# data[].attributes.body
In deze video verteld Rita Pierson over haar moeder haar band met de leerlingen, en hoe dit door is geslagen naar haar toe. Ook legt ze uit waarom een goeie band met een leerling hebben super belangrijk is, en dat lesgeven aan leerlingen die jou niet leuk vinden heel lastig is.

# data[].attributes.body
Hallo, mijn naam is Sem Peeters. Ik ben 20 Jaar oud en ik loop stage op De Ortolaan in Roermond. Hier ondersteun ik samen met mijn stagebegeleider onze mentorklas 2KGT, en ondersteun ik voor de rest bij de hele bovenbouw. De leeftijden van de leerlingen waar ik bij betrokken ben zijn van 13 t/m 18 jaar oud. Dit thema spreekt mij erg aan omdat ik van de mening ben dat een goede relatie of band met je leerlingen al heel veel kan betekenen. Leerlingen leren het beste van iemand waar ze een goede band mee hebben bovendien. Doordat je een goede band met je leerlingen hebt, zal er altijd een fijne en veilige leeromgeving plaatsvinden waar jij bent, wat ervoor zorgt dat de leerlingen op hun gemak zijn en weten dat jij er altijd voor hun bent.

# data[].attributes.body
Dit werkproces koppelen we hieraan, omdat B1-K1-W1 vooral richt op de veiligheid van een kind. Een groot iets daarvan is emotionele veiligheid, welke jij juist versterkt wanneer jij een goede band en vertrouwen opwekt bij een kind.

# data[].attributes.body
Alle onderstaande punten hebben we met deze bron kunnen inventariseren!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Orde houden is één van de grootste uitdagingen voor een leraar. Zeker als je net begint voor de klas kun je wel wat tips gebruiken. Maar ook meer ervaren leraren worstelen er soms mee. René Kneyber is leraar wiskunde en trainer orde houden en pedagogiek. In dit artikel lichten we vier van zijn technieken toe om onrust in de klas te voorkomen.

René Kneyber vertelt in de video hierboven meer over zijn technieken. Hieronder worden ze nader toegelicht.

1. Voorkom ontsporing tijdens wisselmomenten

Wisselmomenten zijn de momenten in de les dat je overschakelt van de ene activiteit naar de andere. Vaak is dit het moment dat leerlingen bijvoorbeeld met elkaar gaan praten en je als leraar controle over de klas verliest. Kneyber noemt deze wisselmomenten daarom de 'zwakke' momenten in de les. De kans dat de les ontspoort is tijdens een wisselmoment twee keer zo groot als op andere momenten. Dit voorkom je door niet te vaag te zijn in wat je van je leerlingen vraagt. 'Stil zijn' is bijvoorbeeld al veel onduidelijker dan 'recht zitten en niet praten'. Een van de manieren om gewenst gedrag helder te benoemen, is via de SMART-methode:

Specifiek: Wees duidelijk en benoem hetspecifieke gedrag dat je van je leerlingen verwacht

Meetbaar: Maak je eis meetbaar, zodat het duidelijk is wanneer leerlingen aan de eis hebben voldaan, bijvoorbeeld het openen van een boek op een bepaalde bladzijde

Acceptabel: Wees redelijk in wat je verwacht en stel een acceptabele vraag aan de leerlingen die past binnen het schoolsysteem

Realistisch: Wees realistisch, en vraag wat haalbaar is; leerlingen kunnen bijvoorbeeld niet een uur geconcentreerd en stil werken

Tijd: Geef duidelijk aan hoeveel tijd leerlingen voor een opdracht hebben, bijvoorbeeld 30 seconden om je spullen te pakken of 5 minuten stil aan het werk

Een goed voorbeeld van een SMART-geformuleerd verzoek is: 'Ga vanaf nu 5 minuten stil aan het werk en maak opdracht 3 op pagina 38 van je werkboek.' In de video hierboven zie je hoe Kneyber een SMART en wat minder SMART verzoek aan zijn klas doet.

2. Bouw een band op met je leerlingen

Om te kunnen leren, moeten leerlingen een goede band met hun leraar hebben. Maar hoe zorg je daarvoor? Volgens Kneyber is het belangrijk om te beginnen met het duidelijk maken van algemene omgangsregels. Daarna kun je in vier fases een band opbouwen met je leerlingen:

Conflictfase

Dit zijn de eerste weken van het schooljaar. Je hebt nog geen band met leerlingen en leerlingen nog niet met jou. Tijdens deze fase investeer je in het creëren van gewenst gedrag. Je moet consequent optreden en corrigeren.

Transitiefase

Tijdens deze fase kun je je houding versoepelen en je meer concentreren op het opbouwen van een band door namen te kennen, oogcontact te maken, beschikbaar te zijn voor vragen en oog te hebben voor problemen en persoonlijke interesses.

Rendementfase

Deze fase begint meestal na de kerst. Als je een prettige sfeer hebt weten te creëren profiteer je daar nu van door een positief leerklimaat in de klas.

Terminatiefase

Het schooljaar eindigt met een terminatiefase. Heb je een goede band met je klas? Dan is dit het moment om te experimenteren met bijvoorbeeld andere werkvormen. Zo begin je goed voorbereid aan het komende schooljaar.

3. Kleine misstappen direct corrigeren

Als je kleine overtredingen in de les direct aanpakt, halen leerlingen het minder snel in hun hoofd om grotere misstappen te begaan. Kneyber geeft aan dat je kleine misstappen op drie manieren kunt corrigeren:

Verbale correcties

De lichtste manier van corrigeren is met een verbale correctie, zoals 'Hang je jas even op' of 'Ga recht zitten'.

Gedrag opnieuw laten uitvoeren

Is een verbale correctie niet genoeg? Laat een leerling dan gedrag opnieuw uitvoeren, maar op de gewenste manier. Wil een leerling iets weggooien en gooit hij het vanaf zijn plek in de prullenbak? Dan fluit je hem terug en laat je het hem opnieuw en op de juiste manier doen: eerst vragen aan de leraar of hij iets mag weggooien en dan naar de prullenbak lopen.

Een sanctie

Een derde optie is het opleggen van een sanctie. Boeken vergeten? Dat betekent extra en vervangend werk.

Door op deze manier kordaat op te treden, bewaak je je professionele grenzen. Het voorkomt dat leerlingen jouw persoonlijke grenzen overschrijden waar jij misschien op reageert met emotioneel of onprofessioneel gedrag. In de video hieronder zie je hoe deze drie manieren van corrigeren in de praktijk werken.

4. Straffen en het zes wekenprincipe

Te vaak straffen kan schadelijk zijn voor de band met je leerlingen en slecht zijn voor hun motivatie. Maar soms is straffen nodig om orde te bewaren in de klas. Kneyber pleit voor straffen met een gradatie in sancties. Hou het dus niet bij waarschuwen, maar stuur leerlingen ook niet direct uit de klas. Je kunt wel beginnen met een waarschuwing. Werkt dat niet? Dan leg je een kleine sanctie op, zoals een schrijfstraf. Gaat een leerling dan nog over de schreef? Dan kun je een leerling de les uitsturen. Kneyber geeft aan dat effectief straffen alleen succesvol is als je consequent bent in je aanpak en die aanpak minstens zes weken volhoudt. In de video zie je hoe passend straffen werkt in de praktijk en wat leerlingen zelf van deze manier van straffen vinden.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Vier technieken om orde te houden in de klas - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Voorkom onrust en houd orde in de klas met de vier technieken van trainer orde houden René Kneyber. Bekijk ook de verschillende video's in dit artikel.

# data[].attributes.body
Om te zien wat het kind nodig heeft en de band tussen jullie te versterken heb je natuurlijk een observatie nodig. Je dient het kind te observeren om te zien wat hij of zij nodig heeft.

# data[].attributes.body
https://www.ortolaanroermond.nl/

Ortolaan Roermond VMBO leerjaar 2 t/m 4

# data[].attributes.attachment_link.description
Welkom op de website van De Ortolaan Roermond. De Ortolaan in Roermond is er voor leerlingen van 12 tot 21 jaar, die het beste op hun plek zijn in het voortgezet speciaal onderwijs. Wij bieden een ontwikkelings- en opbrengstgericht onderwijsprogramma in een leeromgeving die het talent van jongeren tot hun recht laat komen.

# data[].attributes.body
Hoi, ik ben Tuur en ik ben 18 jaar jong. Op dit moment loop ik stage bij Connect College, dit is inmiddels mijn tweede stage hier omdat ik het de eerste keer zo goed naar mijn zin had. Het voelt hier echt fijn en ik vind het leuk om weer terug te zijn.

Ik werk met leerlingen van 12 tot 17 jaar en ik vind het belangrijk dat iedereen zich gezien en gehoord voelt. Daarom probeer ik iedere leerling evenveel aandacht te geven. Als je aandacht geeft en echt luistert, merk je dat er een veilige en fijne sfeer ontstaat in de groep. Dat is niet alleen prettig voor de leerlingen, maar ook voor mezelf, want zo kan ik goed samenwerken en een band opbouwen met iedereen.

Daarnaast vind ik het leuk om actief bezig te zijn en samen met de leerlingen nieuwe dingen te ontdekken. Of het nu gaat om een opdracht, een spel of gewoon een gesprek, ik probeer altijd een positieve en open houding te hebben. Op die manier hoop ik dat de leerlingen zich op hun gemak voelen en dat we samen een gezellige en leerzame tijd hebben.

# data[].attributes.body
Bij dit spel ga je met de leerlingen van de klas om een mat heen staan. Vervolgens zet je een leerling op de mat. Belangrijk is dat de leerling niet zit, maar staat, omdat dit anders schadelijk kan zijn voor de rug. Daarna tillen jullie allemaal tegelijk de mat op en laten hem vervolgens ook tegelijk weer zakken. Hier kun je een draai aan geven door de leerlingen zelf te laten aftellen of door hen zelf te laten bepalen hoe hoog de mat gaat, zodat ze leren elkaar te vertrouwen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Thema investeren in relaties foto mat activiteit 1

# data[].attributes.body
Bij dit spel laat je de leerlingen, samen met jou of met elkaar, één persoon achterover vallen. Het is belangrijk dat de gekozen leerling dit ook zelf wil. Door dit te doen bouw je een band van vertrouwen op, omdat de leerling weet dat jij hem of haar altijd zult opvangen en er altijd voor hen zult zijn. Bovendien is dit een leuk spelletje waarbij de leerlingen vaak veel plezier hebben en samen kunnen lachen.

# data[].attributes.headline
Waarom hebben wij voor dit onderwerp gekozen

# data[].attributes.subject
Waarom hebben wij voor dit onderwerp gekozen

# data[].attributes.body
Wij hebben voor dit onderwerp gekozen omdat een band opbouwen met niet alleen de leerlingen, maar ook de met mensen om je heen heel erg belangrijk is. Investeren in relaties houdt dus in dat je tijd en moeite er in steekt om een persoon echt te begrijpen.

# data[].attributes.body
Goed onderwijs is niet alleen kennis en cijfers, maar vooral ook de leerling-docentrelatie. Zelf in het voortgezet onderwijs, waar de adolescenten hevig in ontwikkeling zijn, wordt het bezit van een goede relatie met docent geregeld de basis.

Waarom zijn relaties zo belangrijk?

Studenten leren beter wanneer ze zich gezien en gewaardeerd voelen. Een docent die laten ziet dat hij op zijn studenten kan teergevoelig zijn, legt vertrouwen. Daarvoor zorgt het vertrouwen dat jongeren durven: vragen stellen, fouten maken en zichzelf laten zien. Zulke veilige basis biedt ruimte om te groeien, niet alleen op school, maar ook als mens.

Wat zegt de theorie?

Hechting: Net zoals ouders en verzorgers benaderen ook jongeren opnieuw hun leerkrachten met behoefte aan steun en veiligheid. Een betrouwbare en aandachtige leerkracht geeft die veilige groeibeentjes.

Motivatie: Naar mening van psycho's heeft een leerling drie dingen nodig: autonomie (zelf keuzes maken kunnen), competentie (gevoel dat je wel iets kunt) en verbondenheid (iets bijhoren). Dat verbonden zijn ontwikkelt juist op basis van goede relaties, en dat maakt leerlingen gemotiveerder.

Leren door interactie: Leren wordt gezamenlijk gedaan. Het loopt goed als de samenwerking tussen leraren en leerlingen van goede kwaliteit is, want dan is er meer vertrouwen in die gebalanceerde samenwerking en wordt de kans op leren groter.

Wat levert het op?

Zwarte cijfers maken duidelijk dat goede relaties zorgen voor:

Minder gedragsproblemen in de klas

Meer motivatie en betrokkenheid bij leerlingen

Hogere prestaties en betere sfeer op school

Een veilig en positief schoolklimaat

Hoe doe je dat in de praktijk?

