# data[].attributes.body
Lampart

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lampart, pantera, leopard (Panthera pardus)

Lampart to czwarty pod względem wielkości kot świata (po tygrysie, lwie i jaguarze). Lamparty występują w Afryce i Azji. Zwierzęta te można spotkać głównie w gęstych, wilgotnych lasach, chętnie przebywają w pobliżu wody. Lamparty żyją także w rejonach pustynnych sawann oraz w górach. Zwierzęta te są jednymi z najpiękniejszych kotów drapieżnych - ich gibkie, pokryte miękkim, cętkowanym futrem ciała sprawiają niesamowite wrażenie.

Klasyfikacja

Wyróżniamy 9 podgatunków lamparta plamistego:

Lampart afrykański (Panthera pardus pardus)

Lampart amurski (Panthera pardus orientalis)

Lampart arabski (Panthera pardus nimr)

Lampart chiński (Panthera pardus japonensis / chinensis)

Lampart hinduski (Panthera pardus fusca)

Lampart indochiński (Panthera pardus delacourii)

Lampart jawajski (Panthera pardus melas)

Lampart lankijski (Panthera pardus kotiya)

Lampart perski (Panthera pardus saxicolor)

Drzewa - ulubione miejsca odpoczynku

Pantery są znacznie mniejsze i lżejsze niż lwy czy tygrysy, dzięki czemu doskonale wspinają się po drzewach. Spędzają tu zresztą wiele czasu, śpiąc lub wylegując się na gałęziach. Na drzewa wciągają także często upolowane ofiary, aby w trakcie posiłku nie przeszkadzały im hieny czy sępy.

Lampart - najbardziej tajemniczy kot

Lamparty są najbardziej tajemniczymi ze wszystkich wielkich kotów. Jest to zwierzę tak ostrożne i czujne, że nawet w rezerwatach trudno jest śledzić tryb jego życia. Dzięki ubarwieniu swego futra - najczęściej żółtego w czarne plamy - ukryty wśród traw lub liści drzew lampart jest niemal niewidoczny. Trafiają się także okazy o czarnym ubarwieniu.

Wśród lampartów, podobnie jak u jaguarów, poza osobnikami cętkowanymi spotyka się również tzw. czarne pantery. To lamparty melanistyczne, które swe umaszczenie zawdzięczają większej ilości pigmentu - melaniny. Przyglądając się uważnie można u nich dostrzec charakterystyczne cętki, gdyż czerń sierści nie jest zazwyczaj stuprocentowa.

Lampart a jaguar - porównanie

Lampart mylony jest często z jaguarem. Jaguar w przeciwieństwie do lamparta jest bardzo umięśnionym kotem i choć rzeczywiście przypomina swym wyglądem lamparta, to posiada mocniejszą budowę. Lampart ma dłuższe i smuklejsze łapy, oraz delikatniejszą klatkę piersiową. Jaguara, poza budową, można odróżnić od lamparta również po tym, że rozetki jaguara mają w środku czarną plamkę. Oczywiście lampart i jaguar w naturze występują na różnych obszarach.

Lampart może być groźny dla człowieka

Pantera jest bardzo drapieżnym kotem, groźnym także dla człowieka. Poluje na zwierzęta średniej wielkości, przeważnie małpy, antylopy, dziki oraz jelenie. Nie gardzi także mniejszą zdobyczą. Duże ofiary atakuje skacząc im na grzbiet i chwytając zębami za kark.

W pogoni za zdobyczą może wykonywać długie i precyzyjne skoki. Na drzewach chowa także resztki pokarmu, do których powraca tylko wówczas, gdy jest bardzo głodna, nie lubi bowiem padliny. W skutek polowań dla cenionych futer, pantery są zagrożone wyginięciem.

Lampart ciekawostki. Czy wiesz, że...

Lampart i pantera to nazwy określające tego samego kota.

Lamparty są niezwykle silne. Potrafią wciągnąć wysoko w koronę drzew ofiary cięższe od siebie.

Pantery potrafią schodzić po pniach drzew głową w dół.

Czarne pantery także mają cętki na futrze, są one jednak trudne do zauważenia.

Młode pantery stanowią ulubioną potrawę... pawianów.

Każdy lampart ma niepowtarzalny wzór cętkowania i może być po nim bezbłędnie rozpoznany.

Czarna pantera jest bardziej agresywna niż inne lamparty.

Lamparty potrafią wykonywać nawet 7 metrowe skoki.

Poszczególne gatunki lampartów mogą nawet bardzo znacznie różnić się miedzy sobą wielkością i barwą.

Wielkość lamparta:

Długość ciała: od 100 do 150 cm (rekord 190 cm - lampart perski)

Długość ogona: do 110 cm

Wysokość: od 60 do 80 cm

Długość życia: na wolności do 12 lat (rekord 17 lat), w niewoli do 25 lat.

