# data[].attributes.headline
De metselrobot....handig in tijden van krappe arbeidsmarkt.

# data[].attributes.subject
De metselrobot....handig in tijden van krappe arbeidsmarkt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Meer robots ingezet op krappe arbeidsmarkt

# data[].attributes.attachment_link.description
Die stijging van het aantal robots heeft onder meer te maken met het personeelstekort.

# data[].attributes.attachment_link.title
vwo economie Levensloop extra oefenopgaven 2023

# data[].attributes.attachment_link.description
Gini coëfficiënt De Gini coëfficiënt is een getal, gebaseerd om de Lorenzcurve, om de inkomensongelijkheid uit te drukken. Je hoeft deze waarde niet zelf uit te rekenen. De formule is alleen bedoeld om je te laten zien wat het getal eigenlijk voorstelt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tabeltoelichting

Deze tabel bevat cijfers over de inkomens- en vermogensongelijkheid van huishoudens in Nederland. Er worden verschillende maten van ongelijkheid gegeven. Daarbij worden drie inkomensbegrippen (gestandaardiseerd primair inkomen, gestandaardiseerd bruto inkomen, gestandaardiseerd besteedbaar inkomen) onderscheiden en diverse achtergrondkenmerken van het huishouden.

Gegevens beschikbaar vanaf: 2011.

Status van de cijfers:
De cijfers voor 2011 t/m 2020 zijn definitief. De cijfers voor 2021 zijn voorlopig.

Wijzigingen per 19 oktober 2022:
Cijfers over 2020 zijn definitief en voorlopige cijfers over 2021 zijn toegevoegd.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Definitieve cijfers over 2021 en voorlopige cijfers over 2022 komen in het najaar van 2023 beschikbaar.

Toelichting onderwerpen

Maatstaven voor ongelijkheid

Ginicoëfficiënt

De Ginicoëfficiënt is een maatstaf voor ongelijkheid. De Ginicoëfficiënt wordt berekend door de helft van het gemiddelde absolute verschil in inkomen/vermogen tussen huishoudens te normaliseren. In een verdeling zonder negatieve waarden wordt daarbij gedeeld door het gemiddelde. In een verdeling met negatieve waarden is dat het gemiddelde van alle absolute waarden. De waarde van de Ginicoëfficiënt ligt zodoende altijd tussen 0 (volkomen gelijke verdeling) en 1 (volkomen ongelijke verdeling).

Kengetallen

Gemiddeld bedrag

Gemiddeld bedrag aan inkomen/vermogen van particuliere huishoudens.

Mediaan

Mediaan bedrag aan inkomen/vermogen van particuliere huishoudens.
De mediaan is het middelste bedrag wanneer alle huishoudens van laag naar hoog worden gesorteerd.

Totaal bedrag

Totale bedrag aan inkomen/vermogen van particuliere huishoudens.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ongelijkheid in inkomen en vermogen; huishoudens

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze tabel bevat cijfers over de inkomens- en vermogensongelijkheid van huishoudens in Nederland. Er worden verschillende maten van ongelijkheid gegeven. Daarbij worden drie inkomensbegrippen (gestandaardiseerd primair inkomen, gestandaardiseerd bruto inkomen, gestandaardiseerd besteedbaar inkomen) onderscheiden en diverse achtergrondkenmerken van het huishouden. Gegevens beschikbaar vanaf: 2011. Status van de cijfers: De cijfers voor 2011 t/m 2020 zijn definitief.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© Hollandse Hoogte

Vooral in de randgemeenten van de grote steden wonen relatief veel huishoudens met hogere inkomens. In de grote steden ligt het doorsnee gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van huishoudens doorgaans op een lager niveau. Dit geldt met name voor Groningen en Nijmegen, twee grote steden met relatief veel studenten. Dit meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers over inkomens van huishoudens per gemeente.

Het gestandaardiseerd inkomen is het besteedbaar inkomen gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden. De welvaartsniveaus van huishoudens zijn zo onderling vergelijkbaar gemaakt. Het doorsnee (oftewel mediane) inkomen is de middelste waarde als de inkomens van laag naar hoog worden gerangschikt: de helft van de huishoudens heeft meer, de andere helft heeft minder inkomen. Het gestandaardiseerde inkomen is in dit bericht uitgedrukt in het prijspeil van 2017. De details per gemeente betreffen cijfers over 2015.

Het doorsnee inkomen in de randgemeenten van de tien grootste steden is doorgaans hoger dan in de steden zelf. Dat geldt vooral voor Utrecht, Eindhoven, Nijmegen en Tilburg en in mindere mate voor Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Breda en Groningen. Voor Almere geldt het niet, daar wijkt het doorsnee inkomen minder af van het doorsnee inkomen van de randgemeenten. In acht van de tien grootste steden (behalve Breda en Almere) staat een groter deel van de huishoudens onderaan de inkomensladder dan landelijk. In Groningen is de oververtegenwoordiging in de lage inkomensgroepen het grootst. In veel randgemeenten van de grote steden worden juist meer huishoudens aan de bovenkant van de inkomensladder aangetroffen. Met name Wassenaar (randgemeente Den Haag) en Blaricum (randgemeente Almere) springen er uit.

