# data[].attributes.attachment_caption
PIEŚŃ ŚWIĘTOJAŃSKA O SOBÓTCE LEKCJA 1 by hrudenemilia on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
OBRAZ WIEJSKIEGO ŻYCIA W PIEŚNI KOCHANOWSKIEGO

01

ZAPISZ W ZESZYCIE, KLIKINJ W 01

ZAPOZNAJ SIĘ Z FRAGMENTEM UTWORU

+ inFO

W tytule pieśni Jan Kochanowski nawiązuje do ludowego święta obchodzonego w nocy poprzedzającej dzień świętego Jana. Tradycja ludowego obrzędu sięga czasów początków państwowości i co ciekawe, w zmodyfikowanej formie znana jest do dziś. Zapoznaj się z informacjami przygotowanymi przez Instytut Muzyki i Tańca a najważniejsze informacje o obrzędzie sobótkowym zapisz w fomie niewielkiej mapy myśli. Kliknij w fotografię po lewej stronie

CZYM JEST SOBÓTKA?

ODPOWIEDZ W ZESZYCIE NA PYTANIA

# data[].attributes.attachment_link.description
OBRAZ WIEJSKIEGO ŻYCIA W PIEŚNI KOCHANOWSKIEGO 01 ZAPISZ W ZESZYCIE, KLIKINJ W 01 ZAPOZNAJ SIĘ Z FRAGMENTEM UTWORU + inFO W tytule pieśni Jan Kochanowski nawiązuje do ludowego święta obchodzonego w nocy poprzedzającej dzień świętego Jana. Tradycja ludowego obrzędu sięga czasów początków państwowości i co ciekawe, w zmodyfikowanej formie znana jest do dziś.

# data[].attributes.attachment_caption
Pieśń świętojańska o sobótce by szkola.fichera on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sielanka wiejskiego życia

Cel: - znam pieśń jako gatunek liryki - rozmawiam o zaletach życia na wsi w czasach Kochanowskiego

Współczesne życie na wsi

Życie na wsi czy w mieście?

Zapisz po dwa argumenty przemawiające za życiem na wsi i w mieście.

Wieś mistrza Jana

Na dzisiejszej lekcji poznasz fragmenty "Pieśni świętojańskiej o sobótce", które pozwolą Ci zrozumieć, jaki obraz wsi kreuje w swej twórczości Jan Kochanowski.

Czym była sobótka?

W tytule pieśni Jan Kochanowski nawiązuje do ludowego święta obchodzonego w nocy poprzedzającej dzień świętego Jana (23/24 czerwca)Tradycja ludowego obrzędu sięga czasów początków państwowości i co ciekawe, w zmodyfikowanej formie znana jest do dziś. Szerzej str. 79.

"Pieśń świętojańska o sobótce" - budowa utworu

To w zasadzie nie jedna, a cykl pieśni wydanych już po śmierci poety, a napisanych w okresie czarnoleskim.Cykl składa się z wystąpień dwunastu panien, które w swych przemowach podejmują różne tematy związane z wiejskim życiem.Mówią, między innymi, o potrzebie świętowania po zakończonej pracy, o pochwale tańca, życiu pasterzy i oczywiście o miłości.

Najpopularniejszą z dwunastu pieśni stała się ostatnia. Pieśń Panny XII zaczynająca się od słów "Wsi spokojna, wsi wesoła..." na długo wyznaczyła pewien sposób, w jaki pisano o polskiej wsi po Kochanowskim.

Budowa tej pieśni jest regularna. Czterowersowe zwrotki o rymach parzystych (aa, bb) i równa liczba sylab (8) budują rytm wiersza. Taka rytmiczność sprawia, że utwór znakomicie nadaje się do śpiewania.

Pieśń - utwór stroficzny o regularnej budowie i wyrazistym rytmie, który jest oparty na jednakowej liczbie sylab w wersach i stałym układzie rymów. W pieśniach często występują refren oraz powtórzenia.