Polecamy:

# data[].attributes.attachment_link.title
Lampart - wspaniały myśliwy | DinoAnimals.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Lampart to czwarty pod względem wielkości kot świata (po tygrysie, lwie i jaguarze). Lamparty występują w Afryce i Azji. Zwierzęta te można spotkać głównie w gęstych, wilgotnych lasach, chętnie przebywają w pobliżu wody. Lamparty żyją także w rejonach pustynnych sawann oraz w górach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Goryle (Gorilla) wschodnie i zachodnie

Królowie dżungli i gór Kongo. Nie przebywają jednak poza widokiem podwładnych, żyją bowiem z nimi we wspólnotach, a w imię ochrony nie boją się stracić życia. Choć opisywaliśmy już goryle, chcieliśmy dzisiaj nieco bardziej przybliżyć ich zwyczaje, umiejętności i ...uczuciowość.

Klasyfikacja

W rodzaju sklasyfikowano 2 gatunki, do których zalicza się łącznie 4-5 podgatunków:

Goryl zachodni (Gorilla gorilla), podgatunki: goryl nizinny (Gorilla gorilla gorilla), Gorilla gorilla diehli

Goryl wschodni (Gorilla beringei), podgatunki: goryl górski (Gorilla beringei beringei), goryl wschodni nizinny (Gorilla beringei graueri)

Występowanie

Populacja goryli jest dosyć mocno rozdrobniona, ponieważ oba gatunki są od siebie oddzielone rzeką Kongo i jej dopływami.

Goryl zachodni przebywa w Afryce Środkowej, natomiast wschodni zajmuje środkowo-wschodnią część kontynentu. Zależnie od gatunku i podgatunku zwierzęta zajmują różne rodzaje siedlisk na różnych wysokościach - od górskich lasów do trzęsawisk.

Goryl wschodni przebywa w górskich i podgórskich lasach na wysokościach pomiędzy 650 - 4000 m n.p.m. Goryle górskie, jak sama nazwa wskazuje, wybierają tereny ulokowane wyżej, natomiast gatunek wschodni nizinny lubi górskie lasy bambusowe w takim samym stopniu jak formacje leśne na wysokościach między 600 - 3308 m n.p.m.

Goryle zachodnie przebywają w nizinnych moczarach i lasach górskich na wysokości do 1600 m n.p.n. Goryl nizinny zachodni również preferuje bagna oraz nizinne lasy ulokowane na maksymalnej wysokości 1600 m n.p.m., natomiast olbrzymy z podgatunku Gorilla gorilla diehli zamieszkują nizinne i podgórskie lasy na poziomie 150 - 1600 m n.p.m.

Charakterystyka

Wygląd

Wszystkie goryle poruszają się na czterech kończynach, wykorzystując przy tym kostki dłoni. Tylko od czasu do czasu przyjmują wyprostowaną postawę ciała, jeśli muszą przenieść żywność lub obronić się przed napastnikiem.

Dziki samiec waży od 135 do 180 kg, dorosłe samice mogą natomiast osiągać zaledwie połowę całkowitej masy samców - ważą zatem od 68 do 113 kg. Osobniki męskie osiągają 1,7 - 1,8 m wysokości przy rozpiętości ramion równej 2,3 - 2,6 metra, samice są znacznie niższe, a rozpiętość ich ramion krótsza.

Układ szczęki opisywany jest jako prognatyczny (żuchwa wystaje bardziej niż szczęka górna), przez czubek czaszki dorosłych samców przebiega tzw. grzebień strzałkowy.

Goryle wschodnie mają ciemniejsze ubarwienie niż zachodni krewni; najciemniejszy jest goryl górski, który zarazem może się pochwalić najgrubszym futrem.

Osobniki nizinne mają smuklejszą sylwetkę, są bardziej zwinne od nieco ociężałych goryli górskich. Gatunek wschodni ma dłuższą twarz i szerszą klatkę piersiową od gatunku zachodniego.

Zmysły goryla działają bardzo podobnie jak u ludzi, obejmują, wzrok, słuch, dotyk, smak i węch.

Choć wzrok goryla nie jest tak dobry jak u człowieka, może rozróżniać barwy.

Dieta i sposób zdobywania pożywienia

Goryl ma bardzo dokładnie ułożony plan dnia: w określonych porach odpoczywa, podróżuje i jada. Menu różni się w zależności od gatunku i podgatunku.

Goryle górskie jedzą głównie liście, łodygi, pędy. Owoce stanowią niewielką część diety. Ponieważ jedzenia jest pod dostatkiem, stada nie muszą ze sobą o nie konkurować. Powierzchnia terytorium mieści się w przedziale 3 - 15 km ², a w ciągu dnia grupa przesuwa się o ok. 500 m lub mniej. Choć goryle górskie spożywają tylko kilka gatunków roślin, mogą modyfikować dietę i żyć w różnych rodzajach siedlisk.

Goryle nizinne wschodnie mają bardzo bogate menu, zależne od pory roku; liście i miękisz są spożywane najczęściej, ale owoce mogą stanowić nawet 25% całkowitej diety. Ponieważ jednak owoce są dosyć rzadkim przysmakiem, goryle muszą podróżować każdego dnia coraz dalej (powierzchnia terytorium wynosi 2,7 - 6,5 km ²), pokonując w ciągu doby od 154 do 2280 metrów. Swoją dietę wzbogacają w owady, w szczególności mrówki.

