# data[].attributes.body
Aurreko lotailu gurutzatua (LCA) belaunaren barruan dagoen lotailu bat da, femurraren atzealde-alboa tibiaren aurrealde-erdiko aldearekin lotzen duena, errotularen atzealdetik pasatuz (Pérez eta Martin, 2020).

Funtzioak:
LCA, flexio garaian, kondiloa aurrerantz mugitzearen erantzulea da.
Lotailu hau tenkatu egiten da belauneko artikulazioaren flexo-estentsio mugimenduan, eta belaunaren hiperluzapena mugatzen duen egitura gisa jokatzen du. Horrez gain, femurra atzerantz lerratzea prebenitzen du tibiaren gainean. Gainera, femurraren gaineko tibiaren gehiegizko ardatz-errotazioa saihesten du, eta balgo-barrean egonkortasuna mantentzen du.

LCAren deformazioa luzera edo sekzio osoan zehar aldatzen da. Gehieneko luzeera belauna estentsio maximoan dagoenean du. Eredu esperimentalak erabiliz, LCAren luzera aldaketa 3 eta 6 mm artean neurtu da mugimendu-arku oso batean.

Forriol et al. (2008)

# data[].attributes.body
Aurreko lotailu gurutzatuaren ekintza mekaniko nagusiak belaunean eta aldakan izaten dira. Hona hemen artikulazioa bakoitzean egiten diren mugimenduak eta parte hartzen duten giharrak:

BELAUNA:
- Flexioa: bizeps femorala, semitendinosoa, semimembranosoa.
- Estentsioa: kuadrizepsa.
- Kanporanzko errotazioa: faszia lata, bizeps femorala.
- Barruranzko errotazioa: satorioa, popliteoa, semimenbranosoa, semitendinosoa.

ALDAKA:
- Flexioa: psoas iliakoa, sartorioa, faszia lata, aurreko zuzena.
- Estentsioa: ipurmasail handia, ertaina eta txikia, iskiotibialak.
- Adukzioa: aduktoreak, iskiotibialak, ipurmasail handia, pektineoa, barruko eta kanpoko obturadorea.
- Abdukzioa: ipurmasail handia, ertaina eta txikia, faszia lata, pelbiseko piramidala.
- Barruranzko errotazioa: faszia lata, ipurmasail ertaina eta txikia.
- Kanporanzko errotazioa: pelbiseko piramidala, barruko eta kanpoko obturadorea, pektineoa, aduktorea nagusia eta ipurmasailak.
- Antebertsioa: L karratua, sakroespinala, psoas iliakoa, pektineoa, aduktore luzea, eta motza, aurreko zuzena eta sartorioa.
- Retrobertsioa: abdominalak, barneko eta kanpoko lapranak, ipurmasail handia, bizeps femorala, semitendinosoa, semimenbranosoa, aduktore nagusia.
- Lurzoru pelbikoa: abdominalak, aduktoreak, abduktoreak, ipurmasailak, piramidala, lumbarrak, psoas iliakoa, errotatzaileak.

Pérez eta Martin (2020)

# data[].attributes.body
Pérez, J.M. eta Martín, A. (2020). Readaptación y prevención de lesiones. Protocolos de actuación desde el ejercicio correctico funcional. Tomo II: el tren inferior. Wanceulen editorial.

# data[].attributes.body
Forriol, F. et al (2008). El ligamento cruzado anterior: morfología y función. Hospital FREMAP Majadahonda, Madrid.

# data[].attributes.body
LCA haustura gero eta indar handiagoa hartzen ari den lesioa da. Inzidentzia askoz handiago izan ohi da kontaktuzko kiroletan edo belauneko errotazio handiak ematen diren kiroletan, hala nola, futbolean, saskibaloian eta eskian.

Horrez gain, LCAko lesioak ematen direnean, menisko eta kartilagoko arazoak izateko arrisku handia dago. Gainera, itzulezinak diren lesio degeneratiboak ematen dira, etorkizun hurbilean arriskutsuak izaten direnak.

Ripoll (2020)

# data[].attributes.body
Lotailu baten haustura zuntz gutxi batzuetatik haustura oso bat emateraino joan daiteke. Lotailuaren hausura partzial edo osoa bereiztea beharrezkoa da, tratamendua eta diagnosiak desberdinak direlako.

