# data[].attributes.attachment_link.description
In alle omgevingen waar kinderen, jongeren en volwassenen onderwijs volgen, van basis tot hoger en in de jeugdgezondheidszorg via CLB.

# data[].attributes.attachment_link.title
Inspiratiegids ‘Taalbewust wiskunde geven’ - Vlaams talenplatform

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit didactisch referentiekader bundelt inzichten en praktijktips rond taalgericht vakonderwijs [...]

# data[].attributes.body
Arendt Academy is het digitale leerplatform van het Hannah Arendt Instituut. Wij bundelen de kennis van vijf Vlaamse universiteiten (UAntwerpen, VUB, KULeuven, UGent & UHasselt) rond specifieke maatschappelijke thema’s. Online trainingen, webinars, leergemeenschappen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Blader in het aanbod en kies de opleiding die je aanspreekt. De meeste opleidingen zijn gratis.

We bieden diepgaande trajecten, maar ook korte online trainingen. Je kan kiezen volgens thema of duur van de training.

# data[].attributes.attachment_link.title
Arendt Academy - 'Er zijn geen gevaarlijke gedachten, het denken zelf is gevaarlijk'

# data[].attributes.attachment_link.description
Blader in het aanbod en kies de opleiding die je aanspreekt. De meeste opleidingen zijn gratis. We bieden diepgaande trajecten, maar ook korte online trainingen. Je kan kiezen volgens thema of duur van de training.

# data[].attributes.body
https://www.gebruikercentraal.nl/hulpmiddelen/inclusief-denken-en-doen/train-je-inclusieve-houding/

# data[].attributes.body
leesfragment https://shop.acco.be/nl-be/items/9789464677348/Inclusief-denken--inclusief-doen

# data[].attributes.attachment_link.title
Praktijkboek: Zelfregulerend leren in het W&T-basisonderwijs - TechYourFuture

# data[].attributes.attachment_link.description
Jaartal publicatie: 2024 In dit praktijkboek vind je een leerlinggerichte didactiek zodat je zelfregulatieondersteuning kunt bieden aan je leerlingen tijdens je eigen W&T lessen.

# data[].attributes.body
https://reflect.microsoft.com/nl app om te leren reflecteren op eigen gevoel/expressie

# data[].attributes.attachment_link.title
Microsoft Reflect | Verbinding, expressie en training stimuleren

# data[].attributes.attachment_link.description
Een welzijns-app om de behoeften van leerlingen/studenten te identificeren en ondersteuning te bieden voor sociaal en emotioneel leren (SEL).

# data[].attributes.body
Leesvoorbeeld van het boek:

Digitale didactiek Hoe? ZO!

# data[].attributes.body
tot einde oktober 2025 terug te bekijken van het webinar

Kortingscode om boek aan te kopen

# data[].attributes.headline
Webinar: Leer (online) pesten herkennen en oplossen

# data[].attributes.subject
Webinar: Leer (online) pesten herkennen en oplossen

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/live/qsagUmSwbB4

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe praat je met je kind over pesten? Ontdek ons stappenplan

# data[].attributes.attachment_link.description
“Help, mijn kind wordt gepest… of help, mijn kind pest...” – het is een angstige gedachte voor ouders. Hoe reageer je als je kind dit vertelt? Wat zeg je wel, en wat beter niet? EVO ontwikkelde een helder stappenplan en gespreksleidraad die je meteen praktische handvatten geven. Zo weet je hoe je rustig kan lui…

# data[].attributes.attachment_link.title
Pesten heeft gevolgen voor alle partijen

# data[].attributes.attachment_link.description
Een collectie die je inspiratie biedt om je leeromgeving inclusief en toegankelijk te maken

# data[].attributes.attachment_link.description
Of je nu nood hebt aan advies, ondersteuning of begeleiding: wij staan voor je klaar. Samen zoeken we naar de oplossing die het best bij jouw situatie past. Wil je meer weten over wie we zijn en wat we doen? Lees het hier

# data[].attributes.body
https://www.crownhouse.co.uk/assets/look-inside/9781781351079_-_new.pdf

bestand als hierboven maar met updates (en iets andere lay-out)

# data[].attributes.attachment_link.title
Outdoor Learning and Play Charity | Learning through Landscapes

# data[].attributes.attachment_link.description
Learning through Landscapes is the leading UK charity dedicated to outdoor learning and play for children across the world.

# data[].attributes.attachment_link.description
Werken aan een POSITIEVE en ENERGIEKE leerkrachtenstijl!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Buitenonderwijs Nederland ondersteunt kinderopvang en onderwijs om de ontwikkeling van 0-12 jarigen te stimuleren door middel van avontuurlijk buitenspel en bewegend en ontdekkend buitenonderwijs. Voor het onderwijs zijn wij specialist op het gebied van de implementatie van buitenonderwijs door het geven van trainingen, coaching, de ontwikkeling van buitenlessen en het certificeringstraject BuitenWijzer. Kinderopvangorganisaties kunnen bij ons terecht voor advies over avontuurlijk buitenspel, training van personeel en de invulling van ouderavonden. In onze webshop is voor zowel organisaties als ouders een ruim assortiment aan buitenles- en buitenspelmaterialen te vinden. Daarnaast kunt u hier terecht voor buitenkleding.