Gatunek zachodni nizinny zjada dużo owoców, a członkowie stad są bardziej rozproszeni na terytorium niż reszta przedstawicieli rodzaju. Ponadto, podróżują na dalsze odległości na tle pozostałych podgatunków - dziennie pokonują średnio 1105 m, a powierzchnia terytorium wynosi 7 - 14 km ². Gatunek zachodni nizinny ma mniejszy dostęp do ziół lądowych, dlatego może przerzucać się na rośliny wodne, jeśli środowisko na to pozwala. Poza mrówkami mogą spożywać termity.

Czy goryle piją wodę?

Goryle rzadko piją wodę, ponieważ spożywają soczyste rośliny składające się w ok. 50% z wody. Chętnie piją też poranną rosę, ale parę razy zaobserwowano osobniki pijące wodę prosto z akwenu.

Wrogowie goryli

Ich największym naturalnym wrogiem jest lampart ( Panthera pardus), kilkukrotnie przyrodnicy odnajdywali szczątki goryli w odchodach lamparta, choć niewykluczone, że drapieżnik natrafił na martwego goryla.

Kiedy stado jest atakowane przez ludzi, lamparty czy inne goryle, samce chronią resztę nierzadko kosztem własnego życia.

Jeden z amerykańskich biologów - George Schaller - doniósł o odnalezieniu martwego srebrnogrzbietego samca goryla obok zabitego przezeń lamparta. Obaj wojownicy pokryci byli licznymi ranami.

Tryb życia, usposobienie

Społeczność

Goryle żyją w grupach zwanych oddziałami składającymi się z jednego dorosłego samca, kilku dorosłych samic i ich potomstwa. Istnieje jednak wiele grup tego rodzaju złożonych z samych samców.

Srebrnogrzbiete samce

Samce przewodzące grupą mają zazwyczaj powyżej 12 lat, a ich dolna część pleców jest pokryta srebrzystą sierścią będącą oznaką dojrzałości. Osobniki takie dysponują dużymi kłami (kolejny przejaw dojrzałości).

Wszystkie goryle, zarówno samce i samice, odchodzą ze swych macierzystych grup. Wśród osobników górskich, samice rozpraszają się bardziej od swych męskich odpowiedników.

Goryle zachodnie nizinne i górskie przenoszą się zazwyczaj do nowych grup. Dojrzałe samce zwykle również opuszczają rodzinną grupę i formują nowe, przyciągając samice. Czasem jednak samce górskie pozostają w macierzystych stadach, podporządkowując się srebrnogrzbietemu „ojcu". Jeśli dominujący samiec umrze, pozostałe w grupie samce mogą pretendować do tego stanowiska lub łączyć się w pary z samicami. Takich zachowań nie zaobserwowano u podgatunku wschodniego nizinnego.

W grupie złożonej z samych samic i młodych, w przypadku śmierci srebrnogrzbietego, samice rozpraszają się w poszukiwaniu nowego oddziału. Zdają sobie bowiem sprawę, że bez dominującego silnego samca młode są w niebezpieczeństwie. Sposobem na zapobieżenie temu jest znalezienie nowej grupy.

Podczas, gdy u większości goryli grupy rozwiązują się po śmierci samca dominującego, u samic wschodnich nizinnych i ich potomstwa występuje zgoła inne zachowanie - pozostają razem dopóki do grupy nie dołączy nowy srebrnogrzbiety. Taktyka ta służy, prawdopodobnie, ochronie przez lampartami.

Samce znajdują się w centrum stada, dzięki czemu podejmują wszystkie decyzje, są mediatorami w konfliktach, określają kierunek podróży, prowadzą do nowych miejsc żerowania i, co najważniejsze, biorą odpowiedzialność za bezpieczeństwo i dobrobyt wszystkich członków oddziału. Młodsze samce, podległe srebrnogrzbietemu, określane są mianem czarnogrzbietych, pełnią często funkcję „koła ratunkowego"; są w wieku 8 - 12 lat i nie dysponują srebrzystym umaszczeniem pleców.

Podstawową więzią w grupie jest relacja samic z głównym samcem - więzi te są podtrzymywane przez iskanie i przebywanie blisko siebie. Samice tworzą silne relacje z samcami, uzyskując możliwość kopulacji i ochrony przed drapieżnikami oraz dzieciobójstwem ze strony obcych samców. Mimo to, zachowania agresywne między samcami i samicami zdarzają się, nie doprowadzając jednak do poważnych obrażeń.

Relacje między samicami są różnorodne. Wydają się bardziej przyjazne w stosunku do najbliżej spokrewnionych samic. W innym układzie są wobec siebie wrogo nastawione, często przejawiając agresję.

Gorylice mogą walczyć ze sobą o społeczny dostęp do samca - w tym momencie do akcji wkracza jednak srebrnogrzbiety.

Wbrew pozorom, więzi społeczne między gorylami są słabe, zwłaszcza w grupach męskich - tam bowiem aż kipi od testosteronu każącego walczyć o dominację.

Samce z grup kawalerskich z reguły są jednak dla siebie przyjazne, co przejawia się poprzez częste wspólne spędzanie czasu, zabawy i iskanie.

