# data[].attributes.body
Najczęstsze błędy językowe

1. Moi Drodzy, ostatnią lekcję poświęcimy kulturze języka.
2. Przypomnijcie sobie pojęcie normy językowej. Zwróćcie też uwagę na różne rodzaje błędów, które zdarza się nam popełniać.

# data[].attributes.attachment_link.title
Co każdy powinien wiedzieć o poprawności językowej?

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter:
fotografia współczesna; kultura osobista i jej związek z kulturą języka; polecenie odwołujące się do wiedzy ucznia; Rozdział: Do przeczytania pojęcie kultury języka, normy językowej, normy skodyfikowanej, normy zwyczajowej, normy wzorcowej i normy użytkowej (potocznej); tabela ilustrująca d…

# data[].attributes.body
List motywacyjny

1. Czy już wiesz, kim zostaniesz w przyszłości? Przed Tobą długa edukacja, podczas której starannie przygotujesz się do wykonywania określonego zawodu. Jednak już teraz warto dowiedzieć się, na co zwrócić uwagę i jakich dokonać wyborów, by w dorosłym życiu zdobyć wymarzoną pracę.
2. Nauczysz się:

omówisz przebieg edukacji w Polsce;

nazwiesz umiejętności ważne dla pracodawców;

rozpoznasz elementy i funkcje CV oraz listu motywacyjnego;

samodzielnie skonstruujesz CV i list motywacyjny.

3. Obejrzyjcie film i przyjrzyjcie się ćwiczeniom (link do nich znajduje się pod filmem).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
RNWZuUW12Yv0u 1

Jeśli korzystasz z czytnika ekranu NVDA, przełącz go w tryb formularza. Film omawiający kompetencje wymagane na rynku pracy oraz proces rekrutacji. Czas trwania filmu 7 minut 41 sekund

# data[].attributes.attachment_link.description
Film edukacyjny omawia oczekiwania na rynku pracy i trudny problem wyboru zawodu

# data[].attributes.body
2. Wiadomości na temat życiorysu i CV znajdziecie też w podręczniku na stronie 276.

# data[].attributes.body
Życiorys, CV

1. Szanowni Absolwenci, we współczesnym świecie jednym z najbardziej cenionych atutów człowieka jest umiejętność zaprezentowania samego siebie, czyli sztuka autoprezentacji. Jej ważnymi elementami są: wygląd (schludny ubiór, stosowna fryzura), zachowanie (odpowiednie do sytuacji), sposób wypowiadania się i uczestniczenia w rozmowie. Autoprezentacji służą też takie gatunki wypowiedzi, jak życiorys, CV i list motywacyjny, dwa ostatnie redagujemy, gdy ubiegamy się o przyjęcie do pracy. Zapoznajcie się z materiałami w epodręczniku.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
4. Podsumowanie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Fonetyka - przygotowanie do egzaminu ósmoklasisty

# data[].attributes.attachment_link.description
Fonetyka przygotowanie do egzaminu ósmoklasisty Podstawy Podstawy Fonetyka to dział gramatyki zajmujący się badaniem dźwięków mowy (głosek) i ich opisem. najważniejsze pojęcia Głoska - najmniejszy dający się usłyszeć dźwięk mowy. Litera - graficzny zapis głoski. (liczba liter i

# data[].attributes.body
Fonetyka - powtórzenie wiadomości cz. 2.

1. Drodzy Ósmoklasiści, czas na ciąg dalszy fonetycznych zmagań.  Dzisiaj przypomnimy sobie: jak dzielić wyrazy, na czym polega akcent wyrazowy i jakie upodobnienia pod względem dźwięczności występują w języku polskim.
2. Podstawowe informacje znajdziecie w podręczniku na stronach 251, 252 i 253.
3. Dobrym uzupełnieniem wiadomości będzie lekcja w epodęczniku. Dla chętnych ćwiczenia: 7, 8 i 9;)

# data[].attributes.attachment_link.description
Powiedz głośno następujące wyrazy: parasol, katastrofa, przedstawienie. Wyróżnij sylaby akcentowane w podanych przysłowiach: Zapisz tutaj lub w zeszycie, które sylaby są akcentowane. Akcent umożliwia słuchającym wyłowienie pojedynczych wyrazów w potoku słów. Kiedy nie znasz dobrze jakiegoś języka, podczas słuchania wydaje się, że w ogóle nie słychać pojedynczych wyrazów.

# data[].attributes.body
Fonetyka - powtórzenie wiadomości cz. 1.

1. Szanowni Państwo, na najbliższych dwóch lekcjach powtórzymy podstawowe wiadomości dotyczące fonetyki. Zaczniemy od przypomnienia sobie, czym litery różnią się od głosek, samogłoski od spółgłosek, głoski ustne od nosowych, głoski dźwięczne od bezdźwięcznych, a spółgłoski twarde od miękkich. W tym celu przeczytajcie Przypomnienie ze strony 250 naszego podręcznika.
2. Wykonajcie też ćwiczenie 1.(polega na przeczytaniu jednego akapitu) z epodręcznika, które odświeży Wasza wiedzę na temat procesu powstawania dźwięków mowy.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Jak napisać podanie?

1. Ósmoklasistki i Ósmoklasiści, zapiszcie temat w zeszytach ;)
2. Zapoznajcie się z informacjami na temat podania . Znajdziecie je w podręczniku na stronie 244.
3. Przeanalizujcie przykładowe podanie i zapoznajcie się ze słownictwem typowym dla tej formy wypowiedzi. Podręcznik, strony 244 i 245.
4. Zaglądamy do epodręcznika. Powtarzamy wiadomości i wykonujemy ćwiczenia;)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zapisz, tutaj lub w zeszycie, z jaką prośbą możesz zwrócić się do wymienionych instytucji.

Napisz podanie o przyjęcie do wybranej przez ciebie szkoły ponadpodstawowej. Nie zapomnij o znalezieniu i umieszczeniu odpowiednich informacji (np. adresu szkoły).

# data[].attributes.attachment_link.description
Zapisz, tutaj lub w zeszycie, z jaką prośbą możesz zwrócić się do wymienionych instytucji. Napisz podanie o przyjęcie do wybranej przez ciebie szkoły ponadpodstawowej. Nie zapomnij o znalezieniu i umieszczeniu odpowiednich informacji (np. adresu szkoły).

# data[].attributes.body
5. Zapoznajcie się z wierszem Andrzeja Bursy Nauka chodzenia oraz z informacją na temat poetów przeklętych (podręcznik, strony 242 i 243).

# data[].attributes.body
Co o postawie wobec życia mówi ułożenie naszego kręgosłupa?

1. Zapiszcie temat w zeszytach, czas na literacki piątek.
2. Zadanie na dziś: czytać i myśleć, myśleć i czytać.
3. Przypomnijcie sobie wiersz Stanisława Barańczaka Żeby ci czasem nie zaszkodziło (podręcznik, strona 66).
4. Przeczytajcie fragment powieści Nancy H. Kleinbaum Stowarzyszenie umarłych poetów.

# data[].attributes.body
3. Przeczytajcie fragment powieści Alchemik Paulo Coelho (strona 238 w podręczniku).
4. Odpowiedzcie w zeszytach na dwa pytania:
a) Jaki zawód chciałabyś/chciałbyś wykonywać w przyszłości?
b) Z jakiego powodu wybrałaś/wybrałeś to zajęcie?

# data[].attributes.body
Iść własną drogą

1. Marzyciele, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Rozpoczniemy od przypomnienia sobie cech przypowieści. Przeczytajcie definicję tego gatunku literackiego. Znajdziecie ją w podręczniku na stronie 309. Przy okazji warto zajrzeć do Repetytorium i odświeżyć sobie podstawowe wiadomości na temat Małego Księcia. W ramach powtórki można odwiedzić (niekoniecznie teraz, niekoniecznie dzisiaj) poniższą stronę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielokrotnie na przestrzeni wieków przedmiotem zainteresowania naukowców, filozofów, artystów, zwykłych ludzi był człowiek w relacji do Ziemi - Błękitnej Planety, zarówno tej utożsamianej z najbliższym otoczeniem, jak i tej będącej synonimem Kosmosu.

A czy tobie zdarzyło się/zdarza się zastanawiać nad tym, jaki jest twój stosunek do przestrzeni, w której mieszkasz, a także do tej przestrzeni położonej dalej, odległej, nieznanej.

Jaki jest sens, że urodziłaś/urodziłeś się i żyjesz na tej Ziemi? Jak się czujesz w swoim świecie? Jak często wydaje ci się, że jesteś panią/panem tego miejsca? A może czujesz się zagubioną jednostką poszukującą swojej wymarzonej planety, na której wreszcie będzie mogła być sobą?

Antoine'a de Saint‑Exupéry'ego 1) Przeczytaj powieść Mały Ksiażę Antoine'a de Saint‑Exupéry'ego .

2) Zbierz informacje - w odniesieniu do różnych źródeł (np. albumu, gazety, internetu) - na temat róży i rozmaitych odmian tego kwiatu. Następnie wypisz nazwy najpiękniejszych - twoim zdaniem - gatunków róż.

3) Stwórz krótki poradnik hodowcy róż. W swojej wypowiedzi zwróć uwagę na niezbędne informacje dotyczące właściwej uprawy tych kwiatów: miejsce nasadzeń, obfitość nawilżania, nawożenia, odpowiednie sąsiedztwo.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Antoine de Saint-Exupéry

francuski pisarz i dziennikarz, humanista. Urodził się w Lyonie [czyt.: ljonie], w rodzinie hrabiowskiej. Pisywał wiersze, tworzył oryginalne projekty, m.in. rowerolotu. Exupéry studiował na Wydziale Architektury paryskiej Akademii Sztuk Pięknych. W czasie studiów opatentował wiele rozwiązań w zakresie budowy silników samolotowych i pilotażu. Od dzieciństwa pasjonował się lotnictwem. W wieku 12 lat po raz pierwszy leciał samolotem, a już po 9 latach zdobył uprawnienia pilota cywilnego i rok później - wojskowego. Pracował jako pilot‑oblatywacz, odbywał regularne loty pocztowe i długodystansowe, próbował pobić rekord lotu bez międzylądowań na trasie Paryż‑Sajgon. Uległ jednak wypadkowi na Pustyni Libijskiej - części Sahary w Afryce Północnej. Exupéry zyskał uznanie jako korespondent podczas wojny domowej w Hiszpanii (1936-1937), zachwycił czytelników drobiazgowością opisów i głębią filozoficznych komentarzy. Wszystkie te doświadczenia wyraźnie wpłynęły na jego twórczość. Sam podkreślał, że literatura musi z życia wypływać i życie determinować. Podczas II wojny światowej latał w dywizjonie rozpoznawczym pod dowództwem amerykańskim. Został w czasie misji fotografowania niemieckich wojsk stacjonujących w pobliżu Lyonu we Francji.

Exupéry jest autorem następujących tekstów: Poczta na Południe (1928), Nocny lot (1931), Ziemia, planeta ludzi (1939), Pilot wojenny (1942), List do zakładnika (1943), Mały Książę (1943), Twierdza (1944).

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Antoine de Saint‑Exupéry, kiedy pisał Małego Księcia, nie przypuszczał, że ta nieobszerna książka zdobędzie światową popularność. Warto pamiętać, że Antoine de Saint‑Exupéry jest także autorem ilustracji do tego dzieła. Powieść doczekała się bardzo licznych tłumaczeń. O niewątpliwej wyjątkowości utworu Exupéry'ego świadczy także fakt, że - mimo upływu lat - pozostaje on wciąż aktualny dla czytelników w różnym wieku w 1974 roku zekranizował powieść.

Co ciekawe, historia Małego Księcia doczekała się licznych literackich kontynuacji, które także są dowodem wielkiej sławy tekstu Antoine'a de Saint‑Exupéry'ego. Wystarczy tutaj wskazać tylko kilka przykładów: Jeana‑Pierre'a Dawidtsa Alejandra Guillerma Roemmersa Mały Książę i Róża (1991) Krzysztofa Wiczkowskiego, Mały Książę Odnaleziony (1997) Jeana‑Pierre'a Dawidtsa czy Powrót Młodego Księcia (2000) Alejandra Guillerma Roemmersa .

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

XVI
Siódmą planetą była Ziemia. [...] Liczy sobie stu jedenastu królów (nie pomijając oczywiście królów murzyńskich), siedem tysięcy geografów, dziewięćset tysięcy bankierów, siedem i pół miliona pijaków, trzysta jedenaście milionów próżnych - krótko mówiąc: około dwóch miliardów dorosłych. Aby łatwiej wam było pojąć, jak wielka jest Ziemia, powiem wam, że przed wynalezieniem elektryczności trzeba było zatrudniać na wszystkich sześciu kontynentach całą armię latarników, złożoną z czterystu sześćdziesięciu dwóch tysięcy pięciuset jedenastu osób. To był wspaniały widok - gdy się patrzyło z pewnej odległości. Ruchy tej armii były podobne do baletu. Pierwsi zaczynali pracę latarnicy Nowej Zelandii i Australii, którzy potem szli spać. Następnie do tańca wstępowali latarnicy Chin i Syberii. I oni po pewnym czasie kryli się za kulisami. Wtedy przychodziła kolej na latarników Rosji i Indii. Potem Afryki i Europy. Potem Ameryki Południowej. Następnie Ameryki Północnej. I nigdy nie pomylono porządku wchodzenia na scenę. To było wspaniałe.
Tylko latarnik jedynej lampy na Biegunie Północnym i jego kolega latarnik jedynej lampy na Biegunie Południowym prowadzili niedbałe i próżniacze życie: pracowali dwa razy w roku.
[...]
XXI
- Zaczynam rozumieć - powiedział Mały Książę. - Jest jedna róża... zdaje mi się, że ona mnie oswoiła...
- To możliwe - odrzekł lis. - Na Ziemi zdarzają się różne rzeczy...
- Och, to nie zdarzyło się na Ziemi - powiedział Mały Książę.

[...]
- Nie ma rzeczy doskonałych - westchnął lis i zaraz powrócił do swej myśli: - Życie jest jednostajne. Ja poluję na kury, ludzie polują na mnie. Wszystkie kury są do siebie podobne i wszyscy ludzie są do siebie podobni. To mnie trochę nudzi. Lecz jeślibyś mnie oswoił, moje życie nabrałoby blasku. Z daleka będę rozpoznawał twoje kroki - tak różne od innych. Na dźwięk cudzych kroków chowam się pod ziemię. Twoje kroki wywabią mnie z jamy jak dźwięki muzyki.
[...]
XXII XXIV XXV
[...]
XXVI
Żółta błyskawica mignęła koło jego nogi. Chwilę stał nieruchomo. Nie krzyczał. Osunął się powoli, jak pada drzewo. Piasek stłumił nawet odgłos upadku.

Istnieje ciekawa strona internetowa w języku francuskim: link. Jest ona dowodem na ponadczasową wartość dzieła, które zostało napisane przez Antoine'a de Saint Exupéry'ego w 1943 roku. Warto zajrzeć na tę stronę internetową, aby zapoznać się z wyjątkowymi - inspirowanymi powieścią Mały Książę - zdjęciami z wernisaży, fotografiami z ogrodowych impresji, rozmaitymi (w tym także komiksowymi) wydaniami dzieła Exupéry'ego.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Jak postrzegają i oceniają Ziemię bohaterowie powieści Exupéry'ego? A co ty sądzisz o Ziemi? Jaka ona jest z twojej perspektywy? Jaka powinna być? Wyjaśnij, uzupełniając poniższe punkty.

Przeczytaj uważnie wybrane cytaty z powieści Mały Książę. Następnie wybierz jedno z przywołanych stwierdzeń. Uczyń z niego początek zdania złożonego, które dokończysz. Zadbaj o to, aby twoja wypowiedź była spójna i logiczna.

„Gdy jest bardzo smutno, to kocha się zachody słońca". (rozdział VI)

„Drogi prowadzą zawsze do ludzi". (rozdział XX)

„Mowa jest źródłem nieporozumień". (rozdział XXI)

„Dobrze widzi się tylko sercem". (rozdział XXI)

„Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu". (rozdział XXI)

„Stajesz się odpowiedzialny na zawsze za to, co oswoiłeś". (rozdział XXI)

„Zawsze się wydaje, że w innym miejscu będzie (nam) lepiej". (rozdział XXII)

„Decyzja oswojenia niesie w sobie ryzyko łez". (rozdział XXV)

Zredaguj jedną - z podanych poniżej - form wypowiedzi pisemnych.

a) Napisz - z perspektywy nastolatka - list do redakcji pisma młodzieżowego, w którym sformułujesz problem, jaki cię dręczy (jako młodą osobę). W odpowiedzi pamiętaj o formie wypowiedzi pisemnej i o zwięzłości.

b) Napisz - z perspektywy redakcyjnego psychologa - list stanowiący odpowiedź na pytania młodego czytelnika. W swojej pracy pamiętaj, aby uwzględnić co najmniej dwa cytaty z Małego Księcia (możesz wybrać inne niż te, które zamieszczono powyżej).

Kolejność wklejenia cytatów jest istotna tylko w przypadku Pijaka. W tym konkretnym przypadku uczniowie muszą dostrzec logikę rozmowy Małego Księcia z Pijakiem.

Na podstawie znajomości całego tekstu, ale też w odniesieniu do konkretnych przywołanych fragmentów powieści Mały Książę wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania.

Odwiedź stronę internetową ( link) poświęconą tytułowemu bohaterowi Małego Księcia, a następnie wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania:

Gdzie jesteś, Mały Książę? (1967)
wykonanie: , słowa:
Covery: Katarzyna Groniec, Dorota Jarema

Nie wierz swym oczom - szepnął wiatr,
Jeżeli kochasz, sercem patrz.

W świecie, gdzie nikt nie kocha róż,
Na zawsze ktoś pozostał sam.
Gdzie jesteś, Mały Książę?

Po wysłuchaniu piosenki w internecie wykonaj polecenia.

Na dużym arkuszu szarego papieru wykonaj razem z koleżankami i koleżankami z klasy gazetkę Ziemia - planeta ludzi. W pracy należy uwzględnić:

a) tytułowanie każdej kolejnej części gazety cytatami z powieści;barwienie rurką do napojów
b) wykorzystanie zdjęć, wykresów, ilustracji;
c) formy pisemne, takie jak: dialog, sprawozdanie, opis;
d) formy plastyczne, takie jak: kolaż, , barwienie rurką do napojów , .

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielokrotnie na przestrzeni wieków przedmiotem zainteresowania naukowców, filozofów, artystów, zwykłych ludzi był człowiek w relacji do Ziemi - Błękitnej Planety, zarówno tej utożsamianej z najbliższym otoczeniem, jak i tej będącej synonimem Kosmosu. A czy tobie zdarzyło się/zdarza się zastanawiać nad tym, jaki jest twój stosunek do przestrzeni, w której mieszkasz, a także do tej przestrzeni położonej dalej, odległej, nieznanej.