Wij werken samen met experts uit binnen- en buitenland om zo te komen tot de beste en meest waardevolle trainingen en producten!

# data[].attributes.attachment_link.description
Buitenonderwijs Nederland is de onderwijsspecialist op het gebied van de implementatie van buitenonderwijs door het geven van trainingen, coaching, de ontwikkeling van buitenlessen en het certificeringstraject BuitenWijzer.

# data[].attributes.attachment_link.title
Lesideeën voor buiten leren in het basisonderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Buiten lesgeven? Een goed idee! Wij hebben een heleboel ideeën om je leerlingen buiten te laten leren in, van en met de natuur

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Schrik voor wapperende blaadjes, uitgelaten leerlingen of slecht weer tijdens een buitenles? Nele en Katlyne, pedagogisch begeleiders van het IVA Stedelijk Onderwijs Gent, geven jou tips hoe je 8 drempels overwint om naar buiten te trekken met je klas.
"Mijn school heeft geen buitenklas"

Goed nieuws: je hebt geen vaste buitenstek met infrastructuur nodig. Breng samen met je collega's de leuke buitenplekjes in de buurt in kaart: de speelplaats, een grasperkje om de hoek en de tuin van een nabijgelegen bejaardenhuis. Of start een nieuwe week met een wandeling in de buurt. Vraag je leerlingen wat ze zien, wat hen opvalt. Met deze input kan je meteen aan de slag. Regelmatig een buitenles organiseren? Enkele boomstammen zijn handig om er je klas te verzamelen en je les te starten. Of voorzie waterresistente kussens of matjes om een knusse, droge plek te creëren.

"Buiten zijn mijn leerlingen zo snel afgeleid"

Eenmalige activiteiten kunnen je leerlingen uitbundig maken. Rooster daarom je buitenles in als vast onderdeel en vertel steeds wat het doel is. Start en eindig je buitenles telkens op dezelfde manier en maak afspraken. Zo weten je leerlingen wat je van hen verwacht. Gebruik ook een duidelijk signaal zoals een fluitje of lied om te verzamelen.

Durf je leerlingen loslaten. Observeer wat ze zien, ruiken, horen, voelen en vertellen. Ook je les loslaten kan en mag. Loop je tijdens jullie zoektocht naar verkeersborden vast op wegwerken? Parkeer dat thema gerust even en geef toe aan hun nieuwsgierigheid over de riolering, het elektriciteitsnetwerk of opgravingen.

"Vaak is het weer te slecht"

'Slecht weer' is iets dat vooral volwassenen ervaren. Gebruik de verschillende weersomstandigheden eerder als didactisch materiaal. Laat ze sporen maken in modder, elkaars schaduw tekenen, plassen opmeten, uitzoeken welke dieren tevoorschijn komen als het regent en nagaan hoe vogels gebruik maken van de wind.

Je lesmateriaal beschermen tegen regen of wind? Voorzie klemborden of prik papier op lange satéstokken. Schrijf met wisstiften op schrijfbordjes of plastic hoesjes waarin je een papier schuift. Met wasknijpers, touw of tape hang je gemakkelijk lesmateriaal op. Stoepkrijt tovert elk stuk beton om tot een schrijfbord.

"Er zijn altijd leerlingen die geen geschikte kleren of schoenen dragen"

Slecht weer bestaat niet, alleen slechte kleren. Vertel ouders dat geschikte kledij en schoenen nodig zijn. Voorzie op school laarzen of pantoffels voor in de klas. Via een oproep bij ouders of de kringwinkel leg je een handige reserve aan. Raad (via de ouders) leerlingen aan om verschillende bovenlaagjes aan te trekken. Zo vermijd je dat ze het buiten te koud of binnen te warm hebben.

"Ik heb geen tijd want ik moet mijn leerplan halen"

Een buitenles vraagt niet altijd iets extra's. Je kan je leerstof geven zoals binnen, maar dan in een buitensetting. Of je kiest een actieve werkvorm voor leerstof die zich net leent om buiten te geven. Franse woordenschat kan je inoefenen met 'ren je rot', maaltafels herhalen met estafette, werkwoorden vervoegen door een insect te observeren en te benoemen wat het allemaal doet in de derde persoon enkelvoud. Door buitenactiviteiten te vermelden op het rapport, toon je dat je ze belangrijk vindt.

"Een buitenles vraagt veel voorbereiding"

Begin met een laagdrempelige, eenvoudige buitenles en gun jezelf wat inlooptijd. Houd het simpel. Beperk sleuren met te veel kant-en-klaar materiaal. Spaar tijd door multi-inzetbare werkvormen te kiezen die voor elk vak werken. Gebruik tips en inspiratie van leraren met ervaring in buitenlessen.

