# data[].attributes.headline
Ας ενώσουμε τις δυνάμεις μας, για να το προστατέψουμε!

# data[].attributes.subject
Ας ενώσουμε τις δυνάμεις μας, για να το προστατέψουμε!

# data[].attributes.body
Μελετήστε προσεκτικά την παρουσίαση

# data[].attributes.headline
1ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.subject
1ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
1ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.headline
2ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.subject
2ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η παράγραφος είναι ένα ενιαίο κείμενο, με αρχή, ανάπτυξη και τέλος.

Αποτελεί μια ξεχωριστή ενότητα, με ένα δικό της νόημα, γιατί αναπτύσσεται μέσα σε αυτή μία ιδέα ή μία άποψη ή, τέλος, κάποια πλευρά ενός θέματος.

Έχει εξωτερικό γνώρισμα κάποιο περιθώριο στην πρώτη σειρά. Δηλαδή, για να ξεχωρίζει μια παράγραφος από την άλλη αφήνουμε περιθώριο στην αρχή της πρώτης σειράς, με άλλα λόγια ξεκινάμε λίγο πιο μέσα.

Αποτελείται από:

α. τη θεματική πρόταση ή περίοδο. Είναι προτιμότερο να την ονομάζουμε Θεματική Περίοδο (ΘΠ), γιατί μια περίοδος περιλαμβάνει περισσότερες προτάσεις.

β. την ανάπτυξη ή σχόλια ή λεπτομέρειες

γ. την κατακλείδα

● Η θεματική περίοδος (ΘΠ) εκφράζει την κύρια ιδέα της παραγράφου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί κάτι σαν επικεφαλίδα ή σαν πλαγιότιτλο. Η θέση της θεματικής περιόδου βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου, χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο. Μπορεί να βρίσκεται και στη μέση ή ακόμη ακόμη και στο τέλος.

● Η ανάπτυξη ή σχόλια ή λεπτομέρειες είναι οι βασικές προτάσεις που αναπτύσσουν τη βασική ιδέα της θεματικής περιόδου.

● Η κατακλείδα αποτελεί το συμπέρασμα όσων γράφτηκαν στην παράγραφο. Δεν είναι απαραίτητο κάθε παράγραφος να έχει κατακλείδα.

Συνδετικές λέξεις και φράσεις

Στο εσωτερικό της παραγράφου φροντίζουμε ο λόγος μας να κυλάει φυσιολογικά από τη μια λέξη στην άλλη, από τη μια πρόταση στην άλλη, ώστε να μη δημιουργούνται κενά και χάσματα. Στη σύνδεση των προτάσεων χρησιμοποιούμε διάφορες λέξεις που τις ονομάζουμε συνδετικές ή διαρθρωτικές. Οι λέξεις αυτές μπορούν να δηλώνουν:

α. χρόνο π.χ. ύστερα, έπειτα, αργότερα, μετά, πριν, όταν, αφού, αφότου, μετά από λίγο, ύστερα από λίγο, ταυτόχρονα, μετά από κάποια καθυστέρηση, από τότε που... κ.λπ.

β. επεξήγηση π.χ. δηλαδή, με άλλα λόγια, για να το πούμε αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι...,

γ. συμπέρασμα π.χ. ώστε, επομένως, συμπερασματικά, άρα, λοιπόν, με αποτέλεσμα, συνεπώς, έτσι...

δ. αιτία π.χ. γι' αυτό, επειδή, εφόσον, μια και, γιατί...

ε. παράδειγμα π.χ. για παράδειγμα, λόγου χάρη, παραδείγματος χάρη, με το εξής παράδειγμα...

στ. αντίθεση π.χ. όμως, μολονότι, εντούτοις, άλλωστε, ενώ, ωστόσο, σ' αντίθεση, αντιθέτως, αν και, αλλά, εξάλλου, σ' αντίθετη περίπτωση, εντελώς διαφορετικό...

ζ. τόπο π.χ. εδώ, εκεί, πάνω, κάτω, λίγο πιο πέρα, από την άλλη μεριά ...

η. πρόσθεση ή έμφαση π.χ. πρώτον, δεύτερον, ακόμη, πράγματι, επιπροσθέτως ...
Για τη σύνδεση των παραγράφων
● Παράλληλα, επίσης, ακόμη, ταυτόχρονα, συνάμα, συγχρόνως, ταυτοχρόνως

● Εκτός βέβαια από το (προηγούμενο) σημαντικό είναι και το,

● Εξίσου σημαντικό (ή σπουδαίο, ουσιώδες) με το (προηγούμενο) είναι και το...

● Φυσικά δε θα πρέπει να αγνοήσουμε, να παραμελήσουμε, να αδιαφορήσουμε, να αντιπαρέλθουμε, να παραβλέψουμε, να μην αναφέρουμε, να μη δείξουμε ενδιαφέρον, να μην ενδιαφερθούμε, να μην επισημάνουμε...ως...

● Σ' αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί, αναφερθεί, επισημανθεί...και

● Συμπληρώνοντας τα παραπάνω θα πρέπει να αναφερθεί, να τονιστεί, να επισημανθεί, να σημειωθεί, να γίνει γνωστό ή φανερό

● Τέλος, τελειώνοντας θα πρέπει να αναφέρουμε, να επισημάνουμε, να σημειώσουμε, να παραθέσουμε, να γνωστοποιήσουμε, να πληροφορήσουμε, να εξετάσουμε, να σχολιάσουμε

Όλα αυτά ας τα δούμε σε ένα παράδειγμα.

Έστω ότι πρέπει να γράψεις σε μια παράγραφο για το πώς πέρασες το Σαββατοκύριακο.

Η πρώτη ενέργεια που πρέπει να κάνεις είναι να σκεφτείς πώς πέρασες το Σαββατοκύριακο. Όλα αυτά που θα σκεφτείς πρέπει να τα σημειώσεις κάπου με ελάχιστα λόγια. π.χ. Σάβ. σινεμά, Κυρ. πρωί βόλτα, Κυρ. βράδυ διάβασμα. Εννοείται πως μπορείς να προσθέσεις ό,τι θέλεις.

Αυτά όλα που βρήκες είναι οι λεπτομέρειες της παραγράφου.

Τώρα χρειάζεται μια θεματική περίοδος π.χ. "Αυτό το Σαββατοκύριακο ίσως να ήταν ένα από τα καλύτερα της φετινής χρονιάς." Στη συνέχεια γράφεις όσα είχες βρει προηγουμένως. Φροντίζεις να χρησιμοποιείς ανάμεσα στις προτάσεις κάποιες από τις συνδετικές λέξεις, αποφεύγοντας τις επαναλήψεις. Στο τέλος γράφεις κι ένα συμπέρασμα (την κατακλείδα).

Η παράγραφος θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι:

Αυτό το Σαββατοκύριακο ίσως να ήταν ένα από τα καλύτερα της φετινής χρονιάς. Από την Παρασκευή είχα συνεννοηθεί με κάποιους συμμαθητές μου να πάμε στο σινεμά. Έτσι, το Σάββατο το απόγευμα συναντηθήκαμε όλοι στο συνηθισμένο σημείο που δίνουμε ραντεβού και πήγαμε στον κινηματογράφο. Στη διαδρομή κάναμε φυσικά τα αστεία μας, πειράζαμε ο ένας τον άλλο, πήραμε και διάφορα ψώνια, ώσπου τελικά φτάσαμε. Κόψαμε τα εισιτήρια, μπήκαμε στην αίθουσα και διαλέξαμε τις καλύτερες θέσεις. Η ταινία ήταν υπέροχη, όπως το περιμέναμε. Το πρωί της Κυριακής ήταν ακόμη καλύτερο. Οι γονείς μου είχαν οργανώσει μια εκδρομή, για την οποία δε μας είχαν πει τίποτα. Έτσι, μας ξύπνησαν πρωί πρωί και τρώγοντας πρωινό μας ανακοίνωσαν ότι θα πάμε εκδρομή, χωρίς όμως να μας πουν πού θα πάμε. Μπήκαμε στο αυτοκίνητο και μετά από λίγη ώρα φτάσαμε στο μεγάλο λούνα παρκ. Εγώ και ο αδερφός μου πετάξαμε από τη χαρά μας. Ένα ολόκληρο πρωινό το περάσαμε παίζοντας στα παιχνίδια. Κανένα δεν αφήσαμε που να μην το επισκεφτούμε. Το μεσημέρι έφτασε και αφού φάγαμε ένα καταπληκτικό χάμπουργκερ γυρίσαμε σπίτι. Εννοείται ότι από την κούραση με πήρε ο ύπνος στο αυτοκίνητο. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά το απόγευμα ήρθε απρόσμενα ο αγαπημένος μου ξάδερφος. Ό,τι παιχνίδι είχαμε στο σπίτι το παίξαμε. Με όλα αυτά πώς να μην είναι το Σαββατοκύριακο αυτό το καλύτερο της χρονιάς!

Επειδή στην παραπάνω παράγραφο αφηγούμαστε κάποιο γεγονός που έγινε, φροντίσαμε να βάλουμε τα γεγονότα στη σωστή χρονική σειρά. Έτσι, πρώτα είπαμε όσα έγιναν το Σάββατο το απόγευμα, μετά όσα έγιναν το πρωί της Κυριακής, το μεσημέρι και τέλος όσα έγιναν το απόγευμα της Κυριακής.

Όπως βλέπεις δεν είναι και τόσο δύσκολο. Το μόνο που χρειάζεται είναι οργάνωση. Αυτό κάνουν όλοι όσοι γράφουν. Γιατί να μην το κάνεις κι εσύ;

Ας δούμε δύο ακόμη παραδείγματα:

1 ο παράδειγμα: Το θέμα της παραγράφου είναι ο ελεύθερος χρόνος των μαθητών.

Για Θ.Π. θα βάλουμε την πρόταση: Οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο. Στη συνέχεια θα προσθέσουμε τις λεπτομέρειες και η παράγραφος θα γίνει κάπως έτσι:

Οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο. Ξυπνούν κάθε μέρα περίπου στις 7.30 και ως τις 8.15 το αργότερο πρέπει να βρίσκονται στο σχολείο. Εκεί παρακολουθούν μαθήματα ως τις δύο το μεσημέρι. Μετά πηγαίνουν στο σπίτι τους, τρώνε μεσημεριανό και ξεκουράζονται για λίγο. Η ώρα είναι ήδη τρεις. Θα ξεκινήσουν την προετοιμασία για τα μαθήματα της επόμενης ημέρας και το πολύ μετά από μια ή δυο ώρες θα πρέπει να διακόψουν, γιατί άλλος θα πρέπει να πάει στο Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών, άλλος για προπόνηση σε κάποιο άθλημα κι άλλος θα έχει Ωδείο ή χορό. Θα επιστρέψουν σπίτι τους και θα συνεχίσουν με τα μαθήματα του σχολείου και φυσικά με τα μαθήματα του Φροντιστηρίου. Η ώρα έχει πάει περίπου εννιά ή δέκα. Κάποια στιγμή θα πρέπει να φάνε και βραδινό, να πλυθούνε και φυσικά να κοιμηθούνε, για να ξυπνήσουν την επόμενη μέρα και να συνεχίσουν τα ίδια από την αρχή. Τελικά, δεν έμεινε σχεδόν καθόλου ελεύθερος χρόνος. Ίσως κάποιοι να τα καταφέρουν το Σαββατοκύριακο να ξεκλέψουν κανένα δίωρο, για να πάνε σε κάποιο φίλο ή σινεμά ή έστω κανένα πάρτι. Τελικά, ο ελεύθερος χρόνος με αυτά τα εξαντλητικά ωράρια και τις τόσες πολλές ασχολίες είναι κάτι άγνωστο για τους μαθητές.

Σ' αυτήν την παράγραφο ακολουθήσαμε και πάλι τη χρονική σειρά βάζοντας λέξεις που δηλώνουν χρόνο: δύο, τρεις, εννιά ή δέκα, βραδινό

2 ο παράδειγμα: Το θέμα της παραγράφου είναι: Τα φτωχά παιδιά της τάξης μου.

Για Θ.Π. θα βάλουμε την πρόταση: Πολλά από τα παιδιά της τάξης μου είναι φτωχά. Στη συνέχεια θα προσθέσουμε τις λεπτομέρειες και η παράγραφος θα γίνει κάπως έτσι:

Πολλά από τα παιδιά της τάξης μου είναι φτωχά. Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα, ο καιρός ακόμη ήταν καλός κι οι περισσότεροι φορούσαμε ένα μπλουζάκι κι ένα παντελόνι. Κανένας μας δεν καταλάβαινε την οικονομική κατάσταση του άλλου. Όσο όμως περνούσε ο καιρός κι άρχισαν να έρχονται τα πρώτα κρύα, τότε κάποια παιδιά εξακολουθούσαν να έρχονται με το απλό καλοκαιρινό μπλουζάκι. Τότε δεν είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία, γιατί νόμιζα πως ήθελαν να παραστήσουν πως δεν κρυώνουν. Όταν, αργότερα, συζητούσαμε για το ταμείο της τάξης, ενώ μερικοί προτείναμε να δίνουμε από ένα ευρώ την εβδομάδα, κάποια παιδιά επέ-μεναν στο μισό ευρώ. Και πάλι δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία· μάλιστα πίστευα πως ήταν τσιγκούνηδες. Τα πράγματα, όμως, ξεκαθάρισαν με τα λεφτά για την ημερήσια εκδρομή, που θα πηγαίναμε στο τέλος της χρονιάς. Κάποιοι έφεραν αμέσως τα πέντε ευρώ που μας ζήτησε η καθηγήτρια. Κάποιοι άλλοι όμως, δεν τα έφερναν, κι όταν η καθηγήτρια τους ρώτησε γιατί καθυστερούσαν, έφερναν διάφορες δικαιολογίες. Η καθηγήτριά μας όμως το κατάλαβε και φρόντισε να τους στείλει να πάνε έξω, δήθεν σε μια δουλειά και ζήτησε από μας, να βάλουμε όλοι από δύο ευρώ παραπάνω για να έρθουν στην εκδρομή κι οι συμμαθητές μας. Τότε κατάλαβα ότι ορισμένα παιδιά στην τάξη μου είναι φτωχά.

Και σ' αυτήν την παράγραφο η ανάπτυξη έγινε με βάση τον χρόνο. Γι' αυτό χρησιμοποιήθηκαν οι φράσεις: Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα, Όσο όμως περνούσε ο καιρός, Όταν αργότερα, στο τέλος της χρονιάς.

Περισσότερα παραδείγματα

Σαν βράδιασε ολότελα, το παιχνίδι συγκεντρώθηκε στη μεγάλη πλατεία και εκεί αναμετρήθηκαν για τελευταία φορά όσοι είχαν απομείνει χωρίς να χτυπηθούν στη ράχη. Ο Παύλος Πρώιος αποφάσισε τότε να κάμει μια μεγάλη επέλαση και να τελειώσει τον πόλεμο. Ανέβηκε πρώτα στην εξέδρα και επιθεώρησε το πεδίο της μάχης. Ο Λεωνής, κατάκοπος, δεν τον ακολουθούσε πια, αλλά είχε σωριαστεί καταγής και τον κοίταζε από μακριά. Ύστερα, ο Παύλος Πρώιος όρμησε διασχίζοντας την πλατεία μοναχός του, κόκκινος, αστραφτερός, με τα μαλλιά στον άνεμο. Έτρεχε με κάποιο μεγαλείο, με τον κορμό ίσιο και το μέτωπο ψηλά. Ένιωθες πως δεν ήτανε δυνατό να του αντισταθεί κανείς. Όλοι κατάλαβαν εκείνη τη στιγμή πως αυτό ήτανε το τέλος του παιχνιδιού.

Λεωνής, Γιώργου Θεοτοκά

Βιβλίο ιστορίας Α' Γυμνασίου

Βιβλίο ιστορίας Α' Γυμνασίου

Από γραπτό μαθήτριας

Από γραπτό μαθήτριας

Από γραπτό μαθήτριας

Ας κάνουμε μια μικρή επανάληψη.
Κάθε παράγραφος ξεκινάει λίγο πιο μέσα. Αποτελείται από μια ξεκάθαρη Θ.Π. στο τέλος της οποίας βάζουμε τελεία. Ακολουθούν τα σχόλια και στο τέλος ίσως να υπάρχει και η κατακλείδα.

Ευκαιρία για μερικές ασκήσεις για τα μέρη της παραγράφου:

άσκηση για τη δομή της παραγράφου © Γεωργία Μουντράκη

Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

Μια παράγραφος μπορεί να αναπτύσσεται με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά. Ο τρόπος που θα αναπτύξουμε μια παράγραφο εξαρτάται από το περιεχόμενό της, με άλλα λόγια από το τι θέλουμε να πούμε. Αλλιώς θα στήσουμε μια παράγραφο όταν περιγράφουμε ένα αντικείμενο, αλλιώς θα τη στήσουμε όταν αφηγούμαστε ένα γεγονός κι αλλιώς όταν λέμε τους λόγους για τους οποίους μας αρέσει (ή δε μας αρέσει) κάτι.

Οι συνηθέστεροι τρόποι για την ανάπτυξη μιας παραγράφου είναι οι εξής:

1. ο ορισμός

2. η διαίρεση

3. η αιτιολόγηση

4. η επεξήγηση

5. η καταγραφή των λεπτομερειών

6. το παράδειγμα

7. η σύγκριση και αντίθεση

8. η αναλογία

Η παράγραφος που αναπτύσσεται με ορισμό πρέπει να απαντά στην υποτιθέμενη ερώτηση "τι εννοείτε με αυτό;" "τι είναι αυτό;". Φυσικά για να γίνει πιο σαφής η παράγραφος, πρέπει να διασαφηνιστεί πιο πέρα, ακολουθώντας άλλους τρόπους, χρησιμοποιώντας λεπτομέρειες, παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση κ.τ.λ.

Παράδειγμα:

Κατανάλωση είναι η χρήση αγαθών ή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Βέβαια με τον όρο ανάγκες δεν εννοούμε μόνο τη λήψη τροφής ή το κάψιμο των ξύλων· είναι και το ντύσιμό μας, η κίνηση των μηχανών, η μετάβαση στο σχολείο, η κόμμωσή μας, η επίσκεψη του γιατρού, το ταξίδι με αυτοκίνητο ή αεροπλάνο.

Ο πιο εύκολος τρόπος για να βρούμε τον ορισμό μιας έννοιας είναι να καταφύγουμε σε ένα λεξικό. Αν όμως αυτό δεν είναι πρόσφορο, μπορούμε να βρούμε μόνοι μας τον ορισμό ακολουθώντας κάποια βήματα.

α. Η έννοια της οποίας πρέπει να βρούμε τον ορισμό, ονομάζεται οριστέα έννοια.

β. Πρώτα θα πρέπει να εντάξουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη).

γ. Στο τέλος να βρούμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια (ειδοποιός διαφορά).

1 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης θρανίο (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: θρανίο είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το έπιπλο

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια έπιπλα: που χρησιμοποιείται από τους μαθητές για να κάθονται κατά την ώρα του μαθήματος, να ακουμπούν τα βιβλία τους και να γράφουν τα μαθήματά τους.

2 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης βιβλιοθήκη (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: βιβλιοθήκη είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το έπιπλο

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια έπιπλα: όπου τοποθετούνται και φυλάγονται βιβλία.

3 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης εκτυπωτής (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: εκτυπωτής είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το ηλεκτρονικό μηχάνημα

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια ηλεκτρονικά μηχανήματα: το οποίο τυπώνει σε χαρτί ένα αρχείο ηλεκτρονικού υπολογιστή.

4 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης φιλία (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: φιλία είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: η στενή κοινωνική σχέση

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλες τις παρόμοιες κοινωνικές σχέσεις: που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα και που βασίζεται στην αμοιβαία αγάπη, τη συμπάθεια και την εκτίμηση.

5 ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης βιολογία (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: βιολογία είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: η επιστήμη

γ. Βρίσκουμε τη διαφορά από όλες τις επιστήμες: που ασχολείται με τα φαινόμενα της ζωής και τους νόμους που διέπουν τη λειτουργία των ζώντων οργανισμών.

Η παράγραφος που αναπτύσσεται με διαίρεση αναφέρεται στο πλάτος μιας έννοιας. Πιο απλά: μια έννοια (π.χ. άνθρωπος) μπορεί να περιλαμβάνει διάφορα είδη, δηλαδή έχει πλάτος. Θα μπορούσαμε να διαιρέσουμε την έννοια με κάποιο κριτήριο. Αν διαιρέσουμε την έννοια άνθρωπος με το κριτήριο του χρώματος, τότε θα μιλήσουμε για: λευκούς, μαύρους, κίτρινους, ερυθρόδερμους. Χρησιμοποιώντας ως κριτήριο το θρήσκευμα θα διαιρέσουμε την έννοια άνθρωπος σε: χριστιανούς, μωαμεθανούς, βουδιστές. Εκείνο που πρέπει να προσέχουμε στη διαίρεση είναι να χρησιμοποιούμε ένα μόνο κριτήριο, ή μία διαιρετική βάση, όπως λέγεται επιστημονικά.