Posłuchajmy

Str. 79

podmiot liryczny - wielbiciel wsiadresat - wieśŚrodki stylistyczne:apostrofa - "Wsi spokojna..."pytania retoryczne - "który głos twej chwale zdoła?"epitety - "pieśni rozmaite", "gęste więcierze"m

Bohaterowie liryczni

wnukowie

gospodyni

gospodarz

Wnukowie uczą się szacunku dla starszych i dla ich pracy, są przyzwyczajeni do skromnego życia.

Gospodyni jest zapobiegliwa, przygotowuje posiłki, używa tylko swojskich produktów, dogląda bydła, pomaga mężowi.

Gospodarz sieje, zbiera owoce, produkuje miód, dba o zwierzęta gospodarskie, zbiera plony, poluje na zwierzynę leśną, łowi ryby, odpoczywa, grając na piszczałce.

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.title
Pieśń świętojańska o sobótce by szkola.fichera on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Sielanka wiejskiego życia Cel: - znam pieśń jako gatunek liryki - rozmawiam o zaletach życia na wsi w czasach Kochanowskiego Współczesne życie na wsi Życie na wsi czy w mieście? Zapisz po dwa argumenty przemawiające za życiem na wsi i w mieście.

# data[].attributes.attachment_caption
Pieśń świętojańska o sobótce by Izabela Mrozek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat: Sielanka wiejskiego życia.Cel:-przedstawię wizję życia wiejskiego ukazaną w pieśni Kochanowskiego.

Jest to cykl 12 utworów, w których Jan Kochanowski przedstawił obrzędy sobótki. Sobótka, nazywana inaczejnocą Kupały, była ludowym świętem obchodzonym w noc świętojańską. W tym czasie palono ogniska, tańczono, śpiewano. Dziewczęta rzucały wianki i zioła lecznicze na wodę, aby ją obłaskawić. Z czasem zwyczaj ten byłwiązany z wróżbą zamążpójścia (dziewczęta, których wianki zostały wyłowione przezchłopców, mogły się spodziewać ślubu). Najbardziej popularna w całym cyklu utworówJana Kochanowskiego jest pieśń Panny XII,która ukazuje zalety życia na wsi, w zgodziez naturą.

Pieśń świętojańska o sobótce

Dobrze jest mieszkać na wsi, ponieważ... Nie jest dobrze mieszkać na wsi, ponieważ...

Czy wg Ciebie dobrze jest mieszkać na wsi?Uzasadnij swoją odpowiedź co najmniej dwoma argumentami.

A teraz ciekawostka!Noc Kupały i noc świętojańska to dwa różne święta, dwa odmienne obrzędy. Pierwsze jest świętem starosłowiańskim, drugie zostało wprowadzone w Polsce przez Kościół katolicki - jako próba asymilacji obrzędów pogańskich. Noc Kupały, czyli pogańskie święto ognia i wody, obchodzone było z 21 na 22 czerwca. Noc Kupały nazywana jest także nocą kupalną lub kupalnocką. Była nierozerwalnie związana z czczeniem wody, ognia, słońca oraz księżyca, co miało pozytywnie wpływać na miłość, plony, a także płodność. Najbardziej charakterystyczny symbol tego święta to wianek upleciony z polnych kwiatów, a następnie puszczony na wodę. Święto nocy świętojańskiej rozpoczyna się w wigilię dnia św. Jana Chrzciciela, a trwa z 23 na 24 czerwca. Na wzgórzach gromadnie rozpalano ogniska zwane sobótkami. Symboliczne było wrzucanie do ogniska ziół, gdyżwierzono, że mają one moc oczyszczającą i odczarowującą ze złych mocy. Wokółognisk całą noc tańczyły ubrane na biało dziewczęta, chłopcy zaś skakali przez ogień.