Download CSV Toon tabelMediaan gestandaardiseerd inkomen, 2015 (prijspeil 2017)

Appingedam

21,7

Bedum

25,1

Bellingwedde

23,1

Boer Ten

25,9

Delfzijl

23,1

Groningen

18,4

Grootegast

24,2

Haren

29,1

Hoogezand+Sappemeer

21,8

Leek

24,3

Loppersum

24

Marum

24,7

Almere

25,3

Stadskanaal

21,8

Slochteren

25,4

Veendam

22,6

Vlagtwedde

22,6

Zeewolde

26,2

Winsum

24,8

Zuidhorn

26,1

Dongeradeel

22,6

Achtkarspelen

22,4

Ameland

24,2

Bildt het

22,9

Franekeradeel

23,2

Harlingen

22

Heerenveen

24

Kollumerland en Nieuwkruisland

23,1

Leeuwarden

21,4

Leeuwarderadeel

25,3

Ooststellingwerf

23,6

Opsterland

24,6

Schiermonnikoog

24,3

Smallingerland

23,2

Terschelling

23,8

Vlieland

22,6

Weststellingwerf

23,3

Assen

24,1

Coevorden

24,2

Emmen

22,7

Hoogeveen

23,1

Meppel

24,5

Littenseradiel

25,7

Almelo

22,2

Borne

26,2

Dalfsen

26,6

Deventer

24

Enschede

20,7

Haaksbergen

25,5

Hardenberg

24,4

Hellendoorn

25,2

Hengelo

23,7

Kampen

23,8

Losser

24,8

Noordoostpolder

24,4

Oldenzaal

24,8

Ommen

25,4

Raalte

25,8

Staphorst

25,6

Tubbergen

26,3

Urk

24,8

Wierden

27

Zwolle

24,3

Rijnwaarden

23,7

Aalten

24,5

Apeldoorn

25,3

Arnhem

21,7

Barneveld

26

Beuningen

26,5

Brummen

26

Buren

27,1

Culemborg

26,1

Doesburg

22,8

Doetinchem

24,4

Druten

25,8

Duiven

26,3

Ede

25,7

Elburg

25,1

Epe

25,1

Ermelo

26,7

Geldermalsen

28

Harderwijk

25,3

Hattem

25,9

Heerde

25,9

Heumen

28,7

Lochem

27,2

Maasdriel

26,4

Nijkerk

26,6

Nijmegen

20,3

Oldebroek

24,5

Putten

25,6

Renkum

27

Rheden

24,2

Rozendaal

36,7

Scherpenzeel

26,9

Tiel

24,2

Voorst

26,7

Wageningen

20,1

Westervoort

25

Winterswijk

23,6

Wijchen

26,3

Zaltbommel

26,2

Zevenaar

24,6

Zutphen

23,9

Nunspeet

25,5

Dronten

25

Neerijnen

26,9

Amersfoort

26,5

Baarn

27,5

Bilt De

29

Bunnik

31,2

Bunschoten

26,9

Eemnes

28,7

Houten

30

Leusden

29,6

Lopik

27,2

Montfoort

28,9

Renswoude

27,4

Rhenen

25,8

Soest

27,8

Utrecht

23,1

Veenendaal

24,9

Woudenberg

27,4

Wijk bij Duurstede

28

IJsselstein

27,6

Zeist

26,1

Nieuwegein

26,2

Aalsmeer

28,3

Alkmaar

25,3

Amstelveen

27

Amsterdam

21,6

Beemster

29,1

Bergen (NH.)