Παράδειγμα:

Παράδειγμα:
Παράδειγμα
Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου, περ. Αθηνόραμα, 2004

Είναι η μέθοδος η οποία αιτιολογεί μια θέση. Με άλλα λόγια, η θεματική περίοδος είναι μια πρόταση κρίσης που χρειάζεται να αποδειχτεί η ισχύς της. Στην ανάπτυξη - σχόλια αναφέρουμε τις προτάσεις εκείνες που αποδεικνύουν την άποψη που διατυπώθηκε στη Θ.Π.

Παράδειγμα.
Παράδειγμα
Σχετικές λέξεις: γι' αυτό, επειδή, εφόσον, μια και, γιατί... ένας λόγος που συμβαίνει αυτό, ένας παράγοντας..., η αιτία...,

Συχνά η ανάπτυξη μιας παραγράφου γίνεται με επεξηγηματικό τρόπο. Αυτό σημαίνει πως στη θεματική περίοδο τίθεται ένα γενικότερο ζήτημα, το οποίο στη συνέχεια, αποσαφηνίζεται με περισσότερες ή λιγότερες λεπτομέρειες. Η έννοια που πρέπει να αποσαφηνιστεί μπορεί να δηλώνεται με ολόκληρη τη θεματική περίοδο ή ακόμα και με μια λέξη της.

Παράδειγμα:

(Γρ. Ξενόπουλος, Αθηναϊκές επιστολές.)

Παράδειγμα:

Βοηθητικό λεξιλόγιο: δηλαδή, με άλλα λόγια, για να το πούμε αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι...,

Ένας άλλος τρόπος ανάπτυξης μιας παραγράφου είναι με την παράθεση λεπτομερειών. Ως μέθοδος μοιάζει με την "επεξήγηση", αφού οι απαριθμούμενες λεπτομέρειες στην ουσία επεξηγούν τη θεματική περίοδο. Εννοείται πως όσο σημαντικότερες είναι οι λεπτομέρειες που επιλέγουμε να παραθέσουμε, τόσο αποτελεσματικότερος γίνεται ο λόγος της παραγράφου.

Παράδειγμα:

Αναπτύσσοντας μια παράγραφο με παραδείγματα θα πρέπει μετά τη Θ.Π. να παρουσιάσουμε διάφορα παραδείγματα παρμένα από την καθημερινή ζωή, την ιστορία, τη λογοτεχνία κτλ. που να ενισχύουν τη Θ.Π.

Παράδειγμα:

Παράδειγμα:

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

Παράδειγμα:

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

Σχετικές λέξεις: για παράδειγμα, λόγου χάρη, παραδείγματος χάρη, με το εξής παράδειγμα...

Στην ανάπτυξη μιας παραγράφου με σύγκριση - αντίθεση μπορεί:

να συγκρίνουμε δύο έννοιες ή δύο αντικείμενα και να σημειώνουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές τους ή

να αντιθέτουμε δύο έννοιες ή δύο αντικείμενα, τονίζοντας τις διαφορές τους.

Δύο είναι οι πιο συνηθισμένοι τρόποι παράθεσης των ομοιοτήτων ή των διαφορών:

α) παρουσιάζονται πρώτα συνολικά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ενός από τα συγκρινόμενα και ύστερα του άλλου και ακολουθεί, στο τέλος, σχόλιο που αναφέρεται και στα δύο.

β) αντιπαραβάλλονται ένα προς ένα, σημείο προς σημείο, με σχόλιο ή χωρίς σχόλιο, τα γνωρίσματα των συγκρινόμενων.

Μερικές φορές η ανάπτυξη της παραγράφου με σύγκριση - αντίθεση μπορεί να περιλαμβάνει και ορισμό ή διαίρεση.

Στη σύγκριση - αντίθεση χρησιμοποιούνται ως μεταβατικές - συνδετικές λέξεις οι αντιθετικοί σύνδεσμοι ή άλλες λέξεις ή φράσεις που εκφράζουν αντίθεση.

Αντιθετικοί Σύνδεσμοι: μα, αλλά, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, αν και, μολονότι, μόνο.

Λέξεις ή φράσεις που εκφράζουν αντίθεση: αντίθετα, διαφορετικά, σε αντίθεση, εξάλλου, ειδάλλως, παρόλα αυτά, εντούτοις, όχι μόνο - αλλά και.

Παράδειγμα.

Παράδειγμα

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

Σχετικές λέξεις: όμως, μολονότι, εντούτοις, άλλωστε, ενώ, ωστόσο, σ' αντίθεση, αντιθέτως, αν και, αλλά, εξάλλου, σ' αντίθετη περίπτωση, εντελώς διαφορετικό...

Με την αναλογία τονίζεται κάποια ομοιότητα ανάμεσα σε πράγματα τα οποία εκ πρώτης όψεως φαίνονται ή είναι διαφορετικά. Σκοπός της είναι να καταστήσει κατανοητό και παραστατικό κάτι που παρουσιάζει δυσκολίες. Πολλοί ποιητές ή φιλόσοφοι, ακόμα κι ο Χριστός, χρησιμοποίησαν την αναλογία για να κάνουν περισσότερο αποτελεσματικό το λόγο τους.

Κλασικά παραδείγματα αναλογίας αποτελούν οι παρομοιώσεις του Ομήρου και οι παραβολές του Χριστού. Χρησιμοποιήθηκε όμως και από τους επιστήμονες. Αρκετά συχνά ο ανθρώπινος οργανισμός παραλληλίζεται με φυτό ή μηχανή.

Παράδειγμα:

Παράδειγμα:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή κειμένου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιάννης παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Παράγραφος, Είδη παραγράφων

# data[].attributes.attachment_link.description
Η παράγραφος είναι ένα ενιαίο κείμενο, με αρχή, ανάπτυξη και τέλος. Αποτελεί μια ξεχωριστή ενότητα, με ένα δικό της νόημα, γιατί αναπτύσσεται μέσα σε αυτή μία ιδέα ή μία άποψη ή, τέλος, κάποια πλευρά ενός θέματος. Έχει εξωτερικό γνώρισμα κάποιο περιθώριο στην πρώτη σειρά.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Α' ΓΥΜΝΑΣΙOΥ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

Κωνσταντίνος Αγγελάκος, Λέκτορας του Ιονίου Πανεπιστημίου
Ελένη Κατσαρού, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης
Αναστασία Μαγγανά, Γλωσσολόγος

ΚΡΙΤΕΣ-ΑΞΙOΛOΓΗΤΕΣ

Σταύρος Καμαρούδης, Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας
Χρυσούλα Παπαγεωργοπούλου, Σχολική Σύμβουλος
Ιωάννης Μπασλής, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤOY ΜΑΘΗΜΑΤOΣ
ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ

Χριστίνα Αργυροπούλου, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

ΠΡOΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ
ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Γ' Κ.Π.Σ. / ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ / Ενέργεια 2.2.1 / Κατηγορία Πράξεων 2.2.1.α:
"Αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και συγγραφή νέων εκπαιδευτικών πακέτων"

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚO ΙΝΣΤΙΤOΥΤO
Μιχάλης Αγ. Παπαδόπουλος
Oμότιμος Καθηγητής του Α.Π.Θ.
Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Πράξη με τίτλο:

"Συγγραφή νέων βιβλίων και παραγωγή
υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού με βάση
το ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ για το Γυμνάσιο"

Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου
Αντώνιος Σ. Μπομπέτσης
Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Αναπληρωτές Επιστημονικοί Υπεύθυνοι Έργου
Γεώργιος Κ. Παληός
Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
Ιγνάτιος Ε. Χατζηευστρατίου
Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Έργο συγχρηματοδοτούμενο 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από εθνικούς πόρους.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗΣ

Η επανέκδοση του παρόντος βιβλίου πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων "Διόφαντος" μέσω ψηφιακής μακέτας, η οποία δημιουργήθηκε με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ / ΕΠ "Εκπαίδευση & Διά Βίου Μάθηση" / Πράξη "ΣΤΗΡΙΖΩ".

Οι διορθώσεις πραγματοποιήθηκαν κατόπιν έγκρισης του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Κωνσταντίνος Αγγελάκος Ελένη Κατσαρού Αναστασία Μαγγανά

ΑΝΑΔOΧOΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ

Α' ΓΥΜΝΑΣΙOΥ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ "ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ"

Περιεχόμενα

ΠPOΛOΓOΣ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

2η ENOTHTA Eπικοινωνία στο σχολείο . . . . . . . . . . . . . 25
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26
B. Eίδη προφορικού και γραπτού λόγου . . . . . . . . . . . . . .28
B1. Προφορικός λόγος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
B2. Γραπτός λόγος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29
B3. Γλωσσική ποικιλία - Mέσο και περίσταση επικοινωνίας . 31
Γ. H παράγραφος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
Δ. Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
E. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . .37
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38

7η ENOTHTA O κόσμος μέσα από την οθόνη-εικόνα 111
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .112
B. Oριστικό και αόριστο άρθρο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
Γ. Παράγωγα επίθετα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
Δ. Περιγραφή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
E. Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .120
ΣT. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . 121
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .122
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122

8η ENOTHTA Aθλητισμός και Oλυμπιακοί Aγώνες:
Παρακολουθώ και συμμετέχω . . . . . . . . .. . 123
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124
B. Παρατακτική σύνδεση - Aσύνδετο σχήμα . . . . . . . . . 127
B1. Περίοδοι λόγου - Kύριες και δευτερεύουσες
προτάσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
B2. Παρατακτική σύνδεση προτάσεων-περιόδων . . . . . . 128
B3. Aσύνδετο σχήμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
Γ. Aφήγηση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131
Δ. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . 133
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136

9η ENOTHTA Aνακαλύπτω τη μαγεία της γνώσης . . .137
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138
B. Συνταγματικός άξονας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141
Γ. Παραδειγματικός άξονας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
Δ. Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145
E. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . .146
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148

10η ENOTHTA Γνωρίζω τον τόπο μου
και τον πολιτισμό του . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149
A. Eισαγωγικά κείμενα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .150
B. Yποτακτική σύνδεση των προτάσεων . . . . . . . . . . . . .153
B1. Δευτερεύουσες προτάσεις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .153
B2. Yποτακτική σύνδεση προτάσεων. . . . . . . . . . . . . . . .155
B3. H στίξη στην υποτακτική σύνδεση. . . . . . . . . . . . . . .155
Γ. Σημεία στίξης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156
Δ.

Xρήση λεξικών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159
E. Δραστηριότητες παραγωγής λόγου . . . . . . . . . . . . . . 160
Διαθεματική εργασία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161
Aνακεφαλαιωτικός πίνακας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161

ΓΛΩΣΣΑΡΙ . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162

ΕΥΡΕΤΗΡΙO OΡΩΝ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163

Πρόλογος

Αγαπητοί μας μαθητές και μαθήτριες,

Kαλώς ήρθατε στην A' τάξη του Γυμνασίου, του νέου σας σχολείου στο οποίο ευχόμαστε να περάσετε τρία όμορφα και δημιουργικά χρόνια. Mπορεί να αλλάξατε τάξη και σχολείο, αλλά το ταξίδι σας στον μαγευτικό κόσμο της Nεοελληνικής Γλώσσας θα συνεχιστεί μέσα και από τις σελίδες αυτών των βιβλίων.

Πρόκειται για βιβλία-περιοδικά τα οποία δε σας επιβάλλουν να "αποστηθίσετε" κανόνες και οδηγίες για να μιλάτε ή να γράφετε ποικίλα κείμενα, αλλά σας "καλούν" να συνεργαστείτε μαζί του για να εκφράσετε με ποικίλους τρόπους τις ιδέες, τις σκέψεις, τα συναισθήματά σας. Tο πλούσιο γλωσσικό υλικό που μεταφέρετε από το Δημοτικό Σχολείο αλλά και πιο πέρα, από το οικογενειακό, φιλικό και κοινωνικό σας περιβάλλον, θα ίναι πολύ χρήσιμο στη μελέτη αυτών των βιβλίων.

Tο βιβλίο του Μαθητή χωρίζεται σε δέκα (10) ενότητες, οι οποίες περιλαμβάνουν θέματα που σας απασχολούν και τα συζητάτε καθημερινά μεταξύ σας, με τους γονείς σας ή με άλλους ανθρώπους. Kάθε ενότητα έχει ως αφετηρία τρία τέσσερα κείμενα. Tα κείμενα αυτά δεν είναι μόνο τα γραπτά κείμενα που συναντάτε σε σχολικά βιβλία, αλλά και κείμενα με ποικίλες μορφές (ειδήσεις και άρθρα από εφημερίδες και περιοδικά, λογοτεχνικά κείμενα, διαφημίσεις, αφίσες, κόμικς, σκίτσα, χρηστικά κείμενα, ιστοσελίδες κτλ.). Yπάρχουν δηλαδή διαφορετικά είδη κειμένων, που έχουν ως στόχο από τη μια να κατανοήσετε ότι κάθε είδους κείμενο είναι χρήσιμο στην ανθρώπινη επικοινωνία και από την άλλη να ασκηθείτε και εσείς στην επιλογή και στην κριτική μελέτη ποικίλων κειμένων.

Aπό εκεί και πέρα, αρχίζει μια ενδιαφέρουσα αναζήτηση-παιχνίδι σε όλα τα μήκη και τα πλάτη των κειμένων. Ένα παιχνίδι κατανόησης των κειμένων αλλά και ανακάλυψης των ποικίλων χαρακτηριστικών τους: της γραμματικής (και συντακτικής τους δομής), του λεξιλογίου, της οργάνωσης των ιδεών τους. Όλα αυτά γίνονται με ποικίλες δραστηριότητες, οι οποίες έχουν ως αφετηρία και κατάληξη τα κείμενα. Tελικός στόχος: εσείς και η τάξη σε συνεργασία με τον καθηγητή να παραγάγετε προφορικά και γραπτά τον δικό σας λόγο, να μιλήσετε, να επικοινωνήσετε.

Tο Tετράδιο Εργασιών περιέχει ένα συμπληρωματικό υλικό (ασκήσεις, δραστηριότητες) για να κατανοήσετε καλύτερα όσα θα μάθετε στις δέκα ενότητες του Bιβλίου του Mαθητή. Όπως θα διαπιστώσετε, οι ασκήσεις και οι δραστηριότητες αυτές "παρακολουθούν" τη δομή των αντίστοιχων ενοτήτων που θα μελετήσετε στο Bιβλίο του Mαθητή. Mπορείτε, σε συνεργασία με τον καθηγητή σας, να αξιοποιείτε το υλικό αυτό παράλληλα με το αντίστοιχο υλικό του βιβλίου σας. Eίναι ιδιαίτερα σημαντικό το υλικό αυτού του βιβλίου να σας βοηθήσει στην κατανόηση και αφομοίωση εκείνων των γλωσσικών φαινομένων στα οποία συναντήσατε δυσκολίες. Eίμαστε σίγουροι ότι θα τα πάτε πολύ καλά στις γλωσσικές ασκήσεις!

Όπως γνωρίζετε, για να γίνει ευχάριστο και δημιουργικό το γλωσσικό μάθημα, δεν αρκούν τα σχολικά βιβλία που έχετε μπροστά σας. Γι' αυτό μη θεωρήσετε τα βιβλία αυτά ως το "μαγικό κλειδί" για να μιλάτε και να γράφετε την ελληνική γλώσσα. Θεωρήστε τα μόνο ως μία αφορμή, "μία σπίθα", που θα πυροδοτήσει τη γλωσσική ανάγκη και επιθυμία σας για συνεχή και ουσιαστική επικοινωνία με τους άλλους στον πολύπλοκο σύγχρονο κόσμο. Kαι αναζητήστε αυτή την επικοινωνία κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε στιγμή...

Σας ευχόμαστε μια καλή σχολική χρονιά,
με χιλιάδες χαμόγελα και πολλές γλωσσικές δημιουργίες

Η συγγραφική ομάδα

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα

# data[].attributes.attachment_link.description
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Κωνσταντίνος Αγγελάκος, Λέκτορας του Ιονίου Πανεπιστημίου Ελένη Κατσαρού, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης Αναστασία Μαγγανά, Γλωσσολόγος ΚΡΙΤΕΣ-ΑΞΙOΛOΓΗΤΕΣ Σταύρος Καμαρούδης, Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας Χρυσούλα Παπαγεωργοπούλου, Σχολική Σύμβουλος Ιωάννης Μπασλής, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤOY ΜΑΘΗΜΑΤOΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ Χριστίνα Αργυροπούλου, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΠΡOΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Γ' Κ.Π.Σ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Λεξικό της κοινής νεοελληνικής

# data[].attributes.attachment_link.description
Ένα εγχείρημα του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας για την υποστήριξη της ελληνικής γλώσσας στη διαχρονία της: αρχαία ελληνική, μεσαιωνική ελληνική, νέα ελληνική αλλά και στη συγχρονική της διάσταση.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τι είναι η αφήγηση

Η αφήγηση, όπως και η περιγραφή, είναι από τα πιο συνηθισμένα είδη κειμένου. Καθημερινά στον προφορικό μας λόγο χρησιμοποιούμε την αφήγηση για να πούμε τα γεγονότα της ημέρας, για παράδειγμα το πώς περάσαμε στο σχολείο, την ταινία που είδαμε στον κινηματογράφο, ένα θεατρικό έργο κτλ. Ως μαθητές διαβάζουμε Ιστορία, που στην πραγματικότητα είναι κι αυτή αφήγηση. Ακόμη, όταν διαβάζουμε ένα λογοτεχνικό βιβλίο, διαβάζουμε ένα αφηγηματικό κείμενο.

Γίνεται φανερό από τα παραπάνω ότι την αφήγηση μπορούμε να τη διακρίνουμε σε τρεις κατηγορίες:

α. τη ρεαλιστική, δηλαδή την εξιστόρηση των γεγονότων που ζήσαμε,

β. την ιστορική, δηλαδή την εξιστόρηση των γεγονότων που εξετάζει η Ιστορία και

γ. τη μυθώδη, δηλαδή την εξιστόρηση φανταστικών γεγονότων.

Η αφήγηση και ο χρόνος.

Αφού με την αφήγηση λέμε γεγονότα που έγιναν, ο χρόνος που χρησιμοποιούμε είναι παρελθοντικός· γι' αυτό χρησιμοποιούμε κυρίως τον αόριστο, π.χ. " Ξεκινήσαμε από το σχολείο και μετά από είκοσι λεπτά περπάτημα φτάσαμε στον χώρο της εκδρομής." Εκτός από τον αόριστο χρησιμοποιούμε και τους άλλους παρελθοντικούς χρόνους, τον παρατατικό και τον υπερσυντέλικο, π.χ. "Στον χώρο αυτό πηγαίναμε κάθε φορά που το σχολείο μάς πήγαινε περίπατο. Αυτή τη φορά όμως είχε συμβεί κάτι διαφορετικό. Κάποιο άλλο σχολείο είχε φτάσει πριν από εμάς."

Αρκετές φορές στην αφήγηση χρησιμοποιούμε και ενεστώτα, για να δώσουμε περισσότερη παραστατικότητα, π.χ. "Καθώς περπατούσα αμέριμνος, βλέπω μπροστά μου ένα σκούρο αντικείμενο. Το κοιτάζω προσεκτικά και διαπιστώνω ότι ήταν μια τσάντα. Αμέσως την πήρα για να την στους καθηγητές μου." Τον ενεστώτα αυτόν τον ονομάζουμε ιστορικό ενεστώτα.

Αυτοί είναι οι κύριοι χρόνοι που χρησιμοποιούμε σε μια αφήγηση. Βεβαίως, χρησιμοποιούνται και οι άλλοι χρόνοι, για παράδειγμα ο μέλλοντας, π.χ. "Καθώς κατευθυνόμουν προς τους καθηγητές σκεφτόμουν τι θα μου μου πουν. Θα με επαινέσουν για την πράξη μου ή..."

Συνδετικές λέξεις και φράσεις

Αφού η αφήγηση, όπως είπαμε, είναι η εξιστόρηση γεγονότων στον χρόνο, είναι φυσικό να χρησιμοποιούμε πολύ συχνά λέξεις και εκφράσεις που μας βοηθούν να συνδέσουμε τη μια πρόταση με την άλλη, δείχνοντας τη χρονική σειρά των γεγονότων· έτσι χρησιμοποιούμε τις λέξεις:

μετά, ύστερα, έπειτα, αργότερα, πριν, αφού, αφότου, νωρίτερα, πρωτύτερα, την άλλη μέρα, μετά από μια μέρα, εν τω μεταξύ, στη διάρκεια, ταυτόχρονα, μετά από λίγο κλπ.

Σωστό και ωραίο είναι να φροντίζουμε να μην χρησιμοποιούμε συνέχεια τις ίδιες λέξεις, αλλά να τις αλλάζουμε, ώστε το κείμενό μας να αποκτά ποικιλία.

Με ποια σειρά βάζουμε τα γεγονότα

Όταν θέλουμε να αφηγηθούμε μια ιστορία, λογικό είναι να ξεκινήσουμε την αφήγησή μας από την αρχή των γεγονότων και να φτάνουμε στο τέλος της. Δηλαδή:

Έστω ότι αφηγούμαστε έναν περίπατο που πήγαμε με το σχολείο μας. Το πιο απλό είναι η αφήγηση να έχει την εξής σειρά.