To utwór stroficzny o regularnej budowie i wyrazistym rytmie, który jest opartyna jednakowej liczbie sylab w wersach i stałym układzie rymów. W pieśniach często występują refren oraz powtórzenia.

Co to jest pieśń?

Przyporządkuj podane opisy do poszczegolnych zwrotek

Gardzą tymi, którzy utrzymują się z pracy na dworach magnackich lubszukają przygód w świecie.Chłopi, dzięki pracy swych rąk, bez trudu zapewnią utrzymanie rodziny.Dzięki hojności przyrody i życiu w rytmie natury, potomkowie uczą się jużod małego skromności i cnoty, czyli najważniejszych wartości na wsi.

Gospodynie domowe, dzięki zapobiegliwości swych mężów, nie musząkorzystać ze sklepów, kolacje robią dzięki darom natury.Jest pełna ciszy, spokoju, ale i radości, wprost nie można wyliczyć zalet życia wiejskiego.Ludzie, którzy zarabiają tylko dla zysku, są osobami małowartościowymi.Wieczory są również wypełniane efektywnie, można wówczas zastawićsidła na dziką zwierzynę.

CD.

Ludzie są uczciwi, pobożni, czują się tam bezpiecznie.Wolny czas od pracy można poświęcić także na łowienie ryb przy wtórześpiewu ptaków.Ludzie na wsi potrafią wspaniale wykorzystywać czas wolny, tańczą i bawią się.Rolnicy odprężają się przy pracy, grając sobie na instrumentach.

Dla autora opowiadanie o wspaniałym życiu na wsi nie mogłoby sięzakończyć na jednym dniu, ponieważ nie da się wyliczyć uroków wsi w takkrótkim czasie.W rodzinie chłopskiej panuje harmonia i równomierne rozłożenieobowiązków, wszyscy sobie nawzajem pomagają.Cieszą się ze swych sadów, uli, zwierząt, szanują przyrodę, naturę.Praca nie wypełnia całego dnia, zawsze jest czas na zabawę, jak ognisko i śpiewy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pieśń świętojańska o sobótce by Izabela Mrozek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Sielanka wiejskiego życia.Cel:-przedstawię wizję życia wiejskiego ukazaną w pieśni Kochanowskiego. Jest to cykl 12 utworów, w których Jan Kochanowski przedstawił obrzędy sobótki. Sobótka, nazywana inaczejnocą Kupały, była ludowym świętem obchodzonym w noc świętojańską. W tym czasie palono ogniska, tańczono, śpiewano. Dziewczęta rzucały wianki i zioła lecznicze na wodę, aby ją obłaskawić.

# data[].attributes.attachment_caption
Człowiek nie kamień. Rozpacz po stracie dziecka w "Trenach" Jana Kochanowskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
To print the story please do so via the link in the story toolbar.

"Treny" - cykl 19. wierszy, które Jan Kochanowski poświęcił swojej zmarłej w dzieciństwie córce Urszuli. Treny były pisane przez kilka lub kilkanaście miesięcy. Zostały wydane w 1580 r. w Krakowie.

Jak trudne było życie w Czarnolesie po śmierci Urszulki?

NOWATORSTWO "TRENÓW"

bardzo mocny związek między podmiotem lirycznym a autorem utworu

kompozycja utworu, który jest lirycznym pamiętnikiem i świadectwem ewolucji intelektualnej podmiotu lirycznego

po raz pierwszy w poezji żałobnej bohaterem utworu jest nie mąż stanu, artysta czy mecenas poety, lecz małe dziecko

po raz pierwszy w historii polskiej literatury doszło z taką siłą do głosu osobiste (intymne) uczucie

wykorzystanie „snu na jawie" / wizji jako zamknięcia cyklu

Przeczytaj treny I, V, VIII, IX, X i XIX. Przygotuj odpowiedzi na następujące pytania:

1. Co jest treścią danego utworu?

2. Jaki był pomysł Kochanowskiego na ten utwór? Co w tym trenie przykuwa Twoją uwagę?

3. Jakie środki stylistyczne występują w danym trenie, wspomagając jego artystyczną wymowę?

Did you know?