# data[].attributes.body
Zrozumieć rodziców, czyli o trudnych wyborach naszych bliskich

1. Zapiszcie temat w zeszytach.
2. Przeczytamy dzisiaj fragment powieści Barbary Kosmowskiej pod tytułem Pozłacana rybka. Postaramy się odpowiedzieć na pytanie, czy dorośli powinni konsultować z dziećmi swoje życiowe decyzje.
3. Przeczytajcie fragment powieści. Znajdziecie go w podręczniku na stronie 235.
4. Wykonajcie w zeszytach ćwiczenie 1 z karty pracy.

# data[].attributes.body
5. Zastanówcie się, na czym polegał tragizm pokolenia, do którego należał Krzysztof Kamil Baczyński. Przypomnijcie sobie losy bohaterów „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego i „Ziela na kraterze” Melchiora Wańkowicza.

# data[].attributes.body
4. Zapoznajcie się z biogramem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i przeczytajcie jego wiersz  „Z głową na karabinie”.

# data[].attributes.body
Jednostka wobec wielkiej historii.  O dylematach poety żołnierza

1. Moi Drodzy, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Jakie znaczenie dla ludzi miała i ma pamięć o II wojnie światowej? Jak współczesna młodzież spostrzega ludzi i wydarzenia tamtego czasu? - to pytania, nad którymi zastanowimy się dzisiaj.
3. Wysłuchajcie piosenki w wykonaniu Tadeusza Woźniaka. Autorem słów jest Zbigniew Kabat, ps. "Bobo" poeta i członek oddziału partyzanckiego Armii Krajowej "Jędrusie".

# data[].attributes.body
6. Spróbujcie swoich sił w analizie i interpretacji utworu pod kątem wymagań egzaminacyjnych (robiliśmy to już kiedyś). Oto arkusz przygotowany przez CKE (Centralną Komisję Egzaminacyjną). Zadania od 1 do 11 dotyczą opowiadania Mrożka.

# data[].attributes.body
4. Przeczytajcie opowiadanie Sławomira Mrożka. Znajdziecie je w podręczniku na stronie 232.
5. Obejrzyjcie film.

# data[].attributes.attachment_link.title
34. Przerost ambicji nad możliwościami - "Artysta" Sławomira Mrożka

# data[].attributes.body
Artysta czy celebryta? Wybory tożsamościowe pewnego koguta

1. Szanowni Państwo, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Na dzisiejszej lekcji poznacie opowiadanie Sławomira Mrożka pod tytułem Artysta. Zastanowimy się, jakie ryzyko niesie ze sobą zbyt wybujała ambicja i w czym utwór Mrożka przypomina bajki Ignacego Krasickiego.
3. W Słowniku języka polskiego sprawdźcie znaczenie słów artysta i ambicja. Zapiszcie je w zeszytach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Słownik języka polskiego PWN - znaczenie słów, ich pisownia, odmiana i pochodzenie, frazeologia, porady i ciekawostki językowe. Największe w Polsce wiarygodne źródło informacji poprawnościowych Wydawnictwa Naukowego PWN.

# data[].attributes.body
Sławomir Mrożek - artysta przewrotny cz. 2.

1. Uważnie przeczytajcie polecenia i wykonajcie w zeszytach zadania z karty pracy. Sprawdzimy je w przyszłym tygodniu:)

# data[].attributes.attachment_link.title
Mrożek w ruchomych obrazach. Odcinek 3 - "Udawaj, że nie widzisz"

# data[].attributes.attachment_link.title
Mrożek w ruchomych obrazach. Odcinek 4 - "Nie martw się, to przejdzie"

# data[].attributes.attachment_link.title
Mrożek w ruchomych obrazach. Odcinek 2 - "Brakuje Ci woli mocy"

# data[].attributes.body
4. Zachęcam do obejrzenia cyklu grafik Sławomira Mrożka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mrożek w ruchomych obrazach. Odcinek 1 - "Znowu gram z jeleniem"

# data[].attributes.body
Sławomir Mrożek - artysta przewrotny cz. 1.

1. Zapiszcie temat lekcji w zeszytach.
2. Dzisiaj poznacie sylwetkę jednego z najwybitniejszych pisarzy XX wieku - Sławomira Mrożka. Zastanowimy się także nad funkcją satyry i humoru w jego utworach.
3. Podstawowe informacje biograficzne znajdziecie w podręczniku na stronach 230 i 231.
Jeżeli chcecie dowiedzieć się więcej, odwiedźcie stronę poświęconą autorowi „Tanga”.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dramatopisarz, prozaik, satyryk, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich pisarzy. Urodził się 29 czerwca 1930 w Borzęcinie, zmarł 15 sierpnia 2013 w Nicei.

- Dramatopisarz, autor wielu opowiadań, satyryk, felietonista i rysownik.

Mieszkał w Paryżu, USA, Niemczech, Meksyku, w roku 1996 wrócił do Polski, do Krakowa. W roku 2008 ponownie wyemigrował z Polski i zamieszkał w Nicei we Francji.

Mrożek to twórca wyjątkowo wszechstronny, swobodnie poruszający się w rozmaitych formach wypowiedzi. Pisał o nim Tadeusz Nyczek: "Wielokrotnie podkreślano niesłychaną, niemal niepojętą i trudną do ogarnięcia skalę jego twórczych możliwości. Bo to i rysunki, którym pozostał wierny chyba najdłużej; i groteskowo-filozofująca proza, jeden z całkiem osobnych szczytów powojennej literatury, nie tylko opowiadania, ale i dwie niewielkie zabawne powieści; i dramaty, najsłynniejsza część dorobku; i scenariusze filmowe, z których dwa zrealizował sam jako reżyser; i publicystyka eseistyczno-felietonowa najwyższej znów próby, i nawet różne błahostki, zabawki literackie, jak głośne w stanie wojennym 'Donosy', wydane potem w Londynie w 1983. Natomiast rok 2004 to odkrycie Mrożka epistolografa. Listy do Jana Błońskiego i kilka lat później opublikowana korespondencja z Wojciechem Skalmowskim to 'literatura pocztowa' o nieprzepłaconej wartości intelektualnej i pisarskiej. (...) Wszystko razem składa się na niezwykły doprawdy portret autorski. Nawet nie idzie o to, że Mrożek potrafi z równą biegłością napisać znakomity analityczny esej o 'Popiele i diamencie', co komedię filozoficzną o trzech głodomorach na tratwie. Chodzi o pewien wewnętrzny akt odwagi, pański gest wolnego twórcy: proszę, stać mnie i na to - podpisywać własnym nazwiskiem rzeczy zarówno najpoważniejsze, co najbłahsze." (Tadeusz Nyczek, "Tango z Mrożkiem", w antologii tekstów Mrożka " Tango z samym sobą", 2009)

Początki kariery. Poparcie dla "budowania socjalizmu"

Swoją karierę artystyczną Mrożek rozpoczął jako rysownik i dziennikarz. Urodził się w 1930 roku w Borzęcinie, ale wkrótce rodzina Mrożków przeniosła się do Krakowa, gdzie ojciec Sławomira, urzędnik pocztowy, otrzymał posadę. Po latach wojny, spędzonych na prowincji, przyszły dramaturg ukończył krakowskie gimnazjum i zapisał się na studia - jednak nie mógł się odnaleźć na żadnym z trzech kierunków, które kolejno podejmował (architektura, orientalistyka, historia sztuki). Za to wkrótce zyskał popularność, zamieszczając satyryczne rysunki w "Przekroju" i "Szpilkach" (debiutował jako rysownik w 1950 roku). Pisywał też reportaże wspierające "budowanie socjalizmu". W latach 1950-1954 pracował w redakcji "Dziennika Polskiego" - jego teksty z tamtego okresu gorliwie spełniają wymogi ideologicznie słusznej publicystyki. A chociaż młodzieńcza fascynacja komunizmem minęła Mrożkowi dość szybko i radykalnie, nigdy nie wypierał się swojej przeszłości:

"Mając dwadzieścia lat byłem gotowy do przyjęcia każdej propozycji ideologicznej bez zaglądania jej w zęby, byle tylko była rewolucyjna. (...) Z takich jak ja rekrutowano kiedyś zarówno do Hitlerjugend, jak i do Komsomołu (...). Sfrustrowani, niepotrzebni i zbuntowani młodzieńcy są obecni w każdym pokoleniu, a to, co ze swoim buntem zrobią, zależy tylko od okoliczności." ( Baltazar. Autobiografia, 2006)

Jednak droga, którą przebył młody pisarz - od wiary w komunistyczny ustrój, poprzez sceptycyzm, aż po negację - pozwoliła mu poznać na własnej skórze działanie mechanizmów społecznych:

"Stalinizm łamał często czy przynajmniej wykolejał artystów - pisał Jan Błoński. - Mrożka paradoksalnie wzmocnił, ponieważ pokazał mu de visu, czym jest siła stereotypu, narzuconego kodu, międzyludzkiej formy, która nasilając się i puchnąc, sama się w końcu swoim nadęciem unicestwia... ścieląc jednak często społeczną scenę trupami." ( Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka", 1995)

Zaś według Tadeusza Nyczka

"poczwórne życiowe salto mortale - przedwojenna wiejsko-drobnomieszczańska stabilizacja, niszcząca wojna, potem olśnienie rewolucyjnym komunizmem i wreszcie ucieczka z piekła naiwności - miało decydujące znaczenie dla charakteru Mrożkowej twórczości. Sam potrzaskany, postanowił zostać stłuczonym lustrem dla pokiereszowanej rzeczywistości polskiej czasów realnego socjalizmu. To stłuczone lustro zaczęło w dziesiątkach ułamkowych odmian odbijać polskie życie: w absurdalnym języku, zachowaniach stojących na głowie, całej śmieszności bytowania na śmietniku, określanym w propagandzie jako szczęście budowania socjalistycznej ojczyzny." ("Tango z Mrożkiem")

"Postępowiec". Satyra na PRL

Owe stereotypy i nonsensy codziennego życia w PRL-u Mrożek wykpiwał w "Postępowcu", swojej słynnej rubryce tekstowo-rysunkowej, którą prowadził na łamach różnych czasopism od 1956 do 1960 roku. Dowcip "Postępowca", pisał Jan Błoński we " Wszystkich sztukach Sławomira Mrożka", opiera się na demaskacji dziennikarskich gatunków, na przykład informacyjnego telegramu:

"Z działalności naukowej ONZ. - Rzecznik do badania wyników prac w rolnictwie i leśnictwie oświadczył, że - jak dotychczas - używanie profesorów do wyrębu lasów nie ma wpływu na podniesienie jakości drewna."

Inna satyra jest parodią programowego wstępniaka:

"Ku proroczej wizji. - W całym kraju odbędzie się wielka zbiórka pustych flaszek po wódce. Flaszki te mają być wykorzystane na budowę szklanych domów, przewidzianych już przez Żeromskiego."

Humor, surrealistyczna wyobraźnia i wyczucie absurdu, które w "Postępowcu" służą przede wszystkim rozbawieniu czytelnika, będą stopniowo nabierać w pisarstwie Mrożka głębszego i ciemniejszego sensu. W jego dojrzałych prozach i dramatach staną się narzędziami przenikliwej, często okrutnej analizy zagadnień społecznych i egzystencjalnych. Dobrotliwą kpinę z czasem zastąpi gorzka i wieloznaczna ironia.

Rok 1953 to debiut Mrożka-prozaika. Ukazały się wówczas dwa zbiory jego satyrycznych opowiadań: " Opowiadania z Trzmielowej Góry" w warszawskim Czytelniku i " Półpancerze praktyczne" w krakowskim Wydawnictwie Literackim. Pisarz dopiero szukał własnego głosu.

"Gdyby nie wiek autora - oceniał Jan Błoński - powiedziałbym, że opowiastki, jakimi Mrożek wypełniał swe debiutanckie książki - karciły społeczne wady i przywary po ojcowsku, rozsądną wymówką i śmiechem, który rzadko poniża i na ogół nie przeraża. Dzisiejszemu czytelnikowi wydadzą się po prostu - infantylne! (...) Do rzeczywistości musiał się Mrożek dopiero przedzierać... przez groteskę i absurd. (...) I tylko wtedy, kiedy pojawiały się nonsens i śmierć, mógł Mrożek błysnąć na chwilę talentem (na przykład w opowiadankach 'Półpancerze praktyczne' albo 'Sztabskapitan Hipolit')."

"Półpancerze praktyczne" to zabawna opowiastka o subiektach w domu towarowym, głowiących się, jak sprzedać osobliwy towar - "czterysta nowych półpancerzy, model XVI wiek" - który trafił do nich prawdopodobnie przez pomyłkę, co nie zmienia faktu, że "towar jest towarem i musi być sprzedany." Po wielu nieudanych próbach pozbycia się półpancerzy zjawia się w sklepie staruszek, gotów udawać wielkie nimi zainteresowanie. Nietrudno przewidzieć, co się dalej dzieje: pertraktacje staruszka ze sprzedawcą przyciągają innych kupujących i nagle okazuje się, że każdy w mieście pragnie posiadać "elegancki półpancerz". Wkrótce cały zapas rozchodzi się jak ciepłe bułeczki. W tej prościutkiej fabułce, dobrotliwie wyśmiewającej odruchy stadne, Mrożek zestawił staroświeckie rekwizyty (półpancerze, model XVI wiek), z przaśnymi realiami Polski Ludowej. Ową metodę, polegającą, jak zauważył Błoński, na zobaczeniu "starego" w "nowym" i odwrotnie, wykorzysta Mrożek również w późniejszych, doskonalszych literacko opowiadaniach z tomu " Słoń" (1957) i "Wesele w Atomicach" (1959):

"Stosowany z żelazną konsekwencją chwyt pisarza - w istocie prosty - buduje świat doskonale schizofreniczny, gdzie słowo i rzecz (intelekt i praktyka życia) rozeszły się nieodwołalnie"

- notuje krytyk i przytacza fragment opowiadania " Wesele w Atomicach":

"akurat w tym czasie zaczęli u nas przekształcać przyrodę. To, co było zalesione, ucywilizowano, ale za to zmelioryzowano, zaś pustynie zalesiono. Rzekę zawrócono, żeby płynęła w drugą stronę. W związku z tym droga do kościoła wypadła nieco dalej, zaś u mnie na podwórku powstała wielka tama o poważnym znaczeniu gospodarczym, tak że drzwi się całkiem nie odmykały i z trudnością można było wyjść z domu."

Opozycję "starego" i "nowego", a zarazem ich tragikomiczne splątanie odnajdujemy w całej twórczości Mrożka - najmocniej wyartykułowana została w "Tangu" (1964), w którym światopogląd awangardowy (reprezentowany, paradoksalnie, przez stare pokolenie) ściera się z konserwatyzmem młodego Artura.

Współobecność i konflikt różnych rzeczywistości historycznych przejawia się już w samej tkance językowej utworów Mrożka. W opowiadaniu " Sjesta" z tomu " Słoń" rozmawiają ze sobą dwaj mężczyźni: jeden to ksiądz, drugi przedstawia się jako "maître de danse"; obaj, chociaż wywodzą się ze świata zgoła dziewiętnastowiecznego, biorą czynny udział w budowaniu nowej socjalistycznej ojczyzny. Odbiciem tego zgrzytu jest język " Sjesty", w którym staroświecka, pełna kurtuazji i retorycznych ozdobników konwersacja przeplata się z prymitywnym partyjnym żargonem. Zwroty takie jak: "otóż proszę pozwolić", "gdy ksiądz był łaskaw", "proszę mi wybaczyć moje natręctwo", mieszają się z ideologicznym bełkotem: "Wroga propaganda znowu będzie miała żer i pójdzie w masy, a my we wszystkim musimy się orientować na masy."

"Czytając Mrożka, nowocześni śmiali się więc z tradycji, zaś wstecznicy z postępowiczów - pisał Błoński. - Podobnie Gombrowicz pomieszał kiedyś karty Pimce i Młodziakom... Zapewne jednak Mrożka przeszłość fascynowała bardziej - czy też tylko wyraźniej? Dostrzegł, że nie można drwić z niej całkiem bezkarnie. Z tej oscylacji między szyderstwem a nostalgią zrodził się - prócz humoru - także niepokój. (...) Tradycyjne zacofanie i skazy rewolucji, polskie opóźnienie i mieszczańskie śmiesznostki - wszystko to pisarz wrzucał do jednego worka. Jakby mówił, że widzimy zgrzybiałość form naszych, ale nowych nie umiemy stworzyć. Nasze ciała żyją w wieku dwudziestym, dusze w dziewiętnastym, tym prowincjonalnym. Dlatego po prostu, że nie widać innych niż ówczesne wartości." (" Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka")

"Ucieczka na południe". O prowincji z czułością

Toteż Mrożek, wyśmiewając hipokryzję i skostniałość małomiasteczkowych obyczajów, jednocześnie patrzył na prowincję z czułością i nostalgią. Również dlatego, że był to w końcu świat jego dzieciństwa, który go ukształtował i stanowił niewyczerpaną twórczą inspirację. Na prowincji toczy się akcja jego wczesnych opowiadań, a w późniejszej twórczości - na przykład w opowiadaniu "Moniza Clavier" (1967) czy w "Emigrantach" (1974) - kluczowego znaczenia nabierze zderzenie prowincjonalnego bohatera z tak zwanym Wielkim Światem. Także język prozy i dramatów Mrożka, bogaty w stylizacje i aluzje, pełen odwołań zarówno do kultury "wysokiej" jak i "niskiej", niezwykle dużo zawdzięcza, co wielokrotnie podkreślali krytycy, osłuchaniu się pisarza z idiomami lokalnymi, wiejsko-drobnomieszczańskimi, z polszczyzną swojską, potoczną. Warto tu przy okazji wspomnieć o felietonie " Prowincja" z cyklu " Małe listy", w którym Mrożek, powołując się na film Felliniego " Amarcord" i na własne korzenie, analizuje artystyczny i metafizyczny wymiar "prowincjonalności":

"Tęsknota za Wielkim Światem, tak właściwa prowincji, jest modelem tęsknoty za transcendencją. Radości tego, kto wyrwał się z prowincji w Wielki Świat, są modelem radości mistycznej, radości tego, kto przekroczył (lub ma wrażenie, że przekroczył) zaklęte i przeklęte koło swojego bytu poszczególnego.Artysta pracuje wyłącznie - bo inaczej nie może - przy pomocy modeli. Więc temu, kto pochodzi z prowincji i jest artystą, dobrze się składa.Na prowincji: ograniczoność miejsc, ludzi, szczegółów, ich względna, ale jednak stałość - bo wymienność i zmienność są na tyle powolne, żeby dawać wrażenie stałości - umożliwiają obserwację, koncentrację, kontemplację. Ba, nawet zmuszają do tego. W Metropolii wszystko jest przypadkowe, dorywcze i pośpieszne, zaś ilość ogłusza. Ilość i pośpiech nie są przyjaciółmi artysty.Nie będzie jednak artysty, dopóki on ze swojej prowincji się nie wyswobodzi."