Partzialak:

Lotailuaren zati bat hautsi da ehunean, baina gainerakoa osorik.

Lotailuaren zati bat hezur desgarroarekin hautsi denean.

Osoak:

Lotailua osorik hautsi da eta bi ertzak bananduta daude.

Lotailua hezurretik osorik askatu.

Hezurreko desgarroarekin osorik hautsi da.

Peterson eta Renstrom (2017)

# data[].attributes.body
Ripoll, P. (2020). Rotura y tratamiento del ligamento cruzado interior. QuironSalud. https://www.quironsalud.es/blogs/es/lesiones-cuidamos/rotura-tratamiento-ligamento-cruzado-anterior

# data[].attributes.body
- Barruranzko errotazioa (valgo).
- Norabide aldaketa bortitzak, oinak lurrean finkatuta-
- Erorkiko baten osteko apoio txarra.
- Belaunaren gehiegizko estentsioa.
- Belauneko golpeak, kontaktu bortitzak.
- Geldialdi azkarra eta norabide aldaketa.

(Pérez eta Martin, 2020)

# data[].attributes.body
- Odol ateratzea.
- Hantura.
- Odolaren deskolorizazioa.
- Mina mugimendu eta pisuarekin.
- Mina ukitzean.
- Egonkortasun eza palpazioan.

Peterson eta Renstrom (2017)

# data[].attributes.body
Diagnosi zehatzena ERRESONANTZIA MAGNETIKOAREN bidez lortzen da. Hala ere, badira hainbat froga medikuek egiten dituztenak:
- Prueba del cajon.
- Prueba de Lachman.
- Errotazio lateraleko froga.

# data[].attributes.body
Emakumeen kasuan, gizonezkoek baino 2 eta 8 aldiz arrisku gehiago dute lesioa emateko. Arrisku faktoreen artean honako hauek zehaztu daitezke:
- Q angeluko desberdintasunak
- Belauneko artikulazioaren morfologia
- Neurri pelbikoak
- Entrenamendua
- Ziklo menstrualeko hormona egoera.

Ripoll (2020)

# data[].attributes.body
Galdera orri erantzun bat emateko, gero eta iritzi gehiago daude. Bada, 2020an egin zen kongresu batean, hainbat traumatologo, fisioterapeuta eta kirol-profesional elkartu ziren, eta honako ondorio hauek atera zituzten:
1. Diziplina anitzeko taldeak elkartu kasua aztertzeko eta irtenbideak bilatzeko.
2. Etengabeko norabide-aldaketa eta kontaktuan oinarritzen ez den kiroletan, aukera kontserbadorea egokia izan daiteke (errehabilitazio eta egokitzea aldi batekin).
3. Etengabeko norabide-aldaketa, jauzi eta kontaktuetan oinarritzen den kiroletan, ebakuntza gomendatzen da.
4. Azken aukeraketa edozein delarik, ezinbestekoa da errehabilitazio aldi bat.

Bautista (d.g.)

# data[].attributes.body
Bautista, D. (d.g.). ¿Qué hacer tras romperte el ligamento cruzado anterior? Estrategias practicas para volvel a tu nivel anterior. Baumovment. Human performance & ingury rehab.

# data[].attributes.body
Peterson, L. eta Renstrom, P. (2017). Sports Injuries prevention, treatment and rehabilitation. 4th ed. Taylor & Francis. USA

# data[].attributes.body
Behin LCA lotailuaren lesio bat eman denean, biomekanikoki hainbat aldaketa jasaten ditu kirolariak:

Ibiltzean, semiflexio alterazioa, muskulatura iskiotibialaren funtzionaltasun handiagoa eskatzen diona (indarra handitzea eta muskuluen ekintza luzatzea).

Belauneko flexo-estentsoreen aldatzea euskarri-fasean.

Koadrizepsaren giharren narriadura, zenbait estrategia muskular dinamiko eta estatikoetara behartzen duena artikulazioa.

Belaunaren hedadura eta errotazioa mugatzea. Kartilagoa eta artikulazio-meniskoak kaltetuta, beharbada.

