# data[].attributes.body
Erdi aroan Europako kultura gehiena kristaua zen.

Erdiaroko kultur guneak ziren.

-Kultur gune handiak ziren, liburutegiak zeuden bertan, jakintza eta pentsamendu klasikoaren obrak jasotzeko.

-Garrantzi handiko ikaskuntza lana egin zuten. Garai hartan fraileak ziren irakurtzen eta idazten zekiten bakarrenetakoak.

Lurra lantzeko teknikak ere obetu zituzten eta nekazarien artean zabaldu.

-Laguntza eginkizunak betetzen zituzten.

Eromesei laguntzeko ostatuak eraiki zituzten eta gixo eta pobreentzat hospitaleak.

ORDEN MONASTIKOAK

Fraide eta monja taldeak osatzen zuten. Aita santuak onetsitako arau batzuen arabera bizi ziren.

Gizarteari laguntzeko sortuak.

Lehen ordena beneditar ordena izan zen, Benedikto Nursiakoak sortua.

Denborarekin orden monastiko gehiago sortu ziren, ebanjelioetako printzipioak zorrotzago betetzeko:

Zisteztarren ordena, frantziskotarren ordena, domingotarren ordena.

MONASTERIOKO BIZITZA

Monasterioa eliza baten inguruan eraikitako eraikin multzoa zen.

Fraiden edo monjen bizilekua, monjen monasterioak komentu izena zuten.

Abade batek edo abadetza batek gobernatzen zuen.

Monasterioaren barruan oso araututa zegoen dena.

Kotoi eta lana egiten zuten denbora gehiena isilik beti.

Hauek ziren fraideen zer eginak:

Pribatuek eskulanak egiten zituztela landu etxe-abereak lanabesak egiten zituzten…

Beste proiektuak laguntzak ematen zizkieten monasteriora joaten ziren pobreei.

Beste batzuk berriz lan intelektualak egiten zituzten nobizioak ezi, obra klasikoak itzuli, liburuak kopiatu, ikasi...

Monjek ezin zuten lan intelektualik egin eta zeregin nagusia gaixoak artatzea zen.

Monasterioaren egitura

Eliza: lekurik garrantzitsuena eta an fraideak biltzen ziren, mezak entzun eta otitz egiteko.

Klaustroa: patio arkupeduna, erdian lorategia.

Paseatu, irakurri eta solas egiteko. An hitz egin zezaketen

Errefektorioa: jantokia zen isilik jaten zuten. Fraideren batek erlijio testuak irakurtzen zituen bitartean.

Kapitulu-gela: Bilera lekua. Egunero edo astean bein, komunitateari buruzko gaiak eztabaidatzen zituzten.

Scriptorium: eskuizkribuak idazteko, kopiatzeko lekua eta testuak itzultzeko lekua zen.

Ostatua: bidaiariak eta erromesak hartzen zituzten bertas.

KANPOKO INFORMAZIOA=

Monasterioa edo zenobioa eraikin erlijiosoa da non "monastikoak" bizi diren, bai elkarrekin (fraide eta mojak) bai bakarka (eremutarrak). Tenplu mota hauek kristautasunean, hinduismoan eta budismoan eraiki eta erabiltzen dituzte.

Leku seguruetan eraikitzen ziren, an errezagoa izango zela pentsatzen zuten konzentratzea eta Jesusekin kontaktuan jartzea.

Euskal Herriko monasterioak

1. Arantzazuko santutegia (Oñati)

2. Fiteroko monasterioa (Fitero)

3. Irantzuko monasterioa (Abartzuza)

4. Iratxeko monasterioa (Aiegi)

5. Leireko monasterioa (Esa)

6. Olibako monasterioa (Zarrakaztelu)

7. Orreagako Kolegiata

# data[].attributes.headline
MAIDER - GIZARTEA: Feudalismoa,gizartea eta arkitektura

# data[].attributes.subject
MAIDER - GIZARTEA: Feudalismoa,gizartea eta arkitektura

# data[].attributes.body
FEUDALISMOA:

Feudalismoa  ekonomia, gizartea eta politika antolatzeko modu bat zen, pertsonen artean harreman-sistema komplexu bat zen.

Europan asko garatu zen IX.mendetik XIII.mendera.

HARREMAN ZEUDALA:

Hango garaian komunikazio ona zegoen pertsonen artean, erregeek nobleen artean banatu zituzten lurraldeak , erresuma horiek gobernatzeko.

