปากร ร่วมกบองค์การบริหารส่วนจังหวัดปทุมธานี และองค์บริหารส่วนตำบลสามโคก เข้าดำเนินงานขุดแต่งจนแล้วเสร็จ ในเดือนมีนาคม พ.ศ ๒๕๔๓ ในบริเวณเนินโคกเตาเผาที่ ๑ พบซากเตาเผาปรากฏอยู่ ๔ เตาเรียงซ้อนกันอยู่ ในเนินเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ที่พบในเตาบ้านสามโคก เป็นของที่ใช้ในชีวิตประจำวันทั่วไปในครัวเรือน เช่น ตุ่มอีเลิ้ง อ่าง ครก กระปุก โถ หม้อน้ำ หวดนึ่งข้าว เตา ชาม ตะคัน ท่อน้ำภาชนะบางส่วน มีการตกแต่งด้วยลวดลายขูดขีด หรือลายกดประทับเป็นลายดอกพิกุล ลายดอกไม้กลีบบัว ลายกระจัง ลายจักร บางชิ้นมีจารึกข้อความเป็นภาษามอญ ซึ่งยังแปลความหมายยังไม่ได้ บางชิ้นมีจารึกข้อความเป็นภาษาไทย อ่านความว่า "หนังสือออกหลวง" แหล่งเตาเผาที่บ้านสามโคก นับเป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาที่ใหญ่ ในสมัยอยุธยาตอนล่าง เป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้กันอยู่ทั่วไปทุกครัวเรือน โดยเฉพาะ "ตุ่มอีเลิ้ง" ซึ่งเป็นตุ่มดินสีแดงไม่เคลือบ ปากเล็กก้นลึก กลางป่อง ซึ่งต่อมาเรียกตามชื่อแหล่งผลิตว่า "ตุ่มสามโคก" ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ ของผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา ของชาวมอญที่บ้านสามโคก

บ้านสามโคก หมู่บ้าน ชาวมอญ สมัยอยุธยา
บ้านสามโคกในปัจจุบันคือ ตำบลสามโคก เป็นตำบลหนึ่งใน ๑๑ ตำบล ของอำเภอสามโคก ตั้งอยู่ริมคุ้งแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก พื้นที่สามโคก มีระยะทางตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาประมาณ ๒ กิโลเมตร มีวัด ๙ วัด แต่ละวัดมีระยะทางห่างกันระหว่างวัด โดยประมาณไม่เกิน ๓๐๐ เมตร ได้แก่ วัดตำหนัก วัดสะแก วัดสามโคก วัดสิงห์ วัดช่องลม วัดแจ้งนอก วัดแจ้งใน วัดป่าฝ้าย วัดไก่เตี้ย มีลำคลองจากแม่น้ำเจ้าพระยา สู่ชุมชนและวัด ๙ สาย มีคลองวัดตำหนัก คลองวัดสะแก คลองเกาะปิ้น คลองบ้านทาส คลองวัดสิงห์ คลองวัดแจ้ง คลองขนอน คลองวัดป่าฝ้าย ลักษณะพิเศษของชุมชนและวัดสมัยอยุธยาของบ้านสามโคกมักจะก่อตั้งลึกเข้ามาจาก แม่น้ำเจ้าพระยา จากบันทึกของฝรั่งต่างชาติในแผ่นที่ เช่น บ้านบางหลวง (Ban bouang) บ้านเตร็จใหญ่ (Ban TretYai) บ้านเหนือ (Ban Niou) บ้านพร้าว (Ban Clas) บ้านสมัคร (Ban Seumac) บ้านกร่าง (Ban Tran)

ชื่อ บ้านเรือนที่ฝรั่งต่างชาติบันทึกไว้ ในแผ่นทีริมสองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ในเขตเมืองสามโคก ในสมัยอยุธยา มาถึงปัจจุบันนี้บางชื่อเปลี่ยนไป เช่น บ้านเตร็จใหญ่ เป็น บ้านใหม่ บ้านปากเตร็จใหญ่ เป็น บ้านกระแซง บ้านเหนือ เป็น ปทุม