α. Ο διευθυντής ή η διευθύντρια μας ανακοινώνει ότι θα πάμε περίπατο στο πάρκο.

β. Φεύγουμε από το σχολείο.

γ. Φτάνουμε στον χώρο του περίπατου.

δ. Φεύγουμε από τον χώρο του περίπατου.

ε. Φτάνουμε στο σχολείο.

Όμως, αν θέλουμε να γίνουμε λίγο διαφορετικοί, μπορούμε να αλλάξουμε λίγο τη σειρά των γεγονότων, δηλαδή να ξεκινήσουμε από το μέσο ή ακόμα και από το τέλος. Άλλωστε αυτό έκανε και ο Όμηρος στην Οδύσσεια, αφού δεν ξεκίνησε την αφήγηση των περιπετειών του Οδυσσέα καθώς έφευγε από την Τροία, αλλά από τη στιγμή που βρίσκεται στο νησί της Καλυψώς, δηλαδή κοντά στο τέλος των περιπετειών του. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να αφηγηθούμε τον περίπατο με το σχολείο με την εξής σειρά:

1 γ. Φτάνουμε στον χώρο του περίπατου.

2 α. Ο διευθυντής ή η διευθύντρια μας ανακοινώνει ότι θα πάμε περίπατο στο πάρκο.

3 β. Φεύγουμε από το σχολείο.

4 δ. Φεύγουμε από τον χώρο του περίπατου.

5 ε. Φτάνουμε στο σχολείο.

Βεβαίως, αφού ξεκινήσαμε με διαφορετική σειρά, θα πρέπει καθώς θα μιλάμε για την αρχή, να χρησιμοποιήσουμε κάποιο έξυπνο κόλπο.

Ας δούμε τα γεγονότα με τους δύο τρόπους.

α. Με κανονική σειρά.

Μια ωραία έκπληξη μας περίμενε σήμερα στο σχολείο. Μετά την πρωινή συγκέντρωση ο διευθυντής χαμογελώντας μας ανακοίνωσε ότι θα πάμε περίπατο στο πάρκο. Η χαρά μας ήταν απερίγραπτη. Αφού πήραμε τις απουσίες, συγκεντρωθήκαμε και πάλι στην αυλή και ξεκινήσαμε όλοι μαζί, χαρούμενοι και γελαστοί. Μετά από λίγο φτάσαμε στον χώρο του περίπατου, στο πάρκο. Αμέσως όλοι σκορπίσαμε και ριχτήκαμε στο παιχνίδι. Εγώ με τους φίλους μου χωριστήκαμε σε δύο ομάδες και παίξαμε ποδόσφαιρο. Δεν καταλάβαμε πότε πέρασε η ώρα, αλλά κάποια στιγμή ακούσαμε τη σφυρίχτρα του γυμναστή να μας καλεί σε συγκέντρωση. Μαζευτήκαμε και πάλι, ο καθένας στο τμήμα του, πήραμε παρουσίες και ξεκινήσαμε για το σχολείο. Μπήκαμε στις τάξεις, πήραμε τις τσάντες μας και δρόμο για το σπίτι. Ωραία περάσαμε.

β. Ξεκινώντας από τη μέση.

Σήμερα, στις εννιά η ώρα δεν ήμασταν στην αίθουσα να κάνουμε αρχαία! Ήμασταν στο πάρκο και παίζαμε μπάλα! Τι είχε συμβεί; Ας πάρουμε τα γεγονότα με τη σειρά. Μετά την πρωινή συγκέντρωση ο διευθυντής χαμογελώντας μας ανακοίνωσε ότι θα πάμε περίπατο στο πάρκο. Η χαρά μας ήταν απερίγραπτη. Αφού πήραμε τις απουσίες, συγκεντρωθήκαμε και πάλι στην αυλή και ξεκινήσαμε όλοι μαζί, χαρούμενοι και γελαστοί. Με το που φτάσαμε στο πάρκο εγώ με τους φίλους μου χωριστήκαμε σε δύο ομάδες και παίξαμε ποδόσφαιρο. Δεν καταλάβαμε πότε πέρασε η ώρα, αλλά κάποια στιγμή ακούσαμε τη σφυρίχτρα του γυμναστή να μας καλεί σε συγκέντρωση. Μαζευτήκαμε και πάλι, ο καθένας στο τμήμα του, πήραμε παρουσίες και ξεκινήσαμε για το σχολείο. Μπήκαμε στις τάξεις, πήραμε τις τσάντες μας και δρόμο για το σπίτι. Ωραία περάσαμε.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή κειμένου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιάννης παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.description
Η αφήγηση, όπως και η περιγραφή, είναι από τα πιο συνηθισμένα είδη κειμένου. Καθημερινά στον προφορικό μας λόγο χρησιμοποιούμε την αφήγηση για να πούμε τα γεγονότα της ημέρας, για παράδειγμα το πώς περάσαμε στο σχολείο, την ταινία που είδαμε στον κινηματογράφο, ένα θεατρικό έργο κτλ. Ως μαθητές διαβ…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η επιχειρηματολογία, δηλαδή η προσπάθεια να πείσουμε τον ακροατή ή τον αναγνώστη ότι μια άποψή μας είναι σωστή, ίσως είναι από τα πιο συνηθισμένα είδη του λόγου. Καθημερινά οι άνθρωποι προσπαθούν να πείσουν τους άλλους από τα πιο απλά ζητήματα, όπως γιατί να φάμε αυτό το φαγητό και όχι το άλλο ή γιατί να πάμε σ' αυτήν την ταινία και όχι στην άλλη, ως τα πιο σύνθετα και πολύπλοκα, όπως γιατί να ακολουθήσει το κράτος αυτήν την πολιτική και όχι την άλλη.

Η ανάγκη να φέρνουν οι άνθρωποι επιχειρήματα σημαίνει ότι υπάρχει ελευθερία του λόγου και δημοκρατικές διαδικασίες. Είτε πρόκειται για μια οικογένεια είτε για ένα κράτος. Στην αρχαιότητα, στην περίοδο της βασιλείας, ο βασιλιάς αποφάσιζε και έκανε ό,τι ήθελε ο ίδιος. Δεν άκουγε τη γνώμη κανενός. Το ίδιο και σε μια οικογένεια, ο παππούς ή ο μπαμπάς αποφάσιζε και κανένα άλλο μέλος της οικογένειας δεν είχε δικαίωμα να πει τη γνώμη του. Από τότε όμως που το πολίτευμα στα κράτη έγινε δημοκρατία, τότε ο κάθε πολίτης έπρεπε να πείσει τους συμπολίτες ότι η γνώμη του ήταν η πιο σωστή. Το ίδιο και σε μια σύγχρονη οικογένεια ο πατέρας αλλά και η μητέρα και τα παιδιά έχουν δικαίωμα να πουν τη γνώμη τους. Θα πρέπει, λοιπόν, να φέρουν επιχειρήματα για να πείσουν τους άλλους.

Αφού η ανάγκη για επιχειρήματα εμφανίστηκε ήδη από τα χρόνια της αρχαιότητας, από την αθηναϊκή δημοκρατία, αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε σε επιστήμη. Έτσι, οι ομιλητές, φρόντιζαν να διδαχτούν μεθόδους με τις οποίες θα μπορούσαν να πείσουν τους άλλους ότι η γνώμη τους είναι η πιο σωστή.

Μπορούμε να διακρίνουμε δύο είδη επιχειρηματολογίας: α. την περιγραφική και β. την αξιολογική.

α. Στην περιγραφική επιχειρηματολογία παρουσιάζονται επιχειρήματα τα οποία είναι παρμένα από την καθημερινή ζωή, από τη γύρω μας πραγματικότητα. Ας το δούμε σε ένα παράδειγμα: Έστω ότι θέλουμε να πείσουμε κάποιον ότι η Θεσσαλονίκη είναι μια βρόμικη πόλη. Τα επιχειρήματα που θα φέρουμε θα είναι παρμένα από τη γύρω πραγματικότητα, δηλ. θα πούμε ότι οι δρόμοι είναι γεμάτοι σκουπίδια, οι κάδοι απορριμμάτων τις πιο πολλές φορές είναι γεμάτοι και τα σκουπίδια είναι πεταμένα έξω από τους κάδους, οι τοίχοι των σπιτιών είναι γεμάτοι με γκράφιτι - υπογραφές. Ακόμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα πεζοδρόμια είναι κι αυτά βρόμικα, οι πλατείες και τα λιγοστά πάρκα γεμάτα σκουπίδια. Όλα αυτά τα επιχειρήματα στηρίζονται στην πραγματικότητα και αποδεικνύουν την άποψή μας.

β. Στην αξιολογική επιχειρηματολογία παρουσιάζονται επιχειρήματα για την υπεροχή ή όχι μιας άποψης στη βάση μιας κλίμακας αξιών ή για ένα ηθικό ζήτημα. Ας το δούμε με ένα παράδειγμα: Έστω ότι θέλουμε να πείσουμε κάποιον ότι η φιλία είναι πιο σημαντική από τα υλικά αγαθά. Εδώ δεν μπορούμε να φέρουμε παραδείγματα από τη γύρω πραγματικότητα που να αποδεικνύουν την άποψή μας. Η άποψή μας δεν αποδεικνύεται. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε αν συζητούσαμε για φαγητά. Κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι οι φακές είναι το πιο νόστιμο φαγητό. Την ίδια ώρα ο συνομιλητής του υποστηρίζει ότι οι φακές είναι το πιο άνοστο φαγητό. Και στα δύο παραπάνω παραδείγματα καμιά από τις δύο απόψεις δεν αποδεικνύεται. Και οι δυο είναι σωστές.

Λεξιλόγιο:

Ρήματα, ρηματικές φράσεις: νομίζω, πιστεύω, υποθέτω, θεωρώ, θαρρώ, έχω την αίσθηση, σκέφτομαι, συλλογίζομαι, έχω τη γνώμη, έχω την άποψη, κατά τη γνώμη μου, κατά την αντίληψή μου κτλ.

Για τη σύνδεση νοημάτων ή παραγράφων: επίσης, παράλληλα, επιπροσθέτως, ακόμη, συνάμα, ταυτόχρονα, άλλος ένας λόγος, άλλος ένας παράγοντας, άλλη μια αιτία, άλλο ένα αίτιο, θα πρέπει να αναφέρουμε και... ας μην ξεχνάμε και... κτλ.

Ρητορικές ερωτήσεις (δηλ. ερωτήσεις που τις κάνει αυτός που μιλάει και δεν περιμένει απάντηση από τους άλλους αλλά απαντάει ο ίδιος) Τι άλλο να πω για να σας πείσω; Δεν είναι ολοφάνερο αυτό που συμβαίνει; Ξέρετε κανέναν που να έχει άλλη άποψη; κτλ.

Δες παραδείγματα κειμένων επιχειρηματολογίας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επιχειρηματολογία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή κειμένου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γιάννης παπαθανασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Επιχειρηματολογία

# data[].attributes.attachment_link.description
Η επιχειρηματολογία, δηλαδή η προσπάθεια να πείσουμε τον ακροατή ή τον αναγνώστη ότι μια άποψή μας είναι σωστή, ίσως είναι από τα πιο συνηθισμένα είδη του λόγου.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

# data[].attributes.headline
ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

# data[].attributes.subject
ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

# data[].attributes.body
ΑΙΤΙΕΣ:

1. Η βιομηχανική ανάπτυξη και η τεχνολογική πρόοδος αποτελούν τις βασικότερες αιτίες της καταστροφής. Η κατάσταση επιδεινώθηκε σε επικίνδυνο βαθμό μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο.

2. Ο καταναλωτικός χαρακτήρας της σύγχρονης ζωής και η τάση για υλικό ευδαιμονισμό επιτάσσουν την αλόγιστη εκμετάλλευση και «αφαίμαξη» της φύσης.

3. Η άρνηση λήψης ουσιαστικών προστατευτικών μέτρων (φίλτρα στις βιομηχανικές μονάδες). Η εγκληματική αυτή ενέργεια στηρίζεται στην αισχροκέρδεια, επειδή τα προστατευτικά φίλτρα κοστίζουν ιδιαίτερα ακριβά και μειώνουν των παραγωγή.

4. Τα διάφορα χημικά παρασκευάσματα, οι συνθετικές ύλες και τα γεωργικά φάρμακα αποτελούν σοβαρές αιτίες ρύπανσης, αφού δεν αποικοδομούνται στη φύση.

5. Τα βιομηχανικά απόβλητα και τα λύματα των εργοστασίων διοχετεύονται αυτούσια στη φύση, χωρίς προηγουμένως να έχουν υποστεί βιολογικό καθαρισμό.

6. Η υπερβολική και απρογραμμάτιστη συγκέντρωση πληθυσμού στα αστικά κέντρα.

7. Η έκλυση ραδιενέργειας από πυρηνικά ατυχήματα (Τσερνομπίλ) και οι πυρηνικές δοκιμές.

8. Οι πετρελαιοκηλίδες που καταλήγουν στη θάλασσα από ατυχήματα ή ναυάγια.

9. Οι πυρκαγιές και οι εμπρησμοί με σκοπό την οικοπεδοποίηση.

10. Γενικότερα, η απουσία κρατικής μέριμνας και η αδιαφορία των πολιτών.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ:

Οι συνέπειες της καταστροφικής επέμβασης του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον αφορούν τόσο τη φύση όσο και τον ίδιο.

1. Πρώτα απ’ όλα καταστρέφονται στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη ζωή (οξυγόνο, υδρογόνο, άζωτο…).

2. Η συνεχής «αφαίμαξη» της φύσης οδήγησε στην εξάντληση των φυσικών πόρων (πετρέλαιο, μέταλλο, δάση).

3. Ο αέρας, το νερό, το έδαφος μολύνονται με ανεπανόρθωτες συνέπειες για τα ζώα και τον άνθρωπο.

4. Όλα τα παραπάνω ευθύνονται για τη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας, καθώς σπάνια είδη ζώων εξαφανίζονται, επειδή δεν μπορούν να επιζήσουν στις νέες συνθήκες.

5. Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι η αλλαγή στις κλιματολογικές συνθήκες ορισμένων περιοχών (ιδιαίτερα των αστικών) είναι απόρροια της επέμβασης του ανθρώπου στη φύση.

6. Επίσης, αναφέρουμε την καταστροφή του ενάλιου πλούτου (ψάρια, θαλάσσια φυτά…).

7. Σημαντική φθορά υφίστανται και τα αρχαιολογικά μνημεία. Απειλείται έτσι η πολιτιστική μας κληρονομιά, που διατηρήθηκε για αιώνες.

8. Το φυσικό τοπίο έχει υποστεί ανεπανόρθωτη παραμόρφωση (κτίρια – μεγαθήρια, απρογραμμάτιστη δόμηση, αφισοκολλήσεις, λατομεία…).

9. Τα καυσαέρια, η ηχορύπανση, το νέφος αποτελούν πια χαρακτηριστικά των σύγχρονων μεγαλουπόλεων.

Η διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας πλήττει ιδιαίτερα τον άνθρωπο, αφού κι αυτός αποτελεί μέρος της φύσης. Η ψυχοπνευματική του υπόσταση συνδέεται άρρηκτα με αυτή, γιατί η φύση αποτελεί πηγή μάθησης και έμπνευσης. Εκτός όμως από τον κλονισμό του ψυχοπνευματικού κόσμου του ανθρώπου, η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος προκάλεσε μια σειρά από προβλήματα υγείας όπως: αύξηση των καρδιοπαθειών και των θανάτων από καρκίνο, διάφορες ασθένειες που προέρχονται από νευροπάθειες, εκνευρισμός  και συστηματική φθορά της ψυχικής υγείας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:

Θα ήταν ουτοπία η πραγμάτωση του ισχυρισμού ότι μπορούμε να επαναφέρουμε τη φύση στην αρχική της κατάσταση. Δυστυχώς, η φθορά είναι ανεπανόρθωτη. Τα παρακάτω μέτρα έχουν σκοπό την αναχαίτιση της καταστροφής.

1. Η περιβαλλοντική αγωγή απαραίτητη και αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος θα πρέπει να διακρίνεται για την ευαισθησία του και την υπεύθυνη συμπεριφορά του προς το προς το φυσικό περιβάλλον.

2. Προγραμματισμένη βιομηχανική ανάπτυξη, χρήση προστατευτικών φίλτρων από τις βιομηχανίες και θέσπιση αυστηρών ποινών για τους παραβάτες.

3. Ειδική προστασία των φυσικών πηγών.

4. Αξιοποίηση ενέργειας που προέρχεται από τη φύση (αιολική, ηλιακή).

5. Βιολογικός καθαρισμός των αποβλήτων, ανακύκλωση.

6. Πρέπει να ενδιαφερθεί και η πολιτεία και τα μεμονωμένα άτομα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ουσιαστικά σε -ο (ισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα (φυτό), παροξύτονα (δέντρο) και προπαροξύτονα (άτομο).

Τα προπαροξύτονα διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες:

α) σε όσα ο τόνος τους παραμένει στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις και των δύο αριθμών και

β) σε όσα κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική ενικού και πληθυντικού.

Σύμφωνα με το φυτό κλίνονται τα Μεξικό, νερό, παγωτό, χωριό κ.ά.

Σύμφωνα με το δέντρο κλίνονται τα βιβλίο, θρανίο, σύννεφο, Τορίνο κ.ά.

Σύμφωνα με το δωμάτιο κλίνονται τα αυτοκίνητο, άτομο, έπιπλο, κείμενο κ.ά.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Μορφολογική ποικιλία
Ορισμένα προπαροξύτονα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας παρουσιάζουν δύο τύπους στη γενική ενικού και πληθυντικού: έναν με τόνο στην παραλήγουσα, που χρησιμοποιείται σε τυπικό ύφος, και έναν με τόνο στην προπαραλήγουσα, που χρησιμοποιείται σε ουδέτερο και οικείο ύφος, π.χ. αμύγδαλου και αμυγδάλου, αμύγδαλων και αμυγδάλων,σε φράσεις όπως Σοκολάτα αμυγδάλου, αλλά Οι φλοιοί των αμύγδαλων είναι μαλακοί. Καραμέλες βουτύρου, αλλά Η παραγωγή βούτυρου είναι φέτος πολύ μεγάλη.

Mερικά από τα πιο συνηθισμένα στον λόγο ουσιαστικά που παρουσιάζουν αυτούς τους δύο τύπους είναι τα εξής: αμύγδαλο, ατμόπλοιο, βούτυρο, γόνατο, δάχτυλο, ποδήλατο, πρόβατο.
Ουσιαστικά σε -ι (ισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα (νησί) και παροξύτονα (σπίτι). Το μόνο προπαροξύτονο είναι το φίλντισι.

Στα παροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική ενικού και πληθυντικού στη λήγουσα.

Στο προπαροξύτονο φίλντισι, που δεν έχει πληθυντικό, μετακινείται ο τόνος στη γενική ενικού.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Παρατήρηση
Είναι προβληματική η κλίση των ουσιαστικών στάχυ, δίχτυ. Σε παλιότερες γραμματικές (π.χ. Τριανταφυλλίδη) διατηρούσαν το υ σε όλες τις πτώσεις.

Η ισχύουσα γραμματική του Δημοτικού (των Φιλιππάκη-Warburton, Γεωργιαφέντη, Κοτζόγλου, Λουκά) αναφέρει:
"γράφω με υ: βράδυ, δίχτυ, στάχυ, δάκρυ, δόρυ, οξύ η λέξη δάκρυ διατηρεί το υ σε όλες τις πτώσεις των δύο αριθμών η λέξη βράδυ σχηματίζει γενική ενικού και τον πληθυντικό με ι" Η απορία παραμένει: πώς κλίνεται το δίχτυ και το στάχυ;
Από την άλλη η ισχύουσα γραμματική του Γυμνασίου (των Χατζησαββίδη, Χατζησαββίδη) αναφέρει:

"Τα ουσιαστικά βράδυ, δάκρυ και στάχυ γράφονται με υ. Μετατρέπουν το υ στις άλλες πτώσεις σε ι, εκτός του ουσιαστικού δάκρυ, που κλίνεται ως εξής: Ενικός: Ον., Αιτ., Κλητ. δάκρυ, Γεν. -. Πληθυντικός: Ον., Αιτ., Κλητ. δάκρυα, Γεν. δακρύων."
Απορία: Αν το δάκρυ και στάχυ μετατρέπουν το υ σε ι, συμβαίνει το ίδιο και με το δίχτυ;
Παράλληλα το δικτυακό λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη δίνει τους τύπους στάχυα, δίχτυα.
Ουσιαστικά σε -ος (ισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα και προπαροξύτονα. Στα παροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα. Στα προπαροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα, ενώ στη γενική ενικού και στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού μετακινείται στην παραλήγουσα.

Η κλητική του ενικού και πληθυντικού δε χρησιμοποιείται συχνά στον λόγο.

Σύμφωνα με το δάσος κλίνονται τα άλσος, βέλος, γένος, τέλος, χρέος κ.ά. Εξαίρεση αποτελούν τα ουσιαστικά άνθος, όρος και χείλος, τα οποία σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού σε -έων: ανθέων, ορέων, χειλέων.