28,2

Beverwijk

24,7

Blaricum

31,2

Bloemendaal

34,7

Castricum

29,6

Diemen

23,3

Edam+Volendam

28,4

Enkhuizen

24,4

Haarlem

25,6

Haarlemmerliede en Spaarnwoude

29

Haarlemmermeer

28,2

Heemskerk

26,4

Heemstede

32,2

Heerhugowaard

26,2

Heiloo

29,9

Helder Den

23,7

Hilversum

25,6

Hoorn

24,9

Huizen

27,2

Landsmeer

29,5

Langedijk

27,3

Laren

32,3

Medemblik

25,8

Oostzaan

28,3

Opmeer

26,6

Ouder+Amstel

29,9

Purmerend

25,4

Schagen

26,5

Texel

25

Uitgeest

28,9

Uithoorn

27,2

Velsen

25,9

Weesp

26,3

Zandvoort

24,9

Zaanstad

24,5

Alblasserdam

25

Alphen aan den Rijn

26,9

Barendrecht

29,6

Drechterland

26,7

Brielle

29,1

Capelle aan den IJssel

24,8

Delft

20,5

Dordrecht

24

Gorinchem

24,3

Gouda

25,1

Gravenhage 's-

22,3

Hardinxveld+Giessendam

25,9

Hellevoetsluis

27,3

Hendrik+Ido+Ambacht

27,9

Stede Broec

25,3

Hillegom

26,4

Katwijk

26,1

Krimpen aan den IJssel

26,1

Leerdam

24,4

Leiden

22,4

Leiderdorp

28,3

Lisse

26,4

Maassluis

25,2

Nieuwkoop

28,2

Noordwijk

27,3

Noordwijkerhout

26,7

Oegstgeest

32,3

Oud+Beijerland

27,8

Binnenmaas

28

Korendijk

27,9

Oudewater

28,3

Papendrecht

26,9

Ridderkerk

25

Rotterdam

20,5

Rijswijk

25,1

Schiedam

22,6

Sliedrecht

24,8

Cromstrijen

28,2

Albrandswaard

29,9

Westvoorne

30,4

Strijen

27,7

Vianen

26,3

Vlaardingen

23,2

Voorschoten

30,1

Waddinxveen

26,4

Wassenaar

30,9

Woerden

28,2

Zoetermeer

26,2

Zoeterwoude

29

Zwijndrecht

24,9

Borsele

26,5

Goes

25,1

West Maas en Waal

26

Hulst

25,8

Kapelle

27,3

Middelburg

24,7

Giessenlanden

27,8

Reimerswaal

24,6

Zederik

27,5

Terneuzen

24,9

Tholen

24,6

Veere

27,5

Vlissingen

23,3

Lingewaal

27,1

Ronde Venen De

29,2

Tytsjerksteradiel

24,9

Aalburg

26,1

Asten

25,9

Baarle+Nassau

26,4

Bergen op Zoom

24,8

Best

28

Boekel

26,9

Boxmeer

26,4

Boxtel

25,7

Breda

24,7

Deurne

25,5

Pekela

21,6

Dongen

26,2

Eersel

28,3

Eindhoven

22,9

Etten+Leur

26

Geertruidenberg

25,7

Gilze en Rijen

25,9

Goirle

27,3

Grave

26,1

Haaren

29,1

Helmond

23,1

Hertogenbosch 's-

25,4

Heusden

26,4

Hilvarenbeek

28,7

Loon op Zand

26,3

Mill en Sint Hubert

25,9

Nuenen, Gerwen en Nederwetten

29,7

Oirschot

27,7

Oisterwijk

27,8

Oosterhout

25,6

Oss

25,2

Rucphen

25

Sint+Michielsgestel

28

Someren

25,8

Son en Breugel

29,7

Steenbergen

25,4

Waterland

29

Tilburg

22,1

Uden

25,6

Valkenswaard

25,4

Veldhoven

27,1

Vught

27,9

Waalre

30,1

Waalwijk

24,8

Werkendam

26,3

Woensdrecht

26,1

Woudrichem

26,9

Zundert

26,1

Wormerland

26,8

Onderbanken

24,7

Landgraaf

24

Beek

26,3

Beesel

24,5

Bergen (L.)