สามโคก

ศิลปกรรมแบบ มอญ ที่บ้านสามโคก
มี ข้อน่าสังเกต ในเรื่องศิลปกรรมของชุมชนมอญ ที่บ้านสามโคกในสมัยอยุธยา ไม่ค่อยมีเอกลักษณ์เด่นชัดทางศิลปกรรม ในทางพระพุทธศาสนามากนัก ในเรื่องของพระพุทธรูป เจดีย์ สิ่งก่อสร้างจะมีปรากฏ ในเรื่องของพระพุทธรูป ในลักษณะพระพุทธเจ้าสี่พระองค์ ประกอบด้วย พระกกุสันโธ พระโคนาคม พระกัสสปะ และโคดม ส่วนเจดีย์ไม่ปรากฏรูปแบบเจดีย์มอญเลย ที่บ้านสามโคกวัดทั้ง ๙ วัด มีเจดีย์แบบลังกา และย่อมุมไม้สิบสอง ส่วนพระพุทธรูป ซึ่งพบจำนวนมากตามวัดต่าง ๆ มีพระพุทธรูปศิลาจำหลัก พระพุทธรูปปูนปั้น พระบูชาปางต่าง ๆ หล่อด้วยโลหะ และปั้นด้วยดินเผา ปิดทองลงรัก บนฐานดินเผา ที่ตกแต่งด้วยลวดลายสวยงามปิดทองร่องกระจก และประเภทพระเครื่อง ที่บรรจุตามกรุในเจดีย์วัดต่าง ๆ จำนวนมาก ไม่พบศิลปแบบมอญ แต่เครื่องปั้นดินเผาที่บ้านสามโคก จะมีรูปลักษณืที่เป็นสื่อบ่งบอกได้ชัดเจนว่า เป็นศิลปแบบมอญและมอญเป็นผู้ผลิต เช่น ตุ่มใส่น้ำที่ผลิด ก็เรียกเป็นภาษามอญว่า "ตุ่มอีเลิ้ง" หม้อน้ำแบบมอญ หม้อกลีบมะเฟือง หม้อน้ำก้นกลม ศิลปแบบมอญกลับมาปรากฏเด่นชัด ตามวัดต่าง ๆ ในยุคหลัง คือสมัยรัตนโกสินทร์ วัดมอญมีเอกลักษณ์ และองค์ประกอบที่ชัดเจน เช่น มีเจดีย์แบบมอญ มีเสาหงส์ธงตะขาบอยู่ ในชุมชนหมู่บ้านของชาวมอญ เหตุที่เป็นเช่นนี้ อาจเนื่องมาจากรูปแบบการปกครองที่ต่างกัน ในสมัยอยุธยาที่ปกครองแบบเทวราช สังคมระบบศักดินา ที่เข็มงวดระบบเจ้าขุนมูลนาย ราษฎร ไม่มีสิทธิจะคิดทำ หรือเรียกร้องอะไรได้มากนัก มักจะเป็นผู้ปฏิบัติตามคำสั่งเจ้านายมากกว่า

เศรษฐกิจบ้านสามโคก
ชุมชน มอญ ที่บ้านสามโคก เป็นชุมชนที่ผลิตเครื่องปั้นดินเผา และอิฐมอญออกจำหน่าย เครื่องปั้นดินเผา เป็นของจำเป็นต้องใช้กันทุกครัวเรือน เป็นที่ต้องการของคนทั่วไป ส่วนอิฐนั้น เป็นที่ต้องการของทางการ ในการสร้างบ้านแปงเมือง และก่อสร้างวัดวาอารามต่าง ๆ เศรษฐกิจของบ้านสามโคก ในสมัยอยุธยาอยู่ ในลักษณะเศรษฐกิจในครัวเรือน มีรายได้แน่นอน ต่างกับเศรษฐกิจแบบเกษตรทำนาต้องคอยน้ำคอยฝน ภัยแล้ง น้ำท่วม ไม่แน่นอน เนื่องจากเศรษฐกิจบ้านสามโคกดี จึงมีการปลูกสร้างวัดขึ้น ในชุมชนบ้านสามโคก เป็นจำนวนมาก ด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ในโบสถ์วิหารเจดีย์ จึงเต็มไปด้วยพระพุทธรูป