Prowincja opisywana z nostalgią, ale też z ironicznym dystansem kogoś, kto się z niej wyrwał; estetyka groteski i parodii, fantastyczne, a przy tym trafnie charakteryzujące rzeczywistość przemieszanie dawności i nowości - oto niektóre składniki Mrożkowego świata, obecne od początku w jego pisarstwie. Co jeszcze? Już w tych wczesnych prozach Mrożka ujawnia się konflikt urojeń intelektu i bezwzględności ciała, kultury i natury. W " Podaniu" z tomu " Wesele w Atomicach" narrator - żyjący w nędzy, na utrzymaniu zięcia staruszek - pisze petycję z prośbą o oddanie mu władzy nad światem. Absurd tego roszczenia, spotęgowany potokiem bzdurnych argumentów, odsłania całkowitą bezradność bohatera, tak umysłową, jak i fizyczną. To jeden z najważniejszych tematów Mrożka: nieprzystawalność ludzkich ambicji i tworzonych przez umysł konstrukcji do rzeczywistości. Brednie starca w Podaniu, jego żądania władzy nad światem są również metaforą innego, zupełnie zrozumiałego pragnienia, by ogarnąć, opanować i przezwyciężyć beznadziejną sytuację - lub wręcz przeciwnie, by od niej uciec choćby w najdziwniejsze fantazmaty.

W 1956 roku Mrożek opublikował pierwszą ze swoich powieści, " Maleńkie lato", w roku 1961 drugą i ostatnią - " Ucieczka na południe". Obie są satyrą na polską prowincję, lecz o ile w " Maleńkim lecie" dochodzą do głosu tendencje dydaktyczne, to w " Ucieczce na południe" pisarz zupełnie się ich wyzbył.

"Policja", "Na pełnym morzu". Pierwsze kroki na scenie.

W roku 1958 zadebiutował jako dramaturg komedią "Policja". Jest to uniwersalny, nieosadzony w żadnym konkretnym czasie i miejscu portret totalitarnego państwa, które, aby przetrwać, potrzebuje za wszelką cenę istnienia jakiejś opozycji. Absurd rodzi się z manipulacji pojęciem wolności - jej pozory mają służyć wyłącznie umocnieniu policyjnego reżimu. Trudno nie widzieć w " Policji" aluzji do rodzimej rzeczywistości lat pięćdziesiątych XX wieku, ale ukazane w tej sztuce mechanizmy społeczne i postawy uwikłanych w nie ludzi pozostają czytelne nie tylko w polskim kontekście.

W trzech komediowych jednoaktówkach z początku lat sześćdziesiątych - "Na pełnym morzu", "Karolu" i "Strip-teasie" - Mrożek analizuje zachowanie i wybory człowieka w sytuacji zagrożenia. Bohaterowie " Na pełnym morzu": Mały, Średni i Gruby, dryfujący bez żywności na tratwie, spierają się o to, który z nich powinien zostać zjedzony przez dwóch pozostałych. Owa groteskowa gadanina, prześciganie się w pomysłach na "sprawiedliwe" wyznaczenie ofiary, ma tylko odwlec wyrok - i tak wiadomo, że prawo siły jest po stronie Grubego, a przeciwko Małemu. Z kolei w " Karolu" do Okulisty przychodzą Dziadek i Wnuk, bezinteresowni napastnicy, którzy chętnie by sobie kogoś ustrzelili... W " Strip-teasie" dwaj Panowie, uwięzieni w tajemniczym pomieszczeniu, próbują albo udawać, że są wolni (Pan I), albo realną wolność odzyskać (Pan II), dopóki nadnaturalnej wielkości Ręka nie zabierze im garniturów, obnażając ich w sensie dosłownym i moralnym. Następnie Ręka skuwa Panów kajdankami i zakłada im kaptury na głowy.

Jan Błoński, powołując się na " Teorię współczesnego dramatu" Petera Szondiego, pisał, że jednoaktówka uprzywilejowuje sytuację osaczenia, z którą tak często mamy do czynienia w świecie Mrożka. W jednoaktówkach, zdaniem Błońskiego, najlepiej też sprawdza się podstawowa dla tej twórczości opozycja mędrka i chama:

"Postaciom pozostaje tylko do śmierci odcierpieć sytuację, do której nie tylko się nie przyczynili (co miałoby jeszcze posmak tragiczny), ale o której powstawaniu w ogóle nie wiedzieli... Czy Okulista słyszał kiedykolwiek o polowaniu na Karole? Zaś Panowie o Ręce, co grasuje po ulicach? Cóż teraz robić? Albo zakłamywać rzeczywistość, jak to czynią mędrki, albo pchać się i robić swoje, jak chamy. Ale zła wiara (mędrków) i głupota (prostaków, którzy i tak muszą przegrać) budzą z konieczności śmiech. Taka właśnie forma dramatyczna uprzywilejowuje obie Mrożkowe arcypostacie (bo nie archetypy przecie...) Osaczenie sprawia, że mogą - niczym brudne plemię ciem - roztoczyć wszystkie swe pokraczne osobliwości."

Najwybitniejszą jednoaktówką opartą na konfrontacji mędrka (o inicjałach AA) i prostaka (XX) będą " Emigranci".

Mrożek długie lata uchodził za surrealistę, a krytycy łączyli jego sztuki z "teatrem absurdu", uprawianym przez Becketta, Ionesco, Dürrenmatta i Geneta. Trzeba jednak pamiętać, jak zauważył Tadeusz Nyczek, że u Mrożka absurd rodzi się z obserwacji konkretnej rzeczywistości społecznej Peerelu, podczas gdy u zachodnich autorów zazwyczaj dotyczy realności spekulacyjnej, metaforycznej.

"Indyk". Rozprawa z romantycznym mitem.

Rok 1960 przyniósł " Indyka", "melofarsę w dwóch aktach", w której Mrożek rozprawił się z mitem romantycznym. Z tego mitu bowiem pochodzą bohaterowie sztuki, zgromadzeni w karczmie "na obszarze księstwa". Wszystkie te postacie porażone są całkowitą indolencją. Ani szczytne ideały, ani nawet zwykła wola działania nie potrafią przerodzić się w realną aktywność i przełamać panującej wszędzie beznadziei. Co gorsza, można się nawet w tej beznadziei jako tako urządzić:

"POETA: O, utrzymanie mamy w tej karczmie zapewnione. Choć skromne, ale zapewnione, wystarczy, żeby żyć. Widoków na przyszłość niewiele, ot, aby, aby. Za to jest ciepło, choć trochę śmierdzi, ale nie za bardzo. Zresztą uciec stąd nie można, choćby się chciało, bo nie ma dokąd, drogi złe, pustkowie wokół straszne. Owszem, można by się wziąć do tego i owego, ale po co? Na niczym to nie zaważy, niczego to nie polepszy, ani nam się pogorszy, ani poprawi, zresztą wciąż nie ma odpowiedzi na pytanie naczelne."

W " Zabawie" (1962) również króluje beznadzieja i powszechny marazm. Trzej Parobcy, słysząc dźwięki muzyki, szukają "zabawy", a kiedy wdzierają się w końcu do "świetlicy", w której miała się odbywać rzekoma hulanka, wita ich cisza i pustka. Tadeusz Nyczek dostrzegł w tej sztuce metaforę Polski powojennej: nadziei i gorzkich rozczarowań związanych z nowym ustrojem, obiecującym "lepsze jutro". Jan Błoński natomiast zwracał uwagę, że bohaterowie " Zabawy", typowe Mrożkowe chamy, tym różnią się od prostaków z wcześniejszych utworów, że pragną nie tylko rozrywki, ale i dostępu do kultury - chociaż, i w tym cały szkopuł, nie potrafią sobie tej potrzeby uświadomić:

"Bo nie tylko w warunkach, w jakich człowiek bytuje, ale także w nim samym tkwi zagadka miałkości i ograniczenia. (...) Kto broni naszej trójce zabawić się skromnie i z umiarem? (...) Lecz Parobcy w ogóle nie mogą wyartykułować swych potrzeb, tym bardziej zaś - wyślimaczyć z siebie jakichkolwiek wartości, zdolnych te potrzeby zaspokoić. Dlatego są śmieszni. Ale jednak te potrzeby odczuwają, istnienia takich wartości pragną! Jesteśmy w świecie wiecznej frustracji, na którą został skazany cham. Ale od momentu, kiedy tę frustrację odczuwa, nabierać poczyna cech głębiej ludzkich! Sprzeczność między potrzebą a możliwością jej zaspokojenia nabiera teraz jeśli nie tragiczności, to przynajmniej powagi..." (" Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka")

Parobcy w " Zabawie", tęskniąc do owych "wyższych wartości", nie podejrzewają zakłamania kultury i jej przedstawicieli, nie zdają sobie sprawy z owej pseudo-uczonej hipokryzji, którą w " Emigrantach" nierozgarnięty XX wytknie inteligentowi AA.

"Tango". Światowa sława

Rok 1964 był przełomem w karierze Mrożka - to data publikacji " Tanga", które przyniosło autorowi światową sławę. W tym samym roku powstał " Krawiec", dramat tak podobny do " Operetki" Gombrowicza, mającej się wkrótce ukazać, że Mrożek postanowił nie drukować swojej sztuki i wydał ją dopiero w 1977 roku. Ten incydent skłonił go do napisania "Uzupełnień w sprawie Gombrowicza", felietonu, w którym ustosunkowuje się do najważniejszego ze swoich antenatów (trzeba wśród nich wymienić także Witkacego, Wyspiańskiego i Fredrę):

"Zacząłem czytać jego [Gombrowicza] książki mając lat dwadzieścia parę i wywarły na mnie znaczny wpływ. (...) Potem przez kilka lat był obecny w moim życiu umysłowym, najpierw jako mistrz, potem jako przeciwnik. (W tym sensie, że jeszcze będąc pod jego urokiem, już dyskutowałem sam w sobie wszechstronność jego tez i stylu.) Kiedy pisałem 'Krawca', byłem jeszcze w sferze jego oddziaływania. (Nie tylko jego zresztą, zawsze oddziaływało na mnie jednocześnie wielu i wiele.) Przeciwieństwo kultury i natury nie było oczywiście jego wynalazkiem i na to wpadłem sam, jak wszyscy i zawsze na to wpaść muszą. Natomiast do niego należał sposób literacki wyrażenia i traktowanie tej sprzeczności. Nie czytałem 'Operetki' przed napisaniem 'Krawca', ponieważ 'Operetka' nie była jeszcze wtedy gotowa. Ale czytałem już jego książki, w których pojęcia maski, stroju, nagości, formy i żywiołu są tak uporczywe, choć jeszcze nie zebrane w syntezę 'Operetki'. (...) Ulubione zazwyczaj przez krytyków wyliczanie, kto wpłynął na kogo czy też kto wypłynął z kogo, jest okropnie nudne i nic z niego właściwie nie wynika. Ale w tym wypadku mnie wypada dopowiedzieć, że gdyby Gombrowicz nie napisał 'Ślubu', ja bym nie napisał 'Tanga', przynajmniej w takiej postaci, w jakiej napisałem." ( Małe listy, 1982)

"Tango" natychmiast zyskało wielkie uznanie krytyki i publiczności teatralnej, którym cieszy się do dzisiaj. Pod względem trafności społecznych diagnoz stawiano je na równi z " Weselem" Wyspiańskiego. Zdaniem Tadeusza Nyczka dramat Mrożka to jedna z trzech najważniejszych polskich sztuk powojennych, obok " Kartoteki" Różewicza i wspomnianego wyżej " Ślubu", który do powstania " Tanga" się przyczynił. Obrzęd ślubu, planowany w " Tangu" przez Artura, ma zresztą, podobnie jak u Gombrowicza, przywrócić porządek w świecie pozbawionym wszelkich norm:

"Nic nie jest poważne samo w sobie, nie jest w ogóle żadne - mówi Artur do narzeczonej Ali, przekonując ją, by za niego wyszła. - Wszystko jest nijakie. Jeśli sami nie nadamy rzeczom jakiegoś charakteru, utoniemy w tej nijakości. Musimy stworzyć jakieś znaczenia, jeżeli ich nie ma w naturze."

Jedyną strukturą, która ostała się w świecie " Tanga", lecz która na naszych oczach ulega rozkładowi, jest rodzina, zarazem symbol społeczeństwa. Cóż to jednak za rodzina, w której wszystkie role zostały odwrócone: ojciec - Stomil - beztroski jak dziecko, jest parodią awangardowego artysty, a jego dwudziestopięcioletni syn żąda odpowiedzialności, szacunku dla tradycji i przestrzegania jasno określonych reguł. Wobec braku uświęconych wartości, przeciw którym można by się zbuntować, jedyna dostępna forma sprzeciwu to domaganie się tych wartości. Tak więc młodzieńczy bunt Artura przyjmuje paradoksalną formę konserwatyzmu. Pisarz posłużył się dramatem rodzinnym i uniwersalnym motywem walki pokoleń, by ukazać prawidła rządzące procesami społecznymi. Przedstawiając konflikt syna z ojcem,

"Mrożek genialnie uchwycił - pisał Tadeusz Nyczek - specyfikę rodziny dwudziestowiecznej, w której naprzemiennie powtarzają się zachowania konserwatywne z postępowymi, pozytywistyczne z anarchistycznymi itd. Ale to nie byłoby prawdziwą siłą 'Tanga', bo te struktury dałoby się odnieść nie tylko do XX wieku. Otóż największym wynalazkiem Mrożka była konstatacja, że ich współobecność natychmiast prowadzi do wzajemnego gwałtu uniemożliwiającego szanse jakiejkolwiek opozycyjnej koegzystencji. Lewicowy anarchista Stomil 'gwałci' zarówno konserwatywnego wuja Eugeniusza i jego siostrę, babcię Eugenię, jak i nieukształtowanego jeszcze ideologicznie syna Artura. Ten dwukierunkowy, gombrowiczowski gwałt odciska się gwałtem wtórym, kiedy to sprzężeni w jedną opozycję Artur i Eugeniusz 'gwałcą' Stomila, by na końcu wszyscy zostać zgwałceni przez bezideowego Edka."

Edek to esencja Mrożkowego chama. Amoralny, zawsze i wszędzie "swoje wie"; kieruje się zwierzęcymi instynktami, gotów użyć przemocy, by zapewnić sobie komfort i rozrywkę. Jest ucieleśnieniem nagiej biologii, bezwzględnej natury, która zawsze ostatecznie pokona kulturę. Triumf Edka to zwycięstwo nihilizmu. Można też za Janem Błońskim czytać " Tango" jako filozoficzny traktat o dziejach wolności. W takiej interpretacji przyczyną klęski Artura byłaby jego miłość do Ali i niemożność zrozumienia, że absolutna wolność wymaga absolutnej samotności.

"Emigranci". Wyjazd z Polski.

W 1963 roku Mrożek wyemigrował z kraju (był już wtedy autorem znanym nie tylko w Polsce, tłumaczonym na niemiecki i francuski). Do 1996 roku pozostawał za granicą, mieszkając w USA, we Włoszech, w Paryżu i w Niemczech, a od końca 1989 roku w Meksyku. W sierpniu 1968 roku zaprotestował na łamach paryskiej "Kultury" przeciwko wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji i poprosił o azyl polityczny we Francji.O emigracji i swoich rozterkach z nią związanych pisał wielokrotnie w korespondencji z przyjaciółmi, zastanawiając się, co właściwie znaczy "być u siebie" i "być obcym". W jednym z listów do Jana Błońskiego wyznawał:

"A cóż ja poradzę na to, że z organizmu mojego mnie swojactwo drażni i je dymam, lepiej się czuję, gdym nie swojak, bo wtedy sytuacja zewnętrzna bliższa jest prawdzie, to znaczy sytuacji wewnętrznej. (...) Ja dymam, kiedy, gdy wejść dokądś, zaraz do mnie z wyrazem jakimś takim, 'O, przyszedł nasz Mrożek', ja dlatego uciekłem z Krakowa, żeby nie być 'nasz', jedną z postaci, jak wieża Mariacka nasza. Swojskość, klasowość, naszość, koleżkowatość, w tym od razu rozmywa się jakoś głupkowato wszystko, przede wszystkim odpowiedzialność osobista. Jaki nasz, co za nasz? - pytam. Czy ktoś przeżyje za mnie moje życie? Czy ktoś mi pomoże poradzić sobie ze sobą? Dlatego, gdy nie swojsko, ale obco, czuję sytuację czystszą psychologicznie i odpoczywam." (Chiavari, 19 października 1963)

Doświadczenia człowieka, który przybywa z biednego, komunistycznego kraju Europy Wschodniej i próbuje się odnaleźć w zachodnim świecie dobrobytu, wykorzysta Mrożek w " Emigrantach" (1974). Relację Wschód - Zachód będzie też analizował w dramatach " Vatzlav" (1968), " Ambasador" (1982), " Letni dzień" (1983) i " Kontrakt" (1986), a także w opowiadaniu " Moniza Clavier" (1967).

W " Monizie" narratorem jest młody Polak, turysta z prowincji, który z tekturową walizką, wypełnioną zapasami kabanosa, wędruje po Wenecji. Przypadkiem wpada w oko słynnej aktorce i zostaje przez nią zaproszony na przyjęcie, gdzie roi się od artystów, snobów i bogatych dandysów. Nikt, włącznie z oczarowaną nim piękną Monizą, nie zna jego prawdziwej tożsamości. Zakompleksiony i samotny, niepotrafiący się odnaleźć w tym ekskluzywnym światku, próbuje zaimponować towarzystwu, odwołując się do romantycznego stereotypu bohatera zza żelaznej kurtyny, który stracił zęby w walce o wolność. Kiedy, w wyniku tej maskarady, otoczenie Monizy bierze go za Rosjanina, on skwapliwie wykorzystuje to nieporozumienie i udaje malowniczego przybysza z dzikich stepów... dopóki biednego prowincjusza nie zdemaskuje niespodziewane spotkanie z rodakiem.

Pisarz w " Monizie Clavier" mistrzowsko ukazał siłę stereotypów, kształtujących w latach sześćdziesiątych (a pewnie i dzisiaj) stosunek Polaków do "lepszej" Europy i wyobrażenia owej Europy o mieszkańcach jej wschodnich rubieży. Ale " Moniza" to także uniwersalna opowieść o zagubieniu emigranta, który, jak tylu innych bohaterów Mrożka, dręczony strachem, poczuciem niższości, walcząc o akceptację otoczenia i społeczny awans, nakłada maski, odgrywa naprędce wymyślone role i szuka bezpiecznej kryjówki w stereotypach.

Również w " Vatzlavie", politycznej antyutopii, oczekiwania i nadzieje słowiańskiego rozbitka zderzają się z niewesołą rzeczywistością wyspy, na którą dotarł - a wszystko opowiedziane jest w konwencji oświeceniowej powiastki filozoficznej.