Vriendelijk contact: Laat jezelf openlijk geïnteresseerd tonen in wie je leerlingen zijn, en niet alleen in wat ze kunnen.

Transparant en eerlijk zijn: Relaties ontstaan niet door alweer "vriend" te zijn, maar doordat je betrouwbaar en consequent bent.

Tijd nemen: Relaties vergen werk en aandacht. Een korte grap of een compliment kan al veel opleveren.

Ruimte geven: Laat leerlingen zien dat hun opwachting ertoe doet en dat ze iets mogen bijdragen in de klas.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe bouw je een goede relatie met een leerling?

# data[].attributes.attachment_link.description
Een goede relatie met leerlingen zorgt voor positief gedrag, waar zowel leerlingen als docenten van profiteren. Wil je weten welke stappen essentieel zijn bij het opbouwen van een goede relatie met leerlingen? Lees onze blog!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leerlingen leren meer en gedragen zich beter als ze een goede band met hun leraar hebben. Maar hoe bouw je zo'n band eigenlijk op? Jelle Koopman, begeleider passend onderwijs en trainer, gaat scholen langs om uit te leggen hoe leraren zijn RAKIS-aanpak kunnen gebruiken.

Jelle werkt zelf op twee 'moeilijke' scholen in Amsterdam, waar hij veel probleemgedrag tegenkomt. Hij werkt volgens de door hem zelf bedachte RAKIS-methode: Relatie, Afspraken, Kennis, Inzicht en Samen. Hij vindt dat leraren veel meer aandacht kunnen besteden aan de band met hun leerlingen. Hieronder licht Jelle de 5 onderdelen uit de RAKIS-methode nader toe:

1. Relatie

Leerlingen die een goede band hebben met hun leraar hebben meer zelfvertrouwen. De sfeer in de klas is beter en ze zijn meer betrokken. Maar hoe bouw je deze band op? Het begint met goed observeren en kijken naar wat een leerling nodig heeft. Is een leerling lastig? Misschien heeft hij dan behoefte aan een schouderklopje of bemoediging. 'Vraag jezelf af of je leerlingen zich veilig voelen', zegt Jelle. 'Kunnen ze zichzelf zijn? Mogen ze fouten maken? Of is je ultieme doel het slagen van je les?'. Dat geldt niet alleen in het klaslokaal. Maar ook erbuiten. 'Leerlingen willen gezien worden. Kijk ze aan als je ze tegenkomt. Groet even. Maak een praatje tijdens het surveilleren. Zorg dat je iets weet van hun hobby's, en kom terug op dingen die ze vertellen. Dit alles kan al het verschil maken.'

2. Afspraken

Een goede relatie is het fundament van een goede band. Maar het is niet het enige dat nodig is. Voor de structuur ervan zijn ook duidelijke afspraken nodig. Jelle: 'Dat is voor de meeste docenten geen nieuwe kennis, maar in de praktijk is dit toch niet altijd makkelijk.' Structuur betekent ook dat iedereen zich aan gemaakte afspraken houdt. Ook de leraar. 'Als een stilteblok tien minuten duurt, dan moet het ook tien minuten duren. Dat geeft leerlingen veiligheid en houvast.'

3. Kennis

Daarnaast is het belangrijk dat je als leraar kennis hebt van wat er speelt in je klas. 'Weet welke kinderen autisme hebben, of ADHD. Maar ook dat je weet waarom iemand te laat kwam. Zorg dat je vragen stelt, zodat je op de hoogte blijft.' Jelle vindt dat leraren daarnaast iets moeten weten van het brein van de kinderen die ze les geven: denk bijvoorbeeld aan het puberbrein of het denkvermogen van kleuters. 'Pubers worden bijvoorbeeld vaak overvraagd, omdat ze nog niet goed zijn in dingen als plannen. Logisch dat ze soms afhaken. Als leraar hoef je geen gedragsspecialist te zijn, maar je moet hier wel iets van afweten.'

4. Inzicht

Inzicht in je eigen houding is ook noodzakelijk voor het opbouwen van een goede band met je klas. Volgens Jelle is dit onderdeel van de RAKIS-methode het minst populair, maar wel het belangrijkste. 'Als een leerling probleemgedrag vertoont, kijk je al snel alleen naar de leerling. Die is lui, het gaat moeilijk thuis, noem maar op. Maar het zou moeten gaan over jouw eigen aanpak. Wat doe je met je stem, met je blik? Hoe stel je je op tegenover je leerlingen?' Durf je kwetsbaar op te stellen en te laten zien dat je ook maar een mens bent. Door je fouten toe te geven en af en toe iets over jezelf te vertellen.

Je eigen aanpak onder de loep nemen, kan alleen door daar feedback op te krijgen. Van collega's én leerlingen. Zelf heeft hij wel eens van collega's te horen gekregen dat hij wat fel over kon komen. 'Dat was best wel schrikken.' Leerlingen lieten hem ook ooit weten dat ze het gevoel hadden dat hij sommige leerlingen voortrok. 'Ik was geneigd meer aandacht te besteden aan de kinderen met een grote mond. Terwijl juist de stillere kinderen aandacht nodig hebben. Dat was heel goed om te horen.'

5. Samen

Voor Jelle is het heel belangrijk dat leraren onderling bespreken hoe ze een goede band met hun leerlingen op kunnen bouwen. 'Sommige leraren denken daar individueel wel over na, maar tijdens teamvergaderingen is er nauwelijks aandacht voor.' Samen bereik je meer. Binnen een team is een deel van de docenten vaak heel goed in het opbouwen van relaties en een ander deel (nog) niet. Zorg daarom dat je elkaar stimuleert en van elkaar leert.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo bouw je een goede band op met je leerlingen - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Leerlingen leren meer en gedragen zich beter als ze een goede band met hun leraar hebben. Maar hoe bouw je zo'n band eigenlijk op? Jelle Koopman, begeleider passend onderwijs en trainer, gaat scholen langs om uit te leggen hoe leraren zijn RAKIS-aanpak kunnen gebruiken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe bouw je een goede relatie met een leerling?

# data[].attributes.attachment_link.description
Een goede relatie met leerlingen zorgt voor positief gedrag, waar zowel leerlingen als docenten van profiteren. Wil je weten welke stappen essentieel zijn bij het opbouwen van een goede relatie met leerlingen? Lees onze blog!

# data[].attributes.body
https://www.connectcollege.nl/

Connect college Echt VMBO en lager leerjaar 1 t/m 4

# data[].attributes.body
In dit stukje wordt uitgelegd dat volgens onderzoek een leerling-leeraarrelatie erg belangrijk is, en dat dit een positieve invloed geeft op de leerlingen. Ook kun je aanbevelingen vinden in deze nieuwsbrief over hoe je dit op kunt pakken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Leraar-leerlingrelaties in het voortgezet onderwijs | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze leidraad ondersteunt leraren en andere professionals in het voortgezet onderwijs bij het bouwen aan positieve relaties met leerlingen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Leraar-leerlingrelaties in het voortgezet onderwijs | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze leidraad ondersteunt leraren en andere professionals in het voortgezet onderwijs bij het bouwen aan positieve relaties met leerlingen.

# data[].attributes.body
In deze documentaire gaat het over basis onderwijs, maar je kan wat juf Kiet toepast ook goed gebruiken in het voortgezet onderwijs. Dit gaat dan ook vooral over de omgang met leerlingen en hoe je dit goed kan aanpakken.

# data[].attributes.attachment_link.description
De kinderen in de klas van juf Kiet zijn nog maar pas in Nederland. Alles is nieuw en verwarrend. Onder de strenge, maar liefdevolle hand van juf Kiet leren de kinderen niet alleen lezen en schrijven, maar weer kind zijn. Een ode aan de juf die ieder kind verdient.

# data[].attributes.body
In dit artikel wordt uitgelegd dat een goede relatie tussen docent en leerling zorgt voor meer veiligheid, motivatie en betere leerprestaties. Dit kan versterkt worden met methoden zoals video-analyse, synchroon coachen, bumpy moments, de Roos van Leary en het Leerkracht Relatie Interview. Deze hulpmiddelen helpen docenten om beter te reflecteren en bewustere keuzes te maken, waardoor ze een fijne en stimulerende leeromgeving creëren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geplaatst op 13 december 2018

Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.

Een goede relatie tussen docenten en leerlingen levert voor docenten een prettiger werkklimaat op en meer werktevredenheid. Bij leerlingen versterkt het een gevoel van veiligheid, en groeien de betrokkenheid en de motivatie. Ze besteden meer tijd aan het leren, wat een positieve invloed heeft op de leeropbrengsten. Het verband tussen een goede pedagogische relatie en de motivatie van leerlingen kan ook andersom werken. Wanneer leerlingen gemotiveerd zijn, versterkt dat hun relatie met de docent. Deze wederzijdse beïnvloeding kan zowel betrekking hebben op de relatie tussen docent en één leerling als met een hele klas.

Pedagogische relatie luistert nauw

Een goede verstandhouding met leerlingen valt of staat niet alleen met de vakkennis en vakdidactiek, maar ook met met de pedagogische kwaliteit van de docent. Wanneer hij precies en alert het gedrag van een leerling waarneemt, dit gedrag op juiste wijze interpreteert en er vervolgens op een juiste manier op reageert, zullen leerlingen zich begrepen voelen. Er is echter niet één manier van handelen die in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen leidt tot een goede relatie en gewenste effecten. Het hangt van de context af, van het moment en van de leerlingen of een bepaalde manier van pedagogisch handelen tot de beoogde effecten leidt.

Het vermogen om in verschillende contexten goede keuzes te maken die bijdragen aan het leren van leerlingen is een essentiële kwaliteit van docenten. De pedagogische relatie luistert dus nauw en docenten moeten deze bekwaamheid ontwikkelen en onderhouden.

Om die pedagogische relatie met leerlingen te verbeteren, kunnen docenten gebruik maken van begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje. Bij de opleiding van docenten gebeurt dat al steeds vaker. Docenten kunnen de opnames van hun gedrag in de klas zelf analyseren en bespreken met anderen. Door synchroon coachen, ofwel coachen met een oortje krijgen docenten (in opleiding) korte instructies die ze meteen kunnen toepassen. Het meeste effect is te verwachten bij klassenmanagement, didactiek en de omgang met leerlingen. Cruciaal is dat docenten zich bewust zijn van het belang van een reflectieve houding en het aanpassen van het eigen gedrag.

Ook het zogenoemde repertory interview is een mogelijkheid om het reflecteren op het eigen handelen te leren. Het nodigt docenten uit om op een systematisch wijze na te denken over de pedagogische waarden die ten grondslag liggen aan hun interacties met de leerlingen; waarden die van invloed zijn op hun oordeel en keuzes. Op basis van een opname van een interactiemoment in de klas (ook wel een 'bumpy moment' genoemd), worden achteraf handelingsalternatieven besproken. De methode helpt de docent zich te verdiepen in zijn keuzes bij het lesgeven.

Leraren onderzoeken zo met elkaar welke afwegingen er spelen in leraar-leerling interacties en welke waarden daarbij komen kijken. Of die reflectie daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de pedagogische relatie is echter niet onderzocht. Hetzelfde geldt voor het werken met de Roos van Leary, waarin patronen van gedragsbeïnvloeding tussen docent en leerlingen te herkennen zijn.

Een andere manier voor leraren om beter te kunnen reflecteren op hun relatie met leerlingen is het Leerkracht Relatie Interview. Dat interview wordt ingezet bij diagnostiek en consultatieve leerlingbegeleiding gericht op verbetering van problematische onderwijsleersituaties met jonge kinderen. De docent vertelt zijn verhaal over klassensituaties en emoties betreffende een specifieke leerling. Uit dit interview komt een relatieprofiel naar voren, waarin het verhaal van de docent is weergegeven in eigen sterke punten en ontwikkelpunten. Dit profiel is het startpunt voor een diepere reflectie over de relatie tussen docent en leerling.

Het is aannemelijk dat een dergelijke interviewtechniek ook te gebruiken is bij begeleide reflectie door docenten op hun pedagogische relaties met wat oudere leerlingen.

Opgesteld door: Niek van den Berg en Christa Teurlings (kennismakelaars Kennisrotonde)
Vraagsteller: docent voortgezet onderwijs
Geraadpleegde experts: Judith Holland-Van Bruggen (Windesheim en promovenda bij de EUR) en Carlos van Kan (HAN)

Vraag

Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?

Kort antwoord

Een goede (pedagogische) docent-leerling-relatie is belangrijk voor leerlingen en docenten en kan een positieve invloed hebben op de motivatie, het gedrag en de leerprestaties van de leerlingen.