Tren to gatunek literacki z antyku, gdzie miał ścisły układ kompozycyjny:

1. pochwała zmarłego,

2. rozpamiętywanie poniesionej straty,

3. ukazanie wielkości poniesionej straty,

4. demonstrowanie żalu,

5. pocieszenie (tzw. konsolacja),

6. napomnienie, moralne wnioski.

Dzieło poety wykracza poza ten schemat, bo Kochanowski stworzył nie jeden utwór, ale cykl wierszy. Poza tym utrwalone w tradycji elementy gatunku przedstawił w innej kolejności.

Uzupełnij opis obrazu odpowiednimi wyrazami.
„Kochanowski nad zwłokami Urszulki" to obraz namalowany przez Jana Matejkę w 1862 r. Na pierwszym planie widać ................. ............................, który ................. nad swoją zmarłą córeczką i ................ obejmuje Urszulkę. Na twarzy mężczyzny widać ....................., ........................... i rozpacz, wynikające ze ...................... ukochanego dziecka. Urszulka ubrana w białą ....................... leży w małej brązowej .................. . Pomiędzy rączkami dziewczynki znajduje się ............... . Obie postaci - ojca i dziecka - są namalowane wyrazistymi .................. . Natomiast tło obrazu jest słabo ......................... . Jedyne przedmioty, które można rozpoznać na drugim planie, to stojąca w ozdobnym lichtarzu ..................... i wiszący krzyż.

Quiz

Do jakiej tradycji nawiązał w "Trenach" Jan Kochanowski?

starożytnej

średniowiecznej

renesansowej

Forum

Kto w "Trenach" Jana Kochanowskiego jest - Waszym zdaniem - ważniejszy: ojciec czy Urszulka?

Eric Clapton - brytyjski muzyk rockowy i bluesowy, podobnie jak Jan Kochanowski, przeżył ogromną tragedię. Było to 20 marca 1991 roku. Jego 4,5-letni syn Conorbawił się z nianią w chowanego.Chłopiec postanowił ukryć się przy oszklonych ścianach apartamentu. Niestety, jedno z okien było niezabezpieczone. Chłopiec wypadł z okna na 53. piętrze. Po stracie syna muzyk długo nie mógł dojść do siebie. W przezwyciężeniu traumy pomogło mu komponowanie utworów. To własnie wtedy powstał jeden z najbardziej znanych jego utworów "Tears in Heaven".

Extra Credit: Literary Period

Jak trudne było życie w Czarnolesie po śmierci Urszulki?

NOWATORSTWO "TRENÓW"

bardzo mocny związek między podmiotem lirycznym a autorem utworu

kompozycja utworu, który jest lirycznym pamiętnikiem i świadectwem ewolucji intelektualnej podmiotu lirycznego

po raz pierwszy w poezji żałobnej bohaterem utworu jest nie mąż stanu, artysta czy mecenas poety, lecz małe dziecko

po raz pierwszy w historii polskiej literatury doszło z taką siłą do głosu osobiste (intymne) uczucie

wykorzystanie „snu na jawie" / wizji jako zamknięcia cyklu

Przeczytaj treny I, V, VIII, IX, X i XIX. Przygotuj odpowiedzi na następujące pytania:

1. Co jest treścią danego utworu?

2. Jaki był pomysł Kochanowskiego na ten utwór? Co w tym trenie przykuwa Twoją uwagę?

3. Jakie środki stylistyczne występują w danym trenie, wspomagając jego artystyczną wymowę?

Did you know?

Tren to gatunek literacki z antyku, gdzie miał ścisły układ kompozycyjny:

1. pochwała zmarłego,

2. rozpamiętywanie poniesionej straty,

3. ukazanie wielkości poniesionej straty,

4. demonstrowanie żalu,

5. pocieszenie (tzw. konsolacja),

6. napomnienie, moralne wnioski.