"Buiten zijn meer risico's"

Onderzoek door Arteveldehogeschool bewijst dat kinderen die regelmatig risico's nemen, die ook beter leren inschatten. Zo vinden er net minder ongelukken plaats. Je kan ook op zoek naar natuurmama's of -papa's die een extra oogje in het zeil houden tijdens je buitenles.

"Ouders willen liever les in de klas"

Als je kiest voor buitenonderwijs, neem je ouders best vanaf het begin mee in het 'waarom'. Vertel of toon met foto's hoe zo'n buitenles eruit ziet. Of laat je leerlingen dat zelf doen via een tekst of tekening over de buitenles. Stel ouders ook gerust en vertel dat de buitenles in de meest veilige omstandigheden plaatsvindt.

Dit artikel en de inspiratielijst ontstonden in samenwerking met Katlyne De Leye en Nele Le Loup van de Pedagogische Begeleiding van het IVA Stedelijk Onderwijs Gent. Tijdens hun vormingssessies en collegagroepen komen leraren samen om elkaar te inspireren over buiten les geven.

# data[].attributes.attachment_link.description
Schrik voor wapperende blaadjes, uitgelaten leerlingen of slecht weer tijdens een buitenles? Nele en Katlyne, pedagogisch begeleiders van het IVA Stedelijk Onderwijs Gent, geven jou tips hoe je 8 drempels overwint om naar buiten te trekken met je klas. "Mijn school heeft geen buitenklas" Goed nieuws: je hebt geen vaste buitenstek met infrastructuur nodig.

# data[].attributes.body
Op de facebookpagina van https://www.doevrijdag.nl/ zijn er heel veel ideeën om oa. reken en taal lessen te automatiseren in buitenlessen

# data[].attributes.body
https://www.mosvlaanderen.be/themas/buiten-leren/inspiratie-om-buiten-te-leren

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wie BOS+ zegt, zegt boseducatie

BOS+ gelooft sterk in de kruisbestuiving tussen natuur, bos en educatie. Doorheen de jaren ontwikkelde BOS+ dan ook een indrukwekkende waaier aan educatieve materiaal, projecten en spelletjes.

# data[].attributes.attachment_link.description
BOS+ gelooft sterk in de kruisbestuiving tussen natuur, bos en educatie. Doorheen de jaren ontwikkelde BOS+ dan ook een indrukwekkende waaier aan educatieve materiaal, projecten en spelletjes.

# data[].attributes.body
https://www.epos-vlaanderen.be/

# data[].attributes.body
Nog uit Nederland: https://wij-leren.nl/

# data[].attributes.body
In Nederland https://www.nro.nl/ wat lijkt op leerpunt

# data[].attributes.body
https://leerpunt.be/

# data[].attributes.attachment_link.title
Blog - EduNext - inspireert en begeleidt in onderwijsvernieuwing

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij een veranderingstraject is het belangrijk is om voldoende draagvlak te creëren in het lerarenteam. Je wacht daarmee best niet tot er al een of meerdere proeftuinen lopen. Voor de collega's die niet rechtstreeks bij deze innovaties betrokken zijn, wordt het nadien zeer moeilijk om zich achter de vernieuwing te scharen.

# data[].attributes.body
https://www.schoolmakers.be/

# data[].attributes.body
https://lexima.be/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Contact gegevens:

Werkvormen.info

wordt gemaakt en onderhouden door

Acteursbureau Kapok B.V.

Trainingsacteurs Skilslabs & Bedrijfstheater

Winthonstraat 5

1013 BR Amsterdam

020-422 1323

kapok@kapok.nl

KVK-nummer: 34149266 te Amsterdam

BTW-nummer: NL 809711138 B.01

Banknummer: NL 58 INGB 0006025004

© 2023 Acteursbureau Kapok B.V.

Vragen? bel ons: 020-422 1323

We denken graag met je mee over je training of bijeenkomst

TRAININGSACTEURS

SKILLSCOACHES

FACILITATORS

TRAINERS

DAGVOORZITTERS

FILM

EN MEER

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als we met een ruime blik naar outdoor learning kijken, zien we 2 grote toepassingsgebieden. Het onderwijs en onderwijsorganisaties zetten in op outdoor learning met als doel; het leren, het leerplezier en de gezondheid van kinderen bevorderen. De betekenis en het potentieel van outdoor learning voor kinderen en leerkrachten zijn ook het uitgangspunt van OutdAre Teaching.

Daarnaast zien we binnen de sector van 'persoonlijke ontwikkeling', organisaties en instanties die outdoor learning invullen als avontuurlijke buitenactiviteiten en letterlijk naar buiten gaan om te muurklimmen, kajakken, kamperen, enz. Daarbij worden vaak ook persoonlijke grenzen verlegd met als mogelijke achterliggende doelen coaching, het werken aan persoonlijke ontwikkeling, teambuildingactiviteiten, ontspanning, enz.

Outdoor learning blijft dus een ruim en veelomvattend begrip, zonder éénduidige definitie. Het komt er in essentie op neer dat outdoor learning ingezet wordt zoals het in ieder's context en ervaring past. Het is telkens een persoonlijk verhaal dat start bij de vraag waarom je dit doet.