Echter, omdat in de docent-leerling-relatie veel complexe factoren een rol spelen, is er niet één manier van handelen aan te duiden, die in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen leidt tot een goede relatie en gewenste effecten. Wel kunnen we stellen dat het belangrijk is dat docenten zich bewust zijn/worden van hun (pedagogisch) handelen en van het effect van hun handelen op het gedrag van leerlingen, dat docenten signalen benutten om tot een professioneel oordeel te komen over de docent-leerling relatie, en dat docenten op basis van dit professioneel oordeel hun pedagogisch handelen aanpassen en erop blijven reflecteren.

Uit onderzoek komt een aantal methodieken en instrumenten naar voren die docenten kunnen ondersteunen om op bovenstaande wijze hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Effectief gebleken zijn begeleide video-analyse en synchroon coachen. Daarnaast lijken ook bepaalde interviewmethodieken en vragenlijsten bij te dragen aan het reflecteren op de docent-leerling-relatie, wat kansen biedt om docenten aanzetten te geven om hun gedragsrepertoire te versterken.

Toelichting antwoord

In dit antwoord richten we ons op díe pedagogische activiteiten, die belangrijke voorwaarden zijn voor het leren van de leerlingen (vergelijk Veugelers & Schuitema, 2010). We gaan eerst in op de relatie tussen een goede docent-leerling-relatie en het leren van leerlingen (het rechterdeel in het navolgende schema). Daarna gaan we in op methodieken en instrumenten die docenten kunnen ondersteunen om hun bekwaamheid in het vormgeven van de pedagogische relatie te ontwikkelen (het linkerdeel in het schema).

Methodieken en instrumenten voor docenten ter versterking van de (pedagogische) relatie

-

Kwaliteit docent- leerling-relatie

-

Effecten bij leerlingen (o.a. gevoel van veiligheid, motivatie, leereffecten)

Een goede docent-leerling-relatie

Een goede relatie tussen docenten en leerlingen levert winst op voor zowel leerlingen als docenten (Roorda e.a., 2014). Voor docenten levert het een prettiger werkklimaat en werktevredenheid op. Ook versterkt het bij leerlingen een gevoel van veiligheid en betrokkenheid bij en motivatie voor het leren (zie bijvoorbeeld Opdenakker e.a., 2012). Hierdoor gaan leerlingen meer tijd aan het leren besteden (Wubbels, 2014). Dat kan vervolgens weer een positieve invloed hebben op de leeropbrengsten.

Het verband tussen een goede docent-leerling-relatie en de motivatie van leerlingen kan overigens ook andersom werken: wanneer leerlingen gemotiveerd zijn, versterkt dat de relatie tussen docenten en leerlingen. Deze wederzijdse (bilaterale) beïnvloeding (zie bijvoorbeeld Roorda e.a. 2014; Wubbels, 2014) kan betrekking hebben op de relatie tussen docent en één leerling en op de relatie met een hele klas leerlingen.

Perspectieven op de docent-leerling-relatie

In de (onderzoeks)literatuur zijn diverse perspectieven op de docent-leerling-relatie herkenbaar. Twee perspectieven die veel aan de orde zijn, richten zich op de hechting, veiligheid en verbinding en op de interpersoonlijke actie-reactie-effecten:(1)
Onderzoekers die met name kijken vanuit het eerstgenoemde perspectief benadrukken dat een gevoel van hechting, veiligheid en verbinding belangrijke psychologische basisvoorwaarden zijn voor het leren (zie bijvoorbeeld Deci & Ryan, 2000, Korthagen e.a., 2014; Stevens, 2002).

Om deze basisvoorwaarden te realiseren is het belangrijk dat docenten leerlingen 'zien', hun signalen opvangen, deze juist interpreteren en daarnaar handelen.

Het als tweede genoemde perspectief richt zich op de wederzijdse actie-reactie-effecten in de interpersoonlijke relatie tussen leerling en docent (zie bijvoorbeeld Roorda e.a., 2014). In dit perspectief wordt benadrukt dat het (verbale en non-verbale) gedrag van de één van invloed is op dat van de ander en andersom. Die invloed loopt vooral via de percepties van elkaars gedrag. Bijvoorbeeld een bepaalde blik van de docent die leerlingen als streng ervaren, en die door die interpretatie het gedrag van de leerlingen beïnvloedt.

Ook docenten interpreteren. Bijvoorbeeld leerlingen die hun laptop dichtklappen; is dat omdat ze hard hebben gewerkt en klaar zijn met hun opdracht, of omdat ze dingen aan het doen waren die de docent niet mag zien omdat ze niets met de les te maken hadden? Je interpretatie maakt uit of je bijvoorbeeld leerlingen prijst, hen een volgende opdracht geeft, of doorvraagt naar hun voortgang.
De percepties van leerling en docent hebben in dit interpersoonlijk perspectief dus een belangrijke invloed op de interacties die ontstaan. Deze percepties worden gekleurd door persoonlijke opvattingen, misconcepties en overtuigingen (zie bijvoorbeeld Wubbels, 2014).

1) Overigens pleit Wubbels (2014) voor een sterkere integratie tussen de diverse theoretische benaderingen. Zo'n integratie biedt naar verwachting een dieper inzicht in de kwaliteit van die relatie en in mogelijkheden om via die kwaliteit het leren van de leerlingen te verbeteren.

We weten nu wel waarom een goede docent-leerling-relatie van belang is, maar wat is een goede relatie nu eigenlijk? En vooral, wat doet een docent om die te realiseren en onderhouden? Bakx & Rohaan (2016) noemen die kwaliteit van een docent (bij hen: leerkracht primair onderwijs) pedagogische sensitiviteit: "(...) wanneer je precies en alert het gedrag van een leerling waarneemt, dit gedrag op juiste wijze (empathisch) interpreteert en er vervolgens op een juiste manier, ook in de ogen van de leerling, op reageert (Van Manen, 2014). Hierdoor zorg je voor een goede leerkracht-leerling relatie, voornamelijk omdat leerlingen zich beter begrepen voelen (Bakx, 2015)."

Hierbij kunnen docenten gebruikmaken van onder meer passende verbale en non-verbale communicatie en procesgerichte feedback (zie bijvoorbeeld Bakx, 2015; Slooter, 2016). Echter, wat in een concrete situatie 'precies en alert', 'juist interpreteren', 'juist reageren' en 'passende communicatie' is, is niet een op een te zeggen. Er is niet één handelingsalternatief, dat in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen bijdraagt aan een goede relatie tussen docent en leerlingen. Het hangt van de context, van het moment en van de leerlingen af of een bepaalde manier van pedagogisch handelen tot de beoogde effecten leidt.

Het vermogen om in verschillende contexten goede keuzes te maken die bijdragen aan het leren van leerlingen is een essentiële kwaliteit van docenten. Wat 'goed' is, wordt mede bepaald door waarden van docenten over goed en fout (Van Kan, Ponte & Verloop, 2013). In het navolgende gaan we in om methodieken en instrumenten die docenten kunnen helpen om zich op dit vlak te ontwikkelen.

Werken aan de pedagogische relatie

De pedagogische relatie luistert dus nauw en docenten moeten de bekwaamheid hiertoe ontwikkelen en onderhouden. Daarvoor is belangrijk dat ze voortdurend vanuit een onderzoekende en reflectieve houding nagaan of hun (pedagogisch) handelen bijdraagt aan een goede docent-leerling-relatie en daarmee ook aan het leren (J. Holland-Van Bruggen, persoonlijke communicatie, 26 maart 2018; zie ook Onstenk, 2011; Marzano, 2011; Diemel & Van Eijk, 2014). Meer concreet betekent dit dat docenten:

Zich bewust zijn/worden van hun eigen pedagogisch handelen, van het handelen van de leerling(en) en van wat er in concrete onderwijssituaties met zichzelf en met de leerling gebeurt.

Deze signalen vervolgens benutten om te komen tot een beeld van hoe zij in de ogen van de leerlingen overkomen, en dit beeld vervolgens checken (bijvoorbeeld met het Leerkracht-Relatie-Interview; Pianta, 1999; Koomen & Lont, 2004)

Ook leerzame interactiemomenten tussen docent en leerling signaleren (bijvoorbeeld zogenoemde 'bumpy moments', Van Kan e.a., 2012).

Op basis van genoemde signalen komen tot een professioneel oordeel over de situatie (vergelijk Van Kan e.a., 2012), en van de wijze waarop de docent-leerling relatie vorm krijgt.

Op basis van dit professionele oordeel hun pedagogisch handelen aanpassen, ten einde de (in die context) gewenste effecten te bereiken.

Uit onderzoek komen diverse methodieken en instrumenten naar voren die docenten kunnen helpen om met een onderzoekende en reflectieve houding hun pedagogische bekwaamheid en de pedagogische relatie met leerlingen te onderhouden en versterken.

Begeleide video-analyse en synchroon coachen

Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje zijn effectief gebleken manieren om onder meer de pedagogische relatie met leerlingen te verbeteren. Video- analyse is een steeds meer gebruikte tool bij de opleiding van docenten. Het kan gaan om het zelf analyseren van filmopnames van eigen gedrag in de klas en om additionele begeleide reflectie. Vooral deze tweede vorm heeft meer duurzame effecten op reflectievermogen en op het gedrag in de klas (Nagro e.a., 2017).

Door synchroon coachen ofwel coachen met een oortje krijgt docenten (in opleiding) korte instructies, die ze meteen kunnen toepassen. Synchroon coachen is relatief eenvoudig toe te passen bij de eerste paar praktijklessen van beginnende docenten (in- opleiding), omdat het te ontwikkelen gedrag dan nog relatief weinig complex is en met steekwoorden kan worden aangestuurd.

Het meeste effect is te verwachten op het gebied van onder meer klassenmanagement, didactiek en pedagogische relatie met leerlingen. Deze gebieden zijn te verdelen in een aantal basisgedragingen die via vooraf met de docent in opleiding getrainde trefwoorden kunnen worden ingefluisterd (Coninx, 2014; Coninx e.a., 2011, 2013). Mede op basis van promotieonderzoek van Voerman (2014) naar didactisch coachen en manieren om daarin te professionaliseren, en lopend promotieonderzoek naar een leerkrachtgerichte coachingsinterventie (Multi-Method Coaching, Key2Teach), van Judith Holland-Van Bruggen, is aannemelijk dat ook ervaren docenten baat kunnen hebben bij begeleide video-analyse en coachen met een oortje.

Cruciaal is daarbij dat docenten zich bewust zijn van het belang om het eigen gedrag aan te passen, hetgeen weer verwijst naar de eerdergenoemde reflectieve houding. Ook cruciaal voor een waardevolle reflectie is dat de coach geschoold is (J. Holland-Van Bruggen, persoonlijke communicatie, 26 maart 2018).

Bumpy moments

Ook het repertory interview (populair de 'bumpy moments' methode genoemd) is een mogelijkheid om het reflecteren op het eigen handelen systematisch aan te pakken. Er is echter nog geen onderzoek gedaan of die reflectie daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de pedagogische relatie.

Het repertory interview nodigt docenten uit om op een systematisch wijze na te denken over de pedagogische waarden die ten grondslag liggen aan hun dagelijkse interacties met hun leerlingen en die van invloed zijn op hun oordeel en keuzes (Carlos van Kan, persoonlijke communicatie, 24 april 2018, zie ook Van Kan, Ponte, & Verloop, 2013).

Een bumpy moment betreft "een interactiemoment in de dagelijkse onderwijspraktijk waarin docenten, volgens eigen inzicht, legitiem gehandeld hebben en waarin zij achteraf een legitiem handelingsalternatief kunnen aanwijzen" (Van Kan e.a., 2012, 9). In genoemd onderzoek benoemden docenten aan de hand van filmopnames van hun eigen les dergelijke bumpy moments waarop ze een belangrijke afweging maken over het gedrag dat ze kiezen. Die bumpy moments worden vervolgens in 'storyboards' uitgetekend, als basis voor verdiepende interviews.

Deze methodiek is primair een wetenschappelijke onderzoeksmethode waarbij de interviewers professionele onderzoekers zijn. De methode helpt om je als docent te verdiepen in je eigen keuzes bij het lesgeven. Onderzoekers gebruiken de methode in lerarenteams (met name bij werkplekbegeleiders voor leraren in opleiding) en in mbo- contexten. Leraren onderzoeken dan met elkaar welke afwegingen er spelen in leraar- leerling interacties en welke waarden daarbij komen kijken (Carlos van Kan, persoonlijke communicatie, 24 april 2018).

Gezien de ervaringen met de inzet ervan tijdens professionaliserings-activiteiten zoals die van Kenniswerkplaats Rotterdams Talent kan het ook een basis zijn voor bijvoorbeeld (begeleide) intervisie door docenten. De effectiviteit hiervan in relatie tot het pedagogisch handelen en de relatie met leerlingen is echter nog niet onderzocht.