Dzieło poety wykracza poza ten schemat, bo Kochanowski stworzył nie jeden utwór, ale cykl wierszy. Poza tym utrwalone w tradycji elementy gatunku przedstawił w innej kolejności.

Uzupełnij opis obrazu odpowiednimi wyrazami.
„Kochanowski nad zwłokami Urszulki" to obraz namalowany przez Jana Matejkę w 1862 r. Na pierwszym planie widać ................. ............................, który ................. nad swoją zmarłą córeczką i ................ obejmuje Urszulkę. Na twarzy mężczyzny widać ....................., ........................... i rozpacz, wynikające ze ...................... ukochanego dziecka. Urszulka ubrana w białą ....................... leży w małej brązowej .................. . Pomiędzy rączkami dziewczynki znajduje się ............... . Obie postaci - ojca i dziecka - są namalowane wyrazistymi .................. . Natomiast tło obrazu jest słabo ......................... . Jedyne przedmioty, które można rozpoznać na drugim planie, to stojąca w ozdobnym lichtarzu ..................... i wiszący krzyż.

Quiz

Do jakiej tradycji nawiązał w "Trenach" Jan Kochanowski?

starożytnej

średniowiecznej

renesansowej

Forum

Kto w "Trenach" Jana Kochanowskiego jest - Waszym zdaniem - ważniejszy: ojciec czy Urszulka?

Eric Clapton - brytyjski muzyk rockowy i bluesowy, podobnie jak Jan Kochanowski, przeżył ogromną tragedię. Było to 20 marca 1991 roku. Jego 4,5-letni syn Conorbawił się z nianią w chowanego.Chłopiec postanowił ukryć się przy oszklonych ścianach apartamentu. Niestety, jedno z okien było niezabezpieczone. Chłopiec wypadł z okna na 53. piętrze. Po stracie syna muzyk długo nie mógł dojść do siebie. W przezwyciężeniu traumy pomogło mu komponowanie utworów. To własnie wtedy powstał jeden z najbardziej znanych jego utworów "Tears in Heaven".

Extra Credit: Literary Period

# data[].attributes.attachment_link.title
Człowiek nie kamień. Rozpacz po stracie dziecka w "Trenach" Jana Kochanowskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
"Treny" - cykl 19. wierszy, które Jan Kochanowski poświęcił swojej zmarłej w dzieciństwie córce Urszuli. Treny były pisane przez kilka lub kilkanaście miesięcy. Zostały wydane w 1580 r. w Krakowie. Jak trudne było życie w Czarnolesie po śmierci Urszulki?

# data[].attributes.attachment_caption
Kochanowskiemu zmarła nie tylko Urszulka . Pożegnał też drugie dziecko

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Kochanowski poświęcił swojej zmarłej córeczce Urszulce szereg trenów - utworów, które po dziś dzień poznaje każdy polski uczeń jeszcze w szkole podstawowej. Utworów, których nie sposób nie znać, utworów, przy których zawsze omawiany jest ogromny żal ojca po stracie dziecka. Nasze spojrzenie na to cierpienie może zmienić jednak świadomość, że Urszulka wcale nie była jedynym zmarłym przedwcześnie dzieckiem poety...

Okazuje się (i informuje o tym sam Jan Kochanowski w cyklu Trenów!), że poeta miał dwie córki, które zmarły zbyt wcześnie. Pierwszą z nich była rozsławiona przez cykl trenów trzydziestomiesięczna Urszulka, a drugą... nieznana nikomu Hanna.

Kochanowski płakał tylko po śmierci jednej z córek?