Lursail horiek feudoak deitzen ziren.

Feudoa ematean, erregeak eta nobleak leialtasun-ituna egiten zuten: Erregeak nobleari feudoa eta babesa eskatzen zion eta noblea basailu bihurtzen zen eta obedientzia, errespetua, aholkularitza eta laguntza militarra agintzen zizkion erregeari.

Nobleek, beste noble txikiei utz ziezaikeen lur zati bat, feudokoa. Noble batzuk basailu eta jaunak ziren batera.

GIZARTE-ANTOLAKUNTZA:

Pertsona bakoitza jaio den moentutik zegoen hari dagokion estamentuan.

Aberastasuna ez zuen garrantzirik eta ia ezinezkoa zen estamentutik aldatzea.

PRIBILEGIODUNAK: Nobleak eta kleroak.

Zer da “? Talde txikia zen eta pribilegio batzuk zituzten:

-Ez zuten eskulanik egiten.

-Ez zuten zergarik ordaintzen.

-Justicia administratzen zuten.

-Beren estamentutako kideek solilik epaitu zitzaketen.

PRIBILEGIORIK GABEAK: Nakazariak.

Zer da “? Hauek biztanle gehienak ziren eta ez zituzten pribilegiorik beraz gauza hauek egin behar zituzten:

-Lana egin behar zuten.

-Zergak ordaindu behar zituzten

Gizarte feudalak 3 estamentu (talde) zituen:

1-Noblezia:

Nobleek borroka egiten zuten pertsonak ziren (bellatores).

Beraiek lurjabe handiak eta zaldunak ziren.

Gerrak zeudenean, borrokatzen eta beraien herriko jende defendatzen zuten.

Ere haien gaineko boterea zuten.

2-Kleroa:

Kleroek otoitzak egiten zuten pertsonak ziren (oratores).

Beraiek apezpikuak, fraideak eta apaizak ziren.

Haiek, otoitza egiten eta beste estamentuetako kideen alde erregu egiten zioten jainkoari.

3-Nekazariak:

Nakazariak lan egiten zuten pertsonak ziren (laboratores).

Beraiek bilauak eta jopuak ziren. Bilau gehienak libreak ziren, eta jopuak, ez zuten askatasunik.

Haiek, elikagaiak eta produtuak ekoizteaz arduratzen ziren.

KANPOKO INFORMAZIOA:

FEUDOA:

Feudo ezberdin zeuden:

1)Nobleak, erregearekin kontratua egitean, lehen benefizioa deitzen zen baino aurrerago, erregeak ematen ziona feudoa deitzen hasi zen.

2)Baina, bekatu pribatua zenean, poltsako feudoa deitzen zioten hau feudoaren ezberdina zen. Dirua ematea zen.

GUDARI NOBLEAK:

Gudari nobleak, zaldunak eta basailuak osatzen dute. Beraien buruan erregea zegoen baino ez zena iñorren basailu, baizik, guztien jauna.

Gudari nobleen artean desberdintasun asko daude.

-Basailu handiak: kondeak, bizkondeak, dukeak eta markesak. Horiek ziren, feudo zabalen    jabeak.

-Basailu txikiak: Zaldunak ziren. Hori talderik handiena zen. Hauek ez zituzten ezta basailuak ezta feudoak baina gerrara joaten ziren zaldietan eta armezko talde garrantzitsua.

Beraiek bizi ziren lekua gaztelua zen. Han defentsa asko zegoen eta beraien aisia, ehizatzen eta txapelketak egiten egoten ziren.

FEUDALISMOAREN EZAUGARRIAK:

Feudalismoak ez zuen bukatu mendebaldeko Europak bezala, ezta ez zuen beste lekuetan eboluzionatu. Baina, sistema sozialak, ekonomikoak eta politikoak herrialde guztietan berdinak izan ziren:

-Eliza katolikoa kontsolidatu zen instituizio bat bezala, gaitasun handi batekin, relijiosoa,politikoa eta ekonomikoa.

-Garai horretan, lurrean egiten zena oso garrantzitsua zen. Horregatik, nekazaritza da ekonomiaren oinarria, beraiek bizitza ruralean bizi ziren eta.

-Bakoitzak, bere feudoan egiten zuena bakarrik kontsumitu zezakeen.