# data[].attributes.attachment_link.description
Digitaal inspiratieplatform over outdoor learning met een eigentijdse visie, praktijkcases, interessante literatuur en opleidingen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stichting Groene Pedagogiek – Stichting Groene Pedagogiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Na de vraag voor hulp op 26 oktober 2023 via verschillende kanalen, zijn inmiddels grote stappen gezet en hopen we de

# data[].attributes.attachment_link.title
Terreinen - Geactualiseerd leerplan r.-k. godsdienst lager onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
42 terreinen bij de drie graden van het leerplan rooms-katholieke godsdienst lager

# data[].attributes.body
TOM, Traject Op Maat, zoekt mee naar een zinvolle aanpak van moeilijk gedrag bij kinderen.
Traject? Probleemgedrag verander je niet zomaar.  Je moet samen een nieuw pad bewandelen. Dit pad of traject vraagt tijd en energie.
Op Maat? Iedereen is uniek. Oplossingen voor problemen zijn dat daarom ook

# data[].attributes.attachment_link.description
TOM, Traject Op Maat, zoekt mee naar een zinvolle aanpak van moeilijk gedrag bij kinderen. Traject? Probleemgedrag verander je niet zomaar. Je moet samen een nieuw pad bewandelen. Dit pad of traject vraagt tijd en energie. Op Maat? Iedereen is uniek. Oplossingen voor problemen zijn dat daarom ook.

# data[].attributes.attachment_link.title
GROW Coaching Model | Goal - Reality - Options - Will | Coaching Tools

# data[].attributes.attachment_link.description
Het GROW coachmodel brengt structuur in een gesprek via 4 vier overzichtelijke stappen: Goal - Reality (en Resources) - Options - Willingness.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inhoudsopgave

1. Wat is de verplichte kwaliteitseis?

De verplichting om in de beleidsvorming rekening te houden met het doenvermogen is als kwaliteitseis door het kabinet vastgesteld naar aanleiding van het WRR-rapport Weten is nog geen doen; Een realistisch perspectief op redzaamheid uit april 2017 (Kamerstukken II 2017/18, 34775 VI, nr. 88 en nr. 113).

Ook van uitvoerders wordt gevraagd om in de uitvoeringstoets naar voren te brengen hoe de uitvoering aan zal sluiten bij het doenvermogen van de doelgroep waarmee ze te maken hebben. De departementen hebben zelf de taak om voor de uitvoeringsorganisaties die onder hun verantwoordelijkheid vallen concrete werkafspraken te maken over de wijze waarop deze doenvermogentoets in de diverse uitvoeringstoetsen wordt opgenomen (Kamerstuk 2018/2019, 34775, nr. AQ).

2. Wat is doenvermogen?

Mensen moeten beleid, wet- en regelgeving niet alleen begrijpen, maar er ook naar kunnen handelen. Dat vraagt doenvermogen. Doenvermogen is het vermogen om in actie te komen en vol te houden, zelfs bij tegenslagen. Het draait dan niet zozeer om mensen hun cognitieve vermogens zoals intelligentie of digitale vaardigheden, maar om hun niet-cognitieve vermogens. Dit doenvermogen komt bij alle mensen sterk onder druk te staan bij te veel stress, zoals door levensgebeurtenissen . Iedereen is anders, en zo komt het omslagpunt naar té veel stress bij ieder individu op een ander moment. Er kunnen ook andere redenen zijn voor laag doenvermogen, zoals het hebben van een bepaalde beperking. Wanneer partijen (zoals uitvoeringsorganisaties of gemeenten) veel handelingen verwachten van een individu vraagt dit veel doenvermogen. Als mensen dan niet de juiste acties ondernemen is dit niet per se een kwestie van niet willen, maar kan dat ook een kwestie zijn van niet kunnen. Het niet kunnen is dan geen vrijwillige keuze. Het begrip doenvermogen uit het WRR-rapport is weliswaar gericht op burgers, maar het kabinet past het ook toe op zzp'ers en het (kleine) MKB (Kamerstuk 2018/2019, 34775, nr. AQ).

3. Waarom moet er rekening gehouden worden met doenvermogen?

Veel beleid en regelgeving hanteren een rationalistisch perspectief: als burgers maar genoeg voorlichting en de juiste financiële prikkels krijgen, zullen zij vanzelf de regels volgen. De praktijk is echter anders, zo leren de vele onderzoeken rond toeslagen en uitkeringen. Daar kwamen bonafide burgers in grote problemen, omdat de regelgeving te veel alertheid van hen verwachtte. De gedragswetenschap leert dat het denk- en doenvermogen van burgers niet onuitputtelijk is. Dat geldt niet alleen voor laaggeletterden of minderbegaafden, maar ook voor theoretisch opgeleide burgers.