Roos van Leary

Ook met 'de roos van Leary' kan een docent meer inzicht opbouwen in patronen van actie-reactie met leerlingen (zie bijvoorbeeld Wubbels & Brekelmans, 2006). Leary concludeerde op basis van onderzoek dat er in de relatie tussen mensen patronen van gedragsbeïnvloeding te herkennen zijn, die samengebracht kunnen worden op twee assen (eigen belang vs. gezamenlijk belang en leidend vs. onderdanig) en in het verlengde daarvan vier rollen, te weten leidingnemend (rechtsboven), aanpassend (rechtonder), defensief (linksonder) en aanvallend (linksboven).

https://wij-leren.nl/userfiles/images/schema/roos-van-leary-8.jpg

Dit model is door Créton en Wubbels (1984; in Wubbels, 2014) gehanteerd om meer zicht te krijgen op de interpersoonlijke relaties tussen docenten en leerlingen in onderwijssituaties. Met dit model is een betrouwbare en valide vragenlijst ontwikkeld (Vragenlijst Interpersoonlijk Leraarsgedrag, VIL) die verder wordt gebruikt in onderzoek en ook in begeleidings- en coachingstrajecten voor docenten, met als doel dat docengten meer bewuste keuzes maken in hoe ze iets zeggen (Claessens e.a., 2014). Of reflectie aan de hand van de VIL daadwerkelijk bijdraagt aan de pedagogische relatie is voor zover we hebben kunnen nagaan, niet expliciet onderzocht.

Leerkracht-Relatie-Interview

Tot slot noemen we het Leerkracht Relatie Interview (RLI), ook een tool waarmee leraren (beter) kunnen reflecteren op hun relatie met een leerling (Pianta, 1999; Koomen & Lont, 2004; Spilt & Koomen, 2010). Het LRI kan ingezet worden bij diagnostiek en consultatieve leerlingbegeleiding die gericht is op de verbetering van problematische onderwijsleersituaties met jonge kinderen. Het LRI is een semi-gestructureerd interview waarbij de docent zijn verhaal vertelt over klassensituaties en emoties betreffende een specifieke leerling. Uit dit interview komt een uniek relatieprofiel naar voren, waarin het verhaal van de docent is weergegeven in sterke- en ontwikkelpunten van de docent.

Deze sterke- en ontwikkelpunten zijn onderverdeeld in vier pedagogische vaardigheden en drie soorten gevoelens ten aanzien van de leerling zoals sensitiviteit van gedragsregulering, perspectief nemen, veilige basis, effectief leiderschap, hulpeloosheid, boosheid (vijandigheid), vermijding/ontkenning van negatieve gevoelens en positief affect. Dit profiel kan het startpunt zijn voor een diepere reflectie ten aanzien van de docent-leerling-relatie. Het interview is relatief eenvoudig te gebruiken, maar vereist wel kennis van achterliggende theorieën en basiskennis van interviewtechnieken (Spilt & Koomen, 2010, p.13).

Er zijn beeldcoaches die geschoold zijn om dit instrument bij docenten af te nemen. Volgens promovendus Judith Holland Van Bruggen is aannemelijk (maar niet expliciet onderzocht) dat een dergelijke interviewtechniek ook te gebruiken is bij begeleide reflectie door docenten op hun pedagogische relaties met wat oudere leerlingen, en om die relatie te verbeteren (J. Holland-Van Bruggen, persoonlijke communicatie, 26 maart 2018).

Geraadpleegde bronnen

Bakx, A. (2015). De pedagogisch sensitieve leraar: werken aan brede opbrengsten. Bussum: Coutinho.

Bakx, A. & Rohaan, E. (2016). Pedagogisch sensitieve Leerkracht, JSW 9 mei 2016, 18- 21.

Claessens, L.C.A., Pennings, H.J.M., Van der Want, A.C., Brekelmans, M., Den Brok, P., & Van Tartwijk, J.W.F. (2014). De docent en het sociale klimaat in de klas: een exploratieve studie naar verschillende aspecten van docent-leerling relaties.

Pedagogische Studiën, 91(5), 302-317.

Coninx, N.S. (2014). Measuring effectiveness of synchronous coaching using bug-in-ear device of pre-service teachers (proefschrift). Eindhoven: TU Eindhoven.

Coninx, N., Kreijns, K. & Jochems, W. (2011). Een fluisterend oor. Het nut van synchroon coachen. Zoetermeer: Kennisnet.

Coninx, N., Kreijns, K. & Jochems, W. (2013). The use of keywords for delivering immediate performance feedback on teacher competence development. European Journal of Teacher Education, 36(2), 164-182.

Créton, H.A. & Wubbels, Th. (1984). Ordeproblemen bij beginnende leraren. Utrecht: WCC.

De Bruijckere, P. (2017). Klaskit. Tools voor topleraren. Tielt/Culemburg: Lannoo/Anderz.

Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological inquiry, 11(4), 227-268.

Diemel, M.C.H.L. & Van Eijk, D.H. (2014). Achtergronden en beschrijving van interventies binnen RAAK Pro Sense. z.u.: z.p.

Koomen, H. M., & Lont, T. A. (2004). Teacher relationship interview qualitative coding manual. Ongepubliceerde Nederlandse vertaling. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Korthagen, F., Attema-Noordewier, S., & Zwart, R. (2014). Het contact tussen leraar en leerling: verkenning van een basisbegrip. Tijdschrift voor lerarenopleiders, 35(3) 73-84.

Marzano, R.J. (2011). Pedagogisch handelen en klassenmanagement. Rotterdam: Bazalt Educatieve Uitgaven.

McCaughtry, N. (2004). The emotional dimensions of a teacher's pedagogical content knowledge: Influences on content, curriculum, and pedagogy. Journal of Teaching in Physical Education, 23(1), 30-47.

McCaughtry, N. (2005). Elaborating pedagogical content knowledge: What it means to know students and think about teaching. Teachers and teaching, 11(4), 379-395. Verkregen van https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13450600500137158

Nagro, S.A., deBettencourt, L.U., Rosenberg, M.S., Carran, D.T., & Weiss, M.P. (2017). The Effects of Guided Video Analysis on Teacher Candidates' Reflective Ability and Instructional Skills. Teacher Education and Special Education, 40(1), 7-25.

Onstenk, J. (2011). Pedagogiek in de onderwijspraktijk. Een geïntegreerde aanpak. Bussum: Coutinho.

Opdenakker, M.-C., Maulana, R., & Den Brok, P. (2012). Teacher-student interpersonal relationships and academic motivation within one school year. School effectiveness & School Improvement, 23(1), 95-119.

Pianta, R.C. (1999). Assessing child-teacher relationships. In Pianta, R.C. (1999). Enhancing relationships between children and teachers. (pp. 85-104). Washington, DC, US: American Psychological Association.

Roorda, D.L., Koomen, H.M.Y., Spilt, J.L., & Oort, F.J. (2014). De invloed van affectieve leraar-leerlingrelaties op het schools leren van leerlingen. Verschillen tussen basis- en voortgezet onderwijs. Pedagogische Studiën, 2014(91), 97-112.

Slooter, M. (2018). De zes rollen van de leraar. Huizen: Pica.

Spilt, J.L. & Koomen, H.M.Y. (2010). Het Leerkracht Relatie Interview. Kind en adolescent 31(2), 58-70.

Stevens, L.M. (2002). Zin in leren. Antwerpen/Apeldoorn: Garant.

Stevens, L. (2017). Pedagogisch Tact. Op het goede moment het juiste doen, ook in de ogen van de leerling. Antwerpen/Apeldoorn: Garant.

Tamse, M., Van Gool, J., & Bakx, A. (2014). De leerkracht als pedagogische professional voor het voetlicht. Zorg Primair, 8(14), 17-21.

Van Kan, C., Brouwer, P. & Zitter, I. (2012). 'Bumpy moments' in de dagelijkse onderwijspraktijk. Een verkenning in het speciaal onderwijs, primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. 's-Hertogenbosch/Utrecht; ecbo.

Van Kan, A.A., Ponte, P. & Verloop, N. (2013). How do teachers legitimize their classroom interactions in terms of educational values and ideals? Teachers and Teaching: Theory and Practice, 19(6), 610-633. DOI: 10.1080/13540602.2013.827452

Van Manen, M. (2014). Weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen. Pedagogische sensitiviteit in de omgang met kinderen. Driebergen: Nivoz.

Veugelers, W. & Schuitema, J. (2010). Grenzen aan de pedagogische taak van de docent. Een verdeling van taken binnen de school en tussen school, ouders, jeugdzorg en politie. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Voerman, L. (2014). Teacher feedback in the classroom. Analyzing and developing teachers' feedback behavior in secondary education (dissertation). Utrecht: Universiteit Utrecht.

Wubbels, T. (2014). Leraar-leerlingrelaties in de klas: toekomst voor onderzoek. Pedagogische Studiën, 2014(91), 352-363.

# data[].attributes.attachment_link.title
Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?

# data[].attributes.attachment_link.description
Geplaatst op 13 december 2018 Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geplaatst op 13 december 2018

Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.

Een goede relatie tussen docenten en leerlingen levert voor docenten een prettiger werkklimaat op en meer werktevredenheid. Bij leerlingen versterkt het een gevoel van veiligheid, en groeien de betrokkenheid en de motivatie. Ze besteden meer tijd aan het leren, wat een positieve invloed heeft op de leeropbrengsten. Het verband tussen een goede pedagogische relatie en de motivatie van leerlingen kan ook andersom werken. Wanneer leerlingen gemotiveerd zijn, versterkt dat hun relatie met de docent. Deze wederzijdse beïnvloeding kan zowel betrekking hebben op de relatie tussen docent en één leerling als met een hele klas.

Pedagogische relatie luistert nauw

Een goede verstandhouding met leerlingen valt of staat niet alleen met de vakkennis en vakdidactiek, maar ook met met de pedagogische kwaliteit van de docent. Wanneer hij precies en alert het gedrag van een leerling waarneemt, dit gedrag op juiste wijze interpreteert en er vervolgens op een juiste manier op reageert, zullen leerlingen zich begrepen voelen. Er is echter niet één manier van handelen die in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen leidt tot een goede relatie en gewenste effecten. Het hangt van de context af, van het moment en van de leerlingen of een bepaalde manier van pedagogisch handelen tot de beoogde effecten leidt.

Het vermogen om in verschillende contexten goede keuzes te maken die bijdragen aan het leren van leerlingen is een essentiële kwaliteit van docenten. De pedagogische relatie luistert dus nauw en docenten moeten deze bekwaamheid ontwikkelen en onderhouden.

Om die pedagogische relatie met leerlingen te verbeteren, kunnen docenten gebruik maken van begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje. Bij de opleiding van docenten gebeurt dat al steeds vaker. Docenten kunnen de opnames van hun gedrag in de klas zelf analyseren en bespreken met anderen. Door synchroon coachen, ofwel coachen met een oortje krijgen docenten (in opleiding) korte instructies die ze meteen kunnen toepassen. Het meeste effect is te verwachten bij klassenmanagement, didactiek en de omgang met leerlingen. Cruciaal is dat docenten zich bewust zijn van het belang van een reflectieve houding en het aanpassen van het eigen gedrag.

Ook het zogenoemde repertory interview is een mogelijkheid om het reflecteren op het eigen handelen te leren. Het nodigt docenten uit om op een systematisch wijze na te denken over de pedagogische waarden die ten grondslag liggen aan hun interacties met de leerlingen; waarden die van invloed zijn op hun oordeel en keuzes. Op basis van een opname van een interactiemoment in de klas (ook wel een 'bumpy moment' genoemd), worden achteraf handelingsalternatieven besproken. De methode helpt de docent zich te verdiepen in zijn keuzes bij het lesgeven.

Leraren onderzoeken zo met elkaar welke afwegingen er spelen in leraar-leerling interacties en welke waarden daarbij komen kijken. Of die reflectie daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de pedagogische relatie is echter niet onderzocht. Hetzelfde geldt voor het werken met de Roos van Leary, waarin patronen van gedragsbeïnvloeding tussen docent en leerlingen te herkennen zijn.

Een andere manier voor leraren om beter te kunnen reflecteren op hun relatie met leerlingen is het Leerkracht Relatie Interview. Dat interview wordt ingezet bij diagnostiek en consultatieve leerlingbegeleiding gericht op verbetering van problematische onderwijsleersituaties met jonge kinderen. De docent vertelt zijn verhaal over klassensituaties en emoties betreffende een specifieke leerling. Uit dit interview komt een relatieprofiel naar voren, waarin het verhaal van de docent is weergegeven in eigen sterke punten en ontwikkelpunten. Dit profiel is het startpunt voor een diepere reflectie over de relatie tussen docent en leerling.