Horrez gain, kirolari lesionatuak zurruntasuna, mina eta hauntura sentituko ditu.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Hantura gutxitu.

ROM artikularra berreskuratzea (flexioa eta estentsioa).

Atrofia muskularra saihestu. Kuadrizepsak %30eko indar galera izan dezake lehenengo 7 egunetan.

Psikologikoki, ebakuntzaren ondorengo egun zein hilabeteetarako prestatu.

(Pérez eta Martin, 2020)

# data[].attributes.body
Ezinbestekoa izango da ahalik eta egoera onenean iristea ebakuntza egunera, ondorengo errehabilitazio garaia azkartuko duelako (Bautista, d.g.).

Mina eta hantura kontrolatzeko, baliabide fisikoak (krioterapia) eta esteroideak ez diren antinflamatorioak (AINES) erabili ohi dira. Behin hantura eta mina gaindituta, gorputz-adarra mugitzen hasi behar da, mugimendu artikular galdera murrizteko zein saihesteko (Ramos Alvarez, et al, 2018).

Indarra lantzea ezinbestekoa izango da garai honetan. Horretarako, ariketa isometrikoek eta isotonikoek abantaila asko dituzte, hala nola, ariketa dinamiko/isotonikoek baino min artikular eta meniskal txikiagoa eragiten dutelako. Hala ere, kirolariaren egoeraren arabera egingo dira ariketak.

Bizikleta ere tresna ezin hobea da mugimendu artikularra landu eta kuadrizeps giharraren aktibazioa lantzeko.

Berehalako errehabilitazioaren lehen fase honetan, bai paziente kirurgikoekin, bai tratamendu kontserbatzailea duten pazienteekin, funtsezkoa da subjektuak inpaktu handiko jarduerak edo euskarri-mekanismoa (biraketak, norabide-aldaketak, azelerazioa, dezelerazioa...) gutxitzen edo desagertzen dituzten bizi-estiloak hartzea (Ramos Alvarez, et al, 2018).

# data[].attributes.body
Ebakuntza osteko lehen 4 asteak dira. Fisioterapiak izango du indar handiena.

Kirolariak mina eta hantura sentituko du. Horrez gain, mugikortasun eza, belauna mugitzean zurruntasuna. Atrofia muskularra agerikoa izango da.

# data[].attributes.body
Hantura kentzea.

Mugikortasuna hobetzea eta belaunaren estentsio osoa irabaztea.

Inplikatutako muskulaturaren egonkortasuna eta aktibazioa hobetzea.

Alterazio kortikoespinalak ahalik eta gehien murriztea.

Giharren indarra hobetzea.

Perez eta Martin (2020); Bautista (d.g.)

# data[].attributes.body
Etapa honetan, mina eta hantura kontrolatzeko, ohikoa da ahoko analgesikoak, AINES ak eta baita narkotikoak erabiltzea ere.

Krioterapia ere ezinbestekoa izango da. Izotz-poltsa soiletan edo gaur egun etengabeko fluxu hotzeko sistemetan oinarritutako teknikak erabiltzeak hantura eta mina kontrolatzen laguntzen du.

Fisioterapeutaren laguntzarekin mugikortasun-arkua handitu egiten da, mugimendu aktiboen eta pasiboen konbinazioa erabiliz.

Helburuetan atzerapena duten pazientak oldarkorrago tratatu behar dira. Horretarako, zenbait maniobra egin behar dira: gorputz-adarra prono posizioan esekitzea, eskuzko presioa egitea edo luzatze behartua aplikatzea.

Inmobilizazioa eta oina lurrean jartzearen inguruko eztabaida asko daude, baikoitzak bere iritzia duena. Beraz, onena ebakuntza burutu duen traumatologoaren hitzak jarraitzea izango da.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Belaunaren estentsio osoa lortu

Flexio osoaren %90a

Hala ere, kasu askotan hori lortzen ez denean, hurrengo fasera igaro eta bertan aspektu horiei garrantzi berezia ematen die.