Bij het maken van beleid is het daarom verstandig als de overheid een realistisch perspectief op burgers hanteert en meer aandacht heeft voor de doenlijkheid van beleid en regelgeving. De burger moet de wet niet alleen 'kennen', maar hem ook 'kunnen'. Aandacht voor de doenlijkheid van beleid is niet hetzelfde als betere voorlichting geven en het gebruik van begrijpelijke formulieren. Meer aandacht voor heldere taal richt zich vooral op de beperkingen aan het denkvermogen van burgers. Een begrijpelijke uitleg is zeker belangrijk, maar niet genoeg. Burgers moeten ook in staat zijn om daar vervolgens naar te handelen. Daarbij gaat het om een ander soort mentale vermogens, zoals alertheid, het vermogen om in actie te komen, het hoofd voldoende koel houden, en om het vasthouden aan goede voornemens. Net als het menselijk denkvermogen, kent ook dat doenvermogen zijn grenzen. Burgers verschillen onderling in de mate van doenvermogen, en in situaties van stress en mentale belasting kan dat vermogen bij een ieder sterk teruglopen.

Een doenvermogentoets geeft inzicht of beleid, wet- en regelgeving uitgaat van realistische aannames over het doenvermogen van de doelgroep. Beleid dat is ontworpen vanuit een realistisch perspectief zal bijdragen aan een faire behandeling van burgers en zal de effectiviteit en legitimiteit van beleid vergroten. De doenvermogentoets wordt ook wel eens doenvermogenscan genoemd.

4. Wanneer hou ik rekening met doenvermogen?

Van groot belang is dat beleidsmakers en regelgevers al bij het ontwikkelen en inrichten van een nieuw voorstel inzicht krijgen in hoe belastend hun regels in de praktijk zullen zijn voor echte burgers. De benaming 'doenvermogentoets' wekt wellicht de indruk dat aandacht voor doenvermogen zich concentreert op de laatste fase van het beleidsproces, waarin ook de uitvoeringstoets plaatsvindt. Om te komen tot beleid en regelgeving uitgaande van een realistisch perspectief op de burger moet je echter in elke fase van het beleidsproces aandacht besteden aan gedrag en doenvermogen van mensen, zeker ook in het begin.

5. Hoe voer ik een doenvermogentoets uit?

Een beleids- en regelgevingstraject moet voldoende tijd bieden om onderzoek te doen naar doenvermogeneffecten. Uitvoeringsorganisaties beschikken over kennis of voorzieningen, zoals een panel, die bruikbaar zijn om te onderzoeken in hoeverre beleid of regelgeving doenlijk is voor burgers. Tijdens de uitvoeringstoets kan de tijdsdruk de mogelijkheden beperken voor de uitvoeringsorganisatie om nieuw onderzoek te doen en andere instrumenten, zoals een experiment of klantreis, in te zetten. Hoe sneller je de uitvoeringsorganisatie inschakelt in de beleidsvoorbereiding, hoe sneller hun kennis meegenomen kan worden.

Hulpmiddelen om een doenvermogentoets te doen:

1. Breng in beeld om wie het gaat en betrek hen

2. Praat met uitvoerders

3. Test nieuw beleid vooraf op doenlijkheid

4. Breng burgerreizen/ondernemerreizen in kaart

Basisstappen om tot een doenvermogen oordeel te komen:

1. Breng in kaart hoeveel acties worden verwacht in het bestaande of voorgenomen beleid.

2. Is er sprake van samenloop met levensgebeurtenissen of andere situaties van grote stress?

3. Is er sprake van cumulatie van lasten door andere regelgeving?

4. Welke mentale belasting brengt de regeling mee en kunnen die lasten omlaag?

5. Zijn de gevolgen van onoplettendheid te overzien en in verhouding?

Schrijfinstructie doenlijkheid

Betreft jouw beleid burgers, zzp'ers en/of het MKB? Maak dan inzichtelijk wat je verwacht van de doenlijkheid, wat de onderbouwing daarvan is en wat de gemaakte afwegingen zijn.

Heb je doenlijkheid niet meegewogen? beargumenteer waarom niet

Heb je doenlijkheid meegewogen? beschrijf onderstaande punten

Beschrijf jouw conclusies met betrekking tot doenlijkheid

Welke inzichten m.b.t. menselijk gedrag en doenlijkheid heb je meegenomen in jouw afwegingen?

Beschrijf hoe je doenlijkheid hebt afgewogen met andere kwaliteitseisen en criteria. Denk aan afwegingen m.b.t. kosten en uitvoerbaarheid. Wanneer je niet kiest voor de meest doenlijke optie, beargumenteer je afweging.

Voorbeeld: Het kabinet beseft dat dit doenvermogen vraagt van de burger (het voeren van een administratie met bewijsstukken, het onder woorden kunnen brengen en beargumenteren dat de eigen situatie binnen het toepassingsbereik van de hardheidsclausule valt). De verwachting is echter dat er in een beperkt aantal zaken een beroep op de hardheids clausule nodig zal zijn, mede gezien [...]. Het kabinet meent dat het daarom aanvaardbaar is om een beroep te doen op het doenvermogen van burgers. (Uit: Belastinglan 2024, invoering hardheidsclausule invorderingswet )

Vat jouw conclusies over de doenlijkheid samen.