Het is aannemelijk dat een dergelijke interviewtechniek ook te gebruiken is bij begeleide reflectie door docenten op hun pedagogische relaties met wat oudere leerlingen.

Opgesteld door: Niek van den Berg en Christa Teurlings (kennismakelaars Kennisrotonde)
Vraagsteller: docent voortgezet onderwijs
Geraadpleegde experts: Judith Holland-Van Bruggen (Windesheim en promovenda bij de EUR) en Carlos van Kan (HAN)

Vraag

Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?

Kort antwoord

Een goede (pedagogische) docent-leerling-relatie is belangrijk voor leerlingen en docenten en kan een positieve invloed hebben op de motivatie, het gedrag en de leerprestaties van de leerlingen.

Echter, omdat in de docent-leerling-relatie veel complexe factoren een rol spelen, is er niet één manier van handelen aan te duiden, die in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen leidt tot een goede relatie en gewenste effecten. Wel kunnen we stellen dat het belangrijk is dat docenten zich bewust zijn/worden van hun (pedagogisch) handelen en van het effect van hun handelen op het gedrag van leerlingen, dat docenten signalen benutten om tot een professioneel oordeel te komen over de docent-leerling relatie, en dat docenten op basis van dit professioneel oordeel hun pedagogisch handelen aanpassen en erop blijven reflecteren.

Uit onderzoek komt een aantal methodieken en instrumenten naar voren die docenten kunnen ondersteunen om op bovenstaande wijze hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Effectief gebleken zijn begeleide video-analyse en synchroon coachen. Daarnaast lijken ook bepaalde interviewmethodieken en vragenlijsten bij te dragen aan het reflecteren op de docent-leerling-relatie, wat kansen biedt om docenten aanzetten te geven om hun gedragsrepertoire te versterken.

Toelichting antwoord

In dit antwoord richten we ons op díe pedagogische activiteiten, die belangrijke voorwaarden zijn voor het leren van de leerlingen (vergelijk Veugelers & Schuitema, 2010). We gaan eerst in op de relatie tussen een goede docent-leerling-relatie en het leren van leerlingen (het rechterdeel in het navolgende schema). Daarna gaan we in op methodieken en instrumenten die docenten kunnen ondersteunen om hun bekwaamheid in het vormgeven van de pedagogische relatie te ontwikkelen (het linkerdeel in het schema).

Methodieken en instrumenten voor docenten ter versterking van de (pedagogische) relatie

-

Kwaliteit docent- leerling-relatie

-

Effecten bij leerlingen (o.a. gevoel van veiligheid, motivatie, leereffecten)

Een goede docent-leerling-relatie

Een goede relatie tussen docenten en leerlingen levert winst op voor zowel leerlingen als docenten (Roorda e.a., 2014). Voor docenten levert het een prettiger werkklimaat en werktevredenheid op. Ook versterkt het bij leerlingen een gevoel van veiligheid en betrokkenheid bij en motivatie voor het leren (zie bijvoorbeeld Opdenakker e.a., 2012). Hierdoor gaan leerlingen meer tijd aan het leren besteden (Wubbels, 2014). Dat kan vervolgens weer een positieve invloed hebben op de leeropbrengsten.

Het verband tussen een goede docent-leerling-relatie en de motivatie van leerlingen kan overigens ook andersom werken: wanneer leerlingen gemotiveerd zijn, versterkt dat de relatie tussen docenten en leerlingen. Deze wederzijdse (bilaterale) beïnvloeding (zie bijvoorbeeld Roorda e.a. 2014; Wubbels, 2014) kan betrekking hebben op de relatie tussen docent en één leerling en op de relatie met een hele klas leerlingen.

Perspectieven op de docent-leerling-relatie

In de (onderzoeks)literatuur zijn diverse perspectieven op de docent-leerling-relatie herkenbaar. Twee perspectieven die veel aan de orde zijn, richten zich op de hechting, veiligheid en verbinding en op de interpersoonlijke actie-reactie-effecten:(1)
Onderzoekers die met name kijken vanuit het eerstgenoemde perspectief benadrukken dat een gevoel van hechting, veiligheid en verbinding belangrijke psychologische basisvoorwaarden zijn voor het leren (zie bijvoorbeeld Deci & Ryan, 2000, Korthagen e.a., 2014; Stevens, 2002).

Om deze basisvoorwaarden te realiseren is het belangrijk dat docenten leerlingen 'zien', hun signalen opvangen, deze juist interpreteren en daarnaar handelen.

Het als tweede genoemde perspectief richt zich op de wederzijdse actie-reactie-effecten in de interpersoonlijke relatie tussen leerling en docent (zie bijvoorbeeld Roorda e.a., 2014). In dit perspectief wordt benadrukt dat het (verbale en non-verbale) gedrag van de één van invloed is op dat van de ander en andersom. Die invloed loopt vooral via de percepties van elkaars gedrag. Bijvoorbeeld een bepaalde blik van de docent die leerlingen als streng ervaren, en die door die interpretatie het gedrag van de leerlingen beïnvloedt.

Ook docenten interpreteren. Bijvoorbeeld leerlingen die hun laptop dichtklappen; is dat omdat ze hard hebben gewerkt en klaar zijn met hun opdracht, of omdat ze dingen aan het doen waren die de docent niet mag zien omdat ze niets met de les te maken hadden? Je interpretatie maakt uit of je bijvoorbeeld leerlingen prijst, hen een volgende opdracht geeft, of doorvraagt naar hun voortgang.
De percepties van leerling en docent hebben in dit interpersoonlijk perspectief dus een belangrijke invloed op de interacties die ontstaan. Deze percepties worden gekleurd door persoonlijke opvattingen, misconcepties en overtuigingen (zie bijvoorbeeld Wubbels, 2014).

1) Overigens pleit Wubbels (2014) voor een sterkere integratie tussen de diverse theoretische benaderingen. Zo'n integratie biedt naar verwachting een dieper inzicht in de kwaliteit van die relatie en in mogelijkheden om via die kwaliteit het leren van de leerlingen te verbeteren.

We weten nu wel waarom een goede docent-leerling-relatie van belang is, maar wat is een goede relatie nu eigenlijk? En vooral, wat doet een docent om die te realiseren en onderhouden? Bakx & Rohaan (2016) noemen die kwaliteit van een docent (bij hen: leerkracht primair onderwijs) pedagogische sensitiviteit: "(...) wanneer je precies en alert het gedrag van een leerling waarneemt, dit gedrag op juiste wijze (empathisch) interpreteert en er vervolgens op een juiste manier, ook in de ogen van de leerling, op reageert (Van Manen, 2014). Hierdoor zorg je voor een goede leerkracht-leerling relatie, voornamelijk omdat leerlingen zich beter begrepen voelen (Bakx, 2015)."

Hierbij kunnen docenten gebruikmaken van onder meer passende verbale en non-verbale communicatie en procesgerichte feedback (zie bijvoorbeeld Bakx, 2015; Slooter, 2016). Echter, wat in een concrete situatie 'precies en alert', 'juist interpreteren', 'juist reageren' en 'passende communicatie' is, is niet een op een te zeggen. Er is niet één handelingsalternatief, dat in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen bijdraagt aan een goede relatie tussen docent en leerlingen. Het hangt van de context, van het moment en van de leerlingen af of een bepaalde manier van pedagogisch handelen tot de beoogde effecten leidt.

Het vermogen om in verschillende contexten goede keuzes te maken die bijdragen aan het leren van leerlingen is een essentiële kwaliteit van docenten. Wat 'goed' is, wordt mede bepaald door waarden van docenten over goed en fout (Van Kan, Ponte & Verloop, 2013). In het navolgende gaan we in om methodieken en instrumenten die docenten kunnen helpen om zich op dit vlak te ontwikkelen.

Werken aan de pedagogische relatie

De pedagogische relatie luistert dus nauw en docenten moeten de bekwaamheid hiertoe ontwikkelen en onderhouden. Daarvoor is belangrijk dat ze voortdurend vanuit een onderzoekende en reflectieve houding nagaan of hun (pedagogisch) handelen bijdraagt aan een goede docent-leerling-relatie en daarmee ook aan het leren (J. Holland-Van Bruggen, persoonlijke communicatie, 26 maart 2018; zie ook Onstenk, 2011; Marzano, 2011; Diemel & Van Eijk, 2014). Meer concreet betekent dit dat docenten:

Zich bewust zijn/worden van hun eigen pedagogisch handelen, van het handelen van de leerling(en) en van wat er in concrete onderwijssituaties met zichzelf en met de leerling gebeurt.

Deze signalen vervolgens benutten om te komen tot een beeld van hoe zij in de ogen van de leerlingen overkomen, en dit beeld vervolgens checken (bijvoorbeeld met het Leerkracht-Relatie-Interview; Pianta, 1999; Koomen & Lont, 2004)

Ook leerzame interactiemomenten tussen docent en leerling signaleren (bijvoorbeeld zogenoemde 'bumpy moments', Van Kan e.a., 2012).

Op basis van genoemde signalen komen tot een professioneel oordeel over de situatie (vergelijk Van Kan e.a., 2012), en van de wijze waarop de docent-leerling relatie vorm krijgt.

Op basis van dit professionele oordeel hun pedagogisch handelen aanpassen, ten einde de (in die context) gewenste effecten te bereiken.

Uit onderzoek komen diverse methodieken en instrumenten naar voren die docenten kunnen helpen om met een onderzoekende en reflectieve houding hun pedagogische bekwaamheid en de pedagogische relatie met leerlingen te onderhouden en versterken.

Begeleide video-analyse en synchroon coachen

Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje zijn effectief gebleken manieren om onder meer de pedagogische relatie met leerlingen te verbeteren. Video- analyse is een steeds meer gebruikte tool bij de opleiding van docenten. Het kan gaan om het zelf analyseren van filmopnames van eigen gedrag in de klas en om additionele begeleide reflectie. Vooral deze tweede vorm heeft meer duurzame effecten op reflectievermogen en op het gedrag in de klas (Nagro e.a., 2017).

Door synchroon coachen ofwel coachen met een oortje krijgt docenten (in opleiding) korte instructies, die ze meteen kunnen toepassen. Synchroon coachen is relatief eenvoudig toe te passen bij de eerste paar praktijklessen van beginnende docenten (in- opleiding), omdat het te ontwikkelen gedrag dan nog relatief weinig complex is en met steekwoorden kan worden aangestuurd.

Het meeste effect is te verwachten op het gebied van onder meer klassenmanagement, didactiek en pedagogische relatie met leerlingen. Deze gebieden zijn te verdelen in een aantal basisgedragingen die via vooraf met de docent in opleiding getrainde trefwoorden kunnen worden ingefluisterd (Coninx, 2014; Coninx e.a., 2011, 2013). Mede op basis van promotieonderzoek van Voerman (2014) naar didactisch coachen en manieren om daarin te professionaliseren, en lopend promotieonderzoek naar een leerkrachtgerichte coachingsinterventie (Multi-Method Coaching, Key2Teach), van Judith Holland-Van Bruggen, is aannemelijk dat ook ervaren docenten baat kunnen hebben bij begeleide video-analyse en coachen met een oortje.

Cruciaal is daarbij dat docenten zich bewust zijn van het belang om het eigen gedrag aan te passen, hetgeen weer verwijst naar de eerdergenoemde reflectieve houding. Ook cruciaal voor een waardevolle reflectie is dat de coach geschoold is (J. Holland-Van Bruggen, persoonlijke communicatie, 26 maart 2018).

Bumpy moments

Ook het repertory interview (populair de 'bumpy moments' methode genoemd) is een mogelijkheid om het reflecteren op het eigen handelen systematisch aan te pakken. Er is echter nog geen onderzoek gedaan of die reflectie daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de pedagogische relatie.

Het repertory interview nodigt docenten uit om op een systematisch wijze na te denken over de pedagogische waarden die ten grondslag liggen aan hun dagelijkse interacties met hun leerlingen en die van invloed zijn op hun oordeel en keuzes (Carlos van Kan, persoonlijke communicatie, 24 april 2018, zie ook Van Kan, Ponte, & Verloop, 2013).

Een bumpy moment betreft "een interactiemoment in de dagelijkse onderwijspraktijk waarin docenten, volgens eigen inzicht, legitiem gehandeld hebben en waarin zij achteraf een legitiem handelingsalternatief kunnen aanwijzen" (Van Kan e.a., 2012, 9). In genoemd onderzoek benoemden docenten aan de hand van filmopnames van hun eigen les dergelijke bumpy moments waarop ze een belangrijke afweging maken over het gedrag dat ze kiezen. Die bumpy moments worden vervolgens in 'storyboards' uitgetekend, als basis voor verdiepende interviews.