Wreszcie " Emigranci" - przejmujący portret Polaków na obczyźnie i uniwersalne studium kondycji wygnańca. W obskurnej suterenie rozmawiają ze sobą dwaj współlokatorzy: emigrant polityczny AA i emigrant zarobkowy XX. Pierwszy snuje mrzonki o dziele swojego życia, które kiedyś napisze, drugi ciuła pieniądze, marząc, że pewnego dnia w aurze sukcesu wróci do rodzinnej wsi i wybuduje dom. Ich dialog przybiera formę pojedynku, w którym AA i XX krok po kroku dokonują wzajemnej demaskacji. Mędrek bezlitośnie druzgocze naiwne złudzenia prostaka, obnażając jego głupotę; z kolei prostak odkrywa tajemnicę mędrka: hipokryzję i pseudo-intelektualizm, które maskują samotność:

"AA: (...) Spadłeś mi z nieba jako model i jako natchnienie. (...) Ja dzięki tobie napiszę wreszcie moje wielkie dzieło. Teraz już wiesz, dlaczego jesteś mi potrzebny.
XX: Wcale nie dlatego.
AA: Czy siedziałbym tu z tobą dobrowolnie, w tym - jak to sam określiłeś - gnoju, gdyby nie powodowała mną taka wielka myśl, takie posłannictwo?
XX: A ja ci mówię, że wcale nie dlatego.
AA: A więc dlaczego ja siedzę tutaj z tobą? (...)
XX: Bo chcesz sobie pogadać.
(...)
AA: Nieprawda, ja mam wielką myśl, ja... dzieło...
XX: Trata-tata, dzieło. Albo to ja nie widzę, jak kręcisz, kiedy dostaję list od rodziny? Idziesz wtedy do kąta i czytasz książkę do góry nogami. Aż żal bierze. Bo ty nie dostajesz żadnych listów."

Krytycy podkreślali, że AA i XX to postacie najbardziej psychologicznie zniuansowane w dotychczasowej twórczości Mrożka. Bohaterowie wczesnych opowiadań i dramatów, lepieni ze stereotypów obyczajowych, literackich i charakterologicznych, mieli status kukiełek, którymi pisarz manipulował dla uzyskania komicznego efektu. Postać Artura z " Tanga" była już kształtowana inaczej. Jak zauważył Błoński, Artur nie jest jeszcze co prawda indywidualnym, "żywym człowiekiem", ale nie jest też stereotypem; ponieważ jego działania wnoszą do akcji czynnik nieprzewidywalności, można w nim widzieć dynamiczny model zachowań rodzinnych i społecznych. W " Emigrantach" Mrożek nakreślił już wielowymiarowe portrety wygnańców. A konfrontacja mędrka i chama to metafora dwoistości, jaka jest w każdym z nas:

"Wielokrotnie próbowałem wyobrazić sobie 'Emigrantów' jako monodram - pisze Tadeusz Nyczek w " Tangu z Mrożkiem". - Te dwie role, pozornie kompletnie kontrastowe, inteligencki, wykształcony AA i prostacki, pazerny na niewymyślny dobrobyt XX, to przecież naprawdę ktoś jeden. Dialog między nimi wydaje się niemożliwy, ale tak naprawdę niemożliwe jest istnienie jednego bez drugiego. Są samą sprzecznością, a przecież sens ich bytu zawiera się w dopełnieniach, a nie wykluczeniach racji. Żaden nie jest do końca dobry ani do końca zły. Są najbardziej przenikliwą metaforą, esencją Polaka, jaką znam w całej polskiej literaturze współczesnej. Właśnie jako jedno - dramatycznie podwojone. I myślę, że to jest najpełniejszy autoportret samego Mrożka, światowca z Borzęcina."

Rok przed " Emigrantami" Mrożek opublikował " Rzeźnię" (1973), słuchowisko radiowe, którego adaptacji scenicznej dokonał później Jerzy Jarocki w warszawskim Teatrze Dramatycznym (1975). W " Rzeźni" pisarz pytał o kondycję i sens sztuki, ukazując w krzywym zwierciadle konflikt tradycji z awangardą i kultury z naturą. Bohater słuchowiska, Skrzypek, maminsynek i beztalencie, oddaje młodość Paganiniemu w zamian za geniusz muzyczny - wszystko po to, by odzyskać Flecistkę. Z kolei Paganini zmienia się w rzeźnika, a filharmonia w rzeźnię, w której ma się odbyć koncert na dwa woły, obuch, nóż i siekierę. Pisarz zakpił tu zarówno z witkacowskiego mitu artysty, któremu odsłania się Tajemnica Istnienia, jak i z takiej sztuki, która chce rywalizować z życiem pod względem "bebechowatości".

"Mrożek mówi całkiem jasno - pisał Błoński, omawiając " Rzeźnię" - że nie może uwierzyć w metafizykę sztuki; ale także, że tarzanie się w mięsie i ochlapywanie przechodniów farbami budzi w nim niechęć i obrzydzenie. (...) Prosił jakby o sztukę umiarkowaną, ale zarazem - przynajmniej w 'Rzeźni' - przyznawał, że umiar potrafi przywołać tylko szyderstwem." (" Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka")

Błoński zwrócił jednak uwagę, że cała akcja " Rzeźni" rozgrywa się w wyobraźni Skrzypka, co podkreśla autorski dystans do przedstawionych w słuchowisku wydarzeń i racji. Niewykluczone, że wszystko tu jest wyłącznie wytworem jednostkowej psychiki, z którą przecież pisarz się nie utożsamia. " Rzeźnię" można więc zaliczyć, podobnie jak " Ślub" Gombrowicza, do nurtu tak zwanej Ich-Dramaturgie - dramaturgii "ja". Jednostka, jej subiektywny świat, stawały się z czasem coraz ważniejsze w twórczości Mrożka.

"We młynie...". Introspekcja

Widać to już w opowiadaniu " We młynie, we młynie, mój dobry panie" (1967). Ten tajemniczy utwór o groteskowo-onirycznej fabule jest monologiem człowieka, który "był parobkiem u młynarza" i który rozlicza się z własną przeszłością. Pamięć ludzi i zdarzeń wraca do niego w postaci przynoszonych przez rzekę trupów. Pierwszy topielec to wąsaty mężczyzna ze złotą gwiazdą, niegdyś wielki autorytet dla bohatera - można się w tym martwym "włodarzu" domyślać Stalina. Wkrótce parobek wyławia następne trupy, między innymi kolegę z wojska i kobietę, którą kiedyś kochał. Kolejno grzebie swoje dawne miłości, przyjaciół, znajomych - całe minione życie. Jednak kiedy woda przynosi mu jego własne zwłoki, nie może ich pochować jak pozostałych, bowiem znaczyłoby to utracić siebie żywego. Bohater, odzyskując siebie z przeszłości (choćby nawet siebie-trupa), odnajduje swoje autonomiczne "ja". Lecz to sprawia, że czuje się obco w ludzkiej wspólnocie. Wyrusza więc w samotną wędrówkę brzegiem rzeki, powierzając trupa nurtowi, tak aby mieć go cały czas na oku.
Język tej opowieści, staroświecki, gawędziarski, ma inną funkcję niż w dotychczasowych utworach - nie służy już obśmiewaniu prowincjonalności i zacofania:

"Przed 'We młynie' stylizacja służyła zwykle u Mrożka parodii - pisał Jan Błoński. - (...) 'We młynie' jednak staroświeckość pozwala mówić o początku i istocie: początku i istocie własnego doświadczenia, które opiera się o to, co najprostsze, najbardziej elementarne. Umożliwia wniknięcie we wnętrze bohatera: odsyła bowiem do pierwotnych symbolik. Do wody czasu i młyna zdarzeń, do leśnego domostwa, które jest obrazem bezpieczeństwa, do wędrówki życia, której przecie nie można odbyć inaczej niż pieszo, od gospody do miasteczka i z jarmarku na odpust... Tym samym anachroniczność (świata przedstawionego) i stylizacja (gatunkowa i językowa) nie mają już na ostatecznym celu parodystycznego uprzątania przeżytków. Nie każą myśleć o ja fałszywym lub zmistyfikowanym: przeciwnie, o ja najbardziej autentycznym." (" Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka")

Rosnące znaczenie introspekcji - to jeden z wymiarów twórczej ewolucji Mrożka. Poza tym w utworach z lat osiemdziesiątych pisarz coraz częściej podejmował tematykę polityczną i etyczną wprost, rezygnując z masek, aluzji i surrealistycznych metafor. Będąc na emigracji, cały czas obserwował i przeżywał sprawy polskie - czego dowodem choćby " Alfa", sztuka o Wałęsie, szlachetna w intencjach, ale nieudana, jak przyznawał sam autor w liście do Wojciecha Skalmowskiego. Po wprowadzeniu stanu wojennego zakazano wystawiania " Alfy" (opublikowanej w 1984 roku w Paryżu), a także dwóch innych dramatów Mrożka - " Vatzlava" i " Ambasadora" (1982).

"Ambasador" to herbertowska z ducha sztuka o niezłomności. Rzecz dzieje się w ambasadzie demokratycznego kraju na terenie państwa totalitarnego. Ambasadora odwiedza Pełnomocnik miejscowego rządu i ofiarowuje mu prezent - ogromny globus, na którym nienarysowano kontynentów, ponieważ "politycznie nie są jeszcze całkiem takie jak trzeba." Chwilę później błękitna kula pęka i wynurza się z niej Człowiek - uciekinier z fabryki globusów - który prosi o azyl na terenie ambasady. Gdy Pełnomocnik żąda wydania zbiega, Ambasador odmawia. Wtedy dowiaduje się, że jego demokratyczny rząd, z którym od jakiegoś czasu nie jest w stanie nawiązać łączności, przestał istnieć. Miejscowa władza gotowa jest jednak utrzymywać ambasadę nieistniejącego państwa, bo potrzebuje wroga, choćby fikcyjnego, przeciwko któremu mogłoby się zjednoczyć faszerowane propagandą społeczeństwo. Lecz Ambasador nie zamierza brać udziału w tej manipulacji.

"Jego decyzja o odmowie współpracy - czyli decyzja heroiczna - rodzi się już jako akt bezinteresowny i co więcej... pozbawiony praktycznych konsekwencji. Nic ona nie zmieni, nikomu nie pomoże, chyba moralnie. (...) Po dłuższej dyskusji z Pełnomocnikiem [Ambasador] stwierdza, że w obliczu totalnego nihilizmu tylko i jedynie opór - aż do ofiary życia - może przynieść dowód, że 'to wszystko' to nie jest 'jeden wielki, kosmiczny bluff'. Bo ta ofiara - choć motywowana tylko honorem - udowadnia, że człowiek może wyjść poza porządek natury, poza porządek oparty na nagiej sile, czyli na konieczności." (Jan Błoński, " Wszystkie sztuki Sławomira Mrożka")

Ambasador, całkowicie samotny, porzucony nie tylko przez swój daleki rząd, ale i przez najbliższych ludzi, pozostaje do końca nieugięty. Do końca też czuje się odpowiedzialny za Człowieka, któremu udzielił azylu. Takiego bohatera - szlachetnego, niezłomnego - jeszcze u Mrożka nie było. Nigdy wcześniej pisarz nie mówił tak otwarcie o potrzebie dzielności i solidarności w obliczu przemocy.

Nie znaczy to, że w latach osiemdziesiątych opuścił go duch przekory. W stanie wojennym Mrożek pisywał takie oto "Donosy":

"DO MINISTERSTWA KULTURY

Donoszę, że ochotniczo my ukończyli akcję tępienia analfabetyzmu w powiecie.
Ostatni analfabeta ukrywał się w krzakach na Górce Piastowskiej, ale my go znaleźli.
Trochę się bronił, ale mu szwagier przyłożył kłonicą, a ja mu poprawiłem. Tak, że nie ma już analfabety.
Przy wytępionym my znaleźli okulary i książkę w języku obcym pod tytułem "Les Pensées". Znaczy się nie umiał czytać po polsku.
W kieszeni prawej miał legitymację Związku Literatów Polskich, ale ten Związek jest już dawno rozwiązany, znaczy się legitymacja nieważna.
Dlatego prosimy o umorzenie śledztwa i przyznanie nam nagrody jako działaczom oświatowym w terenie.

Z alfabetycznym pozdrowieniem
Ja i Szwagier"

A jednak w dramatach z tego okresu dominuje ton serio: gorzka diagnoza rzeczywistości, dawniej przemycana w lekkiej formie, w sztukach z lat osiemdziesiątych pojawia się bez kamuflażu. Przesłanie moralne nie korzysta już z osłony humoru.

"Portret", "Pieszo". Rozrachunek z młodością

W " Portrecie" (1987), pełnym nawiązań do " Dziadów", " Kordiana", do Gombrowicza i Miłosza, Mrożek dokonał rozrachunku z młodzieńczą fascynacją komunizmem. To sztuka o "dzieciach Stalina" - ludziach, których życiorysy złamało albo ślepe posłuszeństwo reżimowi, albo wyniszczająca walka z dyktaturą. Pisarz skonfrontował Bartodzieja, byłego donosiciela, z Anatolem, więźniem politycznym, który po piętnastu latach odsiadki wychodzi na wolność. Zderzenie ich losów, pozornie skrajnie różnych, odsłania skryte podobieństwo bohaterów - obaj to ludzie słabi, bez pomysłu na życie; dla obu straszny tyran był tak naprawdę jedynym sensem istnienia, wcieleniem Ducha Dziejów.

Do czasów swojej młodości, a ściślej dorastania, wrócił też Mrożek we wcześniejszym o siedem lat dramacie " Pieszo" (1980). Sztuka przedstawia przełomowy moment w historii Polski - ostatnie chwile II wojny światowej i początek komunizmu. Ojciec i czternastoletni Syn, w którym nie trudno zobaczyć alter ego pisarza, wędrują za posuwającym się frontem, pragnąc odnaleźć chorą matkę chłopca. Na opuszczonej stacyjce kolejowej spotykają innych tułaczy: ekscentrycznego myśliciela-artystę Superiusza (postać wzorowana na Witkacym) i zadręczaną przez niego Panią; samotnego Nauczyciela; cwaną Babę - handlarkę i jej ciężarną córkę; szemranego Porucznika Zielińskiego i Draba. Wszyscy spędzają noc na peronie, czekając na pociąg i upijając się bimbrem z zapasów Baby, a przygrywa im na skrzypcach ślepy Grajek. Kiedy wreszcie słyszą zbliżający się stukot kół, okazuje się, że to nadjeżdża złowrogi, niewidzialny pociąg-widmo, który Nauczyciel kwituje jednym słowem: transport. Wyczerpani wędrowcy zapadają w sen - z wyjątkiem przerażonego Syna i Superiusza. Ten ostatni odbiera sobie życie - jak jego pierwowzór Witkacy w 1939 roku.
Gdy w epilogu bohaterowie sztuki spotykają się ponownie, już po "wyzwoleniu" Polski przez Armię Czerwoną, widzimy ich w nowych rolach i konfiguracjach. Tylko Ojciec i Syn nie dają się zwieść pokusom konformizmu, ale obce im są także porywy buntu - chcą tylko wrócić do domu i zacząć zwykłe, przyzwoite życie. Zgodnie z prostą dewizą Ojca: "Człowiek ma być uczciwy i tyle."

"Pieszo" to przykład dramaturgii epickiej. W czym się owa epickość przejawia? Po pierwsze, w równym dystansie autora do postaci. Po drugie, w braku dramatycznego napięcia między nimi - ich interakcje są w zasadzie przypadkowe; to nie konflikt postaw, ale historyczna zawierucha decyduje o tym, jak się będą toczyć i krzyżować losy bohaterów. Napięcie w sztuce, zauważył Błoński, bierze się więc nie ze zdarzeń międzyludzkich, ale z powszechnego lęku przed śmiercią. Wreszcie o epickości " Pieszo" świadczą sceny fantastyczne: zdradzają one obecność utajonego, wszechmocnego narratora, który dobiera kolejne epizody i prezentuje publiczności.

W latach osiemdziesiątych odczytywano tę sztukę jako Mrożkową polemikę z zafałszowaną wizją rzeczywistości w " Popiele i diamencie" Andrzejewskiego. Do dzisiaj " Pieszo" pozostaje przenikliwą panoramą społeczeństwa polskiego z czasów końca wojny i początku Peerelu. A także dramatem o świecie porażonym śmiercią, o upiorach pamięci i sumienia. Wolno też, za Tadeuszem Nyczkiem, interpretować " Pieszo" jako historię dojrzewania młodego twórcy:

"Utwór ten, jeden z najniezwyklejszych, jakie Mrożek napisał, można, choć to skojarzenie trochę ryzykowne, wywieść z nurtu dantejskiego: oto Ojciec- Wergiliusz prowadzi Syna-Dantego, przyszłego autora, przez piekło wojny. Spotykają dusze w różnym stopniu potępione, bo wiejskie baby, żołnierza AK, nauczyciela, artystę, filozofa. Wszyscy idą przez wojenne piekło związani wspólnym losem, a synowi pozostaje obserwacja tego dziwacznego zbiorowiska, Polski w pigułce. Syn kiedyś dojrzeje i będzie jednym z nich, dorosłych; zapamięta sobie jednak na zawsze doświadczenie kilkunastoletniego świadka. Będzie uczestnikiem i jednocześnie obserwatorem, rozdwojony w sobie." ("Tango z Mrożkiem")

Spośród czterech dramatów Mrożka powstałych w latach dziewięćdziesiątych najważniejsza jest " Miłość na Krymie" (1993), w której wątek uczuciowy łączy się z próbą syntetycznego ukazania dziejów Rosji - carskiej, bolszewickiej i postsowieckiej.

Powrót z emigracji i ponowny wyjazd. "Dziennik"

Ostatnia dekada ubiegłego stulecia i początek XXI wieku to trudny czas w życiu i twórczości pisarza. W 1996 roku Mrożek wrócił z emigracji - do Polski zupełnie innej niż ta, którą opuszczał. Sześć lat wcześniej przeszedł poważną operację w związku z tętniakiem aorty. A w roku 2002 przeżył udar mózgu, który spowodował afazję. W ramach terapii, która służyła przywracaniu pamięci utraconej wskutek choroby, powstała autobiografia Mrożka - " Baltazar" (2006). Później pisarz opublikował jeszcze " Uwagi osobiste" (2007), zbiorek drukowanych wcześniej felietonów, opatrzony wstępem, w którym autor "na wszelki wypadek żegna się z Publicznością".

Pod koniec życia Mrożek przygotował wielką niespodziankę dla swoich czytelników - w Wydawnictwie Literackim ukazał się jego dziennik: trzy tomy zapisków prowadzonych w latach 1962-1989. Opublikowany został także tom korespondencji Mrożka z Adamem Tarnem ( Listy. 1963-1975, WL, 2009).

W czerwcu 2008 roku Mrożek przeprowadził się z żoną do Nicei.