24,8

Brunssum

22,6

Gennep

25,6

Heerlen

21,1

Kerkrade

21,6

Maastricht

20,6

Meerssen

27,2

Mook en Middelaar

29,2

Nederweert

25,7

Nuth

26,1

Roermond

23,1

Schinnen

26,7

Simpelveld

24,8

Stein

25,4

Vaals

21,9

Venlo

23,1

Venray

25,3

Voerendaal

27,1

Weert

25,2

Valkenburg aan de Geul

24,9

Lelystad

23,8

Horst aan de Maas

26,5

Oude IJsselstreek

24

Teylingen

28,8

Utrechtse Heuvelrug

28,6

Oost Gelre

25,9

Koggenland

27,5

Lansingerland

30,4

Leudal

26,8

Maasgouw

26,5

Eemsmond

22,3

Gemert+Bakel

25,3

Halderberge

25,8

Heeze+Leende

29,1

Laarbeek

26,2

Marne De

22,8

Reusel+De Mierden

27,2

Roerdalen

26

Roosendaal

24,9

Schouwen+Duiveland

25,7

Aa en Hunze

26,6

Borger+Odoorn

24,6

Cuijk

24,8

Landerd

26,8

Wolden De

26,4

Noord+Beveland

25,3

Wijdemeren

28,8

Noordenveld

25,9

Twenterand

23,6

Westerveld

26

Sint Anthonis

27,3

Lingewaard

26,2

Cranendonck

26,6

Steenwijkerland

24

Moerdijk

26,3

Echt+Susteren

25,5

Sluis

25,1

Drimmelen

27,2

Bernheze

27,1

Ferwerderadiel

23,2

Alphen+Chaam

28,4

Bergeijk

27,4

Bladel

26,8

Gulpen+Wittem

25,7

Tynaarlo

28,1

Midden+Drenthe

25,6

Overbetuwe

26,8

Hof van Twente

26,1

Neder+Betuwe

24,7

Rijssen+Holten

24,9

Geldrop+Mierlo

25,9

Olst+Wijhe

25,9

Dinkelland

26,8

Westland

26,9

Midden+Delfland

30,4

Berkelland

25,1

Bronckhorst

26,2

Sittard+Geleen

23,6

Kaag

28,1

Dantumadiel

22,5

Zuidplas

28,2

Peel en Maas

25,9

Oldambt

21,9

Zwartewaterland

24,9

Sudwest-Fryslan

23,8

Bodegraven+Reeuwijk

28,4

Eijsden+Margraten

28

Stichtse Vecht

28,2

Menameradiel

25,1

Hollands Kroon

25,6

Leidschendam+Voorburg

27,5

Goeree+Overflakkee

26,2

Pijnacker+Nootdorp

29,9

Molenwaard

26,7

Nissewaard

25,7

Krimpenerwaard

26,6

Fryske Marren De

24,8

Gooise Meren

29,6

Berg en Dal

24,9

Meierijstad

26,4

Montferland

24,5

Menterwolde

23,5

Rozendaal en Bloemendaal aan kop

Het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van een huishouden bedroeg in 2015 in doorsnee 24,7 duizend euro. De gemeenten met het hoogste gestandaardiseerd besteedbaar inkomen bevinden zich veelal in het westen van het land. Met een doorsnee inkomen van 36,7 duizend euro was uitzondering Rozendaal (provincie Gelderland) in 2015 de koploper van Nederland. Op nummer twee stond Bloemendaal met een mediaan inkomen van 34,7 duizend euro, gevolgd door Laren en Oegstgeest (beide 32,3 duizend euro), op plaats vijf stond Heemstede (32,2 duizend euro). De vijf gemeenten met het laagste doorsnee inkomen waren Groningen (18,4 duizend euro), Wageningen (20,1 duizend euro), Nijmegen (20,3 duizend euro), Delft en Rotterdam (beide 20,5 duizend euro). In de provincies Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel en Limburg liggen naar verhouding de meeste gemeenten met een laag doorsnee inkomen.

Uitkeringen vormen inkomenspiek in vier grote steden

In de vier grote steden ligt de piek van de inkomensverdeling tussen de 14 tot 16 duizend euro. Deze groep bestaat vooral uit huishoudens met een uitkering (werkloosheid, bijstand, arbeidsongeschiktheid of pensioen) als belangrijkste inkomensbron. Rotterdam herbergt naar verhouding de grootste aantallen huishoudens met een inkomen tussen de 14 en 16 duizend euro, de piek is hier het hoogst. In Utrecht is de piek het laagst en minst puntig, wat aangeeft dat het aandeel Utrechtse huishoudens dat voornamelijk van een uitkering moet leven kleiner is dan in de drie andere grote steden. Wel is in Utrecht een piek zichtbaar bij de inkomensgroep tussen de 2 tot 4 duizend euro. Deze piek reflecteert het relatief grote aantal studenten in Utrecht dat rond moet komen van studiefinanciering.

Download CSV Toon tabelVerdeling gestandaardiseerd inkomen, 2015

Hogere inkomensongelijkheid in de vier grote steden

De inkomensongelijkheid in Nederland is relatief klein en kwam berekend met de Gini-coëfficiënt in 2015 uit op 0,29. In de vier grote steden lag de inkomensongelijkheid op een hoger niveau. In Amsterdam was de ongelijkheid het hoogst (0,37), gevolgd door Utrecht en Den Haag (respectievelijk 0,35 en 0,34). Dit komt doordat steden op inkomensvlak vaak een meer gemêleerde bevolking hebben dan minder stedelijke gemeenten. In Amsterdam wonen relatief veel huishoudens met lage inkomens, maar tegelijk ook veel huishoudens die bovenaan de inkomensladder staan. In Utrecht dragen met name de grote aantallen studenten met weinig inkomen bij aan de hogere Gini-coëfficiënt. In Rotterdam is de inkomensongelijkheid het laagst van de vier grote steden (Gini-coëfficiënt van 0,31). Naar verhouding wonen in Rotterdam weinig huishoudens met een hoog inkomen en is het aandeel met weinig inkomen groter dan in drie andere grote steden.

Verschillen in inkomensverloop

Het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van een huishouden bedroeg in 2016 in doorsnee 25,5 duizend euro. Afgezien van de trendbreuk, komt het doorsnee gestandaardiseerd inkomen in 2016 op vrijwel hetzelfde niveau uit als bij aanvang van de crisis en ligt daarmee hoger dan in het begin van deze eeuw. Landelijk gezien was het doorsnee inkomen in 2015 nog 0,4 procent lager dan in 2011. Voor de tien grote steden kwam het verschil in doorsnee inkomen tussen 2011 en 2015 uit op minder dan 3 procent. De daling in het landelijke doorsnee inkomen tot en met 2013 en het daaropvolgende herstel is ook van toepassing op de grote steden. Rotterdam, Den Haag, Tilburg, Groningen en Nijmegen blijven daarbij wel iets achter op de rest.