# data[].attributes.body
Ramos Álvarez, J.J.; López-Silvarrey F.J.; Segovia Martínez, J.C.; Martínez Melen, H.; Legido Arce, J.C. (2008). Rehabilitación del paciente con lesión del ligamento cruzado anterior de la rodilla (LCA). Revisión. Revista Internacional de Medicina y Ciencias de la Actividad Física y el Deporte vol. 8 (29) pp. 62-92 Http://cdeporte.rediris.es/revista/revista29/artLCA66.htm

# data[].attributes.body
4-12 aste bitartean. Fisioterapeta + Erreadaptatzailea

# data[].attributes.body
ROM artikularra osatzea

Flexioa eta hiperestentsio osoa lortzea

Erasandako gorputz-adarraren muskulatura indartzea

Propiotzepzioa hobetzea

Martxa-patroia berreskuratzea.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Aurreko faseko fisioterapia teknikez gain, honako ariketak burutu behar dira:

Mugimendu artikularra: ROM osoa lortu fisioterapeutaren laguntzarekin.
Aktibazio muskularra: aldakako muskulu estabilizadore inhibituak aktibatu (ipurmasaila, lumbarra, piramidala, kuadrizepsak, iskiotibialak).
Kontrol motorra eta neuromuskularra: oreka eta propioceptibo ariketak, estimulu desberdinak sartu (soinua, koloreak, kanpo indarrak...).
Entrenamendu aerobikoa: bizikleta, igerilekua... Inpaktu gabea.
Oinezko martxa rekin hasi.

Perez eta Martin (2020)

# data[].attributes.body
ROM osoa lortu belaunean.

Mina eta hantura desagertu.

Hanka batean oreka mantentzeko gai da.

Hanka batekin sentadilla txikiak arazo gabe burutzen ditu.

Atrofia muskularra gutxitu.

# data[].attributes.body
Progresioa: ezer gabe, goma jarrita, pisua sartu, orpoak bakarrik apoiatuz...

# data[].attributes.body
12-24 aste. Erreadaptazio prozesua

Momentu honetan, ebakuntza egindako injertoa tentsio-indarrei erantzuteko gai da, baita birmoldatzeko eta LCAaren ekintza funtzionalei erantzuteko ere.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Oinarrizko gaitasun fisikoak berreskuratzea eta/edo hobetzea (malgutasuna, indar maximoa, erresistentzia-indarra, erresistentzia aerobikoa), lesionatutako pazientea korrika hasteko eta jarduera edo kirol bakoitzaren berariazko ariketa funtzionalei ekiteko aukera izan dezan. Kirolarientzat, ohiko kirol-jardueretara igarotzeko fasea da.

# data[].attributes.body
Kasu honetan, ariketen progresio bat ikusi beharko da:

Indar ariketak: ariketa bilateraletatik unilateraletara eta indar maximoa.

Bilateralak: bi hankek indar berdina egin.

Asimetrikoak: hanka batek beste baino gehiago.

Unilateralak: hanka batek egingo du lan

Malgutasun ariketak: kontrakzio-erlaxazio ariketak (4-7 errep. 30-40 segunduko).

Kuadrizeps ariketak: CCC eta CCA konbinatu.

Muskulazio makinak: astean 2-3 saioko maiztasunez (3-5 serie/8-12 errepikapen)

Propiozepzio ariketak: 3 fasetan

1. fasea: oin batean ariketa, kanpo indarren eraginez.

2. fasea: oin batekin erori lurzoru desberdinetara (altura progresioan)

3. fasea: karrerarekin hasi (aurrera, gero atzera, norabide desberdinak...)

Desazelerazio ariketak: inpaktu gutxirekin.

Gaitasun aerobikoa lantzen jarraitu.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Bi hanken arteko simetria.

Minik eta inflamaziorik ez.

Korrika egiten superkonpentsaziorik ez.

# data[].attributes.body
6-12 hilabete. Jarduera fisikoetara eta kirol-jardueretara itzultzetik hurbilen dagoen fasetzat hartzen da.

Erreadaptatzaileak eta prestatzaile fisikoak hartzen dute parte.

# data[].attributes.body
Kirolariak txapelketan aritzeko beharrezko gaitasun guztiak berreskuratu behar ditu. Hau da, aurrez zituen baloreetara iritsi beharko da; hobeto ere egin dezake.

