# data[].attributes.body
Het postmodernisme, dat afspeelde rond de jaren ’70 en ’80, heeft een eind gebracht aan de grote verhalen zoals het communisme, socialisme, christendom, de verlichting, etc. Men was in die tijd overtuigd dat dit niet tot een betere wereld zal hebben geleid en waren er daarom klaar mee. De grote verhalen zouden de complexe werkelijkheid niet kunnen verklaren.
Een essentieel kenmerk van het postmodernisme in de literatuur is het wegvallen van grenzen, zoals die tussen realiteit en fictie, de scheiding tussen heden en verleden of de grens tussen kunst en kitsch. De literatuur gaat qua karakter veel lijken op die van het metafictie: de verteller reflecteert op zijn eigen vertelbezigheden. De verteller is sterk aanwezig in het verhaal en benadrukt dat het verhaal geen werkelijkheid is, maar gewoon een verhaal. Mensen zouden niet echt zijn, maar talige constructies.
Belangrijke vertegenwoordigers van het postmodernisme zijn Cees Nooteboom met boeken zoals “Een lied van schijn en wezen” en “In de bergen van Nederland” en Willem Brakman met zijn boek “De bekentenis van de heer K.” Ook de schrijver Louis Ferron met “De keisnijder van Fichtenwald”.

Het verwijzen naar al geschreven teksten in een schrijvers eigen werk word intertekstualiteit genoemd. Schrijvers krijgen al snel de neiging om een verwijzing in hun eigen boek te maken naar een ander boek, meestal omdat zij dat boek zelf bewonderen. Dit kan vaak worden gezien bij het motto van een boek. Dan is een zin uit het boek dat in het motto genoemd wordt, of nog vaker het thema van het boek waarnaar verwezen wordt vergelijkbaar met het theme avan het boek dat je leest. Soms wordt een personage vernoemd naar een andere auteur. Op een ander moment zit er juist een heel subtiele verwijzing in en moet je dat boek heel goed kennen om dit te herkennen.

# data[].attributes.body
In het tijdschrift Barbarber, “tijdschrift voor teksten”, werd het verhevene en hoge van kunst en literatuur ontheiligd. In het tijdschrift werden bijvoorbeeld al bestaande teksten ontdaan van hun vaste context. Op die manier probeerde men het ongewone van het gewone te laten zien. De teksten zijn vaak op het oog alledaags, maar hebben een sterke poëtische lading. Dit verschilde erg van andere literaturen in die tijd, die vooral schreven over tijdens en na de oorlog.
Een van de oprichters van dit tijdschrift van Gerard Brands, hij schreef veel dierenverhalen en verhalenbundels over bizarre wetenswaardigheden. Een andere oprichter,  J. Bernlef, heeft heel veel werken geschreven, vooral verhalen, gedichten en romans.

De zwijgende man van J.Bernlef gaat, zoals vaker in gedichten van Bernlef, over spreken en zwijgen. Het gedicht oogt redelijk normaal, maar heeft zeker een diepere betekenis met het spreken en zwijgen. Zo’n gedicht is zeker kenmerkend voor Barbarber, een gedicht met een diepere betekenis dat lijkt op het eerste oog.
Het boek ‘De jongen die de zee wilde zien’ is een vertaling door Gerard Brands van het duitse boek ‘Der Junge, der das Meer sehen wollte’, dus al een bestaande tekst vertaald en verdraaid naar de wil van Gerard Brands. Dit is ook een punt wat vaak terug komt in de Barbarber.

Veel voorkomende thema’s in de pop art waren allerdaagse dingen en mense, zoals Elvis Presley, Marilyn Monroe, soepblikken en andere supermarktproducten. Deze stonden vaak centraal in het kunstwerk met daaromheen het een of het ander. Net zoals de typerende werken van het tijdschrift Barbarber vaak een al bestaande tekst centraal had staan, die dan iets aangepast werd.
In de pop art hieronder is bijvoorbeeld Marilyn Monroe meerdere keren te zien in telkens een andere kleur, wat typerend is voor pop art.