Autor: Krystyna Dąbrowska, wrzesień 2009, aktualizacja sierpień 2013

Zobacz także esej Michała Bujanowicza "Sławomir Mrożek - dramaturg" oraz "Inscenizacje dramatów Sławomira Mrożka".

Bibliografia:

zbiory opowiadań satyrycznych:

powieści satyryczne:

zbiory felietonów:

scenariusze filmowe:
inne:

Rysunki wybrane, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 1997

Od służby postępowi do "Postępowca" (rysunki), Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 1997

Polska w obrazach i inne polskie cykle, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 1999

Przez okulary (1965-1968), Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 1999

Człowiek według Mrożka. Rysunki 1950-2000, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2000

Pamiętnik. Ucieczka na południe (rysunki), Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2000

Przez okulary (1960-1964), Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2002

Życie i inne okoliczności. Varia 1, Warszawa: Noir sur Blanc, 2003

Jak zostałem filmowcem. Varia 2, Warszawa: Noir sur Blanc, 2004

Listy 1963-1996, Kraków: WL, 2004 (korespondencja z Janem Błońskim)

Epoka "Szpilek". 1974-1982, Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2005

Jak zostałem recenzentem. Varia 3, Warszawa: Noir sur Blanc, 2005

Baltazar - Autobiografia, Warszawa: Noir sur Blanc, 2006

Uwagi osobiste, Warszawa: Noir sur Blanc, 2007

Listy 1970-2003, Kraków: WL, 2007 (korespondencja z Wojciechem Skalmowskim)

Tango z samym sobą. Utwory dobrane, Warszawa: Noir sur Blanc, 2009 (koncepcja książki, wybór tekstów i wstęp Tadeusz Nyczek)

Listy. 1963-1975 (korespondencja z Adamem Tarnem), Kraków: WL, 2009

Tłumaczenia:

angielski: Tango. New York: Grove Press, 1968. The ugrupu bird (Wesele w Atomicach). London: Macdonald & Co., 1968. Striptease, Repeat performance, and The prophets. New York: Grove Press, 1972. Vatzlav. London: Cape, 1972. The elephant (Słoń). Westport: Greenwood Press, 1972.

francuski: Les Émigrés (Emigranci). Paris: A. Michel, 1975. Le pic du bossu. Paris: A. Michel, 1979.

niemiecki: Der Elefant (Słoń). Berlin: Henssel, 1960. Hochzeit in Atomweiler (Wesele w Atomicach). Berlin: Henssel, 1961."Stücke". Berlin: Henssel, 1963. Auf Hoher See. Der Hirsch. Berlin: Henssel, 1963. Striptease. München: Kaiser, 1963."Stücke II". Berlin: Henssel, 1965. Der Truthahn (Indyk). Berlin: Henssel, 1968."Stücke III". Berlin: Henssel, 1970. Watzlaff. Ein Spiel in 77 Szenen (Vatzlav). Berlin: Henssel, 1970. Was uns trägt. Berlin: Henssel, 1970. Emigranten (Emigranci). Berlin: Henssel, 1975."Stücke". Berlin Volk und Welt, 1977."Gesammelte Werke. Bd. 1: Tango und andere Stücke". München/Zürich: Piper, 1981."Gesammelte Werke. Bd. 2: Die Giraffe und andere Erzählungen". München/Zürich: Piper, 1981."Gesammelte Werke. Bd. 3: Amor und andere Stücke". München/Zürich: Piper, 1981."Gesammelte Werke. Bd. 4: Der Dicke, der lachte, und andere Erzählungen". München/Zürich: Piper, 1981. Das Leben ist schwer (Trudne życie). München: dtv, 1985. Zabawa. Satire in lustloser Zeit. Frankfurt a. M.: Suhrkamp, 1992.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sławomir Mrożek | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Dramatopisarz, prozaik, satyryk, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich pisarzy. Urodził się 29 czerwca 1930 w Borzęcinie, zmarł 15 sierpnia 2013 w Nicei. - Dramatopisarz, autor wielu opowiadań, satyryk, felietonista i rysownik. Mieszkał w Paryżu, USA, Niemczech, Meksyku, w roku 1996 wrócił do Polski, do Krakowa.

# data[].attributes.body
Scenariusz filmowy

1. Scenarzyści, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Zapoznajcie się z informacjami dotyczącymi budowy scenariusza filmowego, które znajdują się w Waszym podręczniku na stronie 201.
2. W zeszytach wykonajcie ćwiczenie 2 ze strony 98. Zeszyt ćwiczeń, w którym znajduje się Wasze zadanie, zamieszczam poniżej.

# data[].attributes.body
4. Zapoznajcie się z materiałami dotyczącymi dzieła filmowego i historii kina, które znajdują się w Waszym podręczniku na stronach 204, 205, 206 i 207.
5. Poznajcie najważniejsze gatunki filmowe.

# data[].attributes.body
Dzieło filmowe

1. Młodzi Filmoznawcy, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Czas na chwilę oddechu. Porzucimy gramatykę języka polskiego na rzecz X Muzy (filmu). Zapoznacie się z krótką historią kina i poszerzycie swoją wiedzę na temat gatunków filmowych.
3. Obejrzyjcie film przedstawiający historię kina .

# data[].attributes.body
4. Zdaję sobie sprawę, że temat nie należy do najłatwiejszych. Kluczem do sukcesu jest znajomość części zdania. Postarajcie się przeczytać jak najwięcej na temat zdań złożonych i wykonać ćwiczenia interaktywne. Najważniejsze zagadnienia związane ze zdaniami złożonymi omówimy na lekcjach online.

# data[].attributes.body
Zdanie złożone i wielokrotnie złożone – powtórzenie wiadomości cz. 2.

1. Przed nami sporo pracy. Dzisiaj zajmiemy się zdaniami złożonymi podrzędnie i wypowiedzeniami wielokrotnie złożonymi.
2. Podstawowe informacje na interesujący nas temat znajdziecie w podręczniku na stronach 212,  214 i 216. Zachęcam także do korzystania z Repetytorium.
3. Pomocą posłuży nam także epodręcznik.

# data[].attributes.body
3. Zapoznajcie się z informacjami z epodręcznika. Wykonajcie ćwiczenia interaktywne.

# data[].attributes.body
Zdanie złożone i wielokrotnie złożone – powtórzenie wiadomości cz. 1.

1. Zapiszcie temat w zeszytach.
2. Cykl lekcji poświęconych zdaniom złożonym zaczniemy od zdań złożonych współrzędnie. Obejrzyjcie film.

# data[].attributes.attachment_link.description
Video made with Biteable. The World's Simplest Video Maker

# data[].attributes.body
Wypowiedzenie i jego części – powtórzenie wiadomości cz. 2.

1. Na dzisiejszej lekcji powtórzymy wiadomości na temat głównych i drugorzędnych części zdania.
2. Zapoznajcie się uważnie z materiałami z epodręcznika. Postarajcie się wykonać wszystkie ćwiczenia interaktywne. Nie zapominajcie o Repetytorium (rozdział Składnia) - jest znakomitym źródłem wiadomości.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wypowiedzenia w polszczyźnie mają bardzo podobną budowę. Choć różnią się długością (jedne mają kilka wyrazów, inne zaś - kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt), to każde logiczne zdanie można wyrazić już za pomocą dwóch części: podmiotu i orzeczenia (np. Ja piszę - Ty czytasz - On czyta). Ciekawe, że te dwie części możemy ukryć nawet w jednej formie gramatycznej czasownika: Przeczytamy. W trakcie tej lekcji dowiemy się, gdzie w wypowiedzeniu można odnaleźć podmiot i orzeczenie, a także przypomnimy sobie, jakie części mowy i formy gramatyczne je wyrażają.

Wiemy już, że zdania to takie konstrukcje myślowe, w których pojawia się czasownik w formie osobowej albo można taką formę odtworzyć z kontekstu. Czasownik ze względu na swoje właściwości znaczeniowe i gramatyczne otwiera wokół siebie miejsca dla innych wyrazów, np.:

CZYTAĆ → ktoś - czyta - coś,
BRAKOWAĆ → komuś - brakuje - czegoś,
GRZMIEĆ → grzmi - gdzieś.

W zdaniach komunikujemy o jakichś czynnościach, orzekamy, że coś się dzieje lub ktoś albo coś jest w jakimś stanie. Tak naprawdę, gdy układamy zdania, rozwijamy treści, wypełniając miejsca wokół czasownika. Czasownik w składni, czyli nauce o zdaniach, nazwany jest orzeczeniem. Z orzeczeniem najczęściej łączy się podmiot - kolejna ważna część zdania. Tworzą razem podstawową grupę składniową, zwaną związkiem głównym. Wokół orzeczenia i podmiotu gromadzą się w rozmaitych układach nadrzędno‑podrzędnych różne wyrazy (pełniące funkcję dopełnienia, okolicznika lub przydawki). Części zdania, które rozwijają orzeczenie (są jego rozbudowanymi określeniami), nazywamy grupą orzeczenia. Podobnie też części zdania, które rozwijają podmiot (są jego rozbudowanymi określeniami), nazywamy grupą podmiotu.

Przykładowo, wypowiedzenie: Nasza sąsiadka z czwartego piętra jutro pożyczy nam ciekawe książki, zawiera orzeczenie pożyczy. Jest ono wyrażone przez czasownik w formie osobowej. Znaczenie tego czasownika moglibyśmy zapisać jako powiązanie kilku słów:

POŻYCZAĆ → ktoś - pożyczy - coś - komuś.

Czasownik otwiera miejsca dla trzech wyrazów. Jednym z nich jest nazwa osoby, która pożyczy ( ktoś). To najważniejsze słowo po orzeczeniu stało się podmiotem zdania ( sąsiadka). Powstają dwie grupy składniowe:

Orzeczenie - to najważniejsza część zdania. Zwykle wyraża ją czasownik w formie osobowej. Dzięki orzeczeniu dowiadujemy się o czynnościach, zdarzeniach i stanach, które ktoś wykonuje lub im podlega. Wyróżniamy trzy typy orzeczeń:

1. CZASOWNIKOWE - występuje w postaci jednego wyrazu, choć może zawierać rozbudowane formy gramatyczne czasownika, także nieosobowe:

2. IMIENNE - składa się z dwóch części: łącznika oraz orzecznika. Łącznikiem może być osobowa forma czasownika „być" („zostać / zostawać", „stać się / stawać się") lub słówko posiłkowe „to". Orzecznik zwykle wyrażany jest przez przymiotnik (lub imiesłów przymiotnikowy), zaimek, liczebnik, przysłówek, a także rzeczownik (ten po łączniku czasownikowym ma zawsze formę narzędnika):

łącznik + orzecznik

3. ZŁOŻONE - składa się co najmniej z dwóch form czasownika; pierwszym są : można, trzeba, warto, należy, powinno się, winno się; drugim - dowolny czasownik w formie bezokolicznikowej:

# data[].attributes.attachment_link.title
Związek główny w zdaniu: podmiot i orzeczenie

# data[].attributes.attachment_link.description
Wypowiedzenia w polszczyźnie mają bardzo podobną budowę. Choć różnią się długością (jedne mają kilka wyrazów, inne zaś - kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt), to każde logiczne zdanie można wyrazić już za pomocą dwóch części: podmiotu i orzeczenia (np. Ja piszę - Ty czytasz - On czyta).

# data[].attributes.body
Wypowiedzenie i jego części – powtórzenie wiadomości cz. 1.

1. Zapiszcie temat w zeszytach.
2. Najbliższe dwie lekcje poświęcimy na powtórzenie wiadomości o wypowiedzeniu i jego rodzajach, o zdaniach i równoważnikach zdań oraz o częściach zdania.
3. Interesujący nas temat znajdziecie w podręczniku na stronie 208.
4. Przeczytajcie uważnie Przypomnienia ze strony 208 i 209.
5. Wiadomości uzupełnicie zaglądając na specjalnie dla Was przygotowaną stronę w epodręczniku. Wykonajcie ćwiczenia interaktywne.

# data[].attributes.body
Kiedy człowiek traci radość życia...

1. Kochani Uczniowie, zapiszcie temat w zeszytach.
2. W związku z tym, że obserwuję u Was spadek nastroju, ogólne zniechęcenie i systematycznie rosnący stopień zanurzenia w cyfrowych światach, mam tylko jedną prośbę: przeczytajcie wiersz Prośba Anny Kamieńskiej (podręcznik, str. 197) i zastanówcie się nad tym, co Wam daje radość w życiu.

# data[].attributes.body
Czy istnieje idealny świat?

1. Szanowni Państwo, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Na dzisiejszej lekcji przeczytamy fragment powieści H. G. Wellsa i dowiemy się, czym jest utopia.
3. Korzystając ze Słownika języka polskiego wyjaśnijcie znaczenie słów: utopia, utopijny, utopista.

# data[].attributes.body
5. W zeszytach odpowiedzcie na pytania:
a) Czym powinno się charakteryzować idealne społeczeństwo?
b) Czy można stworzyć idealne społeczeństwo, w którym wszystko będzie szło jak w zegarku? Swoją odpowiedź uzasadnij.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(grec. ou - nic i topos - miejsce, to znaczy miejsce nieistniejące) - pojęcie wywodzące się z tytułu dzieła Thomasa More'a pt.: „Prawdziwie złota książeczka o najlepszym urządzeniu rzeczypospolitej i o nowej wyspie Utopii", gdzie został zaprezentowany idealny obraz społeczeństwa; obecnie ten termin funkcjonuje w kilku znaczeniach, jako:
1. koncepcja ustroju politycznego, opartego na równości, sprawiedliwości i solidarności; 2. traktat filozoficzno‑polityczny, będący projektem idealnych form organizmów społecznych; 3. utwór literacki, prezentujący wizję sprawiedliwego świata i dobrze zorganizowanego społeczeństwa; 4. potocznie mrzonka, założenie pozbawione szans na realizację.

# data[].attributes.attachment_link.description
(grec. ou - nic i topos - miejsce, to znaczy miejsce nieistniejące) - pojęcie wywodzące się z tytułu dzieła Thomasa More'a pt.: „Prawdziwie złota książeczka o najlepszym urządzeniu rzeczypospolitej i o nowej wyspie Utopii", gdzie został zaprezentowany idealny obraz społeczeństwa; obecnie ten termin funkcjonuje w kilku znaczeniach, jako:1.

# data[].attributes.body
4. Zapoznajcie się z podsumowaniem i kilkoma ważnymi dla nas terminami.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Folwark zwierzęcy na poziomie dosłownym jest opowieścią o zwierzętach, które wygnały z folwarku swoich właścicieli i objęły samodzielne rządy nad gospodarstwem. To alegoria rządów totalitarnych, a w szczególności stalinizmu.

Bohaterowie mają swoje odpowiedniki w historii: Napoleon - Józef Stalin, Major - Karol Marks, Snowball - Lew Trocki, Pan Jones - car Mikołaj II.

Powieść Orwella jest przykładem antyutopii, czyli literackiej, skrajnie negatywnej wizji rzeczywistości, przedstawiającej społeczeństwo w pełni podporządkowane władzy, gdzie panuje: pozorna równość, propaganda, wyzysk, terror, quasi‑religijna obrzędowość.

Folwark zwierzęcy to również przykład dystopii, gdyż pesymistyczna wizja rzeczywistości wynika z krytycznych obserwacji i doświadczeń autora.

# data[].attributes.attachment_link.description
Folwark zwierzęcy na poziomie dosłownym jest opowieścią o zwierzętach, które wygnały z folwarku swoich właścicieli i objęły samodzielne rządy nad gospodarstwem. To alegoria rządów totalitarnych, a w szczególności stalinizmu. Bohaterowie mają swoje odpowiedniki w historii: Napoleon - Józef Stalin, Major - Karol Marks, Snowball - Lew Trocki, Pan Jones - car Mikołaj II.

# data[].attributes.body
3. Rozwiążcie ćwiczenia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zasób składa się z 10 ćwiczeń interaktywnych

# data[].attributes.body
2. Interesujący nas fragment znajduje się w podręczniku na stronie 194. Po przeczytaniu obejrzyjcie film.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
R1C4iZin4bsiB 1

Jeśli korzystasz z czytnika ekranu NVDA, przełącz go w tryb formularza. Film wprowadza najważniejsze zasady charakterystyki bohaterów literackich i analizy dzieła literackiego. Jego głównym elementem jest charakterystyka bohaterów "Folwarku zwierzęcego" oraz prezentacja powieści jako antyutopii. Czas trwania filmu 10 minut 19 sekund

# data[].attributes.attachment_link.description
Film edukacyjny przedstawia problem władzy i postawy bohaterów w powieści Orwella Folwark zwierzęcy oraz wskazówki do analizy dzieła literackiego.

# data[].attributes.body
W przerażającej bajce cz. 2.

1. Towarzyszki i Towarzysze, dzisiaj zapoznamy się z fragmentem powieści Geroge`a Orwella Folwark zwierzęcy. Przeczytajcie krótkie wprowadzenie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nie daj się zwieść Folwarkowi zwierzęcemu George'a Orwella. Ta książka tylko pozornie jest opowieścią o losach zwierząt, które wygnały z gospodarstwa swoich właścicieli i objęły nad nim samodzielne rządy. W rzeczywistości przedstawia społeczeństwo poddane władzy totalitarnej. Taka literacka wizja rzeczywistości nosi miano antyutopii.

analizować dzieło literackie;

charakteryzować najważniejszych bohaterów Folwarku zwierzęcego;

porównywać cechy najważniejszych bohaterów Folwarku zwierzęcego;

rozpoznawać alegorię literacką;

definiować antyutopię i dystopię;

wskazywać cechy antyutopii i dystopii w utworze.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie daj się zwieść Folwarkowi zwierzęcemu George'a Orwella. Ta książka tylko pozornie jest opowieścią o losach zwierząt, które wygnały z gospodarstwa swoich właścicieli i objęły nad nim samodzielne rządy. W rzeczywistości przedstawia społeczeństwo poddane władzy totalitarnej. Taka literacka wizja rzeczywistości nosi miano antyutopii.

# data[].attributes.body
W przerażającej bajce cz. 1.

1. Szanowni Państwo, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Chciałbym, żebyście zapoznali się z jednym z arcydzieł literatury: Folwarkiem zwierzęcym George`a Orwella.
3. Fragment powieści przeczytamy w przyszłym tygodniu. Dzisiaj bardzo Was proszę o obejrzenie filmu. Niech nie zwiedzie Was jego rysunkowa forma. Ta bajka jest przerażająca i bardziej realna niż możecie przypuszczać... Miłego seansu i spokojnych snów;)

# data[].attributes.attachment_link.title
Folwark zwierzęcy (1954) Lektor PL 1080p

# data[].attributes.attachment_link.description
Folwark zwierzęcy (1954) Lektor PL 1080p Właściciel folwarku zostaje wypędzony przez zwierzęta, które przejmują władzę nad farmą. Każde z nich jest przekonane, że teraz będzie im się żyło lepiej.