Download CSV Toon tabelInkomen in de 10 grootste steden, prijspeil 2017

Bronnen

# data[].attributes.attachment_link.title
Hogere inkomens vooral in randgemeenten grote steden

# data[].attributes.attachment_link.description
Vooral in de randgemeenten van de grote steden wonen relatief veel huishoudens met hogere inkomens. In de grote steden ligt het doorsnee gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van huishoudens doorgaans op een lager niveau. Dit geldt met name voor Groningen en Nijmegen, twee grote steden met relatief veel studenten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een diagram van het algemeen evenwicht op de goederenmarkt van

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Examenvideo's zijn ook los te bestellen, ideaal voor bij de schoolexamens!

Elk examenonderwerp van een vak wordt voor jou apart uitgelegd in korte, heldere video's. Animaties ondersteunen hierbij het begrijpen van de leerstof. Ideaal wanneer je behoefte hebt aan extra uitleg of bij de voorbereiding op de schoolexamens!

Bekijk ons volledige aanbod in onze webshop >

# data[].attributes.attachment_link.description
Elk examenonderwerp van een vak wordt voor jou apart uitgelegd in korte, heldere video's. Animaties ondersteunen hierbij het begrijpen van de leerstof. Ideaal wanneer je behoefte hebt aan extra uitleg of bij de voorbereiding op de schoolexamens! Bekijk ons volledige aanbod in onze webshop >

# data[].attributes.body
Hoe kunnen we omgaan met de druk op de arbeidsmarkt?

# data[].attributes.headline
Vergrijzing zet arbeidsmarkt onder druk.

# data[].attributes.subject
Vergrijzing zet arbeidsmarkt onder druk.

# data[].attributes.headline
Meer inkomen geen prikkel om te gaan werken.

# data[].attributes.subject
Meer inkomen geen prikkel om te gaan werken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat zou het mooi zijn als mensen met een bijstandsuitkering een beloning krijgen als ze (meer) gaan werken. Een parttime baantje zou al heel fijn zijn. De gemeente Tilburg vond het wel het proberen waard en begon in september vorig jaar een proef.

De uitdaging van de gemeente aan de ongeveer 6500 bijstandsgerechtigden luidde simpel: vind werk en u krijgt van ons een extraatje. Best een aardig extraatje voor mensen die het niet breed hebben: de afgesproken premie bedroeg 25 procent van de uit werk verkregen inkomsten per maand. Lukt het met werk vinden, dan heb je dus bijstand, salaris, plus een bonusje over dat salaris. Tilburgers in de bijstand mochten zoveel uren werken als ze wilden of konden, ze behielden hoe dan ook hun uitkering. Fanatieke werkvinders konden tot ruim 2600 euro per kalenderjaar bijverdienen.

Kónden, want de proef is stopgezet. De financiële prikkel bleek voor veel mensen in de bijstand geen extra stimulans om parttime te gaan werken, concludeerde het Tilburgse college. Slechts 6 procent van de doelgroep kwam in de proefperiode aan de bak. "Dat is natuurlijk jammer", zegt Esmah Lahlah, wethouder bestaanszekerheid en arbeidsparticipatie van de gemeente Tilburg.

Lahlah: "De aanname dat het succes van een financiële prikkel afhangt is misschien ook wel te kort door de bocht. Er zijn meerdere redenen die het succes in de weg hebben gestaan. Mensen zijn bijvoorbeeld bang om minder over te houden dan daarvoor."

Wantrouwen

Sinds de toeslagenaffaire lijkt er bovendien meer wantrouwen te zijn onder burgers die aanspraak kunnen maken op een extraatje van de overheid. Inwoners willen graag dat er iemand meekijkt om ervoor te zorgen dat ze er financieel niet op achteruit gaan als ze parttime gaan werken, merkten ze in Tilburg. Lahlah: "We houden er in Nederland een complexe systematiek op na, inwoners weten niet waar ze aan toe zijn."

Het stopzetten van het bijverdien-experiment roept wel de vraag op wanneer zoiets dan wél zou lukken. Als het in de huidige arbeidsmarkt niet lukt, lukt het dan ooit? "Er is vraag, er is aanbod en toch vindt het elkaar niet. Dat frustreert mij natuurlijk als wethouder", erkent Lahlah. "Toch gaan wij op zoek naar nieuwe manieren om de inwoners van Tilburg die in de bijstand zitten aan een baan te helpen. Want deze mensen mogen dan soms kwetsbaar zijn, ze zijn ook talentvol."

Een gegarandeerd minimuminkomen

Wellicht kan de gemeente Tilburg hoop putten uit vergelijkbare proeven en onderzoeken, die succesvol bleken. Zo heeft hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid Ruud Muffels van Tilburg University tussen 2017 en 2019 meegewerkt aan een soortgelijk experiment in zes Nederlandse gemeenten. Toen bleek belonen soms effectief: "Als je gaat werken vanuit de bijstand houd je daar normaal gesproken netto niets aan over", zegt Muffels. "Maar als je er wel iets aan kunt verdienen, bleken mensen sneller bereid om te gaan werken."