Σύμφωνα με το μέγεθος κλίνονται τα έδαφος, στέλεχος κ.ά.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Μορφολογική ποικιλία
Το ουσιαστικό το πέλαγος σχηματίζει και τους τύπους πέλαγο στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού, του πελάγου (και πέλαγου) στη γενική ενικού και πέλαγα στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού.

Το ουσιαστικό το θάρρος σχηματίζει στην ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού τον τύπο τα θάρρητα.
Ουσιαστικά σε -μα (ανισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα (πράγμα) και προπαροξύτονα (μάθημα).

Η γενική ενικού και η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική πληθυντικού τονίζονται πάντοτε στην προπαραλήγουσα, ενώ η γενική πληθυντικού πάντοτε στην παραλήγουσα.

Ορισμένα ουσιαστικά σχηματίζουν πτώσεις μόνο στον πληθυντικό, π.χ. γεράματα, τρεχάματα, χαιρετίσματα κ.ά.

Η κλητική του ενικού και πληθυντικού δε χρησιμοποιείται συχνά στον λόγο.

Σύμφωνα με το πράγμα κλίνονται τα γράμμα, κλίμα, σώμα, χρώμα κ.ά.

Σύμφωνα με το μάθημα κλίνονται τα παράπηγμα, σύνταγμα κ.ά.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Ουσιαστικά σε -ιμο (ανισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι προπαροξύτονα. Τονίζονται σε όλες τις πτώσεις στην προπαραλήγουσα, εκτός από τη γενική πληθυντικού, όπου τονίζονται στην παραλήγουσα.

Η γενική πληθυντικού και η κλητική και των δύο αριθμών δε χρησιμοποιούνται συχνά στον λόγο.

Σύμφωνα με το γράψιμο κλίνονται τα βάψιμο, δέσιμο, φταίξιμο κ.ά.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Ουσιαστικά σε -ς (ανισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά που κλίνονται σύμφωνα με το τέρας είναι παροξύτονα και τονίζονται στη γενική ενικού, ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού στην προπαραλήγουσα. Παρόμοια κλίνονται και τα γήρας, κρέας, πέρας κ.ά.

Τα ουσιαστικά που κλίνονται σύμφωνα με το καθεστώς είναι οξύτονα και παροξύτονα. Τονίζονται παντού στην ίδια συλλαβή, αλλά στη γενική πληθυντικού κυρίως στην παραλήγουσα. Παρόμοια κλίνονται και τα αεριόφως, γεγονός, ημίφως, λυκόφως. Εξαιρείται το φως, που τονίζεται στη γενική ενικού στη λήγουσα.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Ουσιαστικά σε -ν (ανισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα (ον, μηδέν) και παροξύτονα (φωνήεν). Τονίζονται παντού στην ίδια συλλαβή, εκτός από τη γενική πληθυντικού των παροξύτονων, όπου ο τόνος κατεβαίνει μία συλλαβή. Στη γενική πληθυντικού τονίζονται πάντοτε στην παραλήγουσα. Εξαίρεση αποτελούν τα ουσιαστικά το παν και το μηδέν, που τονίζονται στη γενική ενικού στη λήγουσα (του παντός, του μηδενός).

Το ουσιαστικό μηδέν δε σχηματίζει πληθυντικό. Χρησιμοποιείται ο πληθυντικός του ουσιαστικού το μηδενικό.

Σύμφωνα με το ον κλίνονται και τα ανακοινωθέν, παρελθόν, παρόν, προϊόν, προσόν, συμβάν κ.ά.

Σύμφωνα με το φωνήεν κλίνονται και τα ενδιαφέρον, καθήκον, μέλλον, περιβάλλον, σύμπαν, συμφέρον κ.ά.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Ουσιαστικά σε -ρ (ανισοσύλλαβα)
Η γενική πληθυντικού του ουσιαστικού το ήπαρ και οι κλητικές και των δύο ουσιαστικών δεν είναι εύχρηστες στον λόγο.

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Ιδιόκλιτα ουσιαστικά που λήγουν σε φωνήεν (ανισοσύλλαβα)
Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Άκλιτα ουσιαστικά
Ορισμένα ουσιαστικά, που προέρχονται κυρίως από ξένες γλώσσες, δεν έχουν ενταχθεί στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής και δεν κλίνονται.

Κανονικά θα έπρεπε να πάρουν τελικό φωνήεν ή ς για κατάληξη και να κλίνονται κανονικά όπως έχει γίνει με εκατοντάδες λέξεις της ελληνικής που αποτελούν δάνεια και παρόλα αυτά είναι ενταγμένες στο κλιτικό σύστημα, π.χ. μανάβης, μπακάλης κ.ά.

Άλλωστε την αφομοιωτική δύναμη της γλώσσας μπορούμε να τη διαπιστώσουμε στους μετανάστες που αντιμετώπισαν και ενέταξαν τις ξένες λέξεις στο δικό τους λεξιλόγιο, π.χ. λέικ - λέκι ((lake= λίμνη)

Στη σύγχρονη όμως νεοελληνική πραγματικότητα εισάγονται συνεχώς και αδιακρίτως ξένες λέξεις χωρίς να αποδίδονται οι αντίστοιχες νεόπλαστες ελληνικές, π.χ. κομπιούτερ αντί υπολογιστής, τηλεκοντρόλ αντί τηλεχειριστήριο ή χειριστήριο και χωρίς να γίνεται προσπάθεια να ενταχθούν στο κλιτικό σύστημα, θεωρώντας τες ως άκλιτες, π.χ. κομπιούτερ αντί του κομπιούτορας ή κομπιουτέρι. Πολλοί θεωρούν ότι μια τέτοια χρήση είναι λάθος. Λάθος όμως είναι η ένταξη αυτούσιων ξένων λέξεων και η μη ένταξή τους.

Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένα από αυτά.

Αρσενικά: μάνατζερ, ντε(ν)τέκτιβ, ρεπόρτερ, κομπιούτερ κ.ά.

Θηλυκά: πλαζ, σεζόν, σπεσιαλιτέ κ.ά.

Ουδέτερα: άλφα, ασανσέρ, βήτα, βολάν, κονιάκ, ρεπό, τρακ, φερμουάρ, ταμπλό, ραντεβού, πάρτι, μαγιό, μετρό, στυ(ι)λό κτλ.

Διπλόκλιτα ουσιαστικά

Στα διπλόκλιτα περιλαμβάνονται όσα σχηματίζουν πληθυντικό αριθμό διαφορετικού γένους από ό,τι στον ενικό.

Ασκήσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
η κλίση του ουσιαστικού στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Η κλίση του Ουσιαστικού στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Ουσιαστικά σε -ο (ισοσύλλαβα) Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα (φυτό), παροξύτονα (δέντρο) και προπαροξύτονα (άτομο). Τα προπαροξύτονα διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: α) σε όσα ο τόνος τους παραμένει στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις και των δύο αριθμών και β) σε όσα κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική ενικού και πληθυντικού.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η κλίση του Επιθέτου στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Πληροφορίες για το επίθετο

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Δες τον πίνακα με τους προσδιορισμούς. Κατέβασε τον πίνακα των προσδιορισμών σε αρχείο

επιθετικός προσδιορισμός

Αν προσέξεις το διάγραμμα, θα διαπιστώσεις ότι ο επιθετικός προσδιορισμός είναι ένας:
προσδιορισμός > ονοματικός > ομοιόπτωτος > επίθετο
Αυτό σημαίνει ότι προσδιορίζει ( προσδιορισμός) ένα όνομα ( ονοματικός), βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει ( ομοιόπτωτος), και είναι επίθετο.

Επιθετικός προσδιορισμός λέγεται το επίθετο που προσδίδει στη λέξη που προσδιορίζει μια συγκεκριμένη και μόνιμη ιδιότητα, π.χ.

Ήρθε ο όμορφος Νίκος.

Αν στο παραπάνω παράδειγμα:

Ρήμα είναι το "Ήρθε",

Υποκείμενο είναι "ο Νίκος",

τότε το επίθετο " ο όμορφος" είναι:

προσδιορισμός ονοματικός, γιατί προσδιορίζει το όνομα "Νίκος"

ομοιόπτωτος, γιατί βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει (ο Νίκος = ονομαστική εν. ο όμορφος = ονομαστική εν.)

επίθετο

επιθετικός προσδιορισμός.

Η λέξη "ο όμορφος" είναι επιθετικός προσδιορισμός, γιατί δίνει στο ουσιαστικό "ο Νίκος" μια συγκεκριμένη και μόνιμη ιδιότητα· αυτό σημαίνει ότι την ιδιότητα αυτή (όμορφος) ο Νίκος την έχει τώρα αλλά θα την έχει και σε λίγο και αύριο και μεθαύριο...

Τι χρησιμοποιείται ως επιθετικός προσδιορισμός;

Ως επιθετικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται

α) κυρίως τα επίθετα, π.χ.
→ Η ωραία Ελένη έφυγε με τον όμορφο Πάρη και άφησαν πίσω τον άτυχο Μενέλαο.

β) οι αντωνυμίες, π.χ.
→ Σε περίμενα τόσην ώρα.
→ Δε θέλω να βγεις άλλη φορά μ' αυτό το παιδί.
→ Πού ήσουν τέτοια ώρα;

γ) τα αριθμητικά, π.χ.
→ Θα έρθουν να μας πάρουν τρία αυτοκίνητα.
→ Είμαστε πέντε φίλοι.

δ) οι μετοχές, π.χ.
→ Οι χωρισμένοι δε γιορτάζουν ποτέ...
→ Έπεσαν τα μαραμένα φύλλα.

ε) τα επιρρήματα με άρθρο, π.χ.
→ Κοιτάξτε στο δίπλα γραφείο.
→ Είναι στο κάτω συρτάρι.

στ) οι προθετικές φράσεις (κυρίως με τις προθέσεις: από, για, με, χωρίς) που μπορούν να μετατραπούν σε επίθετο ή σε μετοχή, π.χ.
→ Έζησε μια ζωή με ανία (ανιαρή).
→ Είναι άνθρωπος με χαρά (χαρούμενος).
→ Αγόρασα μαστίχα από τη Χίο (χιώτικη).
→ Θα πάμε διακοπές για μια βδομάδα (εβδομαδιαίες).
→ Έφυγε χωρίς συνοδεία (ασυνόδευτος)

ζ) τα ουσιαστικά που δηλώνουν ηλικία, επάγγελμα, εθνικότητα, π.χ.
→ Γέρος άνθρωπος κι ούτε του φαίνεται.
→ Επιστήμονας άνθρωπος και συμπεριφέρεται σαν ζώο.
→ Οι Γερμανοί στρατιώτες έτρεχαν στον κάμπο.

η) τα ονόματα των γεωγραφικών ή χρονικών όρων ή φυσικών φαινομένων, π.χ.
→ Ο Αξιός ποταμός πλημμύρισε.
→ Ήρθαν ημέρα Κυριακή κι έφυγαν μέρα Τρίτη.
→ Φύσηξε αέρας νοτιάς και ξεράθηκε ο τόπος.

Παρατηρήσεις για τον επιθετικό προσδιορισμό

* Ο επιθετικός προσδιορισμός και η λέξη που προσδιορίζει είναι τόσο στενά δεμένες που πολλές φορές ενώνονται αποτελώντας μια λέξη, π.χ. μεγάλη πόλη → μεγαλούπολη, τρελό βαπόρι → τρελοβάπορο.

* Ένα ουσιαστικό μπορεί να έχει περισσότερους από έναν επιθετικούς προσδιορισμούς, π.χ.
1. Μπήκε από την πόρτα ένας ψηλός, γεροδεμένος κι όμορφος άντρας.
2. Διασχίσαμε την εύφορη θεσσαλική πεδιάδα.

→ Στο πρώτο παράδειγμα οι προσδιορισμοί ( ψηλός, γεροδεμένος κι όμορφος) προσδιορίζουν χωριστά το ουσιαστικό (άντρας) και χωρίζονται με κόμμα ή συνδέονται με σύνδεσμο.
→ Στο δεύτερο παράδειγμα ο ένας προσδιορισμός μαζί με το ουσιαστικό αποτελούν ένα σύνολο ( θεσσαλική πεδιάδα) και ο άλλος προσδιορισμός ( εύφορη) προσδιορίζει το σύνολο

* Πολλές φορές το ουσιαστικό παραλείπεται και χρησιμοποιείται μόνο του το επίθετο που αποκτά σημασία ουσιαστικού, π.χ.
→ Θα πάω για ψώνια στη λαϊκή (αγορά).

* Συνήθως ο προσδιορισμός προηγείται του ουσιαστικού, μπορεί όμως και για λόγους έμφασης να ακολουθεί το ουσιαστικό, π.χ.
1. Έφτασε και η ωραία Ελένη - Έφτασε και η Ελένη η ωραία.
2. Είδαμε μια τεράστια χελώνα - Είδαμε μια χελώνα τεράστια.

→ Στο πρώτο παράδειγμα στη συνηθισμένη διατύπωση ο έναρθρος προσδιορισμός ( η ωραία) προηγείται και ακολουθεί το άναρθρο ουσιαστικό (Ελένη). Σε μια διατύπωση με έμφαση και ο προσδιορισμός και το ουσιαστικό παίρνουν άρθρο ( η Ελένη η ωραία).
Στο δεύτερο παράδειγμα το ουσιαστικό συνοδεύεται από αόριστο άρθρο.

Κατηγορηματικός προσδιορισμός

Αν προσέξεις το διάγραμμα, θα διαπιστώσεις ότι ο κατηγορηματικός προσδιορισμός είναι ένας:
προσδιορισμός > ονοματικός > ομοιόπτωτος > επίθετο
Αυτό σημαίνει ότι προσδιορίζει ( προσδιορισμός) ένα όνομα ( ονοματικός), βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει ( ομοιόπτωτος), και είναι επίθετο.

Κατηγορηματικός προσδιορισμός λέγεται το επίθετο που προσδίδει στη λέξη που προσδιορίζει μια συγκεκριμένη και παροδική ιδιότητα, π.χ.

Ήρθε χαμογελαστός, ο Νίκος.

Αν στο παραπάνω παράδειγμα:

Ρήμα είναι το "Ήρθε",

Υποκείμενο είναι "ο Νίκος",

τότε το επίθετο " χαμογελαστός" είναι:

προσδιορισμός ονοματικός, γιατί προσδιορίζει το όνομα "ο Νίκος"

ομοιόπτωτος, γιατί βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει (ο Νίκος = ονομαστική εν., χαμογελαστός = ονομαστική εν.)

επίθετο

κατηγορηματικός προσδιορισμός.

Η λέξη "χαμογελαστός" είναι κατηγορηματικός προσδιορισμός, γιατί δίνει στο ουσιαστικό ο Νίκος μια ιδιότητα, μόνο που αυτή η ιδιότητα είναι παροδική · αυτό σημαίνει ότι την ιδιότητα αυτή (χαμογελαστός) ο Νίκος δεν την έχει πάντα· τώρα είναι χαμογελαστός, σε λίγο όμως μπορεί να είναι λυπημένος.

Τι χρησιμοποιείται ως κατηγορηματικός προσδιορισμός;

Ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται

α) κυρίως τα επίθετα, π.χ.
→ Περπατάει με το κεφάλι σκυφτό.

β) οι επιθετικές μετοχές, π.χ.
→ Με κοίταζε με τα μάτια δακρυσμένα.

γ) Χρησιμοποιούνται ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί τα επίθετα: όλος, ολάκερος, ολόκληρος, ακέριος, ατόφιος, μισός, μονός, διπλός, μόνος ή μοναχός (μου, σου, του), π.χ.
→ Σας είπα όλη την αλήθεια.
→ Κατεβαίνει η αδερφή σου μόνη της.

Παρατηρήσεις για τον κατηγορηματικό προσδιορισμό

Ο κατηγορηματικός προσδιορισμός είναι άναρθρος, ενώ το ουσιαστικό που προσδιορίζει είναι έναρθρο.

Διάκριση του επιθετικού ή του κατηγορηματικού προσδ. από το κατηγορούμενο

Και ο επιθετικός και ο κατηγορηματικός προσδιορισμός προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό άμεσα, χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου ρήματος(παρδ. 1,2)·
αντίθετα το κατηγορούμενο δίνει μια ιδιότητα σ' ένα ουσιαστικό μέσω του συνδετικού ρήματος (παρδ. 3).

Παραδείγματα:

1. Ο γελαστός Γιώργος θα έρθει μαζί μας. → ο γελαστός = έναρθρο = επιθετικός πρσδ.

2. Ο Γιώργος γελαστός θα έρθει μαζί μας. → γελαστός = άναρθρο = κατηγορηματικός πρσδ.

Ο Γιώργος είναι γελαστός. → γελαστός = μεσολαβεί το συνδετικό ρήμα είναι = κατηγορούμενο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επιθετικός - κατηγορηματικός

# data[].attributes.attachment_link.title
επιθετικός - κατηγορηματικός

# data[].attributes.attachment_link.description
Δες τον πίνακα με τους προσδιορισμούς . Κατέβασε τον πίνακα των προσδιορισμών σε αρχείο επιθετικός προσδιορισμός Αν προσέξεις το διάγραμμα, θα διαπιστώσεις ότι ο επιθετικός προσδιορισμός είναι ένας: προσδιορισμός > ονοματικός > ομοιόπτωτος > επίθετο Αυτό σημαίνει ότι προσδιορίζει ( προσδιορισμός) ένα όνομα ( ονοματικός), βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει ( ομοιόπτωτος), και είναι επίθετο.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι σύνθετες λέξεις της νέας ελληνικής σχηματίζονται με δύο τρόπους:

α) Προσθέτοντας στην αρχή της λέξης ένα μορφολογικό στοιχείο, που ονομάζεται αχώριστο μόριο ή πρόθημα. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται προθηματοποίηση.

β) Με την ένωση δύο ή περισσότερων λέξεων.
α) σύνθεση με αχώριστα μόρια (προθήματα)
Αχώριστα μόρια ή προθήματα είναι λέξεις μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες που είτε σχηματίστηκαν τα νεότερα χρόνια ( λαϊκά μόρια) είτε προέρχονται από προθέσεις ή από άκλιτες λέξεις της αρχαίας ελληνικής ( λόγια μόρια). Τα λαϊκά μόρια δε χρησιμοποιούνται μόνα τους στον λόγο. Τα λόγια χρησιμοποιούνται μόνα τους στον λόγο σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις και ιδιαίτερα σε παγιωμένες φράσεις από τα αρχαία ελληνικά που λέγονται και στις μέρες μας, π.χ. " συν Αθηνά και χείρα κίνει"
Σύνθεση με αχώριστα λαϊκά μόρια
Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
Σύνθεση με αχώριστα λόγια μόρια
Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες
β) σύνθεση με ένωση λέξεων
Στη σύνθεση με ένωση λέξεων ενώνονται δύο λέξεις για να σχηματίσουν μια νέα λέξη.

Η πρώτη λέξη ονομάζεται α' συνθετικό και η δεύτερη β' συνθετικό.

Οι λέξεις που ενώνονται μπορεί να είναι ουσιαστικά, επίθετα, αριθμητικά, ρήματα, μετοχές, επιρρήματα και προθέσεις.

Οι λέξεις που προέρχονται από τη σύνθεση μπορεί να είναι:

α) της ίδιας γραμματικής κατηγορίας, π.χ. επίθετο + επίθετο = επίθετο, π.χ. (άσπρο + μαύρο = ασπρόμαυρο), ρήμα + ρήμα (μπαίνω + βγαίνω = μπαινοβγαίνω)

β) διαφορετικής γραμματικής κατηγορίας, π.χ. επίθετο + ουσιαστικό = επίθετο (άγριο + κατσίκι = αγριοκάτσικο) ή επίρρημα + ρήμα = ρήμα (σιγά + κλαίω = σιγοκλαίω).
Η σημασία των σύνθετων λέξεων
Οι σύνθετες λέξεις ανάλογα με τη σημασία τους χωρίζονται σε τέσσερα είδη:

α) παρατακτικές, β) προσδιοριστικές, γ) κτητικές, δ) αντικειμενικές.

α) παρατακτικές σύνθετες είναι οι λέξεις που η σημασία τους αποτελεί τη σύνθεση των σημασιών που έχουν τα συνθετικά τους ή, για να το πούμε αλλιώς, σημαίνουν ό,τι και τα συνθετικά τους ενωμένα με τον σύνδεσμο και, π.χ.

αντρόγυνο = άντρας και γυναίκα

αλατοπίπερο = αλάτι και πιπέρι

βορειοανατολικά = βόρεια και ανατολικά

1η παρατήρηση: Το α' και β' συνθετικό των παρατακτικών συνθέτων ανήκουν στην ίδια γραμματική κατηγορία, π.χ.

ουσιαστικό + ουσιαστικό (ρυζόγαλο = ρύζι και γάλα)

επίθετο + επίθετο (στενόμακρο = στενό και μακρύ)

ρήμα + ρήμα (ανοιγοκλείνω = ανοίγω και κλείνω)

επίρρημα + επίρρημα (βορειοανατολικά = βόρεια και ανατολικά)

2η παρατήρηση: Σε παλαιότερες γραμματικές τα παρατακτικά σύνθετα χωρίζονταν σε δύο υποκατηγορίες:

α) παρατακτικά σύνθετα που τα δύο συνθετικά αποδίδονται στη σύνθετη λέξη ισότιμα και παράλληλα, π.χ.