ชื่อบ้านเรือนและวัดในชุมชนริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา เริ่มเปลี่ยนไปจากสมัยอยุธยา ในสมัยกรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์ ชาวมอญอพยพหนีพม่าเข้ามาเป็นจำนวนมาก โดยมีพระยาเจ่งเป็นหัวหน้า พระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้ไปสร้างบ้านเรือนอยู่ที่สามโคก และครั้นสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ชาวมอญได้อพยพเข้ามาอีก โปรดเกล้าฯ ให้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่สามโคก ชาวมอญที่เข้ามารุ่นหลังนี้เรียกว่า "มอญใหม่" ได้ก่อตั้งบ้านเรือน กระจัดกระจายออกจากบ้านสามโคกอยู่ทั่วไปสองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา รวมกันเป็นชุมชนหมู่บ้าน ชื่อบ้านเรือนวัดวาอาราม เริ่มปรากฏเป็นภาษามอญ โดยตั้งชื่อหมู่บ้านและวัด ให้เหมือนกับชี่อหมู่บ้านในเมืองเดิมของตน เพื่อให้ผู้อพยพมาได้รวมเป็นพวกเดียวกัน ไม่พลัดหลง เช่น บ้านเวียงจาม อยู่ในเขตตำบลท้ายเกาะใหญ่ แปลว่า จรเข้ชุม เป็นหมู่บ้านมอญอยู่ติดกับเมืองเยร์ บ้านเมตารางค์ อยู่ในเขตตำบลเชียงรากน้อยเป็นชื่อแม่น้ำ บีฮะตางค์ ในเมืองเมาะตะมะ บ้านเดิง อยู่ในเขตตำบลเชียงรากน้อย เป็นชือเมืองอยู่ติดกับเมืองมะละแหม่ง แปลว่า บ้านเมืองเก่า เพี้ยปราน วัดศาลาแดง เป็นชื่อวัดและหมู่บ้านใหญ่ อยู่ติดกับเมืองเมาะตะมะ อยู่ในเขตตำบลเชียงรากน้อย เพี้ยเต้อ วัดสองพี่น้อง อยู่ในเขตตำบลบ้านงิ้ว เป็นชื่อหมู่บ้านใหญ่ อยู่ติดกับเมืองเมาะตะมะ เพี้ยเกริ้ก วัดสวนมะม่วง อยู่ในเขตตำบลบ้านงิ้ว เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ อยู่ติดเมืองเมาะตะมะ วัดเมี่ยง แปลว่า รอคอย เป็นหมู่บ้านอยู่ในเมืองมะละแหม่ง วัดเปิ้ง แปลว่า ใบพงที่ใช้ห่อข้าวต้มลูกโยนอยู่ในเกาะคะมานร์ เกาะใหญ่ในอ่าวเมาะตะมะ เกาะปิ่น ชื่อเดิมของวัดสามโคก และเป็นชื่อคลอง เป็นชื่อบ้านเมืองมอญ ในเกาะคะมานร์ หมู่บ้านใหญ่ เป็นศูนย์เรียนภาษามอญ มุ๊ร์เดิง วัดเจดีย์ทอง เป็นชื่อเมืองมอญเมืองมุ๊ร์เดิง และเป็นชื่อเจดีย์องค์ใหญ่รูปร่างแบบเจดีย์วัดเจดีย์ทอง บ้านตองเปาะ เป็นชื่อหมู่บ้านในเขตตำบลสามโคก เป็นชื่อหมู่บ้านมอญในเมืองมุ๊ร์เดิง เรียกว่า บ้านทองเปราะ วัดสำแล เป็นชื่อวัดสัมแลในเมืองมะละแหม่ง อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี บางปะร๊อก เป็นชื่อหมู่บ้าน กวานฮะเรี๊ยะฮะร๊อก แปลว่า หมู่บ้านอ่างปลาร้าอยู่ในเมืองมุ๊ร์เดิง เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี วัดสังลาน เป็นชื่อมาจากเจดีย์มอญศักดิ์สิทธิ์ มีคนเคารพมาก ชาวมอญเรียกว่า จย๊าจสังลา อยู่ในเมืองมะละแหม่ง อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี วัดเกริน เป็นชื่อหมู่บ้านในเมือง สะปิ๊ก เป็นชุมชนเล็ก ๆ อยู่ในเขตเมืองปทุมธานี วัดเกรนา เรียกผิดเป็นบ้านไกลนา เป็นหมู่บ้านใหญ่ในเมืองมะละแหม่ง อยู่ในเขตเมืองมอญ บางตะไนย์ เขียนผิดมาจากภาษามอญว่า บางคะนาย แปลว่า ต้นข่อย ไม่มีชื่อในเมืองมอญ อยู่ในเขตอำเภอเมืองปทุมธานี บางกะดี เป็นชื่อหมู่บ้าน ย็อกคะดี หมู่บ้านเล็ก ๆในเมืองเยร์ อยู่ในเขตเมืองปทุมธานี