ARKITEKTURA:

ERROMANIKOA: ARTE RELIJIOSOA

Erromanikoa Europan garatu zen, XI. eta XII.mendeetan. Beste leku batzuetan XII.menderaino iraun zuen.

Artea erlijiosoa eta didaktikoa zen, Eliza Katolikoaren zerbitzura zegoen sortua.

Garai horretan, ez zekiten ez idazten ez irakurtzen, erromanikoaren helburua zen Bibliako irakaspenak ematea.

Erromanikoaren sorrerak eta hedapenak zer ikusia zuten, milurtekoan amaierak eragindako krisi espiritualekin eta erlijio-odenek jasotako dohaitzekin. Haien esker, elizak eta monasterioak eraiki ziren. XI.mendeko egonkortasun politikoak eta ekonomiaren garapenak erromanikoa zabaltzea bultzatu zuten.

ARKITEKTURAEN EZAUGARRIAK

Arkitektura erromanikoa erromar elementuak dituzte, bizantziar artearaen nahiz germaniar herrien artearen eragina. Estiloa homogenoa izan arren, eskualde batetik bestera asko aldatzen zen.

Arte erromanikoaren eraikin garrantzitsuak elizak ziren. Hauek dira ezaugrri nagusiak:

-Sendotasun handia: Harrizko horma lodiak dituzte, horma-bularrez indartuak. Lehioak txikiak eta urriak dira.

-Gurutzea latindarrekooinplanoa: Elizek habearte bat edo gehiago dituzte. Habearteen gainean absideak daude, gehienak zirkuluerdi-formakoak eta aldare nagusiaren aldean kokatuak.

-Zinborioa: (Kupula edo dorre oktogonala), besoak guruzatzen diren lekua (gurutzadura) estaltzen duena.

-Sabai gangadunak: Erdi puntu arkuak eta erromatarren garaiko kanoigangak dituzte. Barrualdea iluna da, sinestunei bereb baitara biltzen laguntzeko.

-Kanpadorreak zituzten, eta batzuek, gainera, elizari itsatsitako klaustroak.

# data[].attributes.headline
ZURIÑE PAVON: Gaztelu feudala eta monarkia feudala

# data[].attributes.subject
ZURIÑE PAVON: Gaztelu feudala eta monarkia feudala

# data[].attributes.body
MONARKIA FEUDALA

Harreman feudalen sisteman,erregeak betetzen zuen leku gorena, jaun feudalek primus inter pares  izaera onartzen baitzioten.Hala ere,praktikan,erregeak ere jaun feudala zen, besteak bezakakoa,eta bere feudoetan soilik erabil zezaketen erabat botoera

JAUN FEUDALA

Gaztelu feudaleatan jaun feudalak zeuden nobleak ziren (dukeak,markesak,kondeak..), goi-kleroko kideak (apezpikuak eta abadeak), eta nobleak zaldun basailuak

Jaun feudalek botere haundia hartu zuten eta ondorengo eginkizuna zituzten:

Zergak biltzea.Zergak kobratzen zizkieten nekazariei,errota,labea eta beste erabiltzeagatik.Halaber,tasak kobratzen zituzten,beren feudoko bideentan (bidesariak) eta zubietan (zubisariak) salgaiak garraiatzeagatik.

Juztizia administratzea. Batzuetan,noble handiek beren txamponak egiten zituen.

Txanponak egitea.Batzuetan,noble handiek beren txanponak egiten zituzten

GAZTELUKO BIZITZA

Gazteluak gotorleku harresidunak ziren.Gazteluan,jaun feudala bizi zen,bere familiarekin,mirabe batzuekin,soldatu talde batekin eta mantentze lanak egiteko beharrezkoa ziren eskulangilekin batera.

Gaztelu defensarako prestatuta zeuden.Harrizko bi egiturak nagusi zituzten:barrualdea inguratzen zuen harresia eta dotore nagusia.Gaztelu batzuek babes-erretena zuten inguru guztian;beste batzuk leku garaietan eraikitzen zituzten,erasotzaile hurbiltzea eragozteko.

Hala ere,gaztelekuak ez ziren bizitzeko erosoak.Leihoetan ez zeneukaten beirarik,eta zurezko atetzarrez ixten ziren hotzetik babesteko;hormetan tapiz lodiak jartzen ziren,eta zorua lastoz estaltzen zuten.