αντρόγυνο = και άντρας και γυναίκα, γυναικόπαιδα = και γυναίκες και παιδιά.

Τα σύνθετα αυτά λέγονται και παρατακτικά ζευγαρωτά.

β) παρατακτικά σύνθετα που η σύνθετη λέξη εκφράζει μια διαφορετική σημασία από εκείνη των συνθετικών, κάτι ανάμεσα στα δύο συνθετικά π.χ. άνεμος βορειοδυτικός = φυσάει ανάμεσα στον βορρά και στη δύση, καμηλοπάρδαλη = ανάμεσα στην καμήλα και στη λεοπάρδαλη.
Η διάκριση ανάμεσα σ' αυτές τις δύο υποκατηγορίες δεν είναι και τόσο εύκολη.
β) προσδιοριστικές σύνθετες είναι οι λέξεις στις οποίες η σημασία του ενός συνθετικού προσδιορίζει τη σημασία του άλλου, π.χ.

αγριοκάτσικο (άγριο κατσίκι),

νεροπότηρο (ποτήρι του νερού)

σιγοτραγουδώ (σιγανά τραγουδώ).

Με άλλα λόγια το ένα συνθετικό λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός, επιρρηματικός προσδιορισμός ή προσδιορισμός σε γενική του άλλου συνθετικού, π.χ.

αγριοκάτσικο ( άγριο =επιθετικός πρσδ. στο κατσίκι),

νεροπότηρο ( του νερού = προσδ. σε γενική στο ποτήρι)

σιγοτραγουδώ ( σιγανά = επιρρηματικός πρσδ. στο τραγουδώ).

γ) Κτητικές σύνθετες είναι οι λέξεις που δηλώνουν εκείνο το πρόσωπο ή το αντικείμενο που έχει κάτι ως κτήμα του ή ως χαρακτηριστικό του. Μπορούν να αναλυθούν στη φράση αυτός που έχει..., π.χ.

καλόκαρδη ( αυτή που έχει καλή καρδιά),

μεγαλόσωμος ( αυτός που έχει μεγάλο σώμα)

γαλανομάτης ( αυτός που έχει γαλανά μάτια).

δ) Αντικειμενικές σύνθετες είναι οι λέξεις στις οποίες το ένα συνθετικό λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα που προκύπτει από το θέμα του άλλου συνθετικού. Τις περισσότερες φορές μπορούν να αναλυθούν στη φράση αυτός που κάνει... (ό,τι λέει το άλλο συνθετικό), π.χ.

χαρτοπαίκτης (αυτός που παίζει χαρτιά),

χορτοφάγος (αυτός που τρώει χόρτα),

διηγηματογράφος (αυτός που γράφει διήγημα),

ημεροδείκτης (αυτός που δείχνει την ημέρα).

Το πρώτο ή το δεύτερο συνθετικό των αντικειμενικών σύνθετων είναι ρήμα ή αναλύεται σε ρήμα, οπότε το ένα συνθετικό λειτουργεί ως αντικείμενο του ρήματος π.χ.

χαρτοπαίκτης (χαρτιά + παίζω / τι παίζω; = χαρτιά),

χορτοφάγος (χόρτα + τρώω / τι τρώω; = χόρτα),

διηγηματογράφος (διήγημα + γράφω / τι γράφω; διήγημα)

ημεροδείκτης (ημέρα + δείκτης > δείχνω / τι δείχνει; την ημέρα).

ΠΡΟΣΟΧΗ: Κάθε σύνθετο που το ένα συνθετικό του είναι ρήμα δε σημαίνει ότι είναι και αντικειμενικό. Είδαμε προηγουμένως το σύνθετο σιγοτραγουδώ. Δεν είναι αντικειμενικό σύνθετο, γιατί το συνθετικό "σιγά" δεν απαντάει στην ερώτηση "τι τραγουδώ;"
Άσκηση στα είδη των συνθέτων Η μορφή των σύνθετων λέξεων
Κατά τον σχηματισμό μιας σύνθετης λέξης από τα δύο συνθετικά παρατηρούνται μερικές φορές κάποιες αλλαγές και αφορούν: α) το λεγόμενο συνθετικό φωνήεν, β) την αποκοπή του α' συνθετικού γ) τις αλλαγές στο τελικό φωνήεν του α' συνθετικού
Το συνθετικό φωνήεν
Κατά τη σύνθεση δύο λέξεων, όταν η πρώτη είναι κλιτή ή επίρρημα, ανάμεσα στις δύο λέξεις μπαίνει συνήθως το φωνήεν ο, που ονομάζεται συνθετικό φωνήεν, π.χ.

τσίχλα + φούσκα = τσιχλ ό φουσκα,

σιγά + τραγουδώ = σιγ ο τραγουδώ,

μικρή + μεγάλη = μικρ ο μέγαλη,

γλυκός + αίμα = γλυκ οαί ματος

μικρός + ιδιοκτήτης = μικρ οϊ διοκτήτης

πρώτος + ύπνος = πρωτ οΰ πνι

έμπορος + υπάλληλος = εμπορ οϋ πάλληλος
Παρατήρηση: το συνθετικό φωνήεν χάνεται:
Όταν το αρχικό φωνήεν του β' συνθετικού είναι α ή ο, το συνθετικό φωνήεν χάνεται, π.χ.

άγριος + άνθρωπος = αγρι οάνθρωπος > αγρι ά νθρωπος

κάρβουνο + αποθήκη = καρβουν οαποθήκη > καρβουν α ποθήκη

γλυκός + ανάλατος = γλυκ ο ανάλατος > γλυκανάλατος

Εξαίρεση: Εννοείται ότι το συνθετικό φωνήεν ο δε χάνεται πάντα· υπάρχουν και αρκετές περιπτώσεις όπου διατηρείται, π.χ.

βόρειος + ανατολικός = βορει οα νατολικός

μεγάλος + αστός = μεγαλ οα στός

Αποκοπή του α' συνθετικού
Σε κάποιες περιπτώσεις που το σύνθετο θα γινόταν πολύ μεγάλο και δυσκολοπρόφερτο, οι τελευταίες συλλαβές του α' συνθετικού κόβονται, μένει όμως το συνθετικό φωνήεν, π.χ.

ανεβαίνω + κατεβαίνω = όχι ανεβ αινοκατεβαίνω αλλά ανεβ ο κατεβαίνω

ηλεκτρισμός + φωτισμός = όχι ηλεκτρ ισμόφωτισμός αλλά ηλεκτρ ο φωτισμός
Αλλαγή (τροπή) του τελικού συμφώνου του α' συνθετικού
Όταν το α' συνθετικό μετά τη σύνθεση χάνει το τελικό του φωνήεν και το σύμφωνο που απομένει είναι κ, π, τ (άηχο στιγμιαίο), τότε αυτό μετατρέπεται αντίστοιχα σε χ, φ, θ.

Αυτό συμβαίνει γιατί και στα αρχαία ελληνικά τα κ, π, τ τρέπονταν σε χ, φ, θ όταν το β' συνθετικό ήταν δασυνόμενη λέξη, π.χ.
Παρασύνθετα
Παρασύνθετα λέγονται οι λέξεις που:

α) προέρχονται από ένα σύνθετο με την προσθήκη στο τέλος μιας παραγωγικής κατάληξης π.χ.

καλή + καρδιά = καλόκαρδος (σύνθετο) + -ίζω (παραγωγική κατάληξη) = καλοκαρδίζω (παρασύνθετο)

ανά + κύκλωση = ανακύκλωση (σύνθετο) + -σιμο (παραγωγική κατάληξη) = ανακυκλώσιμο (παρασύνθετο)

γαλανό + μάτι = γαλανομάτης (σύνθετο) + -ικο (παραγωγική κατάληξη) = γαλανομάτικο (παρασύνθετο)

β) σχηματίζονται από την ένωση δύο λέξεων και την προσθήκη της παραγωγικής κατάληξης, χωρίς οι δύο λέξεις που ενώθηκαν να σχηματίζουν σύνθετη λέξη, π.χ.

χθες + βράδυ + -ινό (παραγωγική κατάληξη) = χθεσινοβραδινό (παρασύνθετο)

βοράς + δύση + -ικός (παραγωγική κατάληξη) = βορειοδυτικός (παρασύνθετο)

Αιγαίο + πέλαγος + -ικός (παραγωγική κατάληξη) = Αιγαιοπελαγίτικος (παρασύνθετο)
Στην ουσία ένα παρασύνθετο είναι μια παράγωγη λέξη. Πολυλεκτικά σύνθετα
Τα πολυλεκτικά σύνθετα είναι τριών ειδών:

Οι πολυσύνθετες λέξεις, που αποτελούνται από τρία ή περισσότερα συνθετικά, π.χ. παλαιοβιβλιοπώλης (= παλαιός + βιβλίο + πουλώ).

Οι λεξικές φράσεις, που αποτελούνται από:

α) επίθετο + ουσιαστικό, π.χ. παιδική χαρά, ηλιακή ενέργεια, εκδοτικός οίκος,

β) ουσιαστικό + ουσιαστικό σε γενική, π.χ. λεξικό τσέπης, φακοί επαφής, πλυντήριο πιάτων

και έχουν παγιωθεί ως εκφράσεις με ιδιαίτερη σημασία.

Τα παραθετικά σύνθετα, τα οποία είναι ζεύγη λέξεων που βρίσκονται στην ίδια πτώση και συνδέονται μεταξύ τους πιο χαλαρά από ό,τι τα σύνθετα που προέρχονται από σύνθεση δύο ή περισσότερων λέξεων. Οι σημασιολογικές σχέσεις μεταξύ των δύο λέξεων είναι οι εξής:

α) η σημασία της δεύτερης λέξης προσθέτει μια σημασία στην πρώτη λέξη (σχέση κατηγορουμένου), π.χ. ο νόμος πλαίσιο (= ο νόμος που είναι νόμος, αλλά λειτουργεί ως πλαίσιο αρχών), παιδί θαύμα, χώρα μέλος

β) η σημασία της δεύτερης λειτουργεί ως παρομοίωση της πρώτης (σχέση μεταφορική), π.χ. λέξη κλειδί (= λέξη που μοιάζει να λειτουργεί σαν κλειδί)

Γράφονται είτε με ενωτικό ανάμεσά τους είτε χωρίς ενωτικό, π.χ. λέξη-βάση, αλλά και λέξη βάση.
Γνήσια και καταχρηστική σύνθεση
Γνήσια σύνθεση είναι η δημιουργία σύνθετων λέξεων κατά την οποία παρατηρούνται αλλαγές στην αρχική μορφή του α΄ ή και του β΄ συνθετικού, π.χ. θαλασσοπούλι από θάλασσα + πουλί, αλατοπίπερο από αλάτι + πιπέρι.

H καταχρηστική σύνθεση είναι η δημιουργία σύνθετων λέξεων στις οποίες δεν έχει μεταβληθεί η αρχική μορφή των συνθετικών τους, π.χ. Nεάπολη από Nέα + πόλη, Πανεπιστημιούπολη από Πανεπιστημίου + πόλη.
Αρκτικόλεξα και ακρωνυμίες
Αρκτικόλεξα ονομάζονται οι λέξεις που σχηματίζονται από τα αρχικά των λέξεων μιας φράσης, π.χ. Ο.Τ.Ε (Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας), Ο.Υ.Θ. (Οργανισμός Ύδρευσης Θεσσαλονίκης)

Συνηθισμένα αρκτικόλεξα είναι:

Α.Ε. = Ανώνυμη Εταιρεία

Δ.Ε.Η. = Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού

Δ.Σ. = Διοικητικό Συμβούλιο, Δημοτικό Συμβούλιο

Δ.Χ. = Δημόσιας Χρήσης (αυτοκίνητο)

Ε.Ε. = Ευρωπαϊκή Ένωση

Ε.Κ.Α.Β. = Εθνικό Κέντρο Άμεσης Βοήθειας

Ε.Μ.Υ. = Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία

Ε.Ο.Τ. = Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού

Η.Π.A.= Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

Ι.Κ.Α. = Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Ι.Κ.Υ. = Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών

Ι.Χ. = Ιδιωτικής Χρήσης (αυτοκίνητο)

Ο.Η.Ε. = Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών

Ο.Σ.Ε. = Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος

Φ.Π.Α. = Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

Ακρωνυμίες ονομάζονται οι λέξεις που σχηματίζονται από τις αρχικές συλλαβές των λέξεων που αποτελούν μια φράση, π.χ. ΠΡΟΠΟ (προγνωστικά ποδοσφαίρου).

Συνηθισμένες ακρωνυμίες είναι:

ΕΛ.ΚΕ.ΠΑ = ΕΛληνικό ΚΕντρο ΠΑραγωγικότητας

ΕΛ.ΤΑ. = ΕΛληνικά ΤΑχυδρομεία

ΒΙ.ΠΕ.ΘΕ. = ΒΙομηχανική ΠΕριοχή Θεσσαλονίκης

ΕΛ.ΑΣ. = ΕΛληνική ΑΣτυνομία

ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. = ΔΗμοτικό ΠΕριφεριακό ΘΕατρο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραγωγή και σύνθεση στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Παραγωγή και Σύνθεση στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις το υποκείμενο στις παρακάτω προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις το υποκείμενο στις παρακάτω προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις το υποκείμενο στις παρακάτω προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις το υποκείμενο στις παρακάτω προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επανάληψη στη θεωρία για το αντικείμενο της ν.ε.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Επανάληψη στη θεωρία για το αντικείμενο της ν.ε.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Άμεσο και έμμεσο αντικείμενο

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Δίκαιος ήταν ο Αριστείδης .
Ο Ναπολέων ονομάστηκε μέγας .
Η Ελένη σπουδάζει μαθηματικός
Καθηγήτρια μαθηματικών έγινε η Ελένη .
Κουρασμένοι φαινόντουσαν οι αθλητές .
Οι μαθητές παραμένουν ανήσυχοι .
Διακρίθηκε ως σκακιστής ο φίλος μου ο Γιώργος .
Η γριούλα ζούσε μόνη σ' ένα παλιό σπίτι.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις τα υποκείμενα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
τους επιθετικούς προσδιορισμούς και τα κατηγορούμενα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις τα υποκείμενα, τους επιθετικούς προσδιορισμούς και τα κατηγορούμενα

# data[].attributes.attachment_link.description
Δίκαιος ήταν ο Αριστείδης . Ο Ναπολέων ονομάστηκε μέγας .Η Ελένη σπουδάζει μαθηματικός Καθηγήτρια μαθηματικών έγινε η Ελένη .Κουρασμένοι φαινόντουσαν οι αθλητές .Οι μαθητές παραμένουν ανήσυχοι .Διακρίθηκε ως σκακιστής ο φίλος μου ο Γιώργος .Η γριούλα ζούσε μόνη σ' ένα παλιό σπίτι.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις το υποκείμενο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Masher by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις το υποκείμενο, το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου

# data[].attributes.attachment_link.title
Ησυχεσ γραφικεσ παραλιεσ η πολυσυχναστα τουριστικα κεντρα

# data[].attributes.attachment_link.title
Διαθεματική Εργασία

# data[].attributes.attachment_link.title
Ησυχεσ παραλιεσ και παραλιεσ με μεγαλη τουριστικη κινηση

# data[].attributes.attachment_link.title
Ησυχες παραλιεσ και πολυσυχναστα τουριστικα θερετρα

# data[].attributes.headline
Αφροδίτη Τσιόγγα Θεο

# data[].attributes.body
Αφροδίτη Τσιόγγα Θεοδώρα Τσιάμη

# data[].attributes.attachment_link.title
ΗΣΥΧΕΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ Ή ΠΟΛΥΣΗΧΝΑΣΤΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑ ΘΕΡΕΤΡΑ

# data[].attributes.headline
ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΧΑΤΖΗΣ

# data[].attributes.body
ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΧΑΤΖΗΣ

# data[].attributes.headline
ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΛΑΜΠΡΙΝΗ 

# data[].attributes.subject
ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΛΑΜΠΡΙΝΗ 

# data[].attributes.body
ΠΑΡΑΛΙΕΣ

# data[].attributes.headline
ΘΑΝΟΣ ΣΤΑΘΗΣ

# data[].attributes.body
ΘΑΝΟΣ ΣΤΑΘΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΗΣΥΧΕΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ Η ΠΟΛΥΣΥΧΝΑΣΤΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑ ΘΕΡΕΤΡΑ

# data[].attributes.headline
ΚΟΙΤΑΞΤΕ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤ

# data[].attributes.body
ΚΟΙΤΑΞΤΕ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΕ!

# data[].attributes.headline
ΗΛΙΑΝΑ ΤΣΑΚΝΑΚΗ

# data[].attributes.subject
ΗΛΙΑΝΑ ΤΣΑΚΝΑΚΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ερημικές και ήσυχες παραλίες

# data[].attributes.headline
ΗΛΙΑΝΑ ΤΣΑΚΝΑΚΗ 2

# data[].attributes.subject
ΗΛΙΑΝΑ ΤΣΑΚΝΑΚΗ 2

# data[].attributes.attachment_link.title
Παραθαλάσσια μέρη με μεγάλη τουριστική κίνηση

# data[].attributes.attachment_link.title
Γενεαλογικό δέντρο των λέξεων

# data[].attributes.attachment_link.description
Μόνο ο δημιουργός λέξεων έχει δυνατότητα αποστολής κωδικού σε τρίτους. Σε περίπτωση που δεν γνωρίζετε τον κωδικό λέξεων δεν έχετε πρόσβαση στα περιεχόμενα τους.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πίνακας προσδιορισμών στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Πίνακας προσδιορισμών στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
1η άσκηση για την παράθεση και την επεξήγηση

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
1η άσκηση για την Παράθεση και την Επεξήγηση

# data[].attributes.body
Οι φωνές του ρήματος

# data[].attributes.body
Οι χρόνοι του ρήματος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
σχημάτισε τους χρόνους του ρήματος ντύνω στην ενεργητική και παθητική φωνή

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Σχημάτισε τους χρόνους του ρήματος ντύνω στην ενεργητική και παθητική φωνή

# data[].attributes.headline
Χρόνοι-ποιόν ενέργειας 

# data[].attributes.subject
Χρόνοι-ποιόν ενέργειας 

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι χρόνοι του ρήματος και το ποιόν ενέργειας στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι χρόνοι του ρήματος και το ποιόν ενέργειας στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις σε ποια χρονική βαθμίδα ανήκουν τα παρακάτω ρήματα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις σε ποια χρονική βαθμίδα ανήκουν τα παρακάτω ρήματα

# data[].attributes.headline
Πώς επιβαρύνουμε την

# data[].attributes.body
Πώς επιβαρύνουμε την ατμόσφαιρα και μολύνουμε το περιβάλλον;

Χρήση πολλών φυτοφαρμάκων από τους αγρότες.Αδιαφορία. Δεν ανακυκλώνουμε και σπαταλάμε τους φυσικούς πόρους της γης.Πετάμε τα σκουπίδια έξω από τους κάδους – δυσοσμία.Καυσαέρια από τα αυτοκίνητα (έντονο κυκλοφοριακό πρόβλημα στις μεγαλουπόλεις) και από τα εργοστάσια.Λύματα από τα εργοστάσια και τις επιχειρήσεις, που καταλήγουν στις ακτές.

Τρόποι αντιμετώπισης της ρύπανσης και των σκουπιδιών

Πετάμε τα σκουπίδια στους ειδικούς κάδους, που έχει τοποθετήσει ο ΔήμοςΑνακυκλώνουμε ό,τι μπορεί να ξαναχρησιμοποιηθεί π.χ. γυαλί, πλαστικό, χαρτί, αλουμίνιο.Μειώνουμε στο ελάχιστο τις μετακινήσεις με το αμάξι και χρησιμοποιούμε τα μέσα μαζικής μεταφοράς και το ποδήλατο ή πηγαίνουμε με τα πόδια.Οι αγρότες να στραφούν στις βιολογικές καλλιέργειες και να χρησιμοποιούν λιγότερα φυτοφάρμακα.Βιολογικός καθαρισμός των εργοστασίων και των επιχειρήσεων.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
H υγιεινή διατροφή είναι διατροφή που βοηθά στη διατήρηση ή στη βελτίωση της συνολικής υγείας ενός ατόμου. Παρέχει στον οργανισμό τα βασικά διατροφικά στοιχεία, όπως υγρά, μακροθρεπτικά συστατικά, μικροθρεπτικά συστατικά και επαρκή ενέργεια.[1][2]

Η υγιεινή διατροφή μπορεί να περιέχει φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως και μπορεί να περιλαμβάνει λίγα έως καθόλου επεξεργασμένα τρόφιμα ή ποτά με γλυκαντικές ουσίες. Η μεσογειακή διατροφή και ιδιαίτερα η κρητική διατροφή συχνά προβάλλονται ως καλά παραδείγματα υγιεινής διατροφής.