De bijstand verlaten voor een baan blijft moeilijk, weet ook Muffels. Deze doelgroep heeft niet voor niets vaak langdurig een uitkering: "Het gaat vaak om mensen die kampen met gezondheidsproblemen, sociale problemen of mensen met geen of een lage opleiding."

Door de bank genomen komt zo'n 10 procent van de bijstandsgerechtigden weer aan werk, stelt Muffels. "Nu de arbeidsmarkt zo krap is, loopt dat op tot 20 procent of meer. Dit is dus wel het moment voor zo'n premie-proef."

Dat vinden ze in Wageningen ook. Daar besloot de gemeente onlangs om een bijverdienexperiment - vrijwel identiek aan dat in Tilburg - wegens succes te verlengen. "Het aandeel parttime werkenden in Wageningen nam goed toe", laat een specialist van de gemeente weten. "Het percentage parttime werkenden in de bijstand ligt landelijk rond de 8 à 9 procent. In Wageningen was dit na het eerste jaar van het stimuleringsproject al gestegen naar circa 15 procent."

Waarom het in de ene gemeente anders uitpakt dan in de andere kan aan veel factoren liggen, denkt hoogleraar Muffels: "Het zijn complexe regelingen. Wellicht is dat in Wageningen beter georganiseerd."

Lees ook:

Gemeenten testen een participatie-inkomen, zodat meer mensen meedoen op de arbeidsmarkt

Wellicht helpt een andere aanpak bijstandsgerechtigden vooruit. Dus testten gemeenten het participatie-inkomen. En dat lijkt te werken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zelfs als het geld oplevert, gaan weinig mensen met een uitkering aan het werk

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat zou het mooi zijn als mensen met een bijstandsuitkering een beloning krijgen als ze (meer) gaan werken. Een parttime baantje zou al heel fijn zijn. De gemeente Tilburg vond het wel het proberen waard en begon in september vorig jaar een proef.

# data[].attributes.body
Indicatoren die de toestand op de arbeidsmarkt weergeven.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hier vindt u de meest actuele kwartaalcijfers over de stand van de arbeidsmarkt. Daarnaast publiceert het CBS maandcijfers over onder meer werkenden, werklozen en cao-lonen.

Hier vindt u de meest actuele maandcijfers over de stand van de arbeidsmarkt. Daarnaast publiceert het CBS kwartaalcijfers over onder meer werkenden, werklozen, cao-lonen, spanning op de arbeidsmarkt, banen en vacatures.
Toon maandcijfers

Laatste wijziging cijfers:

# data[].attributes.attachment_link.description
Actuele cijfers over de arbeidsmarkt: werkloosheid, arbeidsdeelname, lonen, vacatures, banen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het kabinet gaat experimenteren met bonussen voor leraren en schoolleiders die meer uren gaan werken. Het onderwijs kampt met grote personeelstekorten en met het extraatje hoopt het kabinet daar iets aan te kunnen doen.

Binnen de proef wordt geëxperimenteerd met meerdere soorten bonussen, schrijft minister Dennis Wiersma (Primair en Voortgezet Onderwijs) in een brief aan de Tweede Kamer. De Kamer had in een motie om zulke bonussen gevraagd.

Het kan gaan om een bonus voor mensen die fulltime gaan werken of onderwijspersoneel dat drie of vier dagen gaat werken in plaats van twee. De hoogte van het extraatje is nog niet bekend.

"Je werkt je als leraar een slag in de rondte om leerlingen goed les te geven", zegt Wiersma. "Dat is pittig nu het steeds moeilijker is om voldoende collega's te vinden. Dat maakt dat we alle zeilen moeten bijzetten." De minister ziet de bonus als een van de oplossingen om onderwijspersoneel - dat vaak parttime werkt - aan te sporen tot extra uren.

Scholen die aan het experiment meedoen, moeten de bonus zelf betalen. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaat ze helpen met het kiezen van een bonusvariant en de uitwerking van dit idee. In het voorjaar verwacht minister Wiersma de eerste resultaten van de proef te kunnen delen, zodat hij die kan gebruiken in het volgende schooljaar. Schoolbesturen kunnen zich tot december aanmelden bij het ministerie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Proef met extraatje voor leraren die meer uren gaan werken

# data[].attributes.attachment_link.description
Het kabinet gaat experimenteren met bonussen voor leraren en schoolleiders die meer uren gaan werken. Het onderwijs kampt met grote personeelstekorten en met het extraatje hoopt het kabinet daar iets aan te kunnen doen. Binnen de proef wordt geëxperimenteerd met meerdere soorten bonussen, schrijft minister Dennis Wiersma (Primair en Voortgezet Onderwijs) in een brief aan de Tweede Kamer.

# data[].attributes.attachment_link.title
De belangrijkste economische grafiek van deze eeuw gaat over vergrijzing

# data[].attributes.attachment_link.description
Aan klimaat en biodiversiteit kunnen we nog iets doen, maar de vergrijzing is min of meer een vaststaand feit. We zullen er echt mee moeten dealen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Er was eens de belofte van een goed pensioen. Als je jaar in jaar uit premie zou afdragen, kon je na je 65e rekenen op een gegarandeerd inkomen. Maar wat is die belofte nog waard, nu veel pensioenfondsen gaan korten op de uitkeringen?