# data[].attributes.body
Kim są Następni?

1. Utopiści, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Razem z Sir Terrym Pratchettem i Stephenem Baxterem wyruszymy w podróż na Długą Ziemię.
3. Przed Wami tylko dwa zadania. Przeczytajcie uważnie fragment powieści Długa utopia (podręcznik str. 190 - 193) i odpowiedzcie w zeszycie na pytania:
a) Kim są Następni?
b) Czy Waszym zdaniem ich cywilizacja to właściwy kierunek ludzkiej ewolucji?
4. Zainteresowanych twórczością Terrego Pratchetta zachęcam do obejrzenia wywiadu z pisarzem. Na pewno świetnie znacie angielski, ale w razie trudności możecie włączyć polskie napisy;)

# data[].attributes.attachment_link.title
Sir Terry Pratchett: 'Imagination, not intelligence, made us human'

# data[].attributes.body
5. Przeczytajcie fragment powieści Igrzyska śmierci. Znajdziecie go w podręczniku na stronie 186.
6. Na podstawie przeczytanego fragmentu zdefiniujcie termin antyutopia. Jaką wizję świata przedstawiają utwory tego typu? Podaj przykłady tytułów książek, filmów, gier.
7. W których państwach łamane są prawa człowieka? Jak rządy tych krajów traktują obywateli? Co powinni zrobić mieszkańcy? Jak my możemy im pomóc? Odpowiedz pisemnie na powyższe pytania. Twoja wypowiedź powinna być spójna i liczyć sobie od 6 do 10 zdań.

# data[].attributes.body
4. Obejrzyjcie zwiastun.

# data[].attributes.body
Panem et circenses (chleba i igrzysk)

1. Młodzieży, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Dzisiaj przeczytamy fragment powieści Igrzyska śmierci Suzanne Collins i zastanowimy się czym jest antyutopia. Odpowiemy też na pytanie, w których państwach łamane są prawa człowieka.
3. Zapoznajcie się z artykułem opowiadającym o igrzyskach organizowanych w starożytnym Rzymie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najbardziej przerażające zmagania gladiatorów. Z kim kazano im walczyć?

Pojawienie się gladiatora na arenie zawsze zapowiadało ekstremalne emocje. Poddani morderczemu treningowi wojownicy musieli stawić czoła każdemu wrogowi, którego przed nimi postawiono. Przegrana oznaczała śmierć, ale za zwycięstwo żądny krwi lud rzymski odpłacał się gorącym uwielbieniem.
Starożytny Rzym kojarzy się nierozerwalnie z mottem: „chleba i igrzysk". I chociaż z tym pierwszym bywało różnie, to drugiego mieszkańcom Wiecznego Miasta nigdy nie brakowało. Ich największy entuzjazm budziły starcia gladiatorów. Ten rodzaj „rozrywki" na dobre zakorzenił się w Rzymie w czasie wojen punickich. Pochodził prawdopodobnie od etruskich obrządków składania ofiar z ludzi.

Wysportowani wojownicy rekrutowali się przede wszystkim spośród jeńców wojennych lub przestępców. Czasem w ich szeregach zdarzali się także ludzie wolnego stanu. Decydowali się występować na arenie z różnych pobudek - czasem kierowała nimi desperacja, a niekiedy po prostu żądzy przeżycia przygody czy zdobycia sławy.

Ci, którzy odnosili najbardziej spektakularne i najliczniejsze zwycięstwa, cieszyli się uznaniem w całym Imperium. Za rekordzistę walk gladiatorskich uważa się Publiusza Ostoriusa z Pompejów. Podobno stoczył on na arenie aż 51 pojedynków! Był to prawdziwy ewenement. Przeważnie jeden wojownik wytrzymywał zaledwie kilka starć i ginął około trzydziestki. I trudno się dziwić, jeśli spojrzeć na to, z kim - lub z czym - musiał wygrać, by przeżyć...

Wojownicy i rybacy

Przerażenie widzów o słabszych nerwach mogły budzić już same walki między gladiatorami. Tym bardziej, że często urozmaicano je, przeciwstawiając sobie walczących różnych kategorii. Tak było w przypadku starć Samnitów z „sieciarzami".

Tym pierwszym, zniewolonym żołnierzom pochodzącym z ludu italskiego wojującego z Rzymem, pozwalano korzystać z własnego uzbrojenia. Mieli ciężkie zbroje, hełm i tarczę. Jako narzędzie do walki służył im miecz bądź włócznia. Doskonale wyszkoleni i doświadczeni w boju, byli niemal maszynami do zabijania.

To z nimi musieli walczyć wojownicy, których nazywano retiarii - „ sieciarzami". Znajdowali się oni stosunkowo najniżej w hierarchii gladiatorów. Jedynym ich uzbrojeniem była... sieć i trójząb. Budziło to skojarzenia z rybakami, stąd też ich nazwa.

Z racji na skromne wyposażenie bojowe, ich najczęstszą taktyką był unik. Retarius żywiołowo przemieszczał się z jednego końca areny na drugą, wyczekując na stosowny moment do ataku z zaskoczenia. By pokonać Samnitę, musiał być niesamowicie szybki i zwinny.

Ogromnych emocji dostarczały też walki wojowników zwanych andabatae, których hełmynie posiadały otworów na oczy. Specjalizowali się oni w walce prowadzonej na oślep. Nacierali na siebie na koniach, mierząc w przeciwnika wyciągniętą włócznią.

Natura vs. „kultura"

Gladiatorzy nie walczyli jednak tylko ze sobą nawzajem. W miejscach takich jak rzymskie Koloseum na oczach dziesiątek tysięcy widzów dochodziło do jeszcze bardziej okrutnych i barbarzyńskich pojedynków. Przeciwnikami ludzi stawały się w ich trakcie dzikie, groźne zwierzęta.

Przekrój walczących „bestii" był niezwykle szeroki. Na arenach pojawiały się między innymi lwy, tygrysy, byki, niedźwiedzie, krokodyle, dziki, pytony, a nawet... foki. Zdarzyło się, że Cezar skierował 500 wojowników do walki przeciwko... takiej samej liczby słoni! Bodaj najpopularniejsze wśród widowni były nosorożce, choć przez swą wrodzoną, spokojną naturę musiały być dodatkowo pobudzane do walki, na przykład przez nakłuwanie ich włóczniami.

Stosowano zresztą różne sposoby, by zachęcić zwierzęta do walki. Same z siebie często odczuwały lęk i za nic nie chciały wyjść na środek amfiteatru. Przerażały je tysiące rozwrzeszczanych gardeł. By je wypłoszyć, do ich klatek wrzucano zapaloną słomę. Czasem, by je zdenerwować, skuwano je też razem łańcuchem. Wtedy po wypuszczeniu rzucały się na wszystko, co stawało na ich drodze.

Stawienie czoła rozszalałym ze strachu stworzeniom wymagało nie lada zręczności. Nic dziwnego, że opowieści o muskularnych wojownikach, którzy powalali wielkie bestie, przeszły do legendy. Za ich sukcesem stało przede wszystkim odpowiednie wyszkolenie.

Odkryto na przykład, że silne uderzenie niedźwiedzia powyżej ucha z miejsca powala go na ziemię. Znaleziono też środek na pokonanie lwa, choć tylko najodważniejsi po niego sięgali. Aby udusić zwierzę, trzeba było bowiem najpierw rozewrzeć jego paszczę, a następnie... włożyć mu do przełyku swoje ramię i odpowiednio zacisnąć.

Warto dodać, że nie tylko wyszkoleni wojownicy zmagali się z drapieżnikami. Na starcie z nimi, i to bez żadnego uzbrojenia, wysyłano osoby skazane na śmierć. Ten los spotykał między innymi chrześcijan, zarówno mężczyzn, jak i kobiety, w okresach największych prześladowań tego wyznania. Nagich skazańców zazwyczaj przywiązywano do słupa w centrum areny, po czym wypuszczano przerażone i wygłodzone zwierzę.

Morze w sercu Rzymu

By zapewnić żądnym sensacji widzom jak najwięcej wrażeń, w amfiteatrach urządzano prawdziwe bitwy. Niewątpliwie najbardziej widowiskowe były te morskie, prowadzone na specjalnie przygotowanym, zalanym wodą terenie. Gladiatorzy walczyli na pokładach okrętów niczym piraci.

Ten spektakularny punkt programu wprowadził jako pierwszy Cezar. Jego następca, Oktawian August, udoskonalił tę formę i nakazał wykop wielkiego dołu z wodą na terenie Rzymu, wzdłuż brzegu Tybru. Miejsce to było trzykrotnie większe od zbudowanego prawie sto lat później Koloseum. W jednej z tamtejszych potyczek wzięło udział aż 600 gladiatorów!

To jednak nie był rekord. Największą pod względem skali bitwę morską zorganizował cesarz Klaudiusz w kilkadziesiąt lat później. Wzięło w niej udział łącznie aż 19 000 ludzi, gladiatorów i wioślarzy. Jak można się domyślić, nastąpiła niewyobrażalna wręcz jatka - wszystko dla rozrywki tłumu.

Koniec mrocznej epoki

Kres okrutnej praktyki walk gladiatorów przyniosło dopiero rozpowszechnienie chrześcijaństwa na terenie Imperium Rzymskiego. Częściowo pod wpływem nowej religii stopniowo znoszono krwawe igrzyska. Pierwszym oficjalnym aktem w tej sprawie był edykt cesarza Konstantyna Wielkiego z 326 roku, który zakazał walk gladiatorskich.

Stare zwyczaje umierały długo. We wschodniej części cesarstwa krwawe pojedynki praktykowano aż do 681 roku. Dopiero wówczas epoka gladiatorów dobiegła końca.

Okrutna i barbarzyńska „rozrywka" szokuje jednak do dziś. Zwłaszcza, że organizowało ją państwo, które szczyciło się mianem przodującej cywilizacji świata starożytnego.

Inspiracja:

Inspiracją dla powstania artykułu była najnowsza książka Bena Kane'a pt. Hannibal. Wróg Rzymu, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont.

Bibliografia:

Alan Baker, Gladiatorzy. Nieznane prawdy o życiu rzymskich niewolników, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media Fakty 2002.

Michael Grant, Gladiatorzy, Ossolineum 1979.

Rupert Matthews, Rzym mroczny, ponury i krwawy, Bellona 2007.

Bernard Nowaczyk, Powstanie Spartakusa 73-71 p.n.e., Bellona 2008.

Osadzona w czasach drugiej wojny punickiej opowieść o przyjaźni, braterstwie, gniewie i zemście:

...18 lipca nikomu z obywateli starożytnego Rzymu nie wolno było nikomu z obywateli zawierać małżeństw ani składać ofiar? Wszystko przez Brennusa, wodza celtyckiego plemienia Senonów, który tego dnia w 387 roku przed naszą erą rozbił wojska rzymskie pod Alią.

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Najbardziej przerażające zmagania gladiatorów. Z kim kazano im walczyć?

# data[].attributes.attachment_link.description
Pojawienie się gladiatora na arenie zawsze zapowiadało ekstremalne emocje. Poddani morderczemu treningowi wojownicy musieli stawić czoła każdemu wrogowi, którego przed nimi postawiono. Przegrana oznaczała śmierć, ale za zwycięstwo żądny krwi lud rzymski odpłacał się gorącym uwielbieniem. Starożytny Rzym kojarzy się nierozerwalnie z mottem: „chleba i igrzysk".

# data[].attributes.body
5. Zapoznajcie się z biogramem H. G. Wellsa i przeczytajcie uważnie fragment powieści Ludzie jak bogowie (podręcznik, str. 184 - 185).
6. Stwórzcie w zeszytach Kodeks nauczyciela Utopii, który będzie składał się z czterech punktów i zawierał najważniejsze wskazówki pomocne w realizacji opisanego w powieści programu wychowania dzieci.
7. Dla zainteresowanych krótki film o pewnej utopii.

# data[].attributes.attachment_link.title
► Wizyta w Eden Project - ogród botaniczny w Cornwall, St Austell

# data[].attributes.body
4. Utopia to także gatunek literacki. Zapoznajcie się z definicją i przepiszcie ją do zeszytów.

# data[].attributes.body
3. Po uważnej lekturze wskazanych fragmentów postarajcie się uzupełnić poniższy schemat.

# data[].attributes.body
Przemówienie

1. Polki i Polacy, dzisiaj zredagujecie plan przemówienia.
2. Informacje na temat zawartości poszczególnych części przemówienia znajdziecie w epodręczniku w części zatytułowanej Kompozycja przemówienia. Warto zajrzeć też do naszego podręcznika. Interesujący nas temat znajdziecie na stronie 161.

# data[].attributes.body
3. Zapoznajcie się z informacją na temat przemówień i wykonajcie ćwiczenie 1.2 (w epodreczniku).
4. Przyjrzyjcie się elementom kompozycji przemówienia - fragment zatytułowany Jak należy przemawiać?. Następnie wykonajcie ćwiczenie 2.1 w zeszytach, a ćwiczenie 2.3 w epodręczniku.

# data[].attributes.body
Jak należy przemawiać?

1. Drodzy Rodacy, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Przypomnijcie sobie (korzystając z epodręcznika - link poniżej) czym jest retoryka. Zwróćcie też uwagę na rady, jakie daje oratorom jeden z najwybitniejszych mówców w dziejach - Winston Churchill.

# data[].attributes.body
4. Przemówienia mogą się od siebie bardzo różnić. Wśród dziesiątek tysięcy wygłoszonych na przestrzeni tysiącleci przemówień są też takie, które zmieniły historię. Na koniec dzisiejszej lekcji proszę Was o uważne obejrzenie krótkiego filmu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dochodzi siedemnasta, kiedy 28 sierpnia 1963 r. Martin Luther King rozpoczyna przemówienie. Nie jest pierwszym ani ostatnim mówcą występującym podczas Marszu na Waszyngton. Lecz to za sprawą jego przemówienia ten dzień zapisze się na kartach historii.

Polecamy również

# data[].attributes.attachment_link.title
I Have a Dream - Martin Luther King - Mowy, które zmieniły historię | ARTE

# data[].attributes.attachment_link.description
Dochodzi siedemnasta, kiedy 28 sierpnia 1963 r. Martin Luther King rozpoczyna przemówienie. Nie jest pierwszym ani ostatnim mówcą występującym podczas Marszu na Waszyngton. Lecz to za sprawą jego przemówienia ten dzień zapisze się na kartach historii. Polecamy również

# data[].attributes.body
Niekonwencjonalne przemówienie

1. Dzień dobry, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Kolejne trzy lekcje poświęcimy trudnej sztuce przemawiania. Poznacie różne rodzaje przemówień i dowiecie się jak powinno być skomponowane dobre  wystąpienie.
3. Zaczniemy jednak nietypowo. Poproszę Was o przeczytanie fragmentu powieści Michala Viewegha oraz wykonanie dwóch ćwiczeń: ćwiczenia 1.2 w zeszytach i ćwiczenia 1.4 na załączonej stronie.

# data[].attributes.body
7. Napiszcie w zeszytach, jakie jest przesłanie obu utworów i jaką małą ojczyznę uwiecznił w nich poeta.
8. Na koniec jeszcze jedna piosenka, tym razem współczesna.

# data[].attributes.body
5. Przeczytajcie uważnie wiersz Mariana Hemara Piosenka o przychodni lekarskiej w Londynie. Wiersz znajdziecie w podręczniku na stronie 158.
6. Wysłuchajcie innego utworu lwowskiego poety - Piosenki o marzeniu ostatnim w wykonaniu samego autora.

# data[].attributes.attachment_link.title
Marian Hemar - Piosenka o marzeniu ostatnim

# data[].attributes.body
Tęsknota za Polską

1. Zapiszcie temat w zeszytach.
2. Temat dzisiejszej lekcji związany jest z twórczością Mariana Hemara - polskiego poety, który po zakończeniu II wojny światowej wyemigrował do Wielkiej Brytanii.
3. Zastanówcie się, jakie są najczęstsze przyczyny emigracji - dzisiaj i w przeszłości.
4. Zapoznajcie się z biogramem poety.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów piosenek. Urodził się 6 kwietnia 1901 we Lwowie, zmarł 11 lutego 1972 w Dorking pod Londynem.

- Poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów piosenek.

Jan Marian Hescheles, syn Ignacego i Berty z domu Lem [był kuzynem Stanisława Lema], urodził się we Lwowie, gdzie mieszkał 24 lata. Później w Warszawie 14 lat, a w Londynie 30 lat. Ukończył VII gimnazjum we Lwowie, następnie studiował na Uniwersytecie Jana Kazimierza medycynę i filozofię. Debiutancki wiersz "Więzień" ukazał się na łamach "Gazety Porannej i Wieczornej" (nr 4771).

W wieku siedemnastu lat zgłosił się jako ochotnik do wojska polskiego i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku. Po zakończeniu kampanii wrócił na studia, jednak nigdy ich nie ukończył. Po powrocie do Lwowa podjął współpracę z Henrykiem Zdzierzchowskim redaktorem "Szczutka", w którym zaczął publikować swoje utwory: fraszki, bajki, wiersze, utwory rewiowe, parodie. Jako osobne publikacje ukazały się: zbiorek"Dzik i świnia" (1922), oraz "Ballada o białym byku" (1923). Sukces odniosła rewia wystawiona w 1924 w Teatrze Miejskim pt. "Łątki lwowskie", do której teksty w przeważającej mierze sam napisał. Dzięki Ludwikowi Lawińskiemu i L. Orlańskiemu w 1924 w grudniowym programie "Qui pro Quo" pt. "Kupa śmiechu" znalazł się obrazek "U Lwowi" - składający się z najlepszych fragmentów tekstów Hemara. Z okresem lwowskim wiąże się jeszcze jeden fakt - epizodyczna współpraca z Brunonem Jasieńskim, z którym stworzyli kabaret - jednak nie istniał on długo. Jasieński wyjechał do Paryża jako korespondent "Wieku Nowego", a Hemar otrzymał z dyrekcji "Qui pro Quo" propozycję podjęcia stałej współpracy.

W roku 1925 Hemar przeniósł się do Warszawy i do 1931 razem z Julianem Tuwimem był kierownikiem literackim teatrzyku "Qui pro Quo", a następnie kabaretów: "Banda", (1931-33), "Cyganeria Warszawska" (1933-34), "Wielka Rewia" (1934-35), "Cyrulik Warszawski" (1935-39). W latach 1933-34 kierował założonym wraz ze Stefanem Jaraczem i Marią Modzelewską teatrem "Nowa Komedia". Repertuar musiałnawiązywać bezpośrednio do współczesności widzów, oddziaływać na emocje, komentować rzeczywistość, był "formą obrachunków inteligenckich", jak określił go Artur Sandauer i "serialem epoki przedtelewizyjnej", jak określili go późniejsi krytycy. Wpływało to na zmianę statusu pisarza, który stawał się z niezależnego twórcy - "technikiem rozrywki", jak określił to zjawisko Stefan Żółkiewski. Takim technikiem stał się Hemar, jego zadaniem było nawiązanie porozumienia z publicznością, wsłuchanie się w jej głos, wyrażanie jej nastrojów i zaspokajanie jej potrzeb i w tej dziedzinie Hemar okazał się mistrzem. Nie tylko odnosił triumfy dzięki odpowiadaniu na życzenia publiczności, on jednocześnie publiczność tę wychowywał, ucząc ją rozpoznawać literaturę wyższego lotu w odróżnieniu od wulgarności tekstów krytykanckich i wypaczających osąd rzeczywistości.