# data[].attributes.body
De Nieuwe Zakelijkheid begon in Duitsland, mede dankzij Carl Sternheim. Tijdens de Nieuwe Zakelijkheid, wat zich rond 1930 afspeelde, werden romans realistischer. Het kreeg een zakelijkere stijl dan voorheen met hedendaagse onderwerpen erin verwerkt. Er werd geen gebruik gemaakt van de ik-vorm in de verhalen, die beïnvloed werden door reportages en films. Emoties en gevoelens komen dan ook nauwelijks aan de pas. Er worden korte, zakelijke zinnen geschreven op een nuchtere en duidelijke manier, waarbij weinig gebruik wordt gemaakt van bijvoegelijke naamwoorden.

Ferdinand Bordewijk was een Nederlandse schrijver van romans, toneel, novellen etc. Hij is vooral bekend geworden door een drietal korte werken, namelijk: Bint, Blokken en Knorrende beesten.  Hij is geboren op 10 oktober 1884 in Amsterdam, waarna hij één jaar later met de familie verhuisde en 9 jaar daarna weer verhuisde, dit keer naar Den Haag. Bordewijk heeft rechten gestudeerd in Leiden. Hij werd dan ook advocaat. In 1914 is Bordewijk getrouwd met een Nederlandse componiste, Johanna Roepman.

Blokken is een roman over een totalitaire staat waarin Bordewijk getracht heeft de filmische montagetechniek toe te passen. De titel verwijst naar de planmaatige en blokvormige opzet van de staat waar het individu plaats moet maken voor de massa en het collectief.
Het feit dat Bordewijk getracht heeft de filmische montagetechniek toe te passen, geeft al weer dat (zoals vaker in de Nieuwe Zakelijkheid) het is beïnvloed door films. Ook een individu die plaats moet maken voor de massa en het collectief is een kenmerk van de Nieuwe Zakelijkheid, vanwege het destijds hedendaagse onderwerp.

Bint lijkt een roman over een beginnende leraar. Maar het is meer. De school van directeur Bint is een school van tucht, orde en het collectief. De school is een totaliatire staat in het klein. Dit boek is realistisch geschreven, het zou goed echt gebeurd kunnen zijn, er komen geen bizarre situaties in voor die alleen in sprookjes kunnen of iets dergelijks. Ook komen er voor die tijd, 1934, redelijk hedendaagse onderwerpen in voor, iemand die een dictator lijkt te worden.

Zowel Bint als Blokken hebben een soortgelijke kaft met grote letters en verschillende lettertypen. Dit komt vaker terug in de Nieuwe Zakelijkheid, bijvoorbeeld bij het boek “Helpers weg!” van Jan van Rheenen.

# data[].attributes.body
Het hoogtepunt van het dadaïsme was ongeveer tussen 1916 en 1920. Het dadaïsme, of kortweg dada, was een reactie van ontgoocheling en ontreddering op de Eerste Wereldoorlog. Men wilde door chaos te scheppen antiburgelijk, antikunst en cultuurkritiek zijn. Dada was een uiting van een nihilistische wereldbeeld waarin geen idealen werden verdedigd en waarbij niemand geloofde in een verbetering van de maatschappij. Cultuur, geschiedenis en traditities waren verdachte begrippen in die tijd. Kunstenaars hielden zich bezig met het gebruik van voorwerpen die al bestonden, maar hebben er vervolgens net iets anders van gemaakt. De belangrijkste vertegenwoordigers van het dadaïsme waren Paul van Ostaijen, Hendrik Marsman en Theo van Doesburg. Het volgende schilderij zal erg typerend voor dada moeten zijn:

Hier is de al bestaande Mona Lisa te zien, maar dan net iets anders, ze heeft namelijk een snorretje gekregen. Hier zie je duidelijk een van de grote kenmerken van het dadaïsme terug; van iets wat al bestaat iets nieuws maken wat net iets anders is.