# data[].attributes.attachment_link.title
Gevangenendilemma en Nash evenwicht - (economie uitleg)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Roompot moet afwachten of het branchegenoot Landal mag overnemen. Kartelwaakhond ACM wil verder onderzoek doen naar de gevolgen van de deal, voordat het eventueel toestemming geeft. Dat heeft de organisatie maandag bekendgemaakt.

Roompot en Landal maakten in juni bekend dat ze samen verder willen. Het zijn respectievelijk de grootste en een na grootste aanbieder van vakantieparken in Nederland. Daarnaast zijn ze de grootsten in het aanbieden van diensten voor andere parken, bijvoorbeeld de verhuur, marketing en beheer van vakantiewoningen.

Als beide bedrijven samen zouden gaan, krijgen ze mogelijk een te sterke positie. ACM vraagt zich daarom af of Roompot na de overname de prijzen van vakantiehuizen en diensten aan andere parken kan verhogen of de kwaliteit kan verminderen.

ACM wil nu van Roompot en Landal weten of ze voorgenomen deal inderdaad willen doorzetten. Zo ja, dan moeten ze hiervoor een vergunning aanvragen. De mededingingsautoriteit gaat dan onderzoeken of er genoeg concurrentie overblijft in de markt. Daarbij kijkt het vooral naar de gevolgen voor de consumenten.

# data[].attributes.attachment_link.title
ACM trapt op de rem bij overname Landal door Roompot

# data[].attributes.attachment_link.description
Roompot moet afwachten of het branchegenoot Landal mag overnemen. Kartelwaakhond ACM wil verder onderzoek doen naar de gevolgen van de deal, voordat het eventueel toestemming geeft. Dat heeft de organisatie maandag bekendgemaakt. Roompot en Landal maakten in juni bekend dat ze samen verder willen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© Hollandse Hoogte / Novum RegioFoto

De arbeidsproductiviteit van de commerciële sector is in het coronajaar 2020 met 1,8 procent afgenomen ten opzichte van 2019. Dit is veruit de grootste afname sinds de kredietcrisis (2009). In de industrie en de handel nam de arbeidsproductiviteit wel toe. Dit meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers.

De arbeidsproductiviteit is de toegevoegde waarde per gewerkt uur. In ontwikkelde economieën is de toename van de arbeidsproductiviteit op de lange termijn de belangrijkste bron van economische groei. In 2020 nam de toegevoegde waarde van de commerciële sector af met 5 procent, terwijl het aantal gewerkte uren met 3,2 procent afnam. De commerciële sector omvat alle bedrijfstakken behalve de overheid, het onderwijs en de handel van onroerend goed inclusief eigen woningbezit. De omvang bedroeg 80 procent van de totale toegevoegde waarde in 2020.

Download CSV Toon tabelArbeidsproductiviteit commerciële sector

2009

-2,4

2010

2,2

2011

0,9

2012

-0,4

2013

0,8

2014

0,7

2015

0,6

2016

-0,1

2017

0,6

2018

-0,2

2019

0,0

2020

-1,8

Positieve bijdragen van handel en industrie

Binnen de commerciële sector waren er duidelijke verschillen in productiviteit. De bedrijfstakken die te maken kregen met sluiting of op een laag pitje draaiden, droegen negatief bij aan de productiviteitsontwikkeling. Dit waren de horeca, cultuur en recreatie, overige diensten en overige zakelijke dienstverlening, waaronder de reisbranche en beveiliging. Ook de gezondheidszorg en de transport droegen negatief bij.

De productiviteitsbijdrage was wel positief bij de handel en industrie. Heel kleine groei was er ook bij de zakelijke diensten. Bij de informatie en communicatie en de financiële dienstverlening bleef de bijdrage aan de productiviteitsgroei op 0. Deze nulgroei was het resultaat van een negatieve autonome eigen groei en een positief verschuivingseffect. Doordat deze bedrijfstakken gemiddeld productiever zijn, en hun aandeel in de gewerkte uren toenam, geeft dit verschuivingseffect een positieve bijdrage aan de totale productiviteitsgroei. Echter, deze werd opgeheven door de daling van de eigen arbeidsproductiviteit. De horeca, cultuur, zakelijke dienstverlening en overige dienstverlening droegen sterk negatief bij aan de ontwikkeling van de productiviteit. De negatieve bijdrage werd gedempt doordat er in deze minder productieve bedrijfstak ook minder uren werd gewerkt in 2020.