Οι απαιτήσεις για υγιεινή διατροφή μπορούν να ικανοποιηθούν από μια ποικιλία φυτικών και ζωικών τροφών, αν και απαιτείται μια μη φυτική πηγή βιταμίνης Β12 για όσους ακολουθούν διατροφή αυστηρής χορτοφαγίας.[3] Διάφοροι οδηγοί διατροφής δημοσιεύονται από ιατρικά και κυβερνητικά ιδρύματα για να καθοδηγήσουν τα άτομα για το τι πρέπει να τρώνε για να είναι υγιή. Οι ετικέτες για τα διατροφικά στοιχεία είναι επίσης υποχρεωτικές σε ορισμένες χώρες για να επιτρέπουν στους καταναλωτές να επιλέγουν ανάμεσα σε τρόφιμα βάσει των συστατικών που σχετίζονται με την υγεία.[4][5]

Η διατροφολόγος και ακαδημαϊκός Μάριον Νέστλ, η οποία εκφράζει τη γενική άποψη μεταξύ των επιστημόνων που μελετούν τη διατροφή, αναφέρει:[6]

Οι βασικές αρχές της καλής διατροφής είναι τόσο απλές που μπορώ να τις συνοψίσω σε δέκα μόνο λέξεις: να τρως λιγότερo, να κινείσαι περισσότερο, να τρως πολλά φρούτα και λαχανικά. Δηλαδή, συνοπτικά, σε πέντε λέξεις: να μην επιλέγεις πρόχειρο φαγητό. Ακολούθησε αυτές τις οδηγίες και θα έχεις καταφέρει την πρόληψη των κυριότερων ασθενειών - της στεφανιαίας καρδιακής νόσου, ορισμένων μορφών καρκίνου, του διαβήτη, του εγκεφαλικού επεισοδίου, της οστεοπόρωσης, της παχυσαρκίας και πολλών άλλων. Φαίνεται να είναι οι πιο πολύπλοκες διαιτητικές συστάσεις πολλών υγειονομικών οργανώσεων και εθνικών και διεθνών κυβερνήσεων - οι σαράντα "βασικές συστάσεις" των κατευθυντήριων γραμμών του 2005 για τα διαιτητικά προϊόντα. Αν και μπορεί να αισθανθείτε ότι οι συμβουλές για τη διατροφή αλλάζουν διαρκώς, οι βασικές ιδέες πίσω από τις τέσσερις οδηγίες μου δεν έχουν αλλάξει σε μισό αιώνα. Και αφήνουν αρκετό χώρο για την απόλαυση των τροφίμων.[7]:22

Ο γιατρός και ακαδημαϊκός Ντέιβιντ Κάτζ, ο οποίος εξέτασε τις πιο διαδεδομένες δίαιτες το 2014, σημείωσε:

Μια δίαιτα ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων, κυρίως φυτικής προέλευσης, συνδέεται αποφασιστικά με την βελτίωση της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών και είναι σύμφωνη με τα σημαντικότερα συστατικά των φαινομενικά διακριτών διαιτητικών προσεγγίσεων.[8]

Ιστορικά, μια υγιεινή διατροφή έχει οριστεί ως η δίαιτα που περιλαμβάνει περισσότερο από το 55% των υδατανθράκων, λιγότερο από το 30% του λίπους και περίπου το 15% των πρωτεϊνών.[9] Πρόσφατα, αυτή η άποψη άρχισε να μετατοπίζεται προς μια πιο σφαιρική διαμόρφωση των διατροφικών αναγκών ως μια παγκόσμια ανάγκη διασφάλισης θρεπτικών ουσιών με πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους, αντί για τις ανά τύπο θρεπτικές ανάγκες.[10]

Εκτός από τις διατροφικές συστάσεις για τον γενικό πληθυσμό, υπάρχουν πολλές συγκεκριμένες δίαιτες που έχουν αναπτυχθεί κυρίως για την προώθηση της καλύτερης υγείας σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, όπως άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση (όπως δίαιτες χαμηλού νατρίου ή δίαιτα DASH), ή άτομα που είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα (δίαιτες ελέγχου βάρους).

Μια δίαιτα με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο είναι ευεργετική για άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση. Μια ανασκόπηση του διεθνούς φιλανθρωπικού οργανισμού Cochrane που ασχολείται με ιατρικά θέματα δημοσιεύθηκε το 2008. Η ανασκόπηση αυτή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια μακράς διάρκειας (περισσότερο από τέσσερις εβδομάδες) δίαιτα χαμηλού νατρίου μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση, τόσο σε άτομα με υπέρταση (υψηλή αρτηριακή πίεση) όσο και σε άτομα με φυσιολογική αρτηριακή πίεση.[11]

Η δίαιτα DASH (σημ. διατροφικές προσεγγίσεις για τη μείωση της υπέρτασης) είναι μια δίαιτα που προωθείται από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρδιάς, Πνεύμονα και Αίματος (μέρος του NIH, μιας κυβερνητικής οργάνωσης των Ηνωμένων Πολιτειών) για τον έλεγχο της υπέρτασης. Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της δίαιτας αυτής είναι ο περιορισμός της πρόσληψης νατρίου, ενώ στη διατροφή γενικά ενθαρρύνεται η κατανάλωση ξηρών καρπών, δημητριακών ολικής αλέσεως, ψαριών, πουλερικών, φρούτων και λαχανικών, και συστήνεται η μείωση της κατανάλωσης κόκκινων κρεάτων, γλυκών και ζάχαρης. Η δίαιτα είναι επίσης πλούσια σε "κάλιο, μαγνήσιο και ασβέστιο, καθώς και πρωτεΐνη".

Η μεσογειακή διατροφή, η οποία περιλαμβάνει τον περιορισμό της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος και τη χρήση ελαιόλαδου στο μαγείρεμα, έχει επίσης αποδειχθεί ότι βελτιώνει τα καρδιαγγειακά αποτελέσματα.[12]

Οι περισσότεροι άνθρωποι που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι μπορούν να κάνουν δίαιτα, η οποία σε συνδυασμό με τη σωματική άσκηση θα τους βοηθήσει να χάσουν βάρος. Οι δίαιτες για την απώλεια βάρους χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: δίαιτα χαμηλών λιπαρών, δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες, δίαιτα με λίγες θερμίδες και δίαιτα με πολύ λίγες θερμίδες.[13]

Σε μια μετανάλυση που έγινε σε έξι τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές διαπιστώθηκε ότι η δίαιτα χαμηλών θερμίδων μπορεί να μειώσει το συνολικό σωματικό βάρος ενός ατόμου κατά μέσο όρο 8% βραχυπρόθεσμα. Αυτή η δίαιτα είναι καλά ανεκτή από τον οργανισμό και αποτελεί μια επιτυχημένη στρατηγική για τη διατήρηση σημαντικής απώλειας βάρους για μια περίοδο 5 ετών. Αναλόγως, δίαιτα με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες προκαλεί ταχύτερη απώλεια βάρους, αλλά θα πρέπει να χρησιμοποιείται για λιγότερο από 16 εβδομάδες λόγω των κλινικά ανεπιθύμητων ενεργειών. Τέλος, η δίαιτα που περιορίζει σοβαρά τους υδατάνθρακες (3% -10% της συνολικής πρόσληψης ενέργειας) μπορεί να είναι αποτελεσματική στη μείωση του βάρους βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι είναι βιώσιμη ή αβλαβής μακροπρόθεσμα επειδή η υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά μπορεί να είναι αθηρογόνος.[13] Συμπερασματικά, οι δίαιτες μειωμένων θερμίδων οδηγούν σε κλινικά σημαντική απώλεια βάρους ανεξάρτητα από τα ποια μακροθρεπτικά συστατικά τονίζουν.[14]

Διαταραχές που σχετίζονται με τη γλουτένη Επεξεργασία

Η γλουτένη είναι ένα μείγμα πρωτεϊνών, όπως οι προλαμίνες και οι γλουτελίνες[15], που βρίσκεται στο σιτάρι και στους σχετικούς κόκκους, συμπεριλαμβανομένου του κριθαριού, της σίκαλης, της βρώμης και όλων των ειδών και των υβριδίων τους (όπως όλυρα και τριτικάλε). Προκαλεί προβλήματα υγείας σε όσους έχουν διαταραχές από την πρωτεΐνη αυτή. Οι διαταραχές αυτές είναι η κοιλιοκάκη, η ευαισθησία στη γλουτένη εκτός της κοιλιοκάκης, η αταξία από τη γλουτένη, η ερπετοειδής δερματίτιδα και η αλλεργία στο σιτάρι. Σε αυτούς τους ανθρώπους η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι η μόνη διαθέσιμη θεραπεία.[16][17][18]Επίσης έχει αναφερθεί ως δυσανεξία στη γλουτένη, η κατηγορία ομπρέλα που βέβαια στην οποία μετά από μια πολυεπιστημονική μελέτη, που βασίστηκε στο Διεθνές Συμπόσιο για τη κοιλιακή νόσο το 2011, τελικά κατέληξε στο συμπέρασμα να πρέπει να αποφύγουμε τη χρήση του όρου αυτού λόγω έλλειψης της εξειδίκευσης.[19]

Η κετογονική δίαιτα είναι μια θεραπεία για τη μείωση των επιληπτικών κρίσεων σε ενήλικες και παιδιά όταν παρακολουθούνται από μια ομάδα υγειονομικής περίθαλψης. Επίσης είναι μια ειδική δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, χαμηλής σε υδατάνθρακες η οποία βοηθά στον έλεγχο των επιληπτικών κρίσεων σε αρκετά άτομα με επιληψία. Σε αυτή τη δίαιτα το μεγαλύτερο μέρος του λίπους προέρχεται από κρέμα γάλακτος, βούτυρο, λάδι και άλλα λιπαρά τρόφιμα. Περιλαμβάνει μικρή ποσότητα υδατανθράκων και πρωτεϊνών. Πρόσφατα έχει προταθεί πως η κετογονική δίαιτα μπορεί να γίνει πρώτη επιλογή στα παιδιά με West Syndrome, δηλαδή με παιδιά που έχουν τύπο επιληψίας με έντονους σπασμούς, που μπορεί να φτάσει και σε καθυστερημένη νοητική ανάπτυξη.[20][21]

Έρευνες έχουν δείξει ότι μια δίαιτα με υψηλότερη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας όλων των αιτιών, ιδιαίτερα της καρδιαγγειακής θνησιμότητας, αλλά όχι της θνησιμότητας καρκίνου.[22]

Η υγιεινή διατροφή και η σωματική άσκηση μπορούν να διατηρήσουν το σωματικό βάρος ενός ατόμου εντός του φυσιολογικού εύρους, να μειώσουν την παχυσαρκία στους περισσότερους ανθρώπους, και έτσι να αποτρέψουν τις χρόνιες ασθένειες που σχετίζονται με το υπερβολικό βάρος.[23]

Η ανθυγιεινή διατροφή είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για ορισμένες χρόνιες ασθένειες, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερόλη, ο διαβήτης, τα μη φυσιολογικά επίπεδα λιπιδίων του αίματος ( υπερλιπιδαιμία), η παχυσαρκία, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και ο καρκίνος.[24] Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι 2,7 εκατομμύρια θάνατοι κάθε χρόνο οφείλονται σε μια διατροφή χαμηλή σε φρούτα και λαχανικά.[25] Σε παγκόσμιο επίπεδο, αυτού του είδους η διατροφή εκτιμάται ότι προκαλεί περίπου το 19% του καρκίνου του γαστρεντερικού, το 31% της στεφανιαία καρδιακής νόσου και το 11% των εγκεφαλικών επεισοδίων.[5] Είναι μία από τις κύριες αιτίες θανάτου παγκοσμίως που θα μπορούσαν να αποφευχθούν και ο τέταρτος κύριος παράγοντας κινδύνου για οποιαδήποτε ασθένεια.[26][27] Η διατροφή που ακολουθείται στις δυτικές χώρες ( αγγλ. western pattern diet ή WPD) είναι "πλούσια σε κόκκινο κρέας, γαλακτοκομικά προϊόντα, επεξεργασμένα τρόφιμα με γλυκαντικά και αλάτι, με ελάχιστη πρόσληψη φρούτων, λαχανικών, ψαριών, οσπρίων και δημητριακών ολικής αλέσεως", σε αντίθεση με τη μεσογειακή διατροφή που σχετίζεται με λιγότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα.[28]

Ορισμένες δίαιτες, που συχνά αναφέρονται ως δίαιτες της μόδας ( αγγλ. fad diets), κάνουν υπερβολικούς ισχυρισμούς για γρήγορη απώλεια βάρους ή άλλα πλεονεκτήματα για την υγεία, όπως μεγαλύτερη διάρκεια ζωής ή αποτοξίνωση χωρίς κλινικές ενδείξεις. Πολλές δίαιτες που είναι στη μόδα βασίζονται σε εξαιρετικά περιορισμένες ή ασυνήθιστες επιλογές τροφίμων. Οι δίαιτες αυτού του είδους συνήθως δεν υποστηρίζονται από επιστημονικά στοιχεία. Στην καλύτερη περίπτωση, μπορούν να προσφέρουν νέους και ελκυστικούς τρόπους για τη μείωση της πρόσληψης θερμίδων, αλλά στη χειρότερη περίπτωση μπορούν να είναι ακατάλληλες για το άτομο, μη βιώσιμες ή ακόμη και επικίνδυνες για την υγεία του. Για παράδειγμα, ο μυστηριώδης κινέζος βοτανολόγος που έζησε πάνω από 250 χρόνια χάρη στη διατροφή του, η οποία ήταν να τρώει και να πουλάει φαρμακευτικά βότανα.[29][30][31]

1. ↑ World Health Organization, Food and Agricultural Organization of the United Nations (2004). "Vitamin and mineral requirements in human nutrition" (PDF). who.int.

2. Melina, Vesanto; Craig, Winston; Levin, Susan (December 2016). "↑ Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets". Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 116 (12): 1970-1980.

3. ↑ "5,0 WHO | Promoting fruit and vegetable consumption around the world" (PDF). WHO.5,1

4. ↑ Fitzgerald M (2014). Diet Cults: The Surprising Fallacy at the Core of Nutrition Fads and a Guide to Healthy Eating for the Rest of US. Pegasus Books. ISBN 978-1-60598-560-2.

5. ↑ Nestle, Marion (2006). What to Eat. New York: North Point Press (Farrar, Straus and Giroux). σελίδες 611. ISBN 978-0-86547-738-4.

6. He, FJ; MacGregor, GA (2004)."↑ Effect of longer-term modest salt reduction on blood pressure". Cochrane Database of Systematic Reviews. 1 (3): CD004937.

7. Walker, Christopher; Reamy, Brian V. (2009-04-01). . ↑ "Diets for cardiovascular disease prevention: what is the evidence?". American Family Physician 79 (7): 571-578. ISSN 0002-838X. PMID 19378874 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19378874/.

8. ↑ Strychar, Irene (2006-01-03). . 13,0 "Diet in the management of weight loss". CMAJ : Canadian Medical Association Journal 174 (1): 56-63. doi:10.1503/cmaj.045037. ISSN 0820-3946. PMID 16389240. PMC 1319349 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1319349/.13,1

9. Sacks, Frank Martin; Bray, George A.; Carey, Vincent James; Smith, Steven R.; Ryan, Donna H.; Anton, Stephen D.; McManus, Katherine; Champagne, Catherine M. . ↑ και άλλοι. (2009). "Comparison of Weight-Loss Diets with Different Compositions of Fat, Protein, and Carbohydrates" (στα αγγλικά). New England Journal of Medicine. doi:10.1056/NEJMoa0804748. ISSN 0028-4793 https://dash.harvard.edu/handle/1/32631101.

10. Mulder, Chris J. J.; Wanrooij, R. L. J. van; Bakker, S. F.; Wierdsma, N.; Bouma, G. (2013). . ↑ "Gluten-Free Diet in Gluten-Related Disorders" (στα english). Digestive Diseases 31 (1): 57-62. doi:10.1159/000347180. ISSN 0257-2753. PMID 23797124 https://www.karger.com/Article/FullText/347180.

11. Wang, Xia; Ouyang, Yingying; Liu, Jun; Zhu, Minmin; Zhao, Gang; Bao, Wei; Hu, Frank B (2014-07-29). . ↑ "Fruit and vegetable consumption and mortality from all causes, cardiovascular disease, and cancer: systematic review and dose-response meta-analysis of prospective cohort studies". The BMJ 349. doi:10.1136/bmj.g4490. ISSN 0959-8138. PMID 25073782. PMC 4115152 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4115152/.

12. GBD 2015 Obesity Collaborators (2017-06-12). . ↑ "Health Effects of Overweight and Obesity in 195 Countries over 25 Years.". The New England Journal of Medicine 377 (1): 13-27. doi:10.1056/NEJMoa1614362. ISSN 0028-4793. PMID 28604169. PMC 5477817 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5477817/.

13. Lopez, Alan D.; Mathers, Colin D.; Ezzati, Majid; Jamison, Dean T.; Murray, Christopher JL (2006-05-27). . ↑ "Global and regional burden of disease and risk factors, 2001: systematic analysis of population health data" (στα English). The Lancet 367 (9524): 1747-1757. doi:10.1016/S0140-6736(06)68770-9. ISSN 0140-6736. PMID 16731270 https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(06)68770-9/abstract.

14. Hebden, Lana; O'Leary, Fiona; Rangan, Anna; Lie, Ervinda Singgih; Hirani, Vasant; Allman-Farinelli, Margaret (2017-08-13). . ↑ "Fruit consumption and adiposity status in adults: A systematic review of current evidence". Critical Reviews in Food Science and Nutrition 57 (12): 2526-2540. doi:10.1080/10408398.2015.1012290. ISSN 1040-8398. PMID 26115001 https://doi.org/10.1080/10408398.2015.1012290.

15. Bloomfield, HE; Kane, R; Koeller, E; Greer, N; MacDonald, R; Wilt, T (November 2015). "↑ Benefits and Harms of the Mediterranean Diet Compared to Other Diets" (PDF). VA Evidence-based Synthesis Program Reports. PMID 27559560.

16. ↑ Hankey, Catherine (23 Νοεμβρίου 2017). Advanced Nutrition and Dietetics in Obesity. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-85796-0.

17. ↑ Williams, William F. (2 Δεκεμβρίου 2013). Encyclopedia of Pseudoscience: From Alien Abductions to Zone Therapy. Routledge. ISBN 978-1-135-95522-9.

# data[].attributes.attachment_link.title
Υγιεινή διατροφή - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
H υγιεινή διατροφή είναι διατροφή που βοηθά στη διατήρηση ή στη βελτίωση της συνολικής υγείας ενός ατόμου. Παρέχει στον οργανισμό τα βασικά διατροφικά στοιχεία, όπως υγρά, μακροθρεπτικά συστατικά, μικροθρεπτικά συστατικά και επαρκή ενέργεια.[1] [2] Η υγιεινή διατροφή μπορεί να περιέχει φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως και μπορεί να περιλαμβάνει λίγα έως καθόλου επεξεργασμένα τρόφιμα ή ποτά με γλυκαντικές ουσίες.

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα μέρη μιας επιστολής

# data[].attributes.attachment_link.title
ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΜΕΝΟ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις το υποκείμενο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Masher by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις το υποκείμενο, το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Δες και το διαδραστικό δίκτυο που ετοίμασε η Κωνσταντίνα Σάιτ πατώντας εδώ.

Ενεργητικά ρήματα, αμετάβατα και μεταβατικά

Ενεργητικά ρήματα ή ρήματα ενεργητικής διάθεσης είναι τα ρήματα που δηλώνουν ότι το υποκείμενο ενεργεί, π.χ.

1 ο παράδειγμα

Ο ήλιος λάμπει

Στο παράδειγμά μας έχουμε ένα ρήμα που μας δείχνει ότι ο ήλιος κάνει μια ενέργεια (λάμπει).

2 ο παράδειγμα

Ο ήλιος φωτίζει τη γη

Στο παράδειγμά μας έχουμε ένα ρήμα που μας δείχνει ότι ο ήλιος κάνει μια ενέργεια (φωτίζει).

Αν σκεφτούμε λίγο περισσότερο, θα πούμε ότι το ρήμα ( φωτίζει) δείχνει πως το υποκείμενο ( ήλιος) ενεργεί.

Ακόμη μπορούμε να πούμε ότι η ενέργεια του ήλιου πηγαίνει (μεταβαίνει) στη γη.

Από τα δύο προηγούμενα παραδείγματα βγάζουμε τα εξής συμπεράσματα:

ενεργητική διάθεση έχουν τα ρήματα που δείχνουν πως το υποκείμενο ενεργεί (λάμπει, φωτίζει).

Όταν έχουμε ρήματα που δηλώνουν απλώς ενέργεια, χωρίς η ενέργεια αυτή να μεταβαίνει (πηγαίνει) κάπου αλλού, τότε λέμε πως το ρήμα είναι ενεργητικό αμετάβατο.

Όταν έχουμε ρήματα που δηλώνουν ενέργεια, και η ενέργεια αυτή μεταβαίνει (πηγαίνει) σε κάποιον άλλον (γη), τότε λέμε πως το ρήμα είναι ενεργητικό μεταβατικό.