Ook in de literatuur zag je veel van dada terugkomen. Men wilde de nieuwe werkelijkheid in hun gedichten terug laten komen, niet meer dingen als de gevoelens van de schrijver. Ook moesten er nieuwe onderwerpen komen, die ook op een nieuwe manier moeten worden gepresenteerd. In plaats van alles netjes achter en onder elkaar werden er nu teksten met scheve, grote of onderstreepte woorden geschreven. Naast dit werd er ook vaak de godsdienst, vorsten en staten belachelijk gemaakt.

Zoals gezegd was Paul van Ostaijen een van de belangrijkste dadaistische schrijvers van die tijd. In 1921 heeft hij een bundel genaamd ‘Bezette stad’ gemaakt waar het dadaïsme enorm vaak in terug kwam. Traditionele versregels en volzinnen vallen uit elkaar en associaties vervangen de logische gedachteontwikkeling. Er worden vaak filmtitels, liedjes, reclames en klanknabootsingen geciteerd. De gedichten zijn autonome taalbouwsels en geen weergave van een gevoel of werkelijkheid. Precies wat dada inhoudt.

Een voorbeeld hiervan is zijn gedicht ‘De Laatste der MoHikanen’. Bij dit gedicht zijn de zinnen een grote warboel met allerlei soorten lettergroottes, scheve zinnen en dikgedrukte woorden. Ook de titel stamt af van een amerikaanse film uit 1826 ‘The last of the Mohicans’. Het lijkt alsof hij het einde van iets beschrijft, wat goed terug kan slaan op de gedachte van vele mensen tijdens de Eerste wereldoorlog.

# data[].attributes.body
Neoromantiek ontstond ergens rond 1900 en eindige even na 1935. Kenmerkend voor de neoromantiek is dat de werkelijkheid als onbevredigend wordt ervaren. De werkelijkheid zou ook ontvlucht worden. Men verlangde naar schoonheid buiten de werkelijkheid, bijvoorbeeld in vreemde landen, oude tijden, avontuur en ideale liefdes. De hoofdpersonen in de literatuur werden gedreven door een bijna niet te vervullen droom.

Een groot verschil tussen de literatuur uit de 19de eeuw en de neoromantiek is dat in de 19de eeuw er juist veel werd geschreven over de werkelijkheid, waarin dat niet gebeurde in de neoromantiek.
Een van de overeenkomsten is dat zowel de neoromantiek als het symbolisme (eind 19de eeuw) zich afzetten tegen het naturalisme. Het naturalisme zou beïnvloed zijn door natuurwetenschap en industrialisatie.

Een van de belangrijke schrijver in de neoromantiek is Arthur van Schendel. Zijn beste en bekendste werk “Het fregatschip Johanna Maria” past net als zo goed als al zijn werken goed bij de neoromantiek. Dit verhaal gaat over een zeilmaker, Jacob Brouwer, die werkt op de boot Johanna Maria. Hij heeft een onvervuld verlangen: hij zou graag het schip in zijn bezit willen hebben. Het streven naar een droom die bijna niet te vervullen is komt hierbij goed terug.
Zelfs in de tijd waarin het naturalisme overheerste waagde van Schendel zich al aan het schrijven van symbolistische boeken en even later ook neoromantische boeken (beide zette zich af tegen het naturalisme), dit wekte veel bewondering op.
Een andere belangrijke schrijver is J. Slauerhoff. Een van zijn bekendste boeken, “Het verboden rijk”, past ook zeer goed bij het neoromantiek. In dit boek gaat het vooral over vreemde landen en vooral avontuur. Het boek is namelijk verdeelt in drie delen, waarbij je bij allen leest over een reis over de zee naar een vreemd land.
Een mogelijke reden voor Slauerhoff om te kiezen voor de neoromantiek is omdat hij zelf veel heeft gereisd, vooral rond Nederlands-Indië en later rond Afrika. Ook heeft hij al van vroeg af veel last gehad van ziektes, hij had astma. Ook heeft hij een maagbloeding, longontsteking en andere vervelingen ziektes gehad. Hierdoor heeft hij wellicht boeken geschreven waarbij verlangt werd naar het onwerkelijke, hijzelf zal vaak hebben kunnen gedacht en gehoopt dat zijn ziektes de onwerkelijkheid was.