Beschrijf welke wijzigingen je hebt doorgevoerd om het voorstel doenlijker te maken.

Beschrijf welke mogelijke knelpunten m.b.t. doenlijkheid je nog steeds verwacht en hoe je die gaat ondervangen.

Beschrijf voor elk van de doelgroepen in hoeverre het aannemelijk is dat zij het gedrag zullen vertonen dat nodig is om het beleidsdoel te bereiken.

Neem geanonimiseerde quotes op van de doenlijk om jouw conclusies t.a.v. doenlijkheid te illustreren.

Beschrijf de aanpak en onderbouwing van hoe je tot deze conclusies bent gekomen

Beschrijf wat je hebt ondernomen om deze conclusies t.a.v. doenlijkheid te trekken.

Beschrijf of het voorstel aan de doelgroepen is voorgelegd, en zo ja, hoe

Beschrijf of het voorstel aan uitvoerend professionals is voorgelegd, en zo ja, hoe

Beschrijf welke rapporten zijn geraadpleegd of welke onderzoeken of methodieken zijn uitgevoerd

Als je wijzigingen hebt doorgevoerd in het voorstel na het ophalen van inzichten t.a.v. doenlijkheid, zijn die wijzigingen dan ook voorgelegd aan de doelgroepen?

Beschrijf waarom jouw aanpak passend is bij de context van jouw beleidstraject.

6. Waar kan ik informatie vinden om de doenvermogentoets te doen?

De WRR ontwierp op verzoek van de Eerste Kamer een doenvermogentoets:

Bij de beleidsvoorbereiding op de kerndepartementen: Op elk departement is een coördinator gedragskennis die jou verder kan helpen, die kun je vinden via het overzicht van het Behavioural Insights Netwerk Nederland (BIN NL) .

Bij de uitvoeringstoets: Wil je meer leren of kennis uitwisselen over een doenvermogentoets? Sluit dan aan bij het Leerplatform Doenvermogen .

Volg de e-learning over het toepassen van de doenvermogentoets die is ontwikkeld voor het Beleidskompas: Doenvermogen: hoe maak je doenlijk beleid en regelgeving? .

Aanwijzingen voor de regelgeving
Noodzakelijkheid. Als regelgeving niet noodzakelijk of effectief is, is de gevraagde hoeveelheid doenvermogen disproportioneel, zie aanwijzing 2.2 .
Alternatievenafweging. De wijze van reguleren moet de minst belastende zijn voor samenleving en overheid, zie aanwijzing 2.10 .

Comptabiliteitswet
Doeltreffendheid en doelmatigheid. De mate van doelbereik en doeltreffendheid zijn mede bepalend voor de proportionaliteit van het doenvermogen dat een voorstel vraagt. Tevens draagt doenlijkheid bij aan de doeltreffendheid en doelmatigheid van een voorstel, zie o.a. artikel 3.1 Comptabiliteitswet .

Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De doenvermogentoets is al in de bestaande Uitvoerings- en Handhavingstoets (U&H-toets) geïncorporeerd, zo wordt helder dat een gedegen burgerperspectief ook onderdeel van de uitvoering is. Zo wordt van uitvoerders gevraagd om in de uitvoeringstoets naar voren te brengen hoe de uitvoering aan zal sluiten bij het doenvermogen van de doelgroepen waarmee ze te maken hebben.

Laatst gewijzigd op: 10-2-2025
7. Wie kan mij verder helpen met de doenvermogentoets?

8. Welke andere kwaliteitseisen hangen samen met doenvermogen?

# data[].attributes.attachment_link.description
Inhoudsopgave1. Wat is de verplichte kwaliteitseis?2. Wat is doenvermogen?3. Waarom moet er rekening gehouden worden met doenvermogen?4. Wanneer hou ik rekening met doenvermogen?5. Hoe voer ik een doenvermogentoets uit?6.

# data[].attributes.body
Hulpmiddelen om een doenvermogentoets te doen:

1. Breng in beeld om wie het gaat en betrek hen.

2. Praat met uitvoerders.

3. Test nieuw beleid vooraf op doenlijkheid.

4. Breng burgerreizen/ondernemerreizen in kaart.

5. Betrek een doenvermogen expert.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Transcriptie podcast WRR Vogelvlucht 'Weten is nog geen doen'

Citaten uit kamerstukken
Daarnaast hebben mensen met problematische schulden ook een beperkt doenvermogen.... Zoals gezegd heeft dat onder meer te maken met het beperkte doenvermogen van mensen...Daarom is uiteindelijk gekozen voor een regeling waarbij de medewerking van een schuldenaar niet nodig is... Met het denk- en doenvermogen van de burger wordt in dit wetsvoorstel rekening gehouden... Dat het nieuwe inburgeringsstelsel beter aansluit op het doenvermogen van inburgeringsplichtigen.

Voice-over
Als je op www.tweedekamer.nl zoekt op het trefwoord doenvermogen, kom je stukken tegen van ministers, staatssecretarissen, commissies en Kamerleden die de betekenis van dit begrip kennen en ermee werken. Doenvermogen betekent zoveel als: niet alleen weten hoe je je als burger in de 21e eeuw staande houdt, maar er ook naar handelen. Daar ontbreekt het sommige mensen aan, maar het wordt hen ook niet altijd makkelijk gemaakt door de overheid.