# data[].attributes.body
Azken fase honetan, kirolaria txapelketa eta entrenamenduek eskaintzen duten eskakizunei erantzuteko gai izan behar da.
Denbora tartea kirolari bakoitzaren araberakoa izango da.

# data[].attributes.body
Txapelketan emango diren karga altuetara gorputza egokitzea.

Oin baten gainean guztizko egonkortasuna eta segurtasuna lortu beharko du kirolariak.

# data[].attributes.body
Korrikaldiak: progresiboki, distantzia, denbora, intentsitatea eta maiztasuna handitzen joango da.

Pliometria: uzkurdura kontzentrikoarekin hasi eta, ondoren, uzkurdura eszentrikoaren beste fase bat egin.

Erritmo (azelerazioa, dezelerazioa) eta norabide (mozketak) aldaketak egiteko jarduerak.

Baloiarekin ariketak.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Aurrez aipatu diren ariketak egiteko inolako arazorik ez du izan behar kirolariak.

Pliometria gaitasuna garatuta bi hanketan berdin.

# data[].attributes.body
Itzuleraren segurtasuna bermatzeko, funtsezkoa da gutxieneko baldintza edo irizpide batzuk gogoratzea:

Kirurgiaren helburuak: egonkortasun funtzional estatikoa eta belaunaren dinamika, lotutako lesioen kontrola, halakorik balego.

Errehabilitazio-helburuak: minik eta hanturarik eza, mugikortasun osoko arkua, indar-nahikotasuna eta muskulu-jarduna, oreka funtzionala.

Beste helburu batzuk: psikologikoak eta sozialak.

Txapelketan berriz parte hartzeko, kirolariek hainbat froga pasa beharko dituzte. Bertan, aurretik zituen baloreak edo futbol partida bateko eskakizunak bete beharko ditu. Froga horietan, indarra, erresistentzia, abiadura eta oreka frogatuko dira.

(Ramos Alvarez, et al, 2018)

# data[].attributes.body
Gaitasun muskularra eta asimetriak/simeteriak neurtzekoak dira gehien erabiltzen direnak:

Urruneko jauzia hanka bakarrarekin

Urruneko jauzi hirukoitza hanka bakarrarekin

Jauzi bertikaleko proba.

Bi oinen simetria lantzeko formula honako hau da (Pérez eta Martin, 2020):
(Hanka txarraren batezbestekoa/hanka onaren batazbestekoa) x 100
Simetria normaltzat %85

Horiez gain, abiadura eta erresistentzia datuak GPS batekin kalkula daitezke. GPSa eskura ez dugun kasutan, kirolaren lehiaketako eskakizun mailak aztertu eta maila hortara iritsi beharko du kirolariak.

# data[].attributes.body
Progresioa:

Pisua egoeraren arabera.

Pisu boltsak edo gomak erabili daitezke.

# data[].attributes.body
Belauna kamillaren ertzean jarri eta estentsioa bilatzen da. Hasieran bakarrik, gero fisio batek indarra beheruntz egin, ROM handiagoa lortzeko.

# data[].attributes.body
Indar pasibotik aktibora, hau da, hasieran bakarrik egingo genuke, eta pixkanaka kontrako indar bati erantzuten.
Fase ezsentrikoa edo itzulia beti kontrolpean.
Pixkanaka algulua txikitzen joango gara, flexioa lortzen.

# data[].attributes.body
Progresioa:

Ezer gabe, goma jarrita, pisua sartu, orpoak bakarrik apoiatuz...

Berme desberdinak (estabilitate gutxiko kojiñak, bosuak, fitball-ak...)

# data[].attributes.body
Progresioa:

Hasieran ukitzera bakarrik, gero pixua igo eta beste lekuren batean utzi.

Belauna zuzen mantendu beharrean, flexio txiki bat (bestela aldakako muskuluak eta estentsoreak gehiago aktibatu).

# data[].attributes.body
Ezinbestekoa ariketa izango da estentsioa irabazi eta indarra lortzeko.
Progresioa: gomen tentsio maila handitzen.

# data[].attributes.body
Indarra aurreko oinean egin (lesionatua)
Progresioa:

Pisua eta errepikapenak igo.