Ρήματα ενεργητικά αμετάβατα έχουμε πολλά στη γλώσσα μας. Μερικά παραδείγματα θα φανούν χρήσιμα:

Κλαίει όλη τη μέρα και τα δάκρυα τρέχουν σαν νερό στο πρόσωπό του.

Στον ύπνο του ροχαλίζει δυνατά και δε μ' αφήνει σε ησυχία.

Πεινάω τόσο πολύ, γιατί κολυμπούσα από το πρωί!

Οι πρόσφυγες που ήρθαν το 1922 από τη Μ. Ασία εργάστηκαν σκληρά.

Βεβαίως έχουμε και πολλά ρήματα ενεργητικά μεταβατικά.

Επειδή όμως η γλώσσα είναι μοναδικό και ευέλικτο εργαλείο, πολλές φορές διαπιστώνουμε ότι το ίδιο ρήμα άλλοτε εμφανίζεται ως ενεργητικό μεταβατικό και άλλοτε ως αμετάβατο.

Συνεπώς, όταν εξετάζουμε ένα ρήμα για να διαπιστώσουμε αν είναι μεταβατικό ή αμετάβατο πρέπει πάντα να έχουμε στον νου μας όχι μόνο το ίδιο το ρήμα αλλά και τα συμφραζόμενα.

Δες κι ένα διαδραστικό βίντεο για το μεταβατικό ή αμετάβατο ρήμα που ετοίμασε η Κωνσταντίνα Σάιτ

Τι χρησιμοποιείται ως αντικείμενο, η πτώση του, η παράλειψή του

Όπως είπαμε και παραπάνω σε ένα ενεργητικό μεταβατικό ρήμα το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργεια πηγαίνει κάπου αλλού. Το πρόσωπο ή το πράγμα στο οποίο πηγαίνει η ενέργεια του υποκειμένου το ονομάζουμε αντικείμενο.

Συνηθίζουμε επίσης να λέμε ότι το αντικείμενο συμπληρώνει την έννοια του ρήματος.

Αυτό σημαίνει ότι λέγοντας μόνο το ρήμα ο ακροατής μας δεν καταλαβαίνει τι ακριβώς θέλουμε να πούμε και περιμένει να ακούσει κάτι ακόμη. Για παράδειγμα αν πούμε: "Ο καθηγητής διδάσκει" ο ακροατής μας περιμένει να μάθει "τι διδάσκει;" ο καθηγητής. Χρειάζεται δηλαδή το αντικείμενο "το μάθημα"

Τι χρησιμοποιείται ως αντικείμενο;

Αυτά είναι κάποια εύλογα ερωτήματα, που για να δούμε την απάντηση θα μας βοηθήσουν κάποια παραδείγματα:

Από τα παραπάνω παραδείγματα γίνεται φανερό ότι ως αντικείμενο χρησιμοποιείται εκτός από ουσιαστικό και κάθε άλλο μέρος του λόγου (επίθετο, μετοχή, αντωνυμία, ρήμα,επιφώνημα, ολόκληρη πρόταση) με ή χωρίς το άρθρο μπροστά τους, όταν στον λόγο παίρνουν θέση ουσιαστικού.

Το αντικείμενο μπαίνει μόνο στις πλάγιες πτώσεις, δηλαδή στη γενική και στην αιτιατική. Ποτέ δεν μπαίνει στην ονομαστική. Περισσότερο χρησιμοποιούμε το αντικείμενο στην αιτιατική. Το αντικείμενο στη γενική είναι αρκετά σπάνιο. Συνήθως αντί για τη γενική χρησιμοποιούμε εμπρόθετο αντικείμενο, δηλ. αντί να πούμε "Η Στέλλα μοιάζει του μπαμπά της" λέμε: "Η Στέλλα μοιάζει στον μπαμπά της."

Πολλές φορές στον καθημερινό λόγο το αντικείμενο λείπει, γιατί το καταλαβαίνουμε εύκολα από τα συμφραζόμενα. Δες τα παραδείγματα:

Ρήματα μονόπτωτα και δίπτωτα

Μπορείς να δεις κι ένα διαδραστικό βίντεο για το μονόπτωτο ή δίπτωτο ρήμα και για το άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο; © Κωνσταντίνα Σάιτ

Για να συμπληρωθεί η έννοια ενός ενεργητικού μεταβατικού ρήματος άλλοτε χρειάζεται ένα αντικείμενο κι άλλοτε δύο αντικείμενα. Ας δούμε τα παραδείγματα:

Στα παραδείγματα α', β', γ' και δ' η έννοια του ρήματος συμπληρώνεται με αντικείμενο σε πτώση γενική ή αιτιατική.

Στα παραδείγματα ε', στ', ζ' και η' η έννοια του ρήματος συμπληρώνεται με δύο αντικείμενα σε πτώση γενική και αιτιατική ή αιτιατική και αιτιατική ή αιτιατική και πρόταση.

Μπορούμε τώρα να πούμε ότι:

Όταν η έννοια του ρήματος συμπληρώνεται με αντικείμενο σε μια πτώση, τότε το ρήμα λέγεται μονόπτωτο.

Όταν η έννοια του ρήματος συμπληρώνεται με δύο αντικείμενα σε δύο πτώσεις, τότε το ρήμα λέγεται δίπτωτο.

Η απάντηση είναι απλή!

Στο παράδειγμα "Ο Γιώργος φίλησε την Ελένη και την Άννα" και τα δύο αντικείμενα βρίσκονται στην ίδια πτώση (αιτιατική) και δηλώνουν και τα δύο πρόσωπο.

Παρομοίως στο παράδειγμα "Ο Γιώργος κλάδεψε την τριανταφυλλιά και τη λεμονιά" και τα δύο αντικείμενα βρίσκονται στην ίδια πτώση (αιτιατική) και δηλώνουν και τα δύο πράγμα.

Από την άλλη στο παράδειγμα " Με ρώτησε κάτι" μπορεί και τα δύο αντικείμενα να βρίσκονται στην ίδια πτώση (αιτιατική) το ένα όμως δηλώνει πρόσωπο και το άλλο πράγμα.

Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι μονόπτωτο λέγεται το ρήμα που παίρνει για συμπλήρωμα της έννοιάς του ένα ή πολλά αντικείμενα της ίδιας ποιότητας (πρόσωπο ή πράγμα) σε μία πτώση.

Αντίστοιχα μπορούμε να πούμε ότι δίπτωτο λέγεται το ρήμα που παίρνει για συμπλήρωμα της έννοιάς του δύο ή και περισσότερα αντικείμενα σε δύο πτώσεις, ή στην ίδια πτώση αρκεί το ένα να δηλώνει πρόσωπο και το άλλο πράγμα.

Το αντικείμενο στα μονόπτωτα ρήματα

Στα μονόπτωτα ρήματα το αντικείμενο βρίσκεται ή σε γενική ή σε αιτιατική. Ποτέ σε ονομαστική.
Το αντικείμενο σε γενική.
Αντικείμενο σε γενική παίρνουν λίγα ρήματα στα νέα ελληνικά.

Όπως φαίνεται από τα παραδείγματα α' έως στ' το αντικείμενο βρίσκεται σε πτώση γενική. Μπορεί να είναι ουσιαστικό ή πολύ συχνά να χρησιμοποιείται ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας.

Στα παραδείγματα ζ', η' και θ' το αντικείμενο της γενικής αντικαταστάθηκε από εμπρόθετο αντικείμενο με τις προθέσεις σε, με, από + αιτιατική. (Δες τους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας)
Το αντικείμενο σε αιτιατική.
Τα περισσότερα ρήματα της Νέας Ελληνικής παίρνουν για συμπλήρωμα της έννοιάς τους αντικείμενο σε αιτιατική.

Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Τα αντικείμενα της πρώτης ομάδας λέγονται εξωτερικά αντικείμενα.

Τα αντικείμενα της δεύτερης ομάδας, επειδή α) έχουν την ίδια ρίζα με το ρήμα (ζω-ζωή, παίζω-παιχνίδι, γράφω-γράμμα) ή β) παρόλο που δεν έχουν την ίδια ρίζα έχουν συγγενική σημασία με το ρήμα (κοιμήθηκε-ύπνο), λέγονται σύστοιχα ή εσωτερικά αντικείμενα.

Πολλές φορές δίπλα σ' ένα αντικείμενο υπάρχει ένας επιθετικός προσδιορισμός (τσάμικο). Αρκετά συχνά παραλείπεται το σύστοιχο αντικείμενο και μένει μόνο ο επιθετικός προσδιορισμός ως σύστοιχο αντικείμενο (χόρεψε τσάμικο).

Το αντικείμενο στα δίπτωτα ρήματα

Στα δίπτωτα ρήματα τα αντικείμενα μπαίνουν στις εξής πτώσεις:

α) γενική - αιτιατική,

β) αιτιατική (προσώπου) - αιτιατική (πράγματος).

Από τα δύο αυτά αντικείμενα το ένα λέγεται άμεσο και το άλλο έμμεσο.

Λέγεται άμεσο εκείνο στο οποίο πηγαίνει άμεσα η ενέργεια του υποκειμένου ή γιατί αυτό σχετίζεται άμεσα με το ρήμα.

Λέγεται έμμεσο εκείνο στο οποίο πηγαίνει έμμεσα η ενέργεια του υποκειμένου.

Επειδή είναι πολύ φυσιολογικό να μην κατάλαβες τίποτα απ' όσα διάβασες παραπάνω για το άμεσο και το έμμεσο, και να νιώθεις λίγο αγχωμένος/η γι' αυτό ας τα δούμε σε παραδείγματα.

Όταν ακούμε ή λέμε παρόμοιες προτάσεις, καταλαβαίνουμε αμέσως το νόημά τους. Ας υποθέσουμε όμως ότι δεν ακούσαμε καλά και το μόνο που καταλάβαμε ήταν ότι ο Γιώργος ζήτησε. Τότε θα ρωτήσουμε:

-- Τι ζήτησε ο Γιώργος; χρήματα θα είναι η απάντηση.

Αλλά επειδή είμαστε περίεργοι θα ρωτήσουμε και πάλι:

-- Από ποιον τα ζήτησε τα χρήματα ο Γιώργος; Και θα μας απαντήσουν: από μένα ( μου).

Να λοιπόν τι σημαίνει ότι το άμεσο αντικείμενο συμπληρώνει άμεσα την ενέργεια του υποκειμένου. Είναι αυτό που στην καθημερινή μας ζωή θέλουμε να μάθουμε πρώτο, η πρώτη πληροφορία που μας ενδιαφέρει.

Επειδή όμως αυτά τα ζητήματα τα έχουν μελετήσει ήδη δεκάδες γενιές καθηγητών και μαθητών, και επειδή είμαστε πολύ οργανωτικοί, γι' αυτό βγάλαμε και κάποιους κανόνες που μας κάνουν τη ζωή πιο εύκολη. Αυτούς τους κανόνες θα τους δούμε στη συνέχεια, αναλυτικά κατά περίπτωση:

1α. Το αντικείμενο σε γενική και αιτιατική.

Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Πρώτα απ' όλα στα παραπάνω παραδείγματα διαπιστώνουμε ότι:

Το ένα αντικείμενο βρίσκεται σε πτώση γενική και το άλλο σε αιτιατική.

Αυτό που βρίσκεται σε γενική είναι έμμεσο κι αυτό που βρίσκεται σε αιτιατική είναι άμεσο.

Στο παράδειγμα δ' έχουμε δύο αντικείμενα σε πτώση γενική και δύο σε πτώση αιτιατική. Το ρήμα εξακολουθεί να είναι δίπτωτο και όχι τετράπτωτο!

Στο παράδειγμα ε' τα αντικείμενα που στην πρόταση δ' ήταν σε γενική, αντικαταστάθηκαν από εμπρόθετο σε + αιτιατική.

Το ίδιο έγινε και στο παράδειγμα η' μόνο που η αντωνυμία αντικαταστάθηκε από εμπρόθετο από + αιτιατική.

Στο παράδειγμα στ' δεν έχουμε εμπρόθετο αλλά αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική.
1β. Το αντικείμενο σε γενική (προσώπου) και πρόταση.
Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Όταν έχουμε ένα αντικείμενο σε πτώση γενική και το δεύτερο αντικείμενο σε πρόταση, τότε η γενική θα είναι το έμμεσο αντικείμενο και η πρόταση το άμεσο.

2. Το αντικείμενο σε αιτιατική (προσώπου) και αιτιατική (πράγματος).

Στην περίπτωση με δύο αντικείμενα σε αιτιατική μπορούμε να βρούμε πολλές παραλλαγές. Ας τις δούμε αναλυτικά, πρόσεχε όμως τι δηλώνει η κάθε αιτιατική:

Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Από τα παραδείγματα καταλαβαίνουμε ότι όταν έχουμε δύο αντικείμενα σε αιτιατική άμεσο είναι το αντικείμενο που δηλώνει πρόσωπο.

Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Από τα παραδείγματα καταλαβαίνουμε ότι όταν έχουμε δύο αντικείμενα σε αιτιατική από τα οποία το ένα δηλώνει πρόσωπο και το άλλο πράγμα, άμεσο είναι το αντικείμενο που δεν μπορεί να αντικατασταθεί, ενώ έμμεσο αυτό που μπορεί να αντικατασταθεί από εμπρόθετο.

Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Από τα παραδείγματα καταλαβαίνουμε ότι όταν έχουμε δύο αντικείμενα σε αιτιατική τα οποία δηλώνουν πρόσωπο, άμεσο είναι το αντικείμενο που δεν μπορεί να αντικατασταθεί, ενώ έμμεσο αυτό που μπορεί να αντικατασταθεί από εμπρόθετο.

Διάβασε προσεκτικά τα παραδείγματα:

Από τα παραδείγματα καταλαβαίνουμε ότι όταν έχουμε δύο αντικείμενα σε αιτιατική τα οποία δηλώνουν πράγμα, άμεσο είναι το αντικείμενο που δεν μπορεί να αντικατασταθεί, ενώ έμμεσο αυτό που μπορεί να αντικατασταθεί από εμπρόθετο.

Τώρα μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια συμπεράσματα:

Μπορούμε να τα δούμε στον παρακάτω συγκεντρωτικό πίνακα.

Ας το κάνουμε ακόμη πιο απλό:
Παρατήρηση
Όπως είδαμε πολλές φορές ως αντικείμενο χρησιμοποιείται ένας αδύναμος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική.Αυτό όμως δε σημαίνει πως κάθε φορά που θα έχουμε για τέτοια γενική θα είναι και αντικείμενο.

Ας δούμε κάποια παραδείγματα.
Γενική προσωπική
Όταν δίπλα σε ένα απρόσωπο ρήμα (χρειάζεται, φαίνεται, πρέπει) ή σε μια απρόσωπη έκφραση (είναι αδύνατο) υπάρχει γενική πτώση της προσωπικής αντωνυμίας (μου, σου, του), τότε αυτή δεν έχει θέση αντικειμένου. Το ίδιο παρατηρούμε και σε ρήματα ενεργητικά μεταβατικά (φιλώ, κανονίζω).

Η γενική αυτή λέγεται γενική προσωπική, γιατί φανερώνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η έννοια του ρήματος. Το ότι δεν είναι αντικείμενο φαίνεται από το ότι δε μεταβαίνει στη γενική αυτή καμιά ενέργεια του υποκειμένου.

Δύο αντικείμενα σε αιτιατική και η μια κατηγορούμενο της άλλης

Πολλά ρήματα ενώ φαίνεται πως έχουν δύο αντικείμενα σε αιτιατική, στην πραγματικότητα η μια αιτιατική λειτουργεί ως κατηγορούμενο της άλλης.

Από τα παραδείγματα γίνεται φανερό ότι η μια αιτιατική δίνει μια ιδιότητα στο αντικείμενο, γι' αυτό άλλωστε είναι και κατηγορούμενο. Πολύ συχνά η αιτιατική αυτή συνοδεύεται από τα μόρια: ως, για, σαν..

Μέθοδος για να βρίσκουμε το αντικείμενο
Πώς βρίσκουμε το υποκείμενο, το αντικείμενο ή το κατηγορούμενο στα νέα ελληνικά; Μπορείς να δεις κι ένα διαδραστικό βίντεο.
Η θεωρία είναι καλή και απαραίτητη, εξίσου απαραίτητη όμως είναι και η μέθοδος. Αν δεν ακολουθήσουμε συγκεκριμένα βήματα, τότε είναι πολύ εύκολο να κάνουμε λάθη, παρόλο που ξέρουμε άριστα τη θεωρία. Γι' αυτό λοιπόν προσοχή.

Για να βρούμε το αντικείμενο σε μια πρόταση πρέπει να ακολουθούμε πιστά ένα συγκεκριμένο και απλό τρόπο, κάνοντας τα εξής βήματα:
1 ο βήμα: Διαβάζουμε προσεκτικά την πρόταση και βρίσκουμε το ρήμα. Υποθέτουμε ότι δεν ξέρουμε τίποτα άλλο παρά μόνο το ρήμα, γι' αυτό και αρχίζουμε τις ερωτήσεις.
2 ο βήμα: Ρωτάμε ποιος (ή ποια ή ποιο) + το ρήμα για να βρούμε το υποκείμενο.
3 ο βήμα: Ελέγχουμε αν το ρήμα είναι απρόσωπο, συνδετικό ή μεταβατικό μονόπτωτο ή δίπτωτο.
4 ο βήμα: Ρωτάμε τι ή ποιον ή σε ποιον ή από ποιον + το ρήμα + το υποκείμενο, για να βρούμε το αντικείμενο.
5 ο βήμα: Επαναλαμβάνουμε την ερώτηση τι ή ποιον ή σε ποιον + το ρήμα + α' αντικείμενο + το υποκείμενο, για να βρούμε και το δεύτερο αντικείμενο (αν υπάρχει).
6 ο βήμα: Αφού βρήκαμε το αντικείμενο/α ελέγχουμε την πτώση τους.
7 ο βήμα: Διαπιστώνουμε ποιο είναι το άμεσο και ποιο το έμμεσο.
Προσοχή
1. Δεν κάνουμε ποτέ την ερώτηση πού ή πώς, γιατί οι απαντήσεις που θα πάρουμε δε μας δίνουν αντικείμενο.

2. Το αντικείμενο, όπως έχουμε ξαναπεί, δε βρίσκεται ποτέ σε ονομαστική.

Ας εφαρμόσουμε τη θεωρία:

Παρατήρηση: Στο 6 ο βήμα στην ερώτηση "σε ποιον μετέφεραν οι Αθηναίοι;" ίσως θα θεωρούσαμε ως απάντηση "στην Τροιζήνα" και θα το παίρναμε ως αντικείμενο. Δεν είναι όμως γιατί την ίδια απάντηση την παίρνουμε με την ερώτηση πού.

Βεβαίως μετά τη θεωρία χρειάζεται εξάσκηση, εξάσκηση και μετά λίγη εξάσκηση ακόμη.

Καλή δύναμη!

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
το αντικείμενο στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Το αντικείμενο στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Το αντικείμενο στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
άμεσο και έμμεσο αντικείμενο

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Άμεσο και έμμεσο αντικείμενο

# data[].attributes.attachment_link.title
προφορικός - γραπτός λόγος

# data[].attributes.attachment_link.title
ΟΧΙ ΣΤΗ ΒΙΑ, ΝΑΙ ΣΤΗ ΦΙΛΙΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
Τυπολογία θεμάτων

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ΑΠΟ: ΘΩΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ - Φεβ* 10*15

της Πηνελόπης Κατσιβαρδή (Β2, Γυμνάσιο)

Το σχολείο είναι ένας χώρος στον οποίο τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους. Εκεί μαθαίνουν, αναπτύσσουν φιλίες, αποκτούν εφόδια για το μέλλον. Ωστόσο, στη χώρα μας, το σύστημα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πιέζει πολύ τους μαθητές. Τα μαθήματα που έχουμε να μελετήσουμε στο σπίτι είναι πολλά, ενώ στο σχολείο δεν καλύπτονται επαρκώς οι ανάγκες μας για εκμάθηση ξένων γλωσσών και συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες, με αποτέλεσμα οι μαθητές να καταφεύγουν σε φροντιστήρια και αθλητικά σωματεία, σπαταλώντας εκεί όσο ελεύθερο χρόνο τους απομένει.

Το σχολείο που ονειρεύομαι λοιπόν, στεγάζεται σε ένα φωτεινό και ευρύχωρο κτήριο. Ο προαύλιος χώρος είναι μεγάλος, ενώ σε ένα ξεχωριστό τμήμα του υπάρχουν γήπεδα ποδοσφαίρου, μπάσκετ, βόλλεϋ και τέννις, καθώς και πισίνα, ώστε οι μαθητές να αθλούνται εκεί, μετά το τέλος των σχολικών μαθημάτων.

Τα μαθήματα σε ένα ιδανικό σχολείο ξεκινούν στις εννιά το πρωί και οι μαθητές σχολούν στις πέντε το απόγευμα. Στο διάστημα αυτό, τα παιδιά έχουν προπονηθεί σε όποιο άθλημα τους αρέσει και έχουν παρακολουθήσει μαθήματα ξένων γλωσσών, με αποτέλεσμα να μην έχουν άλλες δραστηριότητες μετά την επιστροφή τους από το σχολείο. Οι εργασίες για το σπίτι είναι ελάχιστες, αφού η περισσότερη δουλειά γίνεται μέσα στην τάξη. Ενδιάμεσα, εκτός από τα ολιγόλεπτα διαλείμματα ανάμεσα στα μαθήματα, περιλαμβάνεται επίσης μικρή διακοπή για μεσημεριάτικο φαγητό, το οποίο προσφέρεται από το σχολείο.