Voice-over
In 2017 legde de WRR, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, op eigen initiatief de vinger op de zere plek met het rapport 'Weten is nog geen doen'. Sindsdien houden al vele beleidsmakers bij het maken van wetten en regels rekening met eventuele beperkingen in het doenvermogen van mensen. Maar wat is het probleem precies? En welke oplossingen draagt de WRR aan? Daar geeft deze aflevering van WRR Vogelvlucht antwoord op. Maar allereerst: Hoe komt het dat de aanbevelingen van de WRR in korte tijd zo breed worden toegepast? Een belangrijk element was de timing.

Anne-Greet Keizer
Een van de dingen die geholpen heeft met de positieve ontvangst, is dat het rapport gepresenteerd is net na de Kamerverkiezingen, op een moment dat er sprake was van een lange formatie. En in een lange formatie hebben de hogere ambtenaren van de verschillende ministeries in Den Haag soms meer tijd dan anders om eens even na te denken over de toekomst van beleid en belangrijke ontwikkelingen.

Voice-over
Je hoort de stem van Anne-Greet Keizer, senior wetenschappelijk medewerker van de WRR en als projectcoördinator verantwoordelijk voor het rapport 'Weten is nog geen doen'.

Anne-Greet Keizer
Wij merkten dus dat wij bij veel ministeries heel erg welkom waren om te vertellen over ons rapport en dat er ruimte en tijd was om hierover na te denken. En wat ik dus vooral heel prettig vond aan de ontvangst van het rapport is dat ze echt begrepen wat we met dit rapport probeerden te doen.

Voice-over
De inhoud van het rapport was voor veel beleidsmakers herkenbaar.

Anne-Greet Keizer
Voor henzelf, maar vooral ook voor de probleemgroepen waar zij soms bij hun ministerie mee bezig zijn.

Voice-over
Er zijn zo'n twintigduizend exemplaren van het rapport in gedrukte en digitale vorm aangevraagd en de makers hebben het rapport op tal van plaatsen toegelicht.

Mark Bovens
Anne-Greet en ik hebben denk ik met z'n tweeën 70 of 80 lezingen gegeven in de afgelopen jaren en we geven nog steeds lezingen, drie jaar na dato.

Voice-over
En dit is de stem van Mark Bovens, hoogleraar bestuurskunde en als Raadslid van de WRR verantwoordelijk voor dit rapport.

Mark Bovens
Algemene reden is dat wij denk ik een taal hebben gevonden voor iets wat heel veel mensen al vonden. Op een reeks van terreinen zoals motorrijtuigen, toeslagen, ziektekostenverzekeringen, zag je dat. Ook beleidsambtenaren zagen: dit beleid is te ver doorgeschoten. We houden te weinig rekening met wat gewone mensen aankunnen. Wij hebben eigenlijk een taal gevonden met dat doenvermogen, en ook een wetenschappelijke basis eigenlijk aangebracht, voor een brede intuïtie die heel veel mensen al hadden, ook in de uitvoering. We komen heel veel uitvoerders tegen die zeggen van: ja wat jullie hebben beschreven, komen wij dagelijks tegen. Mensen zijn best van goede wil, maar het groeit hen gewoon boven het hoofd. En ze vergeten dingen. En daardoor komen ze in grote problemen omdat boete op boete wordt gestapeld.

Voice-over
Boete op boete, het kan zelfs levens ruïneren.

Soundclip
Toen kwam ik dus voor het eerst in aanraking met justitie. Dat gebeurde door een bromfiets die niet verzekerd was en toen heb ik een bekeuring gekregen. Goed, op een gegeven moment moest ik dus voor de rechtbank komen, omdat ik dus al een paar keer geregistreerd was. Registercontrole. Die wordt dus elke keer uitgevoerd en elke keer komt dat weer naar boven en na zoveel keer moet je voor de rechtbank komen. Dan moet je je verantwoorden. Nou goed, de rechter was van mening dat ik bewust dat ontdoken had en ik ben ik veroordeeld voor een maand gevangenisstraf.

Voice-over
Je hoorde Thomas, wiens leven na een kleine fout helemaal uit koers raakte. Uit onderzoek komt naar voren dat bijna de helft van de Nederlanders moeite heeft om zelf regie te voeren over gezondheid, ziekte en zorg. Het ontbreekt hen aan kennis, motivatie en zelfvertrouwen. Eén op de drie huishoudens heeft onvoldoende buffers om een normale tegenslag, zoals het stukgaan van een wasmachine, op te vangen. Een slim systeem ontslaat mensen niet van hun verantwoordelijkheden, maar zorgt wel voor voldoende kreukelzones en vangrails, zo stellen de onderzoekers van de WRR. Voor dat streven ligt een belangrijke taak bij de Tweede en Eerste Kamer.