ชื่อหมู่บ้าน ที่ชาวมอญรวมกันอยู่เป็นหมู่บ้านใหญ่ ๆ ในเขตอำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี ในปัจจุบันนี้ มีทั้งหมด ๑๕ หมู่บ้าน ได้แก่ ท้ายเกาะใหญ่ เมตารางค์ วัดพลับ ศาลาแดง เจดีย์ทอง บ้านเดิง บ้านกลาง บ้านอำพุ บ้านโพธิ์ บ้านท้องคุ้ง สวนมะม่วง สามเรือน บ้านตากแดด บ้านสามโคก บ้านกระแซง ชื่อหมู่บ้านนามเมืองแต่ละยุคแต่ละสมัย ย่อมมีการเปลี่ยนแปลงไปตามภาวะเหตุการณ์ เช่น การอพยพเคลื่อนย้ายหนีภัยสงคราม ทิ้งบ้านเรือนกลายเป็นบ้านร้างเมืองลืม ยุคสมัยต่อมา มีการอพยพผู้คนเข้ามาสร้างบ้านแปงเมือง ชื่อบ้านชื่อเมืองก็เปลี่ยนไป ชื่อบ้านเมืองใหม่ ก็เกิดขึ้นบนรากฐานบ้านเมืองเดิม และเป็นเรื่องยาก ที่จะสืบค้นหาประวัติความเป็นมา ถ้าหากขาดหลักฐานการบันทึก หลักฐานคำบอกเล่า ตำนาน หรือโบราณสถาน โบราณวัตถุ เมืองสามโคกในอดีตก็ถูกรื้อทำลาย โบสถ์วิหารเจดีย์ เพื่อนำอิฐไปขายังกรุงเทพฯ เพื่อสร้างบ้านเมืองวัดวาอารามอย่างรีบเร่ง วัดวาอารามสองฝากฟั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ที่เป็นวัดสมัยอยุธยา ที่กลายเป็นวัดร้างถูกรื้อลงเป็นอันมาก ว่ากันว่า เรือส่งขายอิฐเมืองปทุมธานี มีมากเป็นอันดับหนึ่ง ครั้งหลังสุดเมื่อสร้างสนามบินดอนเมือง ทางการประกาศรับซื้อรับแลกอิฐกับข้าวสาร อิฐโบราณสถานวัดวาอารามต่าง ๆ ที่เมืองสามโคก ก็ถูกรื้อลงไปขายเป็นครั้งสุดท้าย แม้แต่อิฐหักตามท่าควายของหมู่บ้าน ยังถูกขุดถูกงมไปขายแก่ทางการ

บ้านสามโคกจากชุมชนมอญริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา สมัยอยุธยา กลายมาเป็นเมือง
สามโคก และเปลี่ยนแปลง เป็นเมืองปทุมธานี ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ปัจจุบันคือ จังหวัดปทุมธานี บ้านสามโคกปัจจุบัน เป็นตำบลหนึ่ง ในเขตปกครองของอำเภอสามโคก มีหลายสิ่งหลายอย่างที่มีคุณค่า แก่การเรียนรู้ทั้งเตาเผา ตุ่มอีเลิ้ง โบราณสถาน โบราณวัตถุที่มีค่ายิ่งตามวัดต่าง ๆ ที่เปิดรับ สำหรับนักท่องเที่ยวอผู้มาเยือนเสมอ

# data[].attributes.attachment_link.title
ชุมชนมอญในประเทศไทย - มอญสามโคก จ.ปทุมธานี

# data[].attributes.attachment_link.description
มอญสามโคก จ.ปทุมธานี วีรวัฒน์ วงศ์ศุภไทย มอญสามโคก สามโคกมีชื่อปรากฏอยู่ ในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาอยู่หลายฉบับ ที่กล่าวถึงการอพยพชาวมอญเข้ามาอยู่ที่สามโคก ในปี พ.ศ. ๒๒๐๓ สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ชาวมอญเมืองเมาะตะมะ ได้อพยพครัวเรือนหนีภัยสงครามเข้ามาประมาณ ๑๐,๐๐๐ คน ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ ที่บ้านสามโคก นับเป็นครั้งแรกที่ชาวมอญได้เข้ามาตั้งบ้านเรือน บ้านสามโคกจากบันทึก ของฝรั่งต่างชาต ิที่เข้ามาค้าขาย ยังปรากฏในแผนที่แสดงเส้นทางแม่น้ำ จากทะเลอ่าวไทยถึงกรุงศรีอยุธยาซึ่งเขียนโดย "มองซิเออร์ เดอร์ รามา" ได้บันทึกชื่อหมู่บ้านในสมัยอยุธยาที่ทั้งสองฟากฝั่งลำน้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะแผ่นที่ชาวฮอลันดา เขียนขึ้นในปี ค.ศ. ๑๓๒๖ ตรงกับแผ่นดินพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ พ.ศ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
วิถีชีวิตสายน้ำแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

# data[].attributes.attachment_link.title
हेर्नको लागि लग इन वा साइन अप गर्नुहोस्

# data[].attributes.attachment_link.description
Facebook मा पोस्ट, फोटो र थप कुराहरू हेर्नुहोस्।

# data[].attributes.attachment_link.title
โครงงานวิถีชีวิตของชาวมอญในปทุมธานี

# data[].attributes.attachment_link.title
โครงงานวิถีชีวิตของชาวมอญในปทุมธานี (แก้ไข)