Wraz z rozwojem kabaretu i estrady nastąpił rozwój piosenki i Hemar był jednym z najciekawszych piosenkarzy dwudziestolecia (słowo "piosenkarz" w znaczeniu używanym w czasach Hemara, kiedy o autorach tekstów nie mówiono tekściarz, ale piosenkarz właśnie). Napisał, opracował, przetłumaczył, sparafrazował do momentu wybuchu II wojny światowej około 3 tysiące piosenek, z których kilkaset zasłużyło sobie na miano przebojów. Pisał o fatalnej dramatycznej miłości, życiu codziennym, nie unikał podejmowania żartu czy satyrycznego komentarza. Poetyka jego piosenek w dużej mierze nawiązywała do skamandryckiego ducha spod znaku Juliana Tuwima.

Hemar był niewątpliwym mistrzem tzw. szlagwortów, tj. refrenowych zwrotów zapadających w pamięć, jak np.: "Czy pani Marta jest grzechu warta", "Chciałabym i boję się", "Nikt, tylko ty", "Wspomnij mnie". Być może w powiedzeniu, że Hemar opracował własną teorię piosenki, tkwi odrobina przesady, niemniej jednak wyłożył swoje poglądy na ten temat w 1934 roku na łamach "Wiadomości Literackich". Według niego doskonałość piosenki polega na jej zgodności z prostotą codziennego języka i z muzyką, jej melodycznymi rymami. Natomiast sukces piosenki to zupełnie odrębna i właściwie trudna do przewidzenia dziedzina, niemająca wiele wspólnego z doskonałością utworu.

Hemar pisywał także wiersze i fraszki, które opublikował w 1936 roku w wyborze zatytułowanym"Koń trojański". Drwił w nich z samego siebie, z otaczającej go rzeczywistości, przybierając niekiedy ton wręcz profetyczny. Podejmował próbę zrozumienia, w czym tkwią źródła słabości, kapitulacji wobec faszyzmu i dzielił się smutnym przeświadczeniem, że zawsze epoka beztroskiego hedonizmu kończy się zwycięstwem totalitaryzmu. Jeszcze inną dziedziną twórczości Mariana Hemara było pisanie szopek politycznych od 1927, kiedy to dołączył do wielkiej trójki "szopkopisarzy": Lechonia, Słonimskiego, Tuwima.

Pod koniec września 1939 roku przedostał się do Rumunii, a następnie na przełomie 1940/41 do Palestyny i Egiptu. Walczył jako żołnierz Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w stopniu starszego strzelca. Został przydzielony do Wydziału Prac Kulturalno-Oświatowych Biura Opieki nad Żołnierzem. Hemar prowadził program radiowy oraz Karpacką Czołówkę Teatralną, pisząc teksty propagandowe, rozrywkowe, piosenki żołnierskie, wiersze. Publikował je w czasopismach Brygady: "Nasze Drogi", "Gazetka Obozowa", "Ku wolnej Polsce". Od 1942 pracował w Londynie w Ministerstwie Informacji i Dokumentacji, współpracował z "Wiadomościami Polskimi" (1941-44), "Dziennikiem Polskim" (1942-43), "Dziennikiem Żołnierza" (1942-43), "Polską Walczącą" (1942-44). Od 1944 stale współpracował z "Dziennikiem Polskim" i "Dziennikiem Żołnierza". Po wojnie pozostał na emigracji w Londynie, gdzie założył wkrótce kabaret "Biały Orzeł" (White Eagle). Związał się z tygodnikiem "Wiadomości" [wydawanym przez Mieczysława Grydzewskiego] - regularnie do niego pisywał, był również w jury przyznającym nagrody tego pisma. W latach 1952-68 współpracował z Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa, w której miał swój cotygodniowy autorski program kabaretowy. W 1955 powstał w Londynie Teatr Literacko-Satyryczny Hemara, w którym prezentował swoje nowe rewie i kompozycje muzyczne. Zajmował się również działalnością translatorską, tłumacząc wiele z języka angielskiego i łacińskiego.

Marian Hemar był laureatem wielu nagród, w tym m.in.: Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (1959), "Wiadomości" (1962), "Dziennika Polskiego" i "Dziennika Żołnierza"(1967), Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1969). Władze emigracyjne uhonorowały go Krzyżem Oficerskim (1966), Krzyżem Komandorskim (1971) Orderu Polonia Restituta. Zmarł 11 lutego 1972 roku w Dorking pod Londynem.

Źródło: www.diapozytyw.pl (portal powstał jako element działalności Instytutu Adama Mickiewicza)

# data[].attributes.attachment_link.title
Marian Hemar | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów piosenek. Urodził się 6 kwietnia 1901 we Lwowie, zmarł 11 lutego 1972 w Dorking pod Londynem. - Poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów piosenek. Jan Marian Hescheles, syn Ignacego i Berty z domu Lem [był kuzynem Stanisława Lema], urodził się we Lwowie, gdzie mieszkał 24 lata.

# data[].attributes.body
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.

Temat 1.

Sędzia opisuje Tadeuszowi i Zosi swego brata Jacka – list, charakterystyka Jacka Soplicy.

Temat 2.

Zosia pisze do przyjaciółki w Wilnie list o swoim narzeczonym – list, charakterystyka Tadeusza Soplicy.

O czym powinieneś pamiętać:

1.      Twoja praca powinna liczyć co najmniej 200 słów.

2.      Zadanie jest OBOWIĄZKOWE (konsekwencją niewykonania zadania jest ocena niedostateczna).

3.      Praca musi być SAMODZIELNA (konsekwencją niesamodzielnej pracy jest ocena niedostateczna).

4.      Prace przesyłamy na adres bartek.korbanek@gmail.com w postaci pliku tekstowego w załączniku do 4 maja 2020 roku (poprawianie przedziwnych skanów wysyłanych najdziwniejszymi metodami, jakie można sobie wyobrazić, jest naprawdę uciążliwe – szanujmy siebie i dany nam czas).

5.      Pamiętaj o formalnych wyznacznikach listu: miejscowość, data, nagłówek, zwroty grzecznościowe, podpis. Skorzystaj z repetytorium.

# data[].attributes.body
4. Na stronie 142 Waszego podręcznika znajduje się fragment zatytułowany Kontekst. Bardzo proszę o uważną lekturę.
5. Czy ukazany przez Mickiewicza obraz polskiej szlachty jet negatywny, czy - pozytywny? W zeszytach zapiszcie tezę (będącą Waszą odpowiedzią na wyżej postawione pytanie) i trzy argumenty.

# data[].attributes.body
2. Kolejny raz sięgamy do tekstu poematu Adama Mickiewicza. Bardzo Was proszę o przeczytanie fragmentu Księgi VI (wersy od 368 do 616).
3. Zastanówcie się, jakie cechy polskiej szlachty uwiecznił Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu. W zadaniu tym pomoże Wam prezentacja, której autorką jest nieoceniona pani Irmina Żarska.

# data[].attributes.attachment_link.description
"Pan Tadeusz" to panoramiczny obraz szlachty polskiej z początków XIX wieku.

# data[].attributes.body
Obraz i ocena polskiej szlachty

1. Drodzy Uczniowie, dzisiaj ostatni temat związany z Panem Tadeuszem. Zanim zapiszecie go w  zeszytach, sprawdźcie, czy udało się Wam wypisać najważniejsze cechy Tadeusza Soplicy (zadanie z lekcji poprzedniej).

# data[].attributes.body
3. Na dzisiejszej lekcji przyjrzymy się postaci Tadeusza Soplicy. Pod uwagę weźmiemy jego wygląd, usposobienie, charakter i poglądy.
4. Czeka Was praca z tekstem. Na podstawie wskazanych przeze mnie fragmentów Pana Tadeusza wynotujecie w punktach cechy bohatera:
a) Wygląd zewnętrzny: Księga I, wersy 627 - 650.
b) Usposobienie: Księga I, wersy 138 - 141 oraz 321 - 331; Księga III, wersy 577 - 580; Księga IV, wersy 255 - 260.
c) Charakter: Księga X, wersy 290 - 310; Księga XI, wersy 420 - 445; Księga XII, wersy 487 - 572.
d) Poglądy: Księga III, wersy 580 - 603 oraz 630 - 653; Księga XII, wersy 487 - 512 oraz 606 - 608.

# data[].attributes.body
Tadeusz się od przodków swoich nie odrodził

1. Szanowni Państwo, zapisujemy temat w zeszytach.
2. Jeżeli trudność sprawiło Wam wypisanie środków stylistycznych z fragmentu Pana Tadeusza, o którego przeczytanie prosiłem wczoraj, to poniżej znajdziecie rozwiązanie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Środki stylistyczne we fragmencie Koncert wieczorny

# data[].attributes.body
W jaki sposób przedstawił poeta przyrodę w „Panu Tadeuszu”? cz. 2.

1. Kochani Ósmoklasiści, kontynuujemy naszą w podróż w dawno miniony świat zaklęty w słowa przez Mickiewicza.
2. Przeczytajcie uważnie fragment Księgi VIII. Pana Tadeusza, wersy   1 - 50.
3. Zwróćcie uwagę na to, że poeta:
a) traktuje przyrodę jako towarzyszkę życia ludzi;
b) opisuje ją jako żywą i czującą istotę;
c) dla wiernego oddania piękna przyrody stosuje wiele środków stylistycznych.
4. Bardzo Was proszę, abyście w zeszytach wynotowali z przeczytanego fragmentu po jednym przykładzie: uosobienia, ożywienia, porównania, onomatopei    oraz zdania będącego przykładem kontrastu.
5. Osoby chcące poszerzyć swą wiedzę zapraszam do lektury bardzo ciekawego tematu w epodręczniku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Pan Tadeusz był pisany na emigracji (od jesieni 1832 roku w Paryżu), a ukazane w nim pejzaże ojczyste zostały przywołane z pamięci. Rozbudowane, sugestywne opisy przyrody wpisują się w założenia romantycznych wizji natury - malowniczej, tajemniczej, nastrojowej, niejednokrotnie i . Idealizacja przyrody kształtuje krajobraz małej ojczyzny Mickiewicza, czyli Litwy („kraj lat dziecinnych"), na której się urodził i wychował. Jako poeta romantyczny czerpał również inspiracje ze sztuki klasycyzmu i sentymentalizmu.

Po przeczytaniu fragmentu Pana Tadeusza wykonaj ćwiczenia wykonaj poniższe ćwiczenia.

W XIX wieku natura pełniła rolę medium pośredniczącego między człowiekiem i Stwórcą (siłą sprawczą życia). Z tego względu pejzaż zyskał wysoką rangę sztuki prowadzącej do kontemplacji i przeżycia przyrody.

Angielski pejzażysta John Constable, wyznaczający szczególne cele malarstwu krajobrazowemu, niezwykłe znaczenie nadawał niebu, ponieważ uważał, że niebo jest w przyrodzie źródłem światła i rządzi wszystkim. Dlatego starannie studiował chmury, rejestrował nieustannie zmieniające się widoki niebiańskich przestworzy. Świetlistość pejzaży Constable'a, czysta tonacja barw nieba, przejrzystość - to efekty, które zbliżały jego malarstwo do późniejszej twórczości impresjonistów.

Wykorzystywane przez romantyków wprowadzenie kategorii malarskich do literatury łączyło się z postulatami romantycznej syntezy sztuk. Krytycy romantyczni często wyrażali przekonanie o audiowizualnym charakterze malarstwa i poezji, a malarstwo pejzażowe często utożsamiali z XVIII‑wieczną sielanką sentymentalną. Dlatego najbardziej sugestywnym wyrazicielem krajobrazu w poezji okazała się liryka opisowa. Polscy romantycy mieli pełną świadomość gatunkową wypowiedzi lirycznej, a jej dominantą był opis przyrody, której nadawano rangę bohatera utworu.

# data[].attributes.attachment_link.title
W galerii pejzaży i portretów literackich Soplicowa

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter: obraz: John Constable, Park w Wivenhoe; opisy przyrody i krajobrazu w "Panu Tadeuszu"; polecenia odwołujące się do lektury i biografii Mickiewicza; Rozdział: Ojczyste pejzaże pejzaże przywoływane przez Mickiewicza z pamięci; idealizacja przyrody; Adam Mickiewicz "Pan Tadeusz" (fragment: Hrabia lubił widoki...); pięć ćwiczeń otwartych; informacje o postrzeganiu natury w XIX

# data[].attributes.body
4. Po uważnej lekturze poetyckiego opisu sadu przypomnijcie sobie definicje dwóch środków stylistycznych: uosobienia i ożywienia.
5. W zeszytach wykonujemy ćwiczenia 2. i 3. (wypisujemy środki   poetyckiego wyrazu). Ćwiczenia 4. i 5. rozwiązujemy na stronie:)

# data[].attributes.body
W jaki sposób przedstawił poeta przyrodę w „Panu Tadeuszu”? cz. 1.

1. Dzień dobry, zapiszcie temat w zeszytach.
2. Na dwóch kolejnych lekcjach zastanowimy się, w jaki sposób Adam Mickiewicz przedstawił przyrodę w swoim poemacie.
3. Na lekcji dzisiejszej przeczytamy krótki fragment Księgi II. Pana Tadeusza. W tym celu, a także przy realizacji kolejnych zadań, wykorzystamy epodręcznik.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
R1RMrN5pDRphd 1

Przeczytaj fragment utworu Adama Mickiewicza. Jaki to rodzaj wypowiedzi?

Na jaki zmysł najbardziej oddziałuje opis sadu? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Narysujcie plan sadu opisanego przez A. Mickiewicza.

Wykorzystajcie informacje o rozmieszczeniu roślin zawarte w tekście.

Zastosujcie symboliczne rysunki roślin.

Sporządźcie legendę.

Zaprezentujcie efekty waszej pracy.

Co można powiedzieć o właścicielu sadu? Wybierz nazwy cech i uzasadnij swoje wybory.
Określenia: pracowity,niechlujny, porządny, przezorny, leniwy, rozważny, doświadczony, pomysłowy.

Zaznacz w utworze: epitety - kolorem zielonym i przenośnie (także ożywienia i uosobienia) - kolorem fioletowym.

Był sad. -
Drzewa , zasadzone w rzędy,
Ocieniały szerokie pole; spodem grzędy,
kapusta, schylając łysiny,
Siedzi i zda się dumać o losach jarzyny;
Tam, plącząc strąki w marchwi zielonym warkoczu,
Wysmukły bób obraca na nią tysiąc oczu;
Owdzie podnosi złotą kitę ;
Gdzieniegdzie otyłego widać brzuch ,
Który od swej łodygi aż w daleką stronę
Wtoczył się jak gość między buraki czerwone.
Grzędy miedzą; na każdym przykopie
Stoją jakby na straży w szeregach konopie,
Cyprysy jarzyn; ciche, proste i zielone.
Ich liście i woń służą grzędom za obronę,
Bo przez ich liście nie śmie przecisnąć się żmija,
A ich woń gąsiennice i owad zabija,
Dalej maków białawe górują badyle;
Na nich, myślisz, iż rojem usiadły motyle
skrzydełkami, na których się mieni
Z rozmaitością tęczy blask drogich kamieni;
farb żywych, różnych, mak źrenicę mami.
W środku kwiatów, jak pełnia pomiędzy gwiazdami,
Krągły słonecznik licem wielkiem, gorejącem
Od wschodu do zachodu kręci się za słońcem.

# data[].attributes.attachment_link.description
R1RMrN5pDRphd 1 Przeczytaj fragment utworu Adama Mickiewicza. Jaki to rodzaj wypowiedzi? Na jaki zmysł najbardziej oddziałuje opis sadu? Uzasadnij swoją odpowiedź. Narysujcie plan sadu opisanego przez A. Mickiewicza. Wykorzystajcie informacje o rozmieszczeniu roślin zawarte w tekście. Zastosujcie symboliczne rysunki roślin. Sporządźcie legendę. Zaprezentujcie efekty waszej pracy. Co można powiedzieć o właścicielu sadu?

# data[].attributes.body
Dzieje Jacka Soplicy

1. Zapiszcie temat w zeszytach.
2. Celem dzisiejszej lekcji jest uporządkowanie wiadomości na temat Jacka Soplicy.
3. Sięgamy do tekstu Pana Tadeusza. Dzisiaj czytamy uważnie obszerny fragment Księgi X. Zaczynamy od wersu 443 („Robak, kiwając głową rzekł […]”), kończymy na wersie ostatnim - 901 („Że błyszczał jako święty w ognistej koronie”).
4. Na podstawie dwóch przeczytanych przez Was fragmentów ( z Księgi II. i Księgi X.) odpowiadacie pisemnie (w zeszytach) na pytanie: W jaki sposób Gerwazy przedstawił postać Jacka Soplicy? W swojej wypowiedzi powinniście przedstawić najważniejsze cechy Jacka Soplicy, wyraźnie zaznaczyć to, jak bohater się zmienił, a także ocenić intencje Gerwazego (dlaczego tak źle mówił o Jacku, czy mówił prawdę, a może nie wiedział wszystkiego). Wasza wypowiedź powinna liczyć minimum 100 słów. W zredagowaniu celującej wypowiedzi pomoże Wam prezentacja.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dzieje Jacka Soplicy

Autor: Irmina Żarska - Rysunkowy język polski

charakter

podstawoweinformacje

wygląd

Jacek Soplica

W młodości był bardzo przystojnym mężczyzną.

Cechowała go tężyzna fizyczna.

Miał charakterystyczne wąsy.

Pochodził ze średnio zamożnej szlachty.

Miał młodszego brata.

Ożenił się z kobietą, której nie kochał.

Z tego małżeńtwa na świecie pojawił się jego syn,.

Imponował swoją sprawnością fizyczną.

Był niezwykle popularny pośród szlachty.

Szalały za nim kobiety.

porywczy, gwałtowny,

zuchwały,

dumny,

uparty, nieprzejednany.

Relacje Jacka Soplicy z rodziną Horeszków

przyjaźń ze Stolnikiem

miłość Ewy i Jacka

brak przychylności Stolnika

zerwanie relacji

zabójstwo Stolnika

wyrzuty sumienia

osiągnięcie dna

okrzyknięcie zdrajcąnarodowym

otoczeniepowszechnąpogardą

chęć odpokutowania grzechów

Przyczyny przemiany Jacka Soplicy

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut.