# data[].attributes.body
Indarra aurreko oinarekin egin.
Progresioa:

Pisua eta errepikapenak igo, atsedenak murriztu, kanpo eragileak sartu (gomak, lurzoru inestablea...)

# data[].attributes.body
Progresioa: denbora luzatu eta gomaren tentsioa handitu.

# data[].attributes.body
Progresioa:

Lurzoru desberdinak erabili, estimuluak handiagoak izateko.

Bi oinekin hasi, gero unilateralki egin.

# data[].attributes.body
Gomaren erresistentzia handituz joan edo pisua sartu.
Errepikapen kopurua pixkanaka handitzen.

# data[].attributes.body
Altuera progesiboki egin, hau da, hasieran lurretik izan beharko da.
Ondoren, gerrian gomak jarri edo pisua sartu daiteke exigentzia maila handitzeko.

# data[].attributes.body
Kirolaren eskakizunen arabera, erritmo aldaketak egin, beti ere plano eta norabide desberdinetan.
Azelerazio eta dezazelerazio gaitasuna izan kontuan.

# data[].attributes.body
Garrantzitsua beherako prozesua motel egitea.
Progresioa:

Lurrean hasi

Altuera sartu (koxka bat, step, eskailera...)

Pixua sartzen joan

# data[].attributes.body
Estentsioa eta flexio bilatzen da, hau da, goraka belauna luzatu eta gero flexionatu.
Hasieran beste hankarekin lagundu flexioa egiten.
Progresioa:

Oinean pisua jarri edo gomak erabili.

# data[].attributes.body
Teknika (paseak, gidaketak, erremateak...) eta taktika kontzeptuak sartzen hasi.

# data[].attributes.body
Progresioa:

Gomen tentsioa eta errepikapen kopurua igo.

# data[].attributes.body
Kontuan izanik Ikerrei belauna kanporantz joaten zaiola, barruko aduktoreak landuko ditugu ariketa honen bitartez.
Isometrikoki egin daiteke, tentsioa handituz.
Pixkanaka sentadillak sartzen hoan exigentzia handitzeko.

# data[].attributes.body
Masaiak emanez edo roller baten bidez, muskulu abduktoreen zuntzak erlaxatu eta tentsioa jeitsiko diegu (faszia lata, recto anterior, psoasa...)

# data[].attributes.headline
Muskulu adbuktoreen malgutasun ariketak 1

# data[].attributes.subject
Muskulu adbuktoreen malgutasun ariketak 1

# data[].attributes.body
Kontuan izanik kanpo indarra edo abdukzioan eragiten duten giharrak zurrun izateko arriskua duela, muskulu talde horiek inibitzen edo zuntzak erlaxatzen saiatuko gara.

# data[].attributes.headline
Muskulu adbuktoreen malgutasun ariketak 2

# data[].attributes.subject
Muskulu adbuktoreen malgutasun ariketak 2

# data[].attributes.body
Arazo horri aurre egiteko, aldaka eta lunbarren mugimendu ariketak egingo ditugu, gorputz oreka eta posizioa hobetu eta aldatzeko.

# data[].attributes.body
Kasu honetan, bideoan ikusten den bezala, muskulu talde aduktoreak lantzeko barruan material bat jarriko da, horri indarra egin eta gihar talde horiek aktibatzeko.

# data[].attributes.body
Belauneko vagoa hobetzen jarraitzeko, ariketa honetan aldakaren kanpo errotazioa baten bidez, belauna gora eta behera eginez barru aldeko muskuluak landuko ditugu. Gainera, fase honetako ariketa egoki bat izan daiteke.
Progresioa: pisua sartzen joan (gomak adibidez).

# data[].attributes.body
Argazkian ikusten den bezala, orkatillaren inbertsioa edo barne errotazioa bilatuko dugu, horrela kanporaka egiten duen mugimendu hori konpetsatzeko.

# data[].attributes.body
Pixkana teknika landu eta futboleko egoera lantzen hasi taldearekin. Kasu honetan, aurkaritzarik gabe.

# data[].attributes.body
Taldekideekin ariketak. Hasieran komodin moduan sartu, eta pixkanaka rol guztiak landu.

# data[].attributes.body
XABAT GASTAÑARES
IKER GIL
ARITZ AGIRRETXEA
ASIER ALKAIN