Czasem relacje są zacieśniane przez kontakty homoseksualne (obyśmy tylko nie wywołali dyskusji na temat ...gender :))

Gniazda

Konstrukcje budowane przez goryle są wykorzystywane zarówno za dnia, jak i nocą. Składają się zwykle z gałęzi i liści, a ich średnica wynosi 0,61 - 1,5 m. Każde gniazdo budowane jest przez jednego osobnika. W przeciwieństwie jednak do szympansów ( Pan) i orangutanów ( Pongo), goryle budują gniazda na ziemi.

Młode gniazdują z matkami; w ok. 3 roku życia tworzą swoje pierwsze gniazdo, znajdujące się blisko matczynego. Ich rozmieszczenie jest przypadkowe, podobnie jak materiał budulcowy.

Ogólnie rzecz biorąc, konstrukcje tworzone przez małpy człekokształtne są uważane za ważny przejaw umiejętności posługiwania się narzędziami, co świadczy o wysokiej inteligencji.

Narzędzia i inteligencja goryli

Goryle są znane z umiejętności korzystania z narzędzi; samica z kongijskiego Parku Narodowego Nouabal-Ndoki używała kija, aby ocenić głębokość wody podczas jednoczesnego przekraczania zbiornika. Inna samica użyła pnia drzewa jako mostu i wsparcia podczas żerowania nad bagnem.

Obserwacje te pokazują, że wszystkie małpy człekokształtne potrafią używać narzędzi.

We wrześniu 2005 roku 2,5-letni goryl z Republiki Konga rozbijał skorupy orzechów palmowych za pomocą skał. Był to pierwszy udokumentowany przypadek tego typu zachowań u goryla, ale już ponad 40 lat wcześniej dowiedziano się, że szympansy „łowią" termity z kopców za pomocą gałązek.

Kilka osobników w niewoli, np. Koko, nauczyło się podstaw języka migowego. Podobnie do innych człowiekowatych, również goryle mogą się śmiać i smucić, mają bowiem bogatą emocjonalność.

Są w stanie tworzyć silne więzi rodzinne, konstruują narzędzia, myślą o przeszłości i przyszłości. Niektórzy naukowcy uważają wręcz, że goryle, przejawiając uczucia religijne i posiadają życie duchowe. Ponadto, dysponują indywidualnymi technikami przygotowywania pokarmu i mają odrębne preferencje kolorystyczne.

Komunikacja werbalna

Do tej pory odkryto 25 różnych odgłosów wydawanych przez goryle. Wiele z nich wykorzystują tylko w komunikacji grupowej podczas żerowania w gęstej roślinności. Dźwięki przypominają pomruki i szczekanie, które wydają w trakcie przemieszczania się; oznajmiają w ten sposób swoją lokalizację.

Głos jest ważnym elementem podczas interakcji społecznych, kiedy trzeba zaprowadzić ład w poruszonej wspólnocie. Ryki i wrzaski sygnalizują o niebezpieczeństwie, dlatego padają najczęściej z ust srebrnogrzbietych.

Głębokie, dudniące „bekania", słyszalne podczas jedzenia i relaksu, sugerują zadowolenie i są najczęściej wykorzystywaną formą komunikacji wewnątrzgatunkowej.

Konflikty międzygrupowe

W stałych oddziałach nieokiełznana agresja zdarza się bardzo rzadko, ale podczas konfrontacji dwóch obcych grup pod dowództwem srebrnogrzbietych, dochodzi do krwawych walk na śmierć i życie, podczas których wykorzystywane są kły zadające głębokie rany.

Konflikty wewnątrzgrupowe

Z tego tez powodu konflikty w grupie rozwiązywane są na drodze niewerbalnej, aby nie dochodziło do bolesnych i niebezpiecznych starć. Cały „rytuał" obejmuje kilka zachowań i jest unikalny dla goryli.

Sekwencja rozwiązywania konfliktów wewnątrz grupy składa się z 9 etapów:

1. Porykiwanie, którego tempo zwiększa się sukcesywnie
2. Gesty imitujące spożywanie pokarmu
3. Stawanie na dwóch nogach
4. Rzucanie roślinami
5. Uderzenia pięściami w klatkę piersiową (znany wszystkim „gest Tarzana")
6. Kopanie jedną nogą
7. Zmiana pozycji podczas biegania, z dwunożnej na czteronożną i odwrotnie
8. Rzucanie i rozrywanie roślin
9. Uderzanie o ziemię liśćmi palmy, aby nakłonić do zaprzestania nieodpowiedniego zachowania

Rozmnażanie

Samice dojrzewają między 10 a 12 rokiem życia (w niewoli wcześniej), samce natomiast między 11 a 13 rokiem. Pierwszy cykl owulacyjny występuje jednak już w 6 roku życia samicy, po czym następuje 2-letni okres młodzieńczej bezpłodności. Cykl rozrodczy trwa 30 - 33 dni, a oznaki owulacji są bardzo subtelne w porównaniu do szympansich.

Ciąża trwa 8,5 miesiąca. Samice goryla górskiego rodzą po raz pierwszy w 10 roku życia, po czym mają 4-latnią przerwę w rozrodzie. Samce są płodne przed osiągnięciem dojrzałości i mogą się rozmnażać przez cały rok.

Podczas zalotów samica nadyma usta i zbliża je powoli do samca, utrzymując przy tym kontakt wzrokowy. Ma to na celu nakłonić partnera do kopulacji. Jeśli samiec nie zareaguje, partnerka będzie próbowała zwrócić na siebie jego uwagę poprzez ocieranie się i uderzanie o podłoże. W wielu grupach męskich samce próbują nakłonić inne samice do kopulacji z tym, że będą ona zmuszane do odbywania stosunków z wieloma partnerami.

Samiec zachęca potencjalną partnerkę do kontaktu, zbliżając się do niej i dotykając jej, emituje również specyficzne odgłosy. U goryli obserwuje się stosunki płciowe odbywające się twarzą w twarz - do niedawna naukowcy uważali, że jest to cecha unikalna ludzi i szympansów bonobo ( Pan paniscus).

Nowo narodzone młode są bardzo narażone na ataki dorosłych goryli, więc matki, jako ich opiekunki, mają fundamentalne znaczenie dla ich przetrwania. Ojcowie nie uczestniczą aktywnie w opiece nad potomstwem, ale mogą odgrywać ważną rolę w procesie socjalizacji w okresie młodzieńczym. Samce, w dużej mierze wiążą się z opieką nad młodymi poprzez zaciekłą obronę oddziału.

Młode pozostają w kontakcie z matką przez ok. 5 miesięcy, w tym również czasie przebywają bardzo blisko niej i srebrnogrzebietego. Matka karmi je co najmniej raz na godzinę i śpi z nim w jednym gnieździe. Po wspomnianych 5 miesiącach więź poluźnia się. Przez 12 miesięcy młode przebywa w odległości 5 m od matki. W 18 - 21 miesiącu odległość ta zwiększa się, a młode coraz mniej czasu spędza z rodzicielką. Starsze potomstwo jest karmione raz na 2 godziny. Okres młodzieńczy zaczyna się w 3 roku życia i trwa do 6 roku. Goryl nie żywi się już wtedy mlekiem matki, która przechodzi pierwszą po ostatnim porodzie owulację i wkrótce po tym zachodzi w kolejną ciążę.

Obecność partnerów do zabawy, w tym srebrnogrzbietego, minimalizuje konflikty wywołane odseparowaniem matki od starszego potomstwa.

Szczegółowe dane i wymiary

Wysokość: 1,7 - 1,8 m (samice są niższe)

Rozpiętość ramion: 2,3 - 2,6 m (u samic jest krótsza)

Masa: samce: 135 - 180 kg (rekordowe 230 kg, w niewoli 270 kg), samice: 68 - 113 kg

Długość życia: 35 - 40 lat na wolności, 50 lat i więcej w niewoli

Słowo „goryl" zapoczątkował kartagiński żeglarz Hannon, żyjący w V wieku p.n.e., podczas wyprawy na zachodnie wybrzeże Afryki (dzisiejsze Sierra Leone). Na miejscu podróżnicy spotkali „dzikich ludzi, z których większość stanowiły kobiety, a ich ciała były owłosione. Nasi tłumacze nazwali je Gorillae". Słowo było później używane jako określenie gatunku, choć nie wiadomo na pewno, czy spotkane przez Kartagińczyków istoty były rzeczywiście gorylami czy istotami ludzkimi.

Gorillae pochodzi z greki, ze słowa Gorrilai, co oznacza „plemię owłosionych kobiet".

DNA goryli jest podobne do DNA ludzkiego w 95 - 99%, w zależności od kryteriów.

Dorosłe samce są określane mianem srebrnogrzbietych (ang. Silverbacks), z powodu charakterystycznego srebrnego umaszczenia na plecach i biodrach.

Rekordowe dzikie samce mierzyły ponad 1,8 m wysokości i 230 kg masy. Goryle w niewoli są ciężkie, ale otyłe i mogą ważyć nawet 270 kg.

Podobnie do ludzi goryle mają unikalne odciski palców.

Główną przyczyną śmierci są choroby sercowo-naczyniowe, które w naszym świecie są klasyfikowane jako choroby cywilizacyjne.

Wszystkie gatunki goryla są zagrożone wyginięciem w stopniu znacznym lub krytycznym ze względu na utratę siedlisk i kłusownictwo. Inną, ważną przyczyną wymierania, są choroby, w tym te wywołane przez wirusa Ebola - od 2004 do 2006 roku w Republice Konga i całej środkowej Afryce zmarło z tego powodu 5000 goryli.

Polecamy:

# data[].attributes.attachment_link.description
Królowie dżungli i gór Kongo. Nie przebywają jednak poza widokiem podwładnych, żyją bowiem z nimi we wspólnotach, a w imię ochrony nie boją się stracić życia. Choć opisywaliśmy już goryle, chcieliśmy dzisiaj nieco bardziej przybliżyć ich zwyczaje, umiejętności i ...uczuciowość.

# data[].attributes.attachment_link.description
OCHRONA W Czerwonej Księdze IUCN lew figuruje w dwóch pozycjach. Afrykański Pantheraleo został zaliczony do kategorii VU (gatunki narażone, które mogą wymrzeć stosunkowo niedługo), natomiast indyjski Pantheraleopersica został zaliczony do gatunków krytycznie zagrożonych wyginięciem (kategoria CR).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zobacz też: Motyl i Motyle w innych znaczeniach tego słowa.

Motyle, inaczej łuskoskrzydłe (Lepidoptera - z stgr. λεπίς lepis, dopełniacz λεπίδος lepidos - „łuska" i πτερόν pteron - „skrzydło") - rząd owadów uskrzydlonych, blisko spokrewniony z chruścikami.

Istnieje kilka umownych podziałów motyli, które nie mają pokrycia w rzeczywistych relacjach pokrewieństwa w obrębie tej grupy. Mogą one być jednak wygodne przy rozpoznawaniu. Dwa często spotykane w książkach czy popularnych atlasach podziały to podział ze względu na wygląd i porę lotu na motyle dzienne (Rhopalocera, buławkoczułkie) oraz ćmy (Heterocera, różnoczułkie) oraz podział ze względu na wielkość na Macrolepidoptera (motyle większe) i Microlepidoptera (motyle mniejsze). Oba te podziały są sztuczne, ale można je wykorzystać pamiętając, że np. wiele ciem lata w dzień, niektóre mają buławkowate czułki, niektóre rodziny zaliczane do Macrolepidoptera mają przedstawicieli o bardzo małych rozmiarach (np. Noctuidae) i odwrotnie, niektóre rodziny włączane do Microlepidoptera mają przedstawicieli o rozmiarach większych (np. Pyralidae). Należy również pamiętać, że podziały te nakładają się na siebie.

Zaraz po chrząszczach stanowią drugą pod względem liczebności grupę owadów. Obecnie na świecie żyje około 150 tysięcy gatunków motyli, z czego w Polsce ponad 3 tysiące. Występują na wszystkich kontynentach, oprócz Antarktydy.

Motyle należą do najbardziej zaawansowanych ewolucyjnie owadów. Ich ciało, składające się z segmentów, chroni chitynowy oskórek. Poszczególne segmenty połączone błoniastymi stawami, umożliwiają swobodę ruchu. Oskórek pokrywa warstwa drobnych łusek.

Ciało motyli zbudowane jest z trzech części: głowy, tułowia i odwłoka.

Kulista i oddzielona od tułowia, powstała w wyniku zrośnięcia się sześciu segmentów. Na głowie znajduje się para oczu złożonych, para czułków oraz ssący aparat gębowy.

Oczy złożone - są na ogół duże, złożone z mniejszych oczek, tak zwanych ommatidiów. Motyle postrzegają świat jako mozaikę drobnych obrazów. Widzą ruch, ale parametry ich aparatu wzrokowego są dużo gorsze niż ludzkie.

Aparat gębowy - jest typu ssącego. Większość motyli odżywia się nektarem kwiatowym. Jedynie u najbardziej pierwotnych rodzin jak np. skrzydliniaki (Micropterygidae) zachowały się resztki gryzących narządów gębowych. Te motyle odżywiają się głównie pyłkiem kwiatowym. Ssawka to długa rurka, którą owad zwija i ukrywa pod spodem głowy. Niektóre gatunki za pomocą ssawki piją również wodę. Najdłuższe ssawki mają zawisakowate, u niektórych gatunków dłuższe od ciała.

. Na całej ich powierzchni rozmieszczone są receptory zapachu, a na ich II segmencie znajduje się narząd Johnstona. Jest to narząd słuchu i równowagi, wychwytujący drgania powietrza.

Składa się z trzech segmentów. Na tułowiu znajdują się trzy pary odnóży. Są smukłe i pokryte delikatnymi łuskami lub włoskami. Niektóre gatunki mają na nich receptory pozwalające odbierać bodźce chemiczne.

Na tułowiu motyli znajdują się dwie pary skrzydeł z dwuwarstwowej błony rozpiętej na żyłkach znajdujących się pomiędzy jej warstwami. Kształty i barwy motylich skrzydeł są różnorodne, także ich proporcje w stosunku do wielkości ciała. Motyle odbywające dalekie loty mają skrzydła długie, wąskie i ostro zakończone, te, które muszą dokonywać szybkich zwrotów i uników, mają szerokie i wyraźnie zaokrąglone skrzydła. Mała masa w stosunku do wielkości skrzydeł pozwala na zmniejszenie częstotliwości uderzeń skrzydłami podczas lotu - motyle dzienne, jak paź królowej, wykonują 300 uderzeń na minutę. Ćmy w związku z masywniejszą budową muszą wykonać tych uderzeń znacznie więcej. Najwięcej takich uderzeń wykonuje fruczak gołąbek (5000 uderzeń na minutę). Najszybsze motyle mogą osiągać prędkość do 55 kilometrów na godzinę.

Skrzydła motyli pokryte są drobnymi łuskami. Powierzchnia łusek jest nierówna, zazwyczaj bruzdkowana albo żeberkowata, a kształty mogą mieć szerokołopatkowe, włoskowate lub elipsowate. U niektórych gatunków występują łuski zapachowe (androkonialne), głównie u samców.

Część ciała motyli o widocznej segmentacji. U samic na końcu odwłoka znajduje się pokładełko teleskopowe służące do składania jaj.

Motyle są owadami, u których dokonuje się przeobrażenie zupełne.

Jaja motyli w zależności od gatunku mają różne kształty, różne kolory, niekiedy z deseniem w postaci kropek lub kresek. Aby powstało jajo, musi dojść do zapłodnienia. Sporą rolę odgrywają w tym procesie substancje zapachowe. Wabi i jedna i druga strona. Po zaakceptowaniu partnerki samce przekazują im spermatofor - pakiecik spermy, który pozostaje w ciele samicy aż do złożenia jaj. Samice posiadają pokładełko. Jest ono teleskopowo złożone wewnątrz odwłoka i wysuwane w czasie składania jaj. Miejsca i sposoby składania są bardzo różnorodne. Wiele motyli nocnych umieszcza jaja głęboko w pęknięciach kory, dlatego mają długie pokładełka. Większość motyli dziennych przykleja je do roślin. Niektóre ćmy rozrzucają jaja w trawie w czasie lotu.

Z jaja wykluwa się gąsienica - larwa motyli. Ma miękkie ciało, wyraźnie wyodrębnioną, silnie schitynizowaną głowę z aparatem gębowym gryzącym. Na tułowiu znajdują się trzy pary członowanych odnóży a na odwłoku 5 par tzw. posuwek. Bardzo często pierwszym pokarmem jest otoczka jaja (chorion), z którego się wykluła. Pożywieniem gąsienic większości gatunków są miękkie części roślin, choć są i takie, które żyją w drewnie drzew (np. trociniarkowate Cossidae) lub jak gąsienice Aphomia sociella (Pyralidae) odżywiają się woskiem plastrów miodu. Gąsienica jest jedynym stadium rozwojowym, w którym motyl rośnie ( linienie), dlatego pobiera bardzo duże ilości pokarmu.

Poczwarka to kolejne stadium rozwoju motyla. Gąsienica przestaje przyjmować pokarm, opróżnia przewód pokarmowy, zrzuca z siebie oskórek i zmienia się w nieruchomą formę. Z pozoru można uznać ją za martwy organizm, tymczasem we wnętrzu formuje się dorosły motyl. Gąsienice motyli dziennych przed przepoczwarzeniem najczęściej opuszczają roślinę żywicielkę i wyszukują odpowiednie miejsce. Przytwierdzają się bokiem za pomocą przędzy (nitki) do najbliższego ciała obcego (np. łodygi lub ściany domu) natomiast ostatnią parą odnóży odwłokowych dotykają podłoża albo zwisają głową w dół, trzymając się odnóżami odwłokowymi np. gałęzi, deski czy sufitu w budynku gospodarczym (po całkowitym przeobrażeniu larwy w poczwarkę ta część nazywa się - kremaster). Ćmy często tworzą misterne oprzędy.

W stadium poczwarki motyl nie odżywia się i nie pobiera płynu. Jedynymi otworami, jakie funkcjonują, są służące do oddychania przetchlinki. Narządy larwalne rozpadają się, a z niepozornych zgrupowań komórek, obecnych już u gąsienicy i dotychczas nie podlegających istotnym zmianom, rozwijają się narządy motyla. Przede wszystkim skrzydła, aparat gębowy i narządy rozrodcze.

Po wyjściu z poczwarki skrzydła są jeszcze krótkie i zmięte, ale jak tylko owad stanie na pewnym podłożu, zaczyna je rozpościerać przez pompowanie hemolimfy. Zewnętrzny szkielet z chityny, początkowo miękki i plastyczny, schnie i przez to twardnieje. Po wyschnięciu materiał staje się sztywny i wytrzymały, przy równoczesnej lekkości i elastyczności.

Powstaje dorosły owad - imago.

Żyją w zależności od gatunku od kilku godzin do kilku miesięcy (na przykład latolistek cytrynek).

Do dawniejszych koncepcji należą podziały na motyle dzienne (Rhopalocera) i motyle nocne (Heterocera), podział ze względu na użyłkowanie przedniego i tylnego skrzydła, czyli na Homoneura i Heteroneura czy oparty na budowie aparatów kopulacyjnych podział na Ditrysia i Monotrysia. Współcześnie dzieli się motyle na 4 podrzędy:

Obecnie na obszarze Polski stwierdzono 3156 gatunków motyli z 73 rodzin, z czego 164 gatunki to motyle dzienne (zobacz też owady Polski). Co roku jednak wykazywane są jeszcze pojedyncze gatunki.

Lista motyli zaliczanych do fauny Polski znajduje się w artykule Motyle Polski

Przykładowe gatunki:

Największe motyle europejskie (występujące również w Polsce) to zmierzchnica trupia główka i pawica gruszówka.

Największe motyle na świecie żyją w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Należy do nich Ornithoptera alexandrae (rodz. Papilionidae). Jest gatunkiem chronionym, występującym już tylko na jednym stanowisku w Papui-Nowej Gwinei. Rozpiętość skrzydeł samic tego gatunku przekracza 280 mm, a masa ciała 25 g.

Nie wszystkie motyle swym wyglądem odpowiadają temu, co w powszechnej świadomości uchodzi za wizerunek motyla - zobacz np. podobne z pokroju do osy przeziernikowate; istnieją również gatunki, których samice są bezskrzydłe.

Żyjące na Hawajach ćmy z rodzaju Eupithecia (rodz: Geometridae) (E. staurophragma i E. orichloris) mają gąsienice będące drapieżnikami polującymi na drobne owady. Ofiara zostaje pochwycona w utworzony z przekształconych odnóży tułowiowych kosz. Atak trwa 1/12 sekundy.

Bezkolczy śnieżyczek (Acentria ephemerella rodz. Pyralidae) to motyl, którego gąsienice żyją pod wodą. Ponadto u tego gatunku występują dwie formy samic uskrzydlona - żyjąca na lądzie oraz o zredukowanych skrzydłach żyjąca pod wodą.

Występujące także w Polsce sówkowate (Noctuidae) takie jak Mamestra brassicae i Cosmia trapezina mogą uzupełniać swoją dietę innymi gąsienicami, często również swojego gatunku dlatego można je nazwać „kanibalami".

Południowoamerykańska omacnica (Pyralidae). Cryptoses choloepi związana jest z leniwcem trójpalczastym. Postacie dorosłe żyją w sierści leniwca, natomiast gąsienice odżywiają się jego odchodami.

Gąsienice korowódki śródziemnomorskiej (Thaumetopoea pityocampa) w swoich włoskach mają białko o właściwościach parzących, taumatopeinę, która może powodować stany zapalne skóry, a nawet owrzodzenia i wtórne zakażenia ropne.

Gąsienice południowoamerykańskiej pawicy (Saturniidae) Lonomia achelous, dysponują substancją fibrynolityczną i mogą powodować u zwierząt trwające nawet do czterech tygodni krwawienie, między innymi z nosa i skóry.

Buszko Jarosław, Atlas rozmieszczenia motyli dziennych w Polsce, 1986-1995, Turpress, Toruń 1997

Buszko Jarosław, Masłowski Janusz, Atlas motyli Polski Część I. Motyle dzienne (Rhopalocera), Grupa IMAGE, Warszawa 1993

Buszko Jarosław, Atlas motyli Polski Część II Prządki, zawisaki, niedźwiedziówki, Grupa IMAGE, Warszawa 1997

Buszko Jarosław, Atlas motyli Polski Część III Falice, wycinki, miernikowce, Grupa IMAGE, Warszawa 2000

Fiedler A., Motyle mego życia, Wydawnictwo Poznańskie 1983

Głowaciński Z., Nowacki J. (red.), Polska czerwona księga zwierząt/Bezkręgowce, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków 2005

Heintze Jerzy, Motyle Polski, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1978

Mieczysław Krzywicki, Monografia motyli dziennych Polski, Lublin 1982

Majerus Michael, Moths, HarperCollins Publishers, London 2002

Mészáros Z., Vojnits A., Motyle i ćmy, PWN, Warszawa 1979

Prüffer Jan, Motyle i ich życie w różnych środowiskach, Czytelnik, Warszawa 1948

Razowski Józef, Słownik morfologii owadów, PWN, Warszawa 1996

Reichholf Joseph, Obserwujemy motyle Jak - gdzie - kiedy?, PWRiL, Warszawa 1993

Smart Paul, Motyle, Muza S.A., Warszawa 1993

F. Nemos: Europas bekannteste Schmetterlinge. Beschreibung der wichtigsten Arten und Anleitung zur Kenntnis und zum Sammeln der Schmetterlinge und Raupen. Oestergaard Verlag, Berlin, ca. 1895, PDF, 77 MB.

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Zobacz też: Motyl i Motyle w innych znaczeniach tego słowa. Motyle, inaczej łuskoskrzydłe (Lepidoptera - z stgr. λεπίς lepis, dopełniacz λεπίδος lepidos - „łuska" i πτερόν pteron - „skrzydło") - rząd owadów uskrzydlonych, blisko spokrewniony z chruścikami. Istnieje kilka umownych podziałów motyli, które nie mają pokrycia w rzeczywistych relacjach pokrewieństwa w obrębie tej grupy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dorosłe krokodyle mierzą około 6 m, licząc od głowy do końca ogona, i osiągają ciężar do 750 kg. Krokodyl nilowy ma głęboko wciętą paszczę oraz potężne zęby nierównej wielkości. Oczy o zielonych lub żółtozielonych tęczówkach mają pionowo ustawione, szparowate źrenice. Grzbiet krokodyla jest zielony, niekiedy też przyjmuje różne odcienie koloru brązowego, pokrywają go liczne, małe, czarne plamki.

# data[].attributes.attachment_link.title
Anakonda zielona - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Anakonda zielona ( Eunectes murinus) - gatunek węża z rodziny dusicieli, podrodziny boidae, znany także jako anakonda olbrzymia. Zamieszkuje dorzecza Amazonki i Orinoko. Jeden z największych węży na świecie, ale nie najdłuższy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tygrys (Panthera tigris) - www.drapiezniki.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Artykuł: Maciej | 2013-02-17 Mam problem z lisem. Bardzo często podchodzi pod zabudowania, ostatnio widziałem go osobiście pod samą chlewnią. Boje się że może być wściekły, dlatego nie boi się ludzi i tak blisko podchodzi. Czy są jakieś służby odpowiedziale za usuwanie ...