Czy żal ojca był wybiórczy i Kochanowski cierpiał tylko po stracie Urszulki, a Hanny nie było mu już żal? To pytanie spędza sen z powiek wszystkim badaczom literatury renesansowej, nie tylko dziś, ale już od wieków. To, dlaczego Kochanowski jednemu dziecku poświęcił cały cykl żałobnych utworów, a drugiemu marne kilka wersów, na zawsze pozostanie zagadką. Zagadką, której rozwiązanie Jan Kochanowski zabrał do trumny.

Najpierw zmarła Urszulka, a potem Hanna, która "za siostrą prędko pospieszyła"

Nie mamy dokumentów, które potwierdziłyby dokładny dzień śmierci Urszulki, jednej z córek Kochanowskiego, ale wiemy, że śmierć ta nastąpiła w okolicach 1578/1579 roku. Hanna zmarła niedługo później. Jan Kochanowski informuje nas bowiem w jednym ze swoich utworów, że druga córka prędko dołączyła do Urszulki.

Co jednak ciekawe... o śmierci tej drugiej córki praktycznie w cyklu nie wspomina. A przecież nie jest możliwe, by śmierć ta nie zastała go w trakcie pisania cyklu po stracie pierwszej córki. Mimo to w trenach pojawia się tylko wspomnienie o Urszulce. Skąd więc w ogóle wiemy o Hannie i o całej tej sytuacji związanej z rzekomo pominiętą zmarłą córeczką?

Otóż... Jan Kochanowski sam dołączył do swojego cyklu Trenów epitafium poświęcone drugiej zmarłej córce.

Jednej córce kilkaset wersów, drugiej cztery wersy

Uporządkujmy więc wszystkie ustalenia. Kochanowski ma dwie córki (a tak naprawdę dużo więcej dzieci - według zapisów miał co najmniej jeszcze kilka córek i kilku synów!). W jednym roku spotyka go wielka tragedia - los odbiera mu jedną z córek, Urszulkę, a wkrótce po niej umiera druga, Hanna. Co robi ojciec?

Pierwszej córce poświęca cykl Trenów złożonych z XIX lirycznych utworów, które po dziś dzień są jednym z największych poetyckich pomników upamiętniających czyjąś śmierć. Drugiej zmarłej córce... poświęca cztery wersy dopisane na zakończenie cyklu Trenów napisanych ku pamięci tej pierwszej córki.

Tak więc w oryginalnym wydaniu znajdziemy cykl Trenów, a do nich dołączone na końcu Epitafium Hannie Kochanowskiej ... czyli utwór żałobny kierowany właśnie do tej drugiej zmarłej córki. Jest tak krótki, że nie ma przeszkód, by zacytować go w całości.

Jan Kochanowski - Epitafium Hannie Kochanowskiej

I tyś, Hanno, za siostrą prędko pospieszyła
I przed czasem podziemne kraje nawiedziła,
Aby ociec nieszczęsny za raz odżałował
Wszytkiego, a na trwalsze rozkoszy się chował.

Koniec. Tylko tyle żalu i cierpienia. Cztery wersy, które kończą się dość radosnym zawołaniem, jakoby Jan Kochanowski miał się na trwalsze chować w rozkoszy, a nie smutku...
Bibliografia:
J. Kochanowski, Epitafium Hannie Kochanowskiej, [w:] https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-epitafium-hannie-kochanowskiej.html, dostęp: 7.10.2021.

J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kochanowskiemu zmarła nie tylko Urszulka . Pożegnał też drugie dziecko

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Kochanowski poświęcił swojej zmarłej córeczce Urszulce szereg trenów - utworów, które po dziś dzień poznaje każdy polski uczeń jeszcze w szkole podstawowej. Utworów, których nie sposób nie znać, utworów, przy których zawsze omawiany jest ogromny żal ojca po stracie dziecka.

# data[].attributes.attachment_caption
Jan Kochanowski | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Kochanowski | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Poeta, również tłumacz i dramaturg. Urodzony w 1530 roku w Sycynie, zmarł w 1584 roku w Lublinie. Najwybitniejszy twórca polskiego Renesansu.