Step 3

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut.

rehabilitacja

zmiana

wstąpienie do zakonu,

wyrzeczenie się życia prywatnego,

poświęcenie życia dla ojczyzny,

starania o zgodę między Polakami,

dbanie o Zosię.

pokuta

ksiądz Robak

zmiana

wykazał silną wolę i niezwykły hart ducha, podnosząc się z upadku,

był dumny, rozkazywał i przewodził - teraz wypełnia rozkazy,

wykorzystał atak Rosjan do prywatnej zemsty - teraz działa na rzecz kraju,

był skupiony na sobie - teraz podporządkowuje swoje życie sprawom narodowym, poświęca swoje życie prywatne.

pokuta

ksiądz Robak

zmiana

pokuta

ksiądz Robak

Po śmierci Jacka Soplicy Podkomorzy ogłasza, iż wszystkie jego czyny zostały mu wybaczone i on sam został zrehabilitowany, przywrócony do czci. Ktokolwiek będzie podważał jego dobre imię, narazi się na konsekwencje prawne. Jego działalność została nagrodzona Legią Honorową (najwyższym francuskim odznaczeniem wojskowym).

zmiana

pokuta

ksiądz Robak

poczucie odrzucenia,niezrozumienia

romantyczna miłość

przemiana

Jacek Soplica jest bohaterem romantycznym.

przmiana

Losy Jacka Soplicyto przestroga Mickiewicza dla Polaków.Jacek to typowy przykład zepsucia polskiej szlachty, którego rezultatem było osłabienie, a ostatecznie rozbiór kraju. Utwór wskazuje, że nie wszystko jest stracone i winy można odkupić ciężka pracą na rzecz ojczyzny.

Dziękuję za uwagę i zapraszam na moją stronę po więcej inspiracji :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzieje Jacka Soplicy Autor: Irmina Żarska - Rysunkowy język polski charakter podstawoweinformacje wygląd Jacek Soplica W młodości był bardzo przystojnym mężczyzną. Cechowała go tężyzna fizyczna. Miał charakterystyczne wąsy. Pochodził ze średnio zamożnej szlachty. Miał młodszego brata. Ożenił się z kobietą, której nie kochał. Z tego małżeńtwa na świecie pojawił się jego syn,.

# data[].attributes.body
4. Po przeczytaniu odpowiadamy pisemnie na następujące pytania:
a) Kim był pierwotny właściciel zamku?
b) Kto i dlaczego napadł na zamek?
c) W jaki sposób zamek przeszedł w inne ręce?
d) Jaki przebieg miał spór o zamek?
5. Dla ułatwienia zamieszczam link do krótkiej prezentacji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Karolina Laskowska Burda w Zamku Horeszków fragment z filmu "Pan Tadeusz" na podstawie "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza Wprowwadzenie Historia Zamku w punktach: Zamek Horeszków to budowla, która leży tuż przy majątku Sopliców.Dawniej odbywały się tam uczty,zabawy,polowania, było

# data[].attributes.body
Historia zamku Horeszki

1. Tradycyjnie rozpoczniemy od zapisania tematu w zeszytach.
2. Na dzisiejszej lekcji poznamy dokładnie historię zamku Horeszki.
3. Uważnie czytamy fragmenty Księgi II. Pana Tadeusza. Interesują nas wersy od 144 do 364 (Początek: „Hrabski koń, zwrócony z drogi”; koniec: „Póty Soplica tego zamku nie dostanie!”).
3. Dla ułatwienia udostępniam link do nagrania.

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz - Pan Tadeusz, ks. II, Zamek (Ostatni z dworzan opowiada historię ostatniego z...)

# data[].attributes.body
7. Zapisujemy notatkę:
Adam Mickiewicz napisał „Pana Tadeusza” w Paryżu. Nad dziełem pracował w latach 1832 – 1834. Utwór powstał po upadku powstania listopadowego, jednak nie podejmuje tego tematu. Zbyt wielka była rozpacz poety, aby pisać o świeżej tragedii narodu. Zwraca się więc do „kraju lat dziecinnych”. Polski z okresu 1811 – 1812. Niosą go tam wspomnienia, nadzieje oraz wielka tęsknota i miłość do ziemi rodzinnej. Chciał napisać utwór prosty, zrozumiały dla każdego czytelnika ;)

# data[].attributes.body
6. Czy początek Inwokacji wydaje Wam się się znajomy? Tak, to nawiązanie do fraszki Jana Kochanowskiego ,,Na zdrowie”. Taki zabieg nazywamy aluzją literacką, czyli  świadomym nawiązaniem w tekście utworu literackiego do innego dzieła. Zdrowie jest kruche i nie zdajemy sobie sprawy, jak łatwo można je stracić. Tęsknimy do ojczyzny wtedy, kiedy ją utracimy, tak jak Mickiewicz, który nie wrócił po wygnaniu do swych ukochanych ,,pagórków leśnych i łąk zielonych”.

# data[].attributes.body
5. Rozpoznajcie środki poetyckie, którymi poeta namalował obraz swojej ojczyzny. Wykonajcie kolejne ćwiczenie (autorstwa Zuzanny Krótki):

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
pagórki leśne, łąki zielone: epitet, zieleń, pola malowane zbożem rozmaitem; wyzłacane: epitety metaforyczne, złoto, srebro, gryka jak śnieg biała: biel, porównanie, panieńskim rumieńcem dzięcielina pała: metafora, biel z różem, wszystko przepasane jakby wstęgą, miedzą zieloną: ciemna zieleń, porównanie, epitet, na niej z rzadka ciche grusze siedzą: żółty, animizacja,

# data[].attributes.attachment_link.description
pagórki leśne, łąki zielone: epitet, zieleń, pola malowane zbożem rozmaitem; wyzłacane: epitety metaforyczne, złoto, srebro, gryka jak śnieg biała: biel, porównanie, panieńskim rumieńcem dzięcielina pała: metafora, biel z różem, wszystko przepasane jakby wstęgą, miedzą zieloną: ciemna zieleń, porównanie, epitet, na niej z rzadka ciche grusze siedzą: żółty, animizacja,

# data[].attributes.body
4. Ustalcie kolejność elementów kompozycyjnych. W tym celu wykonajcie ćwiczenie (autorstwa Zuzanny Krótki):

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Apostrofa do ojczyzny, Rozbudowane porównanie, Rozbudowana apostrofa do Matki Boskiej, Wtrącenie dotyczące uzdrowienia, Opis przyrody ojczystej.

# data[].attributes.body
Inwokacja do „Pana Tadeusza”  jako wyraz tęsknoty za ojczyzną

1. Drodzy Ósmoklasiści, bardzo Was proszę o zapisanie tematu w Zeszytach.
2. Dzisiaj dowiecie się, czym jest inwokacja, co było natchnieniem do napisania Pana Tadeusza i jakimi środkami Adam Mickiewicz namalował swój utwór.
3. Zapoznajcie się teraz z tekstem inwokacji (kiedy klikniesz na podświetlone wersy, z boku pojawią się informacje; zapoznajcie się z nimi).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
About "Pan Tadeusz - Inwokacja"

inwokacja (łac. invocatio - wezwanie) to rozbudowana apostrofa otwierająca utwór literacki, zazwyczaj poemat epicki. Zazwyczaj autor zwraca się do swej muzy, bóstwa lub duchowego patrona z prośbą o natchnienie, pomoc w tworzeniu dzieła.

W Inwokacji do Pana Tadeusza, duchowym patronem Mickiewicza jest Matka Boża Ostrobramska, Patronka Emigrantów i postać, która odgrywała w życiu Wieszcza rolę szczególną od wczesnego dzieciństwa aż do śmierci - to jej wizerunek bowiem zdobi kryptę na Wawelu, w której spoczywają prochy Mickiewicza.

(widoczna w prawym górnym rogu)
https://www.youtube.com/watch?v=66Nf9T5CGi8

Czym jest dzięcielina?

"Dzięcielina" jest dawnym określeniem na różne gatunki roślin z rodziny bobowatych, takie jak np. koniczyna czy lucerna sierpowata. Dzisiaj to określenie dotyczy wyłącznie lucerny.

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz - Pan Tadeusz - Inwokacja

# data[].attributes.attachment_link.description
About "Pan Tadeusz - Inwokacja" inwokacja (łac. invocatio - wezwanie) to rozbudowana apostrofa otwierająca utwór literacki, zazwyczaj poemat epicki. Zazwyczaj autor zwraca się do swej muzy, bóstwa lub duchowego patrona z prośbą o natchnienie, pomoc w tworzeniu dzieła.

# data[].attributes.body
5. Zadanie przedostatnie - najważniejsze. Uważnie i przynajmniej dwukrotnie czytamy fragment Pana Tadeusza zamieszczony w naszym podręczniku na stronach: 138, 139 i 140. Przypominam o flipbooku - link znajduje się pod tematem lekcji z ubiegłego piątku.
6. Na koniec oglądamy prezentację poświęconą epopei i na jej podstawie sporządzamy w zeszytach krótką notatkę, która powinna zawierać najważniejsze cechy tego gatunku.

# data[].attributes.attachment_link.description
"Grzybów było w bród: chłopcy biorą krasnolice, Tyle w pieśniach litewskich sławione lisice, Co są godłem panieństwa, bo czerw ich nie zjada, I dziwna, żaden owad na nich nie usiada. Panienki za wysmukłym gonią borowikiem, Którego pieśń nazywa grzybów pułkownikiem. Wszyscy dybią

# data[].attributes.body
4. O powstaniu (genezie) Pana Tadeusza opowie nam pani Marlena Ledzianowska. Oglądamy krótki film. Wiem, że nie zdajemy matury, zaręczam też, że pani Ledzianowska wyjaśnia wszystko w przystępny sposób;)

# data[].attributes.attachment_link.title
Matura z języka polskiego-geneza "Pana Tadeusza"

# data[].attributes.body
W kraju lat dziecinnych

1. Drodzy Uczniowie, zapisujemy temat w zeszytach.
2. Na dzisiejszej lekcji szczególną uwagę poświęcimy fragmentom Księgi I Pana Tadeusza, zastanowimy się jak powstał nasz poemat narodowy i jakie są charakterystyczne cechy epopei.
3. Otwieramy epodręcznik, a w nim czytamy dwa krótkie akapity zatytułowane Pan Tadeusz (znajdują się tuż pod zdjęciem strony tytułowej pierwodruku).

# data[].attributes.attachment_link.title
Soplicowskie afery. Awantury rodzinne i afekty miłosne z wielką historią w tle

# data[].attributes.attachment_link.description
Starter: fotografia: Rękopis Pana Tadeusza w zbiorach Zakładu Narodowego im

# data[].attributes.body
3. Film w lepszej jakości można obejrzeć za pomocą serwisu Netflix.

# data[].attributes.body
2. Film z audiodeskrypcją.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opis filmu:

Po ukończeniu szkół do dworu powraca młody Tadeusz Soplica. Nie zastaje nikogo, bo Sędzia, stryj i opiekun Tadeusza, wraz z innymi mieszkańcami domu przechadza się po lesie. Chodząc po domu Tadeusz trafia do swego dawnego pokoju, zajętego teraz przez nową lokatorkę, dziewczę, które niestety spłoszone znika zaraz w ogrodzie. To krótkie spotkanie porusza wyobraźnię młodzieńca i powoduje uczuciowy zamęt. Wieczorem, na kolacji w Zamku, o który toczy się spór miedzy Soplicami a Hrabią, ostatnim z rodu Horeszków, Tadeusz nabiera przekonania, że widziana przez chwilę osóbka to siedząca obok zalotna Telimena. Wdaje się z nią w romans. Wkrótce odkrywa jednak z przerażeniem, że mieszkanką jego pokoju dziecinnego jest młodziutka Zosia, a Telimena to jej ciotka. Nie podejrzewa nawet jak tajemnicze związki łączą go z Zosią...

www.culture.pl

Opisy postaci:

Tadeusz Soplica - tytułowy bohater filmu i epopei Adama Mickiewicza. To dwudziestoletni chłopak, syn Jacka Soplicy. Jest wysokim, postawnym brunetem, z krótkimi, gęstymi włosami. Ma owalną twarz, kształtny pękaty nos, duże pełne usta i ciemno-brązowe oczy. Jego spojrzenie jest bystre, a wyraz twarzy łagodny. Tadeusz nosi eleganckie czarne fraki i białe koszule. Pod szyje często zakłada apaszki. Jest szarmancki i dobrze wychowany.

Jacek Soplica (ksiądz Robak) - ojciec Tadeusza Soplicy, zabójca Stolnika. Po dokonaniu morderstwa przybiera tożsamość mnicha i planuje powstanie przeciw Moskalom. To wysoki mężczyzna o wojskowej postawie. Jest barczysty i dobrze zbudowany. Na twarzy ma liczne blizny. Ogoloną głowę ukrywał pod mnisim kapturem. Chodził w stroju zakonnym. Habit sięgający do kostek jest wykonany z grubego materiału koloru ciemno-brązowego. Ksiądz Robak jest bardzo męski. W filmie pojawia się informacja o tym, że w młodości był bardzo przystojny i miał powodzenie u kobiet. Nosił wówczas elegancki strój szlachecki.

Zosia - córka Ewy Horeszkówny, zakochana w Tadeuszu Soplicy. To młoda dziewczyna ok. 20 roku życia. Zosia jest blondynką o jasnej i delikatnej cerze. Ma pogodny wyraz twarzy. Często się uśmiecha. Długie włosy zazwyczaj wiąże w warkocz. Jest szczupła. Poruszała się z niebywałą lekkością i zwinnością Bywa skromna, niekiedy wstydliwa. Nosi tradycyjny litewski strój kobiecy, który składa się z długiej białej spódnicy oraz krótkiej sukienki z zielonego kamlotu . U góry zielony, sznurowany gorset z różowymi wstążkami. Pod gorsetem biała koszula. Przy kołnierzyku dziewczyny od czasu do czasu połyskują dwa sznurki bursztynów. W ostatniej scenie jej głowę zdobi rozmarynowy wianek.

Sędzia Soplica- gospodarz Soplicowa, brat Jacka, zagorzały patriota. To postawny mężczyzna w sile wieku. Jest niewysoki lecz dobrze zbudowany. Ma pociągłą twarz. Na głowie bujna czupryna. Pod nosem krzaczasty wąs. Ponieważ wywodzi się z rodziny szlacheckiej i bardzo kocha staropolską tradycję, ubiera się w sposób tradycyjny. Na co dzień zakłada surduty i wytworne pasy, w czym muszą pomagać mu jego dworzanie. Sędzia jest serdecznym, dobrym człowiekiem. Często się uśmiecha.

Telimena - elegancka opiekunka Zosi, była mieszkanka Petersburga. To dojrzała kobieta po trzydziestce. Jest wysoka i szczupła. Ma piękne, kobiece kształty: smukłą talię, długie nogi i kształtne piersi. Jej włosy są czarne i długie. Twarz trójkątna. Cera jasna i delikatna. Zwykle upina je w duży, staranny kok. Ubiera się dość wyzywająco jednak zawsze w dobrym guście. Telimena uwielbiała bogate stroje, ozdobione dużą ilością falban, kokard, koronek i wstążek. Preferuje głębokie dekolty i jasne zwiewne tkaniny. Bohaterka bardzo dużo czasu spędzała przed lustrem.

# data[].attributes.attachment_link.description
Po ukończeniu szkół do dworu powraca młody Tadeusz Soplica. Nie zastaje nikogo, bo Sędzia, stryj i opiekun Tadeusza, wraz z innymi mieszkańcami domu przechadza się po lesie. Chodząc po domu Tadeusz trafia do swego dawnego pokoju, zajętego teraz przez nową lokatorkę, dziewczę, które niestety spłoszone znika zaraz w ogrodzie.

# data[].attributes.body
Drodzy Uczniowie!

Przed nami trudne zadanie: omówienia Pana Tadeusza. Ojczyzna wymaga od Was znajomości całego poematu. Jestem przekonany, że pan minister jest przekonany, że to możliwe:)
Serdecznie namawiam do lektury,
zapraszam także na seans.
Na lekcjach będziemy posiłkowali się wybranymi fragmentami.
W związku z tym zamieszczam kilka przydatnych linków
1. Pan Tadeusz we wszelkich możliwych formatach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Adam Mickiewicz

Ur.

24 grudnia 1798 r. w Zaosiu koło Nowogródka

Zm.

26 listopada 1855 r. w Konstantynopolu (dziś: Stambuł)

Najważniejsze dzieła:

Ballady i romanse (1822), Grażyna (1823), Sonety krymskie (1826), Konrad Wallenrod (1828), Dziady (cz.II i IV 1823, cz.III 1832), Księgi ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie

# data[].attributes.attachment_link.description
Ur. 24 grudnia 1798 r. w Zaosiu koło Nowogródka Zm. 26 listopada 1855 r. w Konstantynopolu (dziś: Stambuł) Najważniejsze dzieła: Ballady i romanse (1822), Grażyna (1823), Sonety krymskie (1826), Konrad Wallenrod (1828), Dziady (cz.II i IV 1823, cz.III 1832), Księgi ...

# data[].attributes.body
4. Zadanie dla Was. Na podstawie materiałów, z którymi się zapoznaliście (podręcznik, wystawa, film) ułóżcie kalendarium historyczne  składające się z 10 wydarzeń, które miały wpływ na Mickiewicza i pokolenie romantyków (np. 1410 - bitwa pod Grunwaldem :) .

# data[].attributes.body
3. Znakomitym uzupełnieniem wystawy może być film z naszej ulubionej serii Historia bez cenzury. Oglądamy go w tajemnicy przed rodzicami;)

# data[].attributes.attachment_link.title
Romantyczny kozak - Adam Mickiewicz. Historia Bez Cenzury

# data[].attributes.body
Adam Mickiewicz - autor polskiej epopei narodowej

1. Szanowni Państwo, zapisujemy temat w zeszytach. Przed nami dużo pracy;)
2. Celem dzisiejszej lekcji jest przypomnienie i uzupełnienie wiadomości na temat Adama Mickiewicza, jego twórczości oraz epoki, w której tworzył.
3. Na dobry początek skorzystajmy z podręcznika - czytamy uważnie strony 136 i 137. Link do flipbooka zamieściłem w punkcie 2 poprzedniej lekcji.
3. Zapraszam Was na wirtualną wystawę poświęconą Wielkiej Emigracji i Adamowi Mickiewiczowi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wielka Emigracja - SWOI WŚRÓD OBCYCH / Wystawa wirtualna

# data[].attributes.attachment_link.description
O ile francuska prowincja przyjęła uchodźców na tyle ciepło, że wielu z nich szybko się na niej osiedliło, Paryż nie dla wszystkich był gościnny. Władze stolicy bały się kumulacji obcych - zwłaszcza że znakomita ich część była żołnierzami. Obawiano się spisków, dlatego początkowo niechętnie patrzono na zawiązujące się polskie stowarzyszenia i organizacje.