Deze methodiek is primair een wetenschappelijke onderzoeksmethode waarbij de interviewers professionele onderzoekers zijn. De methode helpt om je als docent te verdiepen in je eigen keuzes bij het lesgeven. Onderzoekers gebruiken de methode in lerarenteams (met name bij werkplekbegeleiders voor leraren in opleiding) en in mbo- contexten. Leraren onderzoeken dan met elkaar welke afwegingen er spelen in leraar- leerling interacties en welke waarden daarbij komen kijken (Carlos van Kan, persoonlijke communicatie, 24 april 2018).

Gezien de ervaringen met de inzet ervan tijdens professionaliserings-activiteiten zoals die van Kenniswerkplaats Rotterdams Talent kan het ook een basis zijn voor bijvoorbeeld (begeleide) intervisie door docenten. De effectiviteit hiervan in relatie tot het pedagogisch handelen en de relatie met leerlingen is echter nog niet onderzocht.

Roos van Leary

Ook met 'de roos van Leary' kan een docent meer inzicht opbouwen in patronen van actie-reactie met leerlingen (zie bijvoorbeeld Wubbels & Brekelmans, 2006). Leary concludeerde op basis van onderzoek dat er in de relatie tussen mensen patronen van gedragsbeïnvloeding te herkennen zijn, die samengebracht kunnen worden op twee assen (eigen belang vs. gezamenlijk belang en leidend vs. onderdanig) en in het verlengde daarvan vier rollen, te weten leidingnemend (rechtsboven), aanpassend (rechtonder), defensief (linksonder) en aanvallend (linksboven).

https://wij-leren.nl/userfiles/images/schema/roos-van-leary-8.jpg

Dit model is door Créton en Wubbels (1984; in Wubbels, 2014) gehanteerd om meer zicht te krijgen op de interpersoonlijke relaties tussen docenten en leerlingen in onderwijssituaties. Met dit model is een betrouwbare en valide vragenlijst ontwikkeld (Vragenlijst Interpersoonlijk Leraarsgedrag, VIL) die verder wordt gebruikt in onderzoek en ook in begeleidings- en coachingstrajecten voor docenten, met als doel dat docengten meer bewuste keuzes maken in hoe ze iets zeggen (Claessens e.a., 2014). Of reflectie aan de hand van de VIL daadwerkelijk bijdraagt aan de pedagogische relatie is voor zover we hebben kunnen nagaan, niet expliciet onderzocht.

Leerkracht-Relatie-Interview

Tot slot noemen we het Leerkracht Relatie Interview (RLI), ook een tool waarmee leraren (beter) kunnen reflecteren op hun relatie met een leerling (Pianta, 1999; Koomen & Lont, 2004; Spilt & Koomen, 2010). Het LRI kan ingezet worden bij diagnostiek en consultatieve leerlingbegeleiding die gericht is op de verbetering van problematische onderwijsleersituaties met jonge kinderen. Het LRI is een semi-gestructureerd interview waarbij de docent zijn verhaal vertelt over klassensituaties en emoties betreffende een specifieke leerling. Uit dit interview komt een uniek relatieprofiel naar voren, waarin het verhaal van de docent is weergegeven in sterke- en ontwikkelpunten van de docent.

Deze sterke- en ontwikkelpunten zijn onderverdeeld in vier pedagogische vaardigheden en drie soorten gevoelens ten aanzien van de leerling zoals sensitiviteit van gedragsregulering, perspectief nemen, veilige basis, effectief leiderschap, hulpeloosheid, boosheid (vijandigheid), vermijding/ontkenning van negatieve gevoelens en positief affect. Dit profiel kan het startpunt zijn voor een diepere reflectie ten aanzien van de docent-leerling-relatie. Het interview is relatief eenvoudig te gebruiken, maar vereist wel kennis van achterliggende theorieën en basiskennis van interviewtechnieken (Spilt & Koomen, 2010, p.13).

Er zijn beeldcoaches die geschoold zijn om dit instrument bij docenten af te nemen. Volgens promovendus Judith Holland Van Bruggen is aannemelijk (maar niet expliciet onderzocht) dat een dergelijke interviewtechniek ook te gebruiken is bij begeleide reflectie door docenten op hun pedagogische relaties met wat oudere leerlingen, en om die relatie te verbeteren (J. Holland-Van Bruggen, persoonlijke communicatie, 26 maart 2018).

Geraadpleegde bronnen

Bakx, A. (2015). De pedagogisch sensitieve leraar: werken aan brede opbrengsten. Bussum: Coutinho.

Bakx, A. & Rohaan, E. (2016). Pedagogisch sensitieve Leerkracht, JSW 9 mei 2016, 18- 21.

Claessens, L.C.A., Pennings, H.J.M., Van der Want, A.C., Brekelmans, M., Den Brok, P., & Van Tartwijk, J.W.F. (2014). De docent en het sociale klimaat in de klas: een exploratieve studie naar verschillende aspecten van docent-leerling relaties.

Pedagogische Studiën, 91(5), 302-317.

Coninx, N.S. (2014). Measuring effectiveness of synchronous coaching using bug-in-ear device of pre-service teachers (proefschrift). Eindhoven: TU Eindhoven.

Coninx, N., Kreijns, K. & Jochems, W. (2011). Een fluisterend oor. Het nut van synchroon coachen. Zoetermeer: Kennisnet.

Coninx, N., Kreijns, K. & Jochems, W. (2013). The use of keywords for delivering immediate performance feedback on teacher competence development. European Journal of Teacher Education, 36(2), 164-182.

Créton, H.A. & Wubbels, Th. (1984). Ordeproblemen bij beginnende leraren. Utrecht: WCC.

De Bruijckere, P. (2017). Klaskit. Tools voor topleraren. Tielt/Culemburg: Lannoo/Anderz.

Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological inquiry, 11(4), 227-268.

Diemel, M.C.H.L. & Van Eijk, D.H. (2014). Achtergronden en beschrijving van interventies binnen RAAK Pro Sense. z.u.: z.p.

Koomen, H. M., & Lont, T. A. (2004). Teacher relationship interview qualitative coding manual. Ongepubliceerde Nederlandse vertaling. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Korthagen, F., Attema-Noordewier, S., & Zwart, R. (2014). Het contact tussen leraar en leerling: verkenning van een basisbegrip. Tijdschrift voor lerarenopleiders, 35(3) 73-84.

Marzano, R.J. (2011). Pedagogisch handelen en klassenmanagement. Rotterdam: Bazalt Educatieve Uitgaven.

McCaughtry, N. (2004). The emotional dimensions of a teacher's pedagogical content knowledge: Influences on content, curriculum, and pedagogy. Journal of Teaching in Physical Education, 23(1), 30-47.

McCaughtry, N. (2005). Elaborating pedagogical content knowledge: What it means to know students and think about teaching. Teachers and teaching, 11(4), 379-395. Verkregen van https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13450600500137158

Nagro, S.A., deBettencourt, L.U., Rosenberg, M.S., Carran, D.T., & Weiss, M.P. (2017). The Effects of Guided Video Analysis on Teacher Candidates' Reflective Ability and Instructional Skills. Teacher Education and Special Education, 40(1), 7-25.

Onstenk, J. (2011). Pedagogiek in de onderwijspraktijk. Een geïntegreerde aanpak. Bussum: Coutinho.

Opdenakker, M.-C., Maulana, R., & Den Brok, P. (2012). Teacher-student interpersonal relationships and academic motivation within one school year. School effectiveness & School Improvement, 23(1), 95-119.

Pianta, R.C. (1999). Assessing child-teacher relationships. In Pianta, R.C. (1999). Enhancing relationships between children and teachers. (pp. 85-104). Washington, DC, US: American Psychological Association.

Roorda, D.L., Koomen, H.M.Y., Spilt, J.L., & Oort, F.J. (2014). De invloed van affectieve leraar-leerlingrelaties op het schools leren van leerlingen. Verschillen tussen basis- en voortgezet onderwijs. Pedagogische Studiën, 2014(91), 97-112.

Slooter, M. (2018). De zes rollen van de leraar. Huizen: Pica.

Spilt, J.L. & Koomen, H.M.Y. (2010). Het Leerkracht Relatie Interview. Kind en adolescent 31(2), 58-70.

Stevens, L.M. (2002). Zin in leren. Antwerpen/Apeldoorn: Garant.

Stevens, L. (2017). Pedagogisch Tact. Op het goede moment het juiste doen, ook in de ogen van de leerling. Antwerpen/Apeldoorn: Garant.

Tamse, M., Van Gool, J., & Bakx, A. (2014). De leerkracht als pedagogische professional voor het voetlicht. Zorg Primair, 8(14), 17-21.

Van Kan, C., Brouwer, P. & Zitter, I. (2012). 'Bumpy moments' in de dagelijkse onderwijspraktijk. Een verkenning in het speciaal onderwijs, primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. 's-Hertogenbosch/Utrecht; ecbo.

Van Kan, A.A., Ponte, P. & Verloop, N. (2013). How do teachers legitimize their classroom interactions in terms of educational values and ideals? Teachers and Teaching: Theory and Practice, 19(6), 610-633. DOI: 10.1080/13540602.2013.827452

Van Manen, M. (2014). Weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen. Pedagogische sensitiviteit in de omgang met kinderen. Driebergen: Nivoz.

Veugelers, W. & Schuitema, J. (2010). Grenzen aan de pedagogische taak van de docent. Een verdeling van taken binnen de school en tussen school, ouders, jeugdzorg en politie. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Voerman, L. (2014). Teacher feedback in the classroom. Analyzing and developing teachers' feedback behavior in secondary education (dissertation). Utrecht: Universiteit Utrecht.

Wubbels, T. (2014). Leraar-leerlingrelaties in de klas: toekomst voor onderzoek. Pedagogische Studiën, 2014(91), 352-363.

# data[].attributes.attachment_link.title
Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?

# data[].attributes.attachment_link.description
Geplaatst op 13 december 2018 Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.

# data[].attributes.attachment_link.description
De kinderen in de klas van juf Kiet zijn nog maar pas in Nederland. Alles is nieuw en verwarrend. Onder de strenge, maar liefdevolle hand van juf Kiet leren de kinderen niet alleen lezen en schrijven, maar weer kind zijn. Een ode aan de juf die ieder kind verdient.

# data[].attributes.body
Dit werkproces koppelen wij omdat dit vooral te maken heeft met het volgen en stimuleren van een kind zijn ontwikkeling. Nu ontwikkelt het kind met een sterke band te hebben de sociaal-emotionele ontwikkeling. Deze volg je en stimuleer je, ook doe je verschillende leerzame activiteiten zoals de vertrouwensspellen zie "Activiteit"

# data[].attributes.body
Dit werkproces richt zich vooral het stimuleren en stimuleren van een kind zijn zelfredzaamheid. En sinds je een goede band met de kinderen opbouwt kan je ook zijn zelfredzaamheid en zelfvertrouwen stimuleren met verschillende activiteiten, en of info die je hem of haar geeft.

# data[].attributes.body
Vraag regelmatig hoe het met hen gaat, zowel op school als daarbuiten. Kleine dingen, zoals onthouden dat iemand een belangrijke wedstrijd of optreden had, laten zien dat je hen als persoon ziet.

# data[].attributes.body
Leerlingen waarderen duidelijkheid. Stel heldere regels en verwachtingen, maar leg ook uit waarom. Wees streng waar nodig, maar rechtvaardig en zonder rancune.

# data[].attributes.body
Een grapje op z’n tijd of een ontspannen moment kan veel spanning wegnemen. Het maakt jou menselijker en toegankelijker, waardoor leerlingen zich sneller openstellen.

# data[].attributes.body
Laat leerlingen meedenken of kleine taken oppakken (bijvoorbeeld klasvertegenwoordiger, materiaalbeheer). Dit vergroot hun betrokkenheid en laat zien dat je vertrouwen in hen hebt.

# data[].attributes.headline
Luister actief en neem hun mening serieus

# data[].attributes.subject
Luister actief en neem hun mening serieus

# data[].attributes.body
Als leerlingen voelen dat hun stem ertoe doet, groeit het respect. Vraag om feedback over lessen of werkwijzen en laat merken dat je hun input echt meeneemt.

# data[].attributes.body
Een doelgerichte aanpak betekent dat je concrete leerdoelen hebt die SMART zijn geformuleerd: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden. Een samenhangende aanpak houdt in dat deze doelen onderdeel zijn van een doorgaande leerlijn, met duidelijke tussenstappen richting een einddoel.

# data[].attributes.headline
Ingezet als onderwijsassistent, wat doet Dewy met de kinderen?

# data[].attributes.subject
Ingezet als onderwijsassistent, wat doet Dewy met de kinderen?

# data[].attributes.body
Dewy neemt ons in deze video mee wat zij doet op een dag en op wat voor manier zij dat doet. Dewy legt hier ook uit dat ze de wederzijdse waardering fijn vind.