KANPOKO INFORMAZIOA

gazteluko bizitza eta monarkia

http://www.anakel.com/liburua/ikusi/gizartezientziak/2eso/4/5

Monarkia feudalaren ezaugarri nagusietako bat honako hau zen: erregearen ahultasunagoi-nobleziaren aurrean. Izatez, nobleak erregearen basailuak ziren, eta obedientzia eta leialtasuna zor zizkioten, baina, egoera oso bestelakoa zen, noble batzuk erregea baino aberatsagoak eta boteretsuagoak (soldadu gehiago zituztelako) baitziren. Ondorioz, erregeak, askotan, nobleek nahi eta esaten zutena egiten zuen.

Gainera, erregearen boterea Gorteek behatzen zuten. Monarkia feudalari lotutako instituzio bereizgarri hori goi-nobleziako kideek eta Elizako agintaririk gorenek osatzen zuten. Hasieran, aholkularitza-funtzioa besterik ez zegokien arren, gero eta funtzio gehiago hartu zituzten: legeak eta zergak ezartzea, erreklutamenduak onartzea etab. Gizarte talde pribilegiatuetako kideek erregearen agintea mugatzeko erabili zituzten Gorteak.

https://sites.google.com/site/dbh1gizarte/home/historia-gaitegia/goi-erdi-aroa/b--erdi-aro-osoa/ekonomia-deudala

ETXEAK

Etxeak sinpleak ziren: gela bat zuten, gehienz bi, eta batzuek ukuilua ere izaten zuten, baina ohikoena abereak etxe barruan egotea zen.

Ormak lurrezkoak ziren eta lurreko sua erabiltzen zuten berotzeko eta janaria prestatzeko. Altzariak gutxi ziren: jarlekuak, mahaia, buztinezko katilu batzuk eta metalezko eltzea janariak prestatzeko.Nekazariek gutxi jaten zuten eta ia egunero gauza bera: ogi beltza, gazta pixkat. arrautzak, barazkiak eta inoiz haragi pixka bat.

NEKAZARIAK

Nekazari guztiek ( libreek eta jopuek) gogor lan egin behar izaten zuten bizitzeko. Famili osoak egin behar zuen lan egunsentitik gauera arte, haurrek eta zaharrek ere bai. Tresneria erromatarren garaikoa zen: igitaiak, aitzurrak eta erromatar goldeak. Lur-sailaren erdia soilik lantzen zuten. Lurra zebait emankorragoa egiteko urtero lursailaren erdia soilik lantzen zuten.

Beste erdi LUGORRI usten zuten, hau  da, landu gabe, lurrak emankortasuna berreskuratzeko. Gainera ongarririk ez zuten erabiltzen. Hau dela eta nekazaritza ekoizpena txikia zen eta jaunari zergak ordaindu ondoren bizitzeko justu-justua geratzen zitzaien.

GERRA:

Lurraldea defendatzeko eta beste noble batzuei aurre egiteko egiten zuten, bai eta obeditu behar zuten jaunari edo erregeari laguntzeko.

ZALDUNA:

ZALDUNA

Arma ofiziotan aritzen denari deitzen zaio. Oso garestia zen zaldia eta armak erostea; jaun feudalak aritzen ziren lanbide hartan.

Nobleen semeak armagizon izateko entrenatzen zituzten. Lehendabizi morroi eta gero beste zaldun batzuen ezkutari, azkenean zaldun bihurtzeko.

# data[].attributes.body
ZER DIRA FEUDOAK?

Feudoak edo jaurerriak lursail handiak ziren eta feudoan nakezariak bizi ziren.

Ekonomia feudalaren oinarri nagusia nekazaritza zen, horregatik, lurra aberastasun-iturri bakarra zen. Feudoak autarkikoak ziren, hau da, elikagaiak eta eguneroko bizitzarako beharrezkoa den guztia berta sortzen eta fabrikatzen zen.

Feudoaren erdigunea jaunaren etxea zen: Gaztelua edo monasterioa. Nekazarien etxeak parean zeuden, herrixka bat sortzen.

Feudoek bi sail zituzten:

Jaunaren erreserba: Jaunak lurrik onenen jabe zuzena zen, eta lur horiek jopuek lantzen zituzten.

Masiak: Masiak jaunak nekazariei utzitako lursaiak ziren eta jaunak erabilera-jabegoa zuen. Urtero, nekazariek errenta bat

Ordaindu behar zioten jaunari, uztaren parte bat emanez eta urteko egun batzuetan erreserban lan eginez.