Download CSV Toon tabelBijdrage aan arbeidsproductiviteitsgroei commerciële sector

Horeca, cultuur, overige
zakelijke diensten, overige diensten

-1,86

0,69

Landbouw, delfstoffenwinning,
energie, water en bouw

-0,02

-0,03

Informatie en communicatie,
financiële dienstverlening

-0,45

0,47

Productiviteit neemt af door multifactorproductiviteit en lagere bezettingsgraad

De afname van de arbeidsproductiviteit wordt vooral bepaald door een negatieve multifactorproductiviteit. Dit is het gedeelte van de volumegroei dat niet wordt bepaald door de groei van arbeid of kapitaal. Deze multifactorproductiviteit nam af met 3,7 procent, een sterke daling. Daartegenover stonden stijgingen van kapitaal (1,1 procent) en arbeidscompositie (0,8 procent). Dus meer kapitaal, zoals machines en computers, en gekwalificeerd personeel werden ingezet, maar dit was niet voldoende om de algehele productiviteit te laten stijgen. Sterk bepalend in het coronajaar is de afname van de bezettingsgraad. Het effect hiervan komt terug in de multifactorproductiviteit. Ook in de industrie was dit het geval: hoewel de arbeidsproductiviteit daar toenam, daalde de multifactorproductiviteit.

Bronnen

Relevante links

# data[].attributes.attachment_link.description
De arbeidsproductiviteit van de commerciële sector is in het coronajaar 2020 met 1,8 procent afgenomen ten opzichte van 2019. Dit is veruit de grootste afname sinds de kredietcrisis (2009). In de industrie en de handel nam de arbeidsproductiviteit wel toe. Dit meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers.

# data[].attributes.attachment_link.title
NOS Journaal gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
Met het laatste nieuws, gebeurtenissen van nationaal en internationaal belang en de weersverwachting.

# data[].attributes.body
De antwoorden van de laatste opgaven van ieder hoofdstuk.

# data[].attributes.body
De situatie op de arbeidsmarkt in oktober 2020.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hier vindt u de meest actuele kwartaalcijfers over de stand van de arbeidsmarkt. Daarnaast publiceert het CBS maandcijfers over onder meer werkenden, werklozen en cao-lonen.

Hier vindt u de meest actuele maandcijfers over de stand van de arbeidsmarkt. Daarnaast publiceert het CBS kwartaalcijfers over onder meer werkenden, werklozen, cao-lonen, spanning op de arbeidsmarkt, banen en vacatures.
Toon maandcijfers

Laatste wijziging cijfers:

# data[].attributes.attachment_link.description
Actuele cijfers over de arbeidsmarkt: werkloosheid, arbeidsdeelname, lonen, vacatures, banen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nadat je de basis redelijk beheerst is het van belang om te trainen met examens.
Daarbij moet je proberen steeds minder te bladeren en kritisch te zijn op je eigen formuleringen. Oefen in het opschrijven van complete antwoorden en redeneringen en niet alleen in steekwoorden!
Bekijk ook eens goed de pagina ' vragen technisch benaderen '.

Bij de examentraining kun je gebruik maken van om je op weg te helpen.
Uiteraard zijn de opgaven voorzien van de originele correctievoorschriften: bedenk echter dat die een antwoord op hoofdlijnen geven bedoeld voor docenten.

Op deze pagina zijn enkele havo-examenopgaven opgenomen om 'rustig te beginnen'.
Ophavo.economielokaal.nl kun je nog meer examenopgaven van dit niveau vinden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nadat je de basis redelijk beheerst is het van belang om te trainen met examens. Daarbij moet je proberen steeds minder te bladeren en kritisch te zijn op je eigen formuleringen. Oefen in het opschrijven van complete antwoorden en redeneringen en niet alleen in steekwoorden! Bekijk

# data[].attributes.attachment_link.description
dreschler.net is een website voor leerlingen economie

# data[].attributes.attachment_link.description
Silicon Valley zet wereldwijd de arbeidsmarkt op zijn kop. De nieuwe werker is geen kantoorslaaf, maar klikt gewoon even voor een klus. Laten we de klussers spartelen of bieden we ze vaste poldergrond?

# data[].attributes.body
Zie jij hem al aankomen.....nee, sinterklaas is al een weekje in Nederland

# data[].attributes.attachment_link.description
De Conjunctuurklok laat de stand en het verloop van de Nederlandse conjunctuur zien.

# data[].attributes.body
Hebben we de conjunctuur goed voorspeld (conjunctuurbekerstrijd)?

# data[].attributes.attachment_link.description
In het derde kwartaal groeide de economie met 0,7 procent. Op jaarbasis was er een groei van 2,4 procent. En daarmee groeien we harder dan veel andere Europese landen.

# data[].attributes.body
De opgaven en onderwerpen die in de studieplanner worden aangegeven komen in ieder geval in de lessen economie aan de orde. Succes de komende periode!!!

# data[].attributes.body
het acht uur journaal van 11/11

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

# data[].attributes.body
uitleg en toepassing van de begrippen rond speltheorie

# data[].attributes.body
In dit deel van de padlet vinden jullie de antwoorden van de module arbeid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Gebruik het lesmateriaal Samenwerken & Onderhandelen van economielokaal. Het staat iedereen vrij dit materiaal naar eigen wens aan te passen.

# data[].attributes.body
Deze padlet bevat de studiewijzer en de handleiding voor jullie po voor de tweede periode. Succes!!!