# data[].attributes.attachment_link.title
Een dag in het leven van een onderwijsassistent bij MOVARE: Dewy Koster

# data[].attributes.body
Na de vakantie is iedere leerling natuurlijk nieuwsgierig wat iedereen allemaal gedaan heeft en waar ze naartoe zijn gegaan. Hier kan het dan erg leuk zijn als je hier een activiteit van maakt!

De activiteit die wij verzonnen hebben gaat als volgt: Geef ieder leerling een klein blaadje en laat ze een aantal dingen opschijven over wat ze in hun vakantie gedaan hebben. Hierna leveren de leerlingen hun blaadje terug in bij de docent en kan de docent de blaadjes of uitwisselen aan de leerlingen zodat de leerlingen bij het blaadje wat ze gekregen hebben kunnen raden van wie die zou kunnen zijn, of de blaadjes klassikaal bespreken. Door deze activiteit uit te voeren stimuleer je de leerlingen om te gaan vragen naar elkaars vakantie, waardoor je hun een band laat opbouwen. Ook kan je hier zelf een goede band door opbouwen zodat je weer wat hun hebben gedaan en hier zelf ook op kan inspelen en vragen over kunt stellen of over kunt praten. Leuk is dan ook dat je zelf meedoet met deze activiteit.

# data[].attributes.body
In deze vidoe legt Quentin Lee uit dat hij zijn ervaring met een docent die hij vroeger had zo veel undruk op hem gemaakt heeft dat die er nu nog over denkt. Hij verteld dat omdat hij zon goeie band had met deze docent, dat hij hem echt als een vertrouwenspersoon ziet.

# data[].attributes.attachment_link.title
Impact students by investing in relationships | Quentin Lee

# data[].attributes.body
In dit Artikel lees je over hoe je een goede pedagogische band met je leerlingen opbouwt, en de voorwaarden die daar aan vast zitten. Je leest hier ook wat voor kleine acties jij kan uitvoeren om de band met je leerlingen te versterken. En ook als contact met een leerling lastig is wat je dan moet doen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Sterke basis in en rond school

2. Hoe zorg ik als leraar voor een goede pedagogische relatie met leerlingen?

Een goede relatie met de leraar is het fundament waarop kinderen kunnen leren, groeien en zichzelf durven zijn. Hoe bouw je als leraar aan een goede pedagogische relatie met alle leerlingen? En wat kun je doen als contact met een leerling lastig is?

Vaardigheden en voorwaarden voor een goede pedagogische relatie

Een goede pedagogische relatie betekent dat je als leraar oprechte aandacht en erkenning hebt voor de leerling en diens ontwikkelbehoeften. Dit vraagt het hele schooljaar tijd en aandacht. Voor een goede pedagogische relatie zijn een aantal vaardigheden en voorwaarden van belang:

Zorg dat je beschikbaar en benaderbaar bent voor leerlingen, ook als het moeilijk is om de relatie met de leerling op te bouwen. Bijvoorbeeld als een kind je ontwijkt of niet luistert. Of als jij je aan het gedrag van kinderen ergert. Geef de leerlingen het gevoel dat ze bij jou terecht kunnen.

Loop rond in de klas, tijdens de pauzes of bij de start van de dag, zodat kinderen je kunnen vertellen wat ze bezighoudt. Zorg ook regelmatig voor een-op-eenmomenten. Ga zorgvuldig om met wat leerlingen aan je vertellen, en wees helder over wat ze van jou kunnen verwachten. Bijvoorbeeld als het gaat om de veiligheid van de leerlingen.

In een goed pedagogisch klimaat voelen leerlingen veiligheid en rust. Zorg daarom voor een sfeer waarin fouten gemaakt mogen worden, en kinderen elkaar kunnen steunen en helpen. Zorg voor heldere regels en routines in de klas en wees voorspelbaar en betrouwbaar. Blijf bijvoorbeeld bewust in de buurt en beschikbaar op spannende momenten, zoals een viering, toets of uitje. Zo ervaren leerlingen jouw steun en veiligheid.
Bijdragen aan een positief pedagogisch klimaat in de klas

Wat kan ik doen als contact met een leerling lastig is?

Er is geen standaard aanpak voor een goede band met alle leerlingen. Elke situatie, leerling en leraar is anders. Je hebt een overvolle klas, zit niet lekker in je vel of de leerling zit in een stressvolle thuissituatie. Dit kan allemaal invloed hebben op jouw relatie met de leerlingen. Met veel leerlingen gaat het opbouwen vanzelf. Maar er zijn ook leerlingen waarbij het minder soepel gaat. Je ervaart geen klik, ze laten gedrag zien waarmee je moeite hebt, of niks lijkt te lukken in het contact.

Met hun gedrag laten kinderen vaak zien wat ze voelen of nodig hebben. Het kan helpen om het gedrag van kinderen zo objectief mogelijk te bekijken. Onderzoek eerst wat leerlingen aangeven met het gedrag en wat dit bij jezelf oproept. Zij willen jou iets vertellen, maar kunnen niet altijd de juiste woorden vinden. Als een kind onzeker of overprikkeld is of juist gesprekken vermijdt, kan dit betekenen dat het meer gezien of gewaardeerd wil worden door jou. Als je dit merkt en niet weet wat je moet doen, kan dit onzeker maken. Zoek steun bij collega's, reflecteer op je handelen en zet bewust jouw pedagogische vaardigheden in om de relatie met de leerling te versterken. Begin klein en gun jezelf en de leerling de tijd.

Kleine acties maken het verschil

Je kunt als leraar verschillende kleine dingen doen om de band met leerlingen te versterken:

1. Verzin een uniek welkomstgebaar voor elke leerling, zoals een speciale high five

2. Deel een grappig of bijzonder verhaal over jezelf

3. Maak oogcontact

4. Geef een compliment

5. Vraag kinderen naar hun belevenissen na schooltijd

6. Dans samen op een liedje waar de kinderen van houden

7. Vertel het tegen de kinderen als jij iets lastig vindt

8. Vraag kinderen wat zij van je nodig hebben bij het oplossen van een conflict

9. Maak een pot met briefjes, waar kinderen vragen voor jou in kunnen doen

10. Vraag kinderen wat hun wensen en dromen zijn

11. Verwerk verhalen van kinderen in de lessen, bijvoorbeeld in een dicteezin

Leidraad Leerkracht-leerlingrelaties in het primair onderwijs (Onderwijskennis.nl)Leerkracht Leerling Relatie Vragenlijst (LLRV)Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken? (Kennisrotonde.nl)

Bastiaansen, L. (2022). 'Aandachtige betrokkenheid als pedagogische grondhouding. Een onderzoek naar de pedagogische betekenis van aandachtige betrokkenheid in onderwijs'. Garant.

Bakx, A. (2015). 'De pedagogisch sensitieve leraar: werken aan brede opbrengsten'. Coutinho.

Bretherton, I. (1992). 'The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth.' In: Developmental Psychology, jaargang 28, nummer 5, p. 759.

Den Brok, P., J. van Tartwijk en T. Mainhard (2023). Effective Interpersonal Relationships: On the Association Between Teacher Agency and Communion with Student Outcomes. In: Maulana, R., M. Helms-Lorenz, R.M. Klassen (eds) 'Effective Teaching Around the World'. Springer, Cham.

Bureau, J. S., J.L. Howard, J. L., J. X. Y. Chong, en F. Guay (2022). Pathways to student motivation: A meta-analysis of antecedents of autonomous and controlled motivations. In: Review of Educational Research, jaargang 92, nummer 1, p. 46-72.

Howard, J. L., Slemp, G. R. en X. Wang (2024). Need support and need thwarting: A meta-analysis of autonomy, competence, and relatedness supportive and thwarting behaviors in student populations. In: Personality and Social Psychology Bulletin, p. 1-22.

Van Manen, M. (2014). 'Weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen. Pedagogische sensitiviteit in de omgang met kinderen.' Nivoz.

Mainhard, T., D.L. Roorda, C. Krijgsman, M.M.H.G Hendrikx, Z. Albon, S. Rijksen en A. Verheij (2025). Leidraad leerkracht-leerlingrelaties in het primair onderwijs.NRO.

Quin, D. (2017). Longitudinal and contextual associations between teacher-student relationships and student engagement. In: Review of Educational Research, jaargang 87, nummer 2, p. 345-387.

Roorda, D. L., S. Jak, M. Zee, F.J. Oort en H. M. Y. Koomen (2017). Affective teacher-student relationships and students' engagement and achievement: A meta-analytic update and test of the mediating role of engagement. In: School Psychology Review, jaargang 46, nummer 3, p. 239-261.

Van Kan, A.A., P. Ponte en N. Verloop (2013). 'How do teachers legitimize their classroom interactions in terms of educational values and ideals?' In: Teachers and Teaching: Theory and Practice, jaargang 19, nummer 6, p. 610-633.

Wubbels, T. (2014). 'Leraar-leerlingrelaties in de klas: toekomst voor onderzoek.' In: Pedagogische Studiën, jaargang 2014, nummer 91, p. 352-363.

Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken (Kennisrotonde.nl)

Bouw een positieve relatie op met elk kind (Nro.nl)

Werken aan een veilig pedagogisch klimaat in de klas

Werken aan een veilig pedagogisch klimaat in de klas

Als leraar heb je een belangrijke rol in het scheppen en versterken van een veilig pedagogisch klimaat in de klas. Hoe doe je dat?

Werken aan een veilig pedagogisch klimaat in de klas

Samen met collega's werken aan een positief en veilig schoolklimaat

Samen met collega's werken aan een positief en veilig schoolklimaat

Voor een positief en veilig pedagogisch klimaat waarin iedereen op school kan gedijen, heb je een fijn en stevig schoolteam nodig. Wat betekent dat in de praktijk?

Samen met collega's werken aan een positief en veilig schoolklimaat

Hoe kun je als leerkracht kansengelijkheid bevorderen in de klas?

Hoe kun je als leerkracht kansengelijkheid bevorderen in de klas?

Leerlingen met dezelfde capaciteiten krijgen niet altijd dezelfde kansen. Wat kun je als leerkracht doen om deze ongelijkheid te doorbreken?

Hoe kun je als leerkracht kansengelijkheid bevorderen in de klas?

De klassenvergadering: laagdrempelige leerlingparticipatie

De klassenvergadering: laagdrempelige leerlingparticipatie

Een laagdrempelige vorm van leerlingparticipatie is de klassenvergadering. Wat zijn de voordelen van een klassenvergadering?

De klassenvergadering: laagdrempelige leerlingparticipatie

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe zorg ik als leraar voor een goede pedagogische relatie met leerlingen?

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe bouw je als leraar aan een goede pedagogische relatie met alle leerlingen? En wat kun je doen als contact met een leerling lastig is?

# data[].attributes.body
Dit artikel gaat over een kinderopvang maar geeft duidelijk weer waarom het belangrijk is om een proffessionele relatie te hebben met leerlingen!

# data[].attributes.attachment_link.description
Het lukt professionals vaak goed om met de meeste kinderen een positieve, warme band op te bouwen. Maar met sommige kinderen gaat dat moeizamer of lukt het helemaal niet. Uit onderzoek in voornamelijk de schoolcontext blijkt dat de emotionele band (relatie) die professionals opbouwen met individuele kinderen essentieel is voor de ontwikkeling van kinderen. Ook blijkt dat er veel variatie is in de relaties die professionals opbouwen met de verschillende kinderen in hun groep. Op basis van theorie, onderzoek en onze eigen ervaringen hebben we een werkdefinitie geformuleerd voor wat wij verstaan onder (gezonde) professional-kindrelaties:

# data[].attributes.body
Wij hebben B1-K1-W1 niet zonder reden gekoppeld. Bij B1-K1-W1 gaat het vooral om veiligheid, en daarmee ook dus emotionele veiligheid. Een stukje van het werkproces is het stimuleren van positief gedrag, het stimuleren en uitbeelden van positief gedrag zorgt ook voor een betere band. Hoe doe je dit? Je kan positief gedrag stimuleren doormiddel van zelf het goede voorbeeld te tonen, en als de leerlingen iets goed doen het te becomplimenteren. Ook is er een stukje orde in aanbod in B1-K1-W1. Als jij als proffessioneel mederwerker orde handhaaft en reageert op ongewenst gedrag, dan zorg je ook voor een veiligere sfeer. Dit zorgt ervoor dat je op een veiligere manier een band krijgt met je leerling, omdat je leerling opener durft te zijn en zich meer durft te ontwikkelen.

# data[].attributes.headline
Volgt en stimuleert de ontwikkeling en leren van het kind

# data[].attributes.subject
Volgt en stimuleert de ontwikkeling en leren van het kind

# data[].attributes.body
Kinderen ontwikkelen zich stap voor stap op verschillende gebieden, zoals taal, denken, bewegen en omgaan met anderen. Elk kind doet dat op zijn eigen tempo. Door goed te kijken en te luisteren, kan een begeleider zien wat een kind al kan en waar het nog hulp bij nodig heeft.