Mark Bovens
Onze boodschap aan hun is ook van: let op dat het nog wel duidelijk blijft. De burger moet de wet niet alleen kennen, maar de burger moeten de wet ook 'kunnen'. We zien dat met name de Eerste Kamer, die natuurlijk een minder politieke rol heeft en een meer wetgevingstoetsende rol, dat enorm heeft opgepakt. We hebben voor 30, bijna de helft van de Eerste Kamerleden een presentatie gegeven samen. De Eerste Kamer slaat hier heel erg op aan en terecht, want de Eerste Kamer heeft een belangrijke rol om de kwaliteit van wetten, en dus niet alleen de technische juridische kwaliteit, maar ook de doenlijke kwaliteit vanuit burgers gezien te toetsen.

Voice-over
De Eerste Kamer had ook nog een concrete vraag aan de WRR.

Anne-Greet Keizer
Kunnen jullie met ons meedenken? Hoe moeten we dat dan gaan doen? Hoe moet je dat vorm gaan geven?

Voice-over
Er volgt opnieuw overleg met de Kamerleden.

Anne-Greet Keizer
En toen hebben we de Doenvermogentoets ontworpen. In lijn met onze eigen aanbevelingen hebben we dat geprobeerd simpel vorm te geven. Het is één A4'tje, waar een aantal stappen staan die je kan doorlopen en die je kunnen helpen om te zorgen dat je beleid uitgaat van realistische verwachtingen over wat burgers kunnen. Dat je beleid formuleert dat de mentale belasting van burgers zo laag mogelijk houdt.

Voice-over
Maar ook bij de uitvoering van bestaand beleid zijn de aanbevelingen van de WRR snel opgepakt.

Mark Bovens
Met name grote uitvoeringsorganisaties zijn er eigenlijk heel snel mee aan de slag gegaan, zoals het CAK, de Sociale Verzekeringsbank. Dat heette de Manifestgroep. Een aantal van de directeuren daar hebben een club gemaakt en hebben eigenlijk vrij snel dit gedachtegoed omarmd en hebben van meet af aan geprobeerd om in de uitvoering van sociale zekerheid veel meer aandacht te vragen voor bijvoorbeeld persoonlijk contact. Niet brieven sturen, maar gewoon even bellen. Niet lang wachten tot de problemen oplopen. Een heel mooi voorbeeld is CZ, de ziektekostenverzekeringsmaatschappij, die de premies moet innen. Daar geldt eenzelfde boete op boete beding. Als je na drie maanden niet betaalt krijg je automatisch een boete en die blijft altijd staan, ook als je weer netjes premies hebt betaald. En daar is men bijvoorbeeld al in een vroegtijdig stadium gaan werken met: zo gauw er één melding is dat iemand zijn premie niet betaalt, gaan ze meteen bellen.

Soundclip
Ik ben Elisa. Ik heb heel lang gewerkt als advocaat. In die tijd had ik altijd een boekhouder. Dat was heel fijn. Die deed mijn belastingaangifte en dat liep behoorlijk soepel. Maar op een gegeven moment was er een verandering in mijn leven en ik werkte niet meer als advocaat. En ik moest het voortaan zelf doen. En ik had ook wel wat privé-problemen en veel stress van het nieuwe werk. En toen ben ik dat gaan uitstellen en gaan uitstellen. En ik vond het steeds moeilijker worden. De blauwe envelopjes stapelden zich op in mijn werkkamer. En nou ja, de Belastingdienst kan verschrikkelijke dingen doen als jij niet aan hun verplichtingen voldoet, zoals beslag leggen, fictieve aanslag opleggen, hoge boetes en dat dreigde allemaal. Ik werd steeds zenuwachtiger en ik schaamde me er natuurlijk ook erg daarvoor. En toen ben ik op een gegeven moment gebeld door de belastinginspectie. En dat is een telefoongesprek wat ik echt nooit zal vergeten. De man zei: Mevrouw, u gaat nu die aangifte doen. U gaat al uw spullen pakken en neerleggen. En dan gaat u achter de computer zitten. En dan zult u zien, het kan tegenwoordig digitaal. Dat was toen net begonnen. Dan bent u in twee uur klaar en u gaat dat nu gewoon doen. En daarna stuurt u mij een berichtje dat u het heeft gedaan. En ik heb dat gedaan.

Voice-over
De capaciteit aan doenvermogen is redelijk gelijkmatig verdeeld over de bevolking.

Mark Bovens
Het merendeel van de mensen scoort een zeventje zeg maar, heeft redelijk veel doenvermogen.

Voice-over
Maakt het uit of je advocaat, vrachtwagenchauffeur of wetenschapper bent?

Mark Bovens
Ja, wel een beetje. Hoger opgeleiden scoren wat beter, maar zo'n 24 procent van de hoogopgeleiden scoort laag en laag opgeleiden scoren iets minder, maar zo'n 16 procent scoort hoog. Dus het is niet per se een diplomademocratie. Ook speelt een rol dat je om een academische opleiding te voltooien, je ook behoorlijk wat doenvermogen nodig hebt, want je moet altijd