Πιστεύω πως ένα σχολείο που λειτουργεί με ένα τέτοιο σύστημα ευνοεί τους μαθητές σε πολλούς τομείς. Παράλληλα τους αφήνει τον ελεύθερο χρόνο που χρειάζονται ώστε τα απογεύματα να βγαίνουν έξω με την οικογένεια ή τους φίλους τους και να κάνουν οτιδήποτε τους ευχαριστεί. Ξέρω πως παρόμοια σχολεία υπάρχουν στο εξωτερικό και ελπίζω κάποτε να λειτουργήσουν και στη χώρα μας. Ονειρεύομαι να φοιτήσω κάποτε σε ένα τέτοιο σχολείο.

# data[].attributes.attachment_link.title
ευαναγνώσεις " Το σχολείο που ονειρεύομαι....

# data[].attributes.attachment_link.description
ΑΠΟ: ΘΩΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ - Φεβ* 10*15 Το σχολείο είναι ένας χώρος στον οποίο τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους. Εκεί μαθαίνουν, αναπτύσσουν φιλίες, αποκτούν εφόδια για το μέλλον. Ωστόσο, στη χώρα μας, το σύστημα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πιέζει πολύ τους μαθητές.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ήδη ο πλανήτης έχει περιέλθει σε οικολογικό αδιέξοδο. Ολοένα και περισσότεροι έγκριτοι υπεύθυνοι επιστήμονες κρούουν των κώδωνα του κινδύνου για τη βιωσιμότητα του. Στον Τύπο πυκνώνουν τα δημοσιεύματα και τα ένθετα με οικολογικό περιεχόμενο σε μια προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης. Παράλληλα, ακτιβιστές και μέλη μη κυβερνητικών οργανώσεων ορθώνουν φωνή διαμαρτυρίας εδώ και δεκαετίες. Ο εφιάλτης της πλήρους απορρύθμισης της οικόσφαιρας και της διασάλευσης των οικολογικών ισορροπιών δεν είναι πια μια υποθετική απειλή.

Φαινόμενα που πιστοποιούν την καταστροφή

Καταστροφή της στοιβάδας του όζοντος - απειλητική η υπεριώδης ακτινοβολία.

Φαινόμενο θερμοκηπίου εξαιτίας των εκπομπών καυσαερίων - σταδιακή αύξηση μέσης θερμοκρασίας, υπερθέρμανση πλανήτη

Κλιματικές μεταβολές, αλλοιώσεις, επικίνδυνα καιριά φαινόμενα, εκτεταμένες φυσικές καταστροφές

Συρρίκνωση βιοποικιλότητας, εξαφάνιση ζωικών ειδών - Απορρύθμιση οικολογικής ισορροπίας

Μόλυνση υδροφόρου ορίζοντα

Ατμοσφαιρική ρύπανση στα αστικά κέντρα, όξινη βροχή

Ρύπανση εδάφους λόγω των τοξικών αποβλήτων

Συστηματική καταπάτηση και αποψίλωση δασικών εκτάσεων, καταστροφή βιοτόπων και εθνικών δρυμών

Εξάντληση φυσικών πόρων λόγω της υπερεκμετάλλευσης

Αισθητική υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος

Αιτίες καταστροφής

Η διασάλευση της οικολογικής ισορροπίας είναι αναπόφευκτη συνέπεια της κατάχρησης της επιστημονικοτεχνικής ισχύος και το τίμημα που πληρώνει ο σύγχρονος άνθρωπος για την αλόγιστη και αχαλίνωτη ανάπτυξη, στην οποία επιδιδόταν για πολλές δεκαετίες. Η χρήση πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς ή στρατιωτικούς σκοπούς αποτελεί ένα κραυγαλέο παράδειγμα ολέθριας διαχείρισης της επιστημονικοτεχνικής ισχύος.

Το φυσικό περιβάλλον έχει υποστεί τεράστια επιβάρυνση λόγω της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων και των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Σ' αυτή την εξέλιξη έχει συντελέσει τόσο η αλόγιστη βιομηχανική ανάπτυξη όσο και η κατίσχυση του καταναλωτικού μοντέλου και του υλικού ευδαιμονισμού.

Η απουσία πολιτικής βούλησης, οι κοντόφθαλμες πολιτικές επιλογές, η πρόταξη του κέρδους αντί του ανθρώπου και της φύσης, καθώς και η απουσία ζωηρού ενδιαφέροντος και διεκδικήσεων από τους πολίτες αποτελούν τη ρίζα του οικολογικού προβλήματος.

Αφελές και ανεύθυνο θα ήταν να θεωρεί κανείς ότι η καταστροφή του περιβάλλοντος οφείλεται αποκλειστικά σε πράξεις, παραλείψεις και αβαρίες των επιστημονικών και πολιτικών φορέων. Δε θα πρέπει να παραγνωρίζει κανείς τις ευθύνες που αναλογούν στον πολίτη για τη συμπεριφορά του προς το φυσικό περιβάλλον

Επιμέρους αιτίες του φαινομένου είναι ο υπερπληθυσμός (συνεπάγεται αύξηση των ενεργειακών αναγκών και υπερβολική εκμετάλλευση των φυσικών πόρων) και η αστική ανάπτυξη (με την επέκταση των περιοχών δόμησης και την αποξένωση των κατοίκων των αστικών κέντρων από τη φύση.

Η οικολογική κρίση ως πρόβλημα παιδείας
Η ανευθυνότητα, η αδιαφορία, η οίηση (αλαζονεία) και η ασέβεια που επιδεικνύουν οι πολίτες οξύνουν αναμφίβολα το οικολογικό πρόβλημα. Η έλλειψη περιβαλλοντικής αγωγής και οικολογικής ευαισθησίας σε συνδυασμό με την παθητική, απολιτική στάση τους μετατρέπουν σε ανενεργούς πολίτες και όχι σε φορείς ανάληψης πρωτοβουλιών για την προστασία της οικόσφαιρας. Στο πλαίσιο αυτό μερίδιο ευθύνης φέρουν και οι πάσης φύσεως φορείς αγωγής (εκπαίδευση, ΜΜΕ, κοινωνικές και οικολογικές οργανώσεις, τοπική αυτοδιοίκηση και οικογένεια) που δεν προνόησαν για τη διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης στους πολίτες.
Συνέπειες της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος ΑΤΟΜΟ: ΣΩΜΑΤΙΚΗ - ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Προκύπτουν ή εντείνονται προβλήματα υγείας, όπως η αύξηση των καρκινογενέσεων ή αναπνευστικών δυσλειτουργιών. Επιβαρύνεται η ψυχική υγεία, κυρίως των κατοίκων των μεγαλουπόλεων. Η απουσία χώρων πρασίνου και αναψυχής στερεί από τον άνθρωπο την ουσιαστική επαφή με τη φύση, με αποτέλεσμα να απειλούνται η ψυχική γαλήνη και η ισορροπία του.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ:

Οι αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία συνοψίζονται στη μείωση του τουρισμού, στην παρακμή της τοπικής ή εθνικής οικονομίας, στη συρρίκνωση της αγροτικής παραγωγής.

Η οικολογική ισορροπία διαταράσσεται και στοιχεία της χλωρίδας και της πανίδας καταστρέφονται. Ο υπανάπτυκτος και αναπτυσσόμενος κόσμος αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής καταστροφής που προκαλεί η βιομηχανική ανάπτυξη.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ:

Καταστρέφονται ιστορικά και φυσικά μνημεία, τα οποία υφίστανται μεγάλες φθορές από τη ρύπανση της ατμόσφαιρας. Ο παραδοσιακός τρόπος ζωής, συνυφασμένος με το τοπίο και τα αγαθά της φύσης, υποχωρεί κάτω από την ισοπεδωτική δύναμη της εκβιομηχάνισης και της λογικής του κέρδους.

Υποβαθμίζεται η αισθητική του σημερινού ανθρώπου, ο οποίος είναι αναγκασμένος να ενσωματωθεί στο "αστικό τοπίο".

Το μέλλον των επερχόμενων γενεών τίθεται σε κίνδυνο, αφού θυσιάζεται η μακροχρόνια ευημερία στο βωμό του βραχυπρόθεσμου κέρδους.

Ανάγκη προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος

Η διερεύνηση των αιτιών και πολύ περισσότερο των συνεπειών της οικολογικής κρίσης αναδεικνύει με ενάργεια το ζήτημα της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Η ανάγκη προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος φαντάζει επιτακτικότερη, αν αναλογιστεί κανείς την προσφορά της φύσης στον άνθρωπο:

Εξασφαλίζει τις κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης

Η παραγωγική αξιοποίηση των πόρων συντελεί στην οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη, αναβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής

Παρέχει ερεθίσματα για συστηματική έρευνα συμβάλλοντας στη διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων

Η επαφή με τη φύση συμβάλλει στην ψυχική ισορροπία του ανθρώπου, αφού με την απομάκρυνση του από το άγχος προσεγγίζει την εσωτερική πληρότητα.

Μέσω τη μελέτη των νόμων που διέπουν τη λειτουργία του φυσικού σύμπαντος αλλά και της αρμονίας που το χαρακτηρίζει, αντλούνται χρήσιμες πληροφορίες για τη διαμόρφωση ομαλής κοινωνικής συμβίωσης.

Προάγει τον πολιτισμό, αφού το φυσικό κάλλος αφυπνίζει το αίσθημα του ωραίου προκαλώντας αισθητική συγκίνηση και συχνά λειτουργεί ως πηγή έμπνευσης και έναυσμα για καλλιτεχνική δημιουργία.

Τρόποι προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Το οικολογικό πρόβλημα είναι οικουμενικό, δηλαδή δε γνωρίζει σύνορα, αφορά όλα τα κράτη ανεξαιρέτως. Επομένως, είναι απολύτως απαραίτητη η διακρατική συνεργασία στη βάση μιας κοινής πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος. Οι Παγκόσμιες Σύνοδοι του ΟΗΕ και οι Διεθνείς Συνδιασκέψεις για το μέλλον της Γης θα πρέπει να εργαστούν συστηματικά για να πετύχουν τους ακόλουθους στόχους:

Να αποσπάσουν τις δεσμεύσεις των πολιτικών ηγετών πως θα προτάσσουν το οικουμενικό καλό έναντι του στενά εννοούμενου εθνικού συμφέροντοας

Θέσπιση νομοθετικού πλαισίου με δεσμευτικό χαρακτήρα που θα παρεμποδίζει την κερδοσκοπική εκμετάλλευση της φύσης.

Επιβολή αυστηρών ποινών στα κράτη που καταστρατηγούν το παραπάνω πλαίσιο αρχών

Αναθεώρηση του ισχύοντος αναπτυξιακού μοντέλου προτάσσοντας πολιτικές βιώσιμης/αειφόρου ανάπτυξης.

Προώθηση της ιδέας του πυρηνικού αφοπλισμού που απειλεί με ολοκαύτωμα του πλανήτη.

Παρουσίαση εκθέσεων έγκριτων επιστημονικών φορέων για το μέλλον του πλανήτη και να χρηματοδοτούν επιστημονικές έρευνες με αντικείμενο την άρση του οικολογικού αδιεξόδου.

ΠΟΛΙΤΕΙΑ - ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο που θα ρυθμίζει τους όρους εγκατάστασης και λειτουργίας βιομηχανικών και τουριστικών μονάδων, θα προσδιορίζει τις μεθόδους αγροτικής καλλιέργειας, κτηνοτροφίας και αλιείας, θα διασφαλίζει την προστασία των δασών, των βιοτόπων, των εθνικών δρυμών και της βιοποικιλότητας.

Συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα η πολιτεία είναι απαραίτητο να αξιοποιήσει τις εναλλακτικές ανανεώσιμες μορφές ενέργειας και να χρησιμοποιήσει την αντιρρυπαντική τεχνολογία και το βιολογικό καθαρισμό, όπου θεωρείται απαραίτητο (χρηματοδότηση έρευνας)

Παροχή κινήτρων με σκοπό την αποκέντρωση

Προώθηση του οικοτουρισμού, του αγροτουρισμού και της βιολογικής καλλιέργειας

Εκπόνηση και υλοποίηση σχεδίου διαχείρισης των απορριμμάτων με τρόπο φιλικό για το περιβάλλον

Επιβράβευση των φορέων που αποδεικνύουν έμπρακτα το σεβασμό τους στο περιβάλλον

Λελογισμένη χρήση της επιστημονικοτεχνικής ισχύος σε οικολογική και ουμανιστική βάση

Εξυγίανση και αναβάθμιση του αστικού περιβαλλοντος: α) περισσότεροι χώροι πρασίνου, αναψυχής και άθλησης β) αισθητική αποκατάσταση και δενδροφύτευση των ελεύθερων δημοσίων χώρων γ) διαχείριση απορριμμάτων και λειτουργία προγράμματος ανακύκλωσης δ) κάλυψη των ενεργειακών της πόλης από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, της ηχορρύπανσης στ) ποδηλατόδρομοι και πεζοδρομήσεις ζ) φρένο στην άναρχη επέκταση του αστικού ιστού και στην καταπάτηση δασικών εκτάσεων κοντά στις πόλεις η) μέτρα δασοπροστασίας και δασοπυρόσβεσης

ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ (ΜΚΟ)
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις (GREENPEACE, WWF) έχουν αναδείξει το οικολογικό πρόβλημα τις τελευταίες δεκαετίες. Εκπρόσωποι τους πρωτοστατούν σε εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης πολιτών, αλλά διαδηλώνουν την αντίθεσή τους στις εφαρμοζόμενες πολιτικές με πιο ριζοσπαστικούς τρόπους (ακτιβισμός), συγκεντρώνοντας το ενδιαφέρον των διεθνών ΜΜΕ και της κοινής γνώμης. Οι διαμαρτυρίες και οι δικαστικοί αγώνες είναι απαραίτητες προϋποθέσεις προκειμένου να τελεσφορήσει ο αγώνας υπερ της φύσης και του ανθρώπου.
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Ο πρωτότυπος και ώριμος στοχασμός των πνευματικών ανθρώπων μπορεί να καταστήσει σαφή την ενότητα και την αλληλεπίδραση ανθρώπου - φύσης. Το πνεύμα του ανθρωπισμού, άλλωστε, επιτάσσει το σεβασμό όχι μόνο στον άνθρωπο, αλλά και στο φυσικό περιβάλλον, που αποτελεί το λίκνο της ζωής. Οι πνευματικοί άνθρωποι, με την ευαισθησία και τη διορατικότητα που τους χαρακτηρίζουν, οφείλουν να αφυπνίζουν τις συνειδήσεις.
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η πολιτεία έχει χρέος να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του πλανήτη και την υψηλή ποιότητα ζωής των προσιτών προσφέροντας την κατάλληλη αγωγή από τη μικρή ηλικία. Το σχολείο είναι ο κατ' εξοχήν φορέας αγωγής που μπορεί να καλλιεργήσει την οικολογική συνείδηση στους μαθητές. Έτσι, η οικολογία θα καταστεί τρόπος σκέψης και τρόπος ζωής για τους αυριανούς πολίτες. το περιεχόμενο της περιβαλλοντικής αγωγής μπορεί να διαμορφωθεί ως εξής:

Θεωρητική γνώση των μηχανισμών λειτουργίας του οικοσυστήματος και των διαδικασιών που συντελούνται σ' αυτό

Ενημέρωση σχετικά με τα οικολογικά προβλήματα και τις επιπτώσεις τους, άντληση πληροφοριακού υλικού και εκπόνηση εργασιών

Λειτουργία προγράμματος ανακύκλωσης στο σχολείο

Εκδρομές, ποδηλατοδρομία και πεζοπορία στη φύση, προκειμένου τα παιδιά που ζουν στα αστικά κέντρα να αποκτήσουν βιωματική σχέση με αυτή.

Συνεργασία με περιβαλλοντικές οργανώσεις και συλλόγους για την ανάληψη πρωτοβουλιών, όπως δενδροφύτευση, αναδάσωση, καθαρισμός αιγιαλού κ.ά.

Έκδοση μαθητικού εντύπου που θα περιλαμβάνει και στήλη οικολογίας. Εκστρατεία ενημέρωσης των συνδημοτών

Συνειδητοποιημένη κατανάλωση μυώντας τα παιδιά στο πνεύμα της "πράσινης κατανάλωσης". Οι μαθητές θα κατανοήσουν την ανάγκη κατανάλωσης με μέτρο, επιλογής ανακυκλώσιμων ή ανακυκλωμένων προϊόντων, βιολογικών και φιλικών στο περιβάλλον και την ανάγκη εξοικονόμησης ενέργειας και νερού.

Ενημέρωση των μαθητών και των γονιών για προγράμματα οικοτουρισμού και αγροτουρισμού.

# data[].attributes.attachment_link.title
Οικολογία - Φυσικό περιβάλλον

# data[].attributes.attachment_link.description
Ήδη ο πλανήτης έχει περιέλθει σε οικολογικό αδιέξοδο. Ολοένα και περισσότεροι έγκριτοι υπεύθυνοι επιστήμονες κρούουν των κώδωνα του κινδύνου για τη βιωσιμότητα του. Στον Τύπο πυκνώνουν τα δημοσιεύματα και τα ένθετα με οικολογικό περιεχόμενο σε μια προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης. Παράλληλα, ακτιβιστές και μέλη μη κυβερνητικών οργανώσεων ορθώνουν φωνή διαμαρτυρίας εδώ και δεκαετίες.

# data[].attributes.headline
Τα οφέλη της υγιεινής διατροφής

# data[].attributes.subject
Τα οφέλη της υγιεινής διατροφής

# data[].attributes.body
Μια ισορροπημένη, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, υγιεινή διατροφή είναι μια σημαντική παράμετρος ώστε να είμαστε υγιείς. Και αν και το γνωρίζουμε εδώ και χρόνια, πολλοί άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται ακριβώς τη σπουδαιότητα της.

Αν χρειάζεστε κίνητρο για να βελτιώσετε τη διατροφή σας, μπορείτε να δείτε ορισμένα από τα οφέλη που έχετε να κερδίσετε:Θα νιώθετε περισσότερη ενέργεια και θα έχετε καλύτερη συγκέντρωση. Με μια ισορροπημένη διατροφή, το σώμα μας έχει τα απαραίτητα «καύσιμα» για να κρατά τα επίπεδα της ενέργειας μας ψηλά. Η υγιεινή διατροφή επηρεάζει επίσης και τον εγκέφαλο μας. Άρα, όχι μόνο θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να έχετε περισσότερη ενέργεια και να είστε πιο δραστήριοι, αλλά οι ενδορφίνες από τη δραστηριότητα αυτή θα σας δημιουργούν ακόμα μεγαλύτερο αίσθημα ευφορίας.

Θα επουλώνετε ταχύτερα τα τραύματα σας (ακόμα και τα συναισθηματικά). Όταν τραυματίζεστε, οι σωστές τροφές εφοδιάσουν το σώμα σας με τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται για να επανέλθει γρηγορότερα.

Θα έχετε μειωμένο κίνδυνο για πολλές ασθένειες. Το υγιεινό φαγητό μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη αρκετών παθήσεων διατηρώντας τη χοληστερόλη και την αρτηριακή πίεση εντός των ορίων. Αυτός ο συνδυασμός κρατά τη ροή του αίματος σας ομαλή, μειώνοντας τον κίνδυνο για διαβήτη και καρδιαγγειακές παθήσεις.

Θα κοιμάστε καλύτερα και θα ξυπνάτε πιο εύκολα. Μια υγιεινή διατροφή είναι πλούσια σε φυσικές ουσίες και σας βοηθούν να κοιμάστε καλύτερα, ενώ σας δίνουν ενεργειακή ώθηση για να ξυπνάτε ευκολότερα το πρωί.

Το δέρμα σας θα φαίνεται πολύ πιο λαμπερό και υγιές. Η κατανάλωση «καλών» λιπαρών  βοηθά την κατασκευή νέων υγιών στρωμάτων στο δέρμα σας – καθώς το λίπος είναι δομικό συστατικό του δέρματος – και σας βοηθά ώστε να απορροφήσετε περισσότερα από τα αντιοξειδωτικά συστατικά των τροφίμων.

Θα αυξηθεί η αυτοπεποίθηση σας. Ακολουθώντας έναν πιο υγιεινό τρόπο διατροφής και άσκησης, θα βελτιώσετε τις σωματικές σας ικανότητες, κάτι που μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό σας και την αυτοεκτίμησή σας.

Το σώμα μας χρειάζεται μια πληθώρα θρεπτικών συστατικών για να παραμείνει υγιές και εάν θέλουμε να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τις δυνατότητες του, τότε θα πρέπει να το εφοδιάσουμε με τις σωστές τροφές και να διαμορφώσουμε σταδιακά έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.