Basoak ere jaunarenak ziren eta erabakitzen zuen nekazariak zertarako erabilizitzateken, egurra egiteko adibidez.                                                            NEKAZARIEN LANA

Nekazaritza familiko kide guztiak egiten zuten eta oso gogorra zen. Lan-baldintzak izugarri txarrak ziren: egunsentitik lunabarrera arte lan egiten zuten, lanabes zaharkituak erabiltzen zituzten golde eta bestelako tresnak erromatarren garaian erabiltzen zirenen antzekoak ziren...

Laborantza autarkikoa zen, hau da laboreak familia elikatzeko erabiltzen ziren.

Labore nagusiak zerealak eta lekaleak ziren. Mahatsondoak, bazkariak eta fruitiak ere harten zituzten. Ongarri guchi zegoenez lursailen zati batzuk lugorri utzi behar zituzten.
BIZI BALDINTZAK

Biztanle gehienak nekazaritza egiten zuten eta oso bizimodu latza zuten. Bi alde bereiz ditzakegu:

Jopuak: Ez ziren libreak, bidiatzeko, ezkontzeko edo seme-alabei ondasunak uzteko askatasunik ez zuten;jaunaren baimena behar zuten.

Bilauak: Lurra lantzearen truke uztaren parte bat ordaindu behar zioten jaun feudalari nekazariak ziren.

Nekazarien elikadura urria eta txarra zen. Haien elikagaia ogi beltzak, zopak, barazkiak eta arrautzak ziren.

Etxeizitzak oso kaskarrak eta osasungaitzak ziren.
EKONOMIA FEUDALA

Feudoak Herri txikiak ziren eta independentzia zuten. Inbasioak Erromatar Inperioaren erorketa eta ondorengo Karolingiar Inperioaren ahultzea moteldu zuten jarduera ekonomikoa 1000 urtearen hasieraren arte. Ur erroten erabilera handitu zen Europa iparraldeko eta Europa erdiko bidean.

EKONOMIA FEUDALA BI KARAKTERISTIKAK DITU

Nekazal ekonomia: Ekonomi jarduera nagusiak nekazaritza eta abeltzainta ziren.Bizi-iraupenerako ekonomia: Prodokzioa ez zen saltzen baizik eta familiarentzat gordetzen zen.

PINTURA:

Pitura eta eskultura erromanikoaren helburua erligioa irakastea eta espiritualtasuna sustatzea zen. Arkitekturaren mempe zegoen, eta, elizetan, barrualdeko harrizko gainazal guztiak estaltzen zituen: hormak, gangak eta absideak.

Hauek ziren pinturaren ezaugarri nagusiak:

-Adierazkortasuna eta sinbolismoa. Giza irudiak estatikoa eta espiritualizatua da. Beraien eskuak eta begiak oso handiak ziren.

-Fortaltasuna. Irudiak eskematizatzeko joera dago. Perspektibarik ez dagoenez, lauak eta maiatuak dira.

-Oso kolore biziak. Irudiak ñabardurarik eta bolumenik gabe margotzen dira tzazu lodi eta bakunak eginez.

Margolan erromanikoetako bi gai nagusiak honako hauek dira:

-Pantokratorra. Kristo Maiestatikoa mandorla izeneko zirkulu edo obalo baten barruan, bedeinkapena ematen eta ebanjelioak eskuan.

-Ama birjinia. Mandorla baten barruan ageri da, Jesus haurra magelan dauka eta eskuineko eskuaz bedeinkapena ematen.

Erromanikoa Europan XI. eta XII. mendeetan arkitektura, eskultura eta margolaritza arloetan garatu zuten estilo artistikoa da.

VIII. eta IX. mendeetan gertaturiko inbasioak bukatu ondoren herri inbaditzaileak kultura bereganatu zuten. Mende hauetan sentimendu erlijioso-izpiritual sakona zegoen.

# data[].attributes.body
DBH 2B 7.TALDEA

idazkaria

JON OTAEGI: Monasterioak

laguntzailea

MAIDER MARTIN:Gizartea eta arkitektura

koordinatzailea

ZURIÑE PAVÓN:Gaztelu feudala + monarkia feudala

bozeramailea

EIDER CEA:
Ekonomia eta pinturak