Stimuleren betekent dat je het kind activiteiten en materialen aanbiedt die passen bij wat het kind nu leert, maar die ook net een beetje uitdaging geven. Zo leert het kind steeds nieuwe dingen. Belangrijk hierbij is om positieve aandacht te geven, zodat het kind zelfvertrouwen opbouwt en plezier houdt in leren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Interactie met kinderen - Pedagogisch beleid

# data[].attributes.headline
Geeft uitleg, doet voor en laat leerlingen/studenten oefenen

# data[].attributes.subject
Geeft uitleg, doet voor en laat leerlingen/studenten oefenen

# data[].attributes.body
Het is ook belangrijk om niet de studentenrol van je leerling over te nemen natuurlijk. Het is belangrijk dat er alsnog een duidelijke rollenverdeling tussen jullie is, hij of zij is de leerling en niet de docent. Zorg er dus ook voor dat je band proffessioneel blijft en niet vriendschappelijk wordt. Geef uitleg over een bepaald onderwerp, maar laat als de leerling het nog niet goed begrijpt het hem ook is zelf proberen en spring niet meteen in.

# data[].attributes.headline
Inventariseert behoeften en wensen van het kind

# data[].attributes.subject
Inventariseert behoeften en wensen van het kind

# data[].attributes.body
Doordat je rekening houdt met je leerlingen en met wat zij graag willen, maak je ook een sterkere band. Een goede relatie is namelijk geven en nemen. Door kinderen actief te betrekken en te vragen naar hun wensen en ideeën, voelen zij zich gehoord en serieus genomen. Dit vergroot niet alleen hun motivatie, maar ook hun gevoel van veiligheid en vertrouwen. Bovendien krijg je als begeleider beter zicht op wat ieder kind nodig heeft om zich prettig te voelen en zich verder te ontwikkelen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ieder kind ontwikkelt zich op een eigen tempo en eigen manier. Lees meer over de ontwikkeling van kinderen en jongeren van verschillende leeftijden.

# data[].attributes.body
Doel: leerlingen voelen zich gezien en gewaardeerd, jij leert ze beter kennen en er ontstaat positieve groepssfeer.

Zet de stoelen in een cirkel (of laat de leerlingen in een kring staan).

Eén leerling krijgt een voorwerp (bijvoorbeeld een zachte bal).

Die leerling geeft de bal door aan een ander en zegt daarbij iets positiefs of aardigs over die persoon (bijvoorbeeld: “Jij bent altijd behulpzaam in de klas” of “Je kan goed tekenen”).

Dit gaat door totdat iedereen een compliment heeft gekregen.

Jij als onderwijsassistent doet ook mee en geeft zo het goede voorbeeld.

# data[].attributes.body
Doel: leerlingen krijgen complimenten, leren elkaar beter kennen en ervaren een veilige groepssfeer.

Een leerling gaat voor de groep zitten met de rug naar het bord of houdt een kaartje omhoog zonder dat hij/zij ziet wat erop staat.

Jij (of een klasgenoot) schrijft/tekent op het kaartje of bord een positieve eigenschap van die leerling, bijvoorbeeld: "creatief", "grappig", "goed in samenwerken".

De andere leerlingen geven om de beurt hints of voorbeelden (“Je hebt laatst een mooie tekening gemaakt” of “Je laat iedereen meedoen bij spelletjes”).

De leerling mag raden welke positieve eigenschap bedoeld wordt.

Daarna is de volgende aan de beurt.

# data[].attributes.body
In dit filmpje wordt na een onderzoek uitgelegd dat de docenten eigenlijk meer een professionele vriendschap hebben met leerlingen dan dat ze hun docent zijn. Hiermee wordt bedoeld dat docenten eigenlijk grotendeels met leerlingen praten over persoonlijke situaties om hun te helpen en te stimuleren. Hierdoor is het dus ook belangrijk om een goede relatie te hebben met je leerlingen, omdat uit dit onderzoek blijkt dat een heel groot deel van de gesprekken gaat over persoonlijkere dingen.

# data[].attributes.attachment_link.title
EFFECT VAN DE COLLEGIALE RELATIES VAN DE LERAAR

# data[].attributes.body
Doordat je als onderwijsassistent rustig en duidelijk blijft communiceren, voelen leerlingen zich serieus genomen en begrepen. Wanneer je hun gevoelens erkent en aangeeft dat je ziet wat er bij hen speelt, ontstaat er vertrouwen en openheid. Door vroegtijdig signalen van onrust op te merken en hier rustig op in te spelen, laat je zien dat je oog hebt voor hun behoeften. Dit voorkomt dat spanning verder oploopt en maakt dat leerlingen zich veilig genoeg voelen om met woorden in plaats van met gedrag te reageren. Bovendien leer je hen op deze manier omgaan met emoties, terwijl je zelf het goede voorbeeld geeft in hoe je kalm en respectvol kunt blijven in lastige situaties.

Bron: Nederlands Jeugdinstituut, Werken aan een veilig pedagogisch klimaat in de klas. Waarin staat dat leerlingen zich in een veilige omgeving gezien, gehoord en gewaardeerd moeten voelen, zodat zij zich kunnen ontwikkelen.

# data[].attributes.body
Doordat je als onderwijsassistent duidelijke grenzen stelt en deze op een rustige en consequente manier bewaakt, weten leerlingen wat er van hun verwacht wordt. Deze voorspelbaarheid geeft structuur, waardoor leerlingen zich veiliger voelen in de klas. Wanneer regels en afspraken steeds op een respectvolle manier worden herhaald, ervaren kinderen dat je niet tegen hun ingaat, maar tegen het gedrag. Dit voorkomt dat een situatie persoonlijk wordt opgevat en daardoor kan escaleren. Ook leren leerlingen dat grenzen er zijn om iedereen een fijne en veilige leeromgeving te bieden. Zo draag je bij aan een positieve groepssfeer waarin ieder kind zich kan ontwikkelen.

# data[].attributes.body
Dit artikel gaat over het belang van een goede band tussen professionele opvoeders of hulpverleners en de kinderen, jongeren of volwassenen die zij begeleiden. Het laat zien dat je niet alleen aardig en betrokken moet zijn, maar ook professionele kennis en vaardigheden nodig hebt om een sterke en betrouwbare relatie op te bouwen. Dit is belangrijk voor zowel de persoon die je helpt als voor jou als professional.

# data[].attributes.body
In dit korte filmpje wordt er verteld dat door de motiverende woorden dat deze docent heeft gegeven aan de leerling, dat de leerling hier echt baat bij heeft gehad. Ze verteld dat de leerling jaren later nog heeft de woorden van haar docent heeft onthouden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe maak je als leerkracht het verschil voor een leerling? #onderwijs #gelijkekansen

# data[].attributes.body
Bij deze activiteit bedenk je iedere keer een stelling. Voorbeelden van een stelling kunnen dan zijn:

Ga staan als je koken leuk vind.

Ga staan als je de taal lessen leuk vind.

Ga staan als je de dag voor de een toets pas begint met leren.

Door dit soort activiteit uit te voeren, leer je wat de leerlingen graag of niet graag doen. Hierdoor kun je inspelen op hun wensen en behoeftes door dit te onthouden, en bijvoorbeeld een gesprekje te starten met een leerling, zoals "Goh, jij zei de vorige keer dat je van koken houdt. Wat vind je dan leuk om te koken?". Dit zorgt ervoor dat de leerlingen merken dat je ook luisterd als ze wat zeggen, wat bijdraagt aan een vertrouwde sfeer in de klas. Dit kun je ook inzetten als een korte energyzer, omdat je de activiteit zo kort of lang lan maken als je zelf wil. Ook past deze activiteit bij iedere doelgroep, waardoor het makkelijk toe te passen is. Je kunt ook kleine aanpassingen maken zoals dat in plaats van staan dat de leerlingen een pose moeten doen, of op de tafel moeten staan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Energizer: Ga staan als..... - Juf-Judith.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga staan als is een leuke energizer om elkaar beter te leren kennen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Energizer: Ga staan als..... - Juf-Judith.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga staan als is een leuke energizer om elkaar beter te leren kennen.

# data[].attributes.headline
Wat zegt een positief pedagogisch klimaat over mijn houding als proffesional?

# data[].attributes.subject
Wat zegt een positief pedagogisch klimaat over mijn houding als proffesional?

# data[].attributes.body
Veiligheid geven: je blijft rustig, duidelijk en voorspelbaar. Leerlingen weten wat ze aan je hebben.

Positief praten: je geeft complimenten als iets goed gaat en praat op een vriendelijke manier.

Goed voorbeeld zijn: je laat zelf zien hoe je respectvol met anderen omgaat.

Betrokken zijn: je toont interesse in de leerling, niet alleen in schoolwerk maar ook in hoe het met hem of haar gaat.

Professioneel blijven: je kan een band opbouwen, maar je blijft altijd de onderwijsassistent en niet een vriend(in).

Eerlijk en duidelijk zijn: als je consequent bent in afspraken, voelen leerlingen zich veilig en eerlijk behandeld.

# data[].attributes.body
Zorg voor duidelijke routines in de klas.
Routines, zoals een vaste start van de les of een voorspelbare afsluiting, geven leerlingen houvast en veiligheid. Hierdoor weten leerlingen wat er van hen verwacht wordt en kunnen ze hun energie beter richten op het leren in plaats van op onzekerheid of onduidelijkheid.

# data[].attributes.body
Dit artikel legt uit dat een goede band tussen docent en leerling heel belangrijk is voor een fijne en leerzame klas. Je hoeft geen vrienden te zijn met de leerlingen, maar het is wel belangrijk om respect te hebben en oprecht interesse te tonen. Dat zorgt ervoor dat de sfeer in de klas positief blijft.

# data[].attributes.body
In deze bron vind je een website die gaat over een Japanse documentaire over meester Toshiro Kanamori, een leraar van groep 6. In zijn klas draait het niet alleen om kennisoverdracht, maar vooral om leren leven: hij stimuleert kinderen om emoties te uiten, naar elkaar te luisteren en zorgzaam te zijn. Door open gesprekken, gezamenlijke rituelen en het delen van persoonlijke ervaringen creëert hij een hechte gemeenschap waarin respect, empathie en verbondenheid centraal staan. De film laat zien hoe een docent door oprechte aandacht en warmte een diepe band kan opbouwen met leerlingen en daarmee hun welzijn én leerproces versterkt.

# data[].attributes.body
Doel: Bevordert samenwerking, creativiteit en groepsbinding.

Hoe het werkt:

De leerlingen zitten in een kring.

Een leerling begint met een zin van een verhaal, bijvoorbeeld: “Er was eens een kat die kon praten.”

De volgende leerling voegt een zin toe, de daaropvolgende leerling weer een zin, enzovoort, totdat iedereen een bijdrage heeft geleverd.

Het verhaal kan gek, spannend of grappig worden, het belangrijkste is dat iedereen actief meedenkt.

# data[].attributes.headline
Versterken van de docent-leerling relatie

# data[].attributes.subject
Versterken van de docent-leerling relatie

# data[].attributes.body
Dit artikel laat zien hoe belangrijk een sterke band tussen leraar en leerling is. Uit de literatuur blijkt dat een goede relatie niet alleen bijdraagt aan betere leerprestaties, maar ook aan meer motivatie, een positiever sociaal-emotioneel welzijn en minder gedragsproblemen bij leerlingen.

De onderzoekers beschrijven verschillende schoolprogramma’s die zich richten op het versterken van deze relatie. Effectieve interventies ondersteunen leraren bij het ontwikkelen van communicatieve en relationele vaardigheden, stimuleren structurele aandacht voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen en zorgen ervoor dat positieve interacties een vast onderdeel worden van de dagelijkse lespraktijk.

Een belangrijke conclusie is dat zulke interventies vooral effectief zijn wanneer ze vroeg in het schooljaar worden ingezet en structureel in het schoolbeleid zijn verankerd. Het gaat dus niet om losse acties, maar om een duurzame, brede aanpak. Daarbij benadrukken de auteurs dat het essentieel is om de kwaliteit van de relatie zowel vanuit het perspectief van de leraar als vanuit de leerling te bekijken. Bovendien kan de werking van een interventie verschillen afhankelijk van de culturele en schoolcontext.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bekroonde documentaire meester Kanamori: ‘Children full of life’

# data[].attributes.attachment_link.description
De bekroonde documentaire ‘Children full of life’ biedt een indringend beeldverslag van Meester (Toshiro) Kanamori, een inspirerende, zeer authentieke leerkracht die tegen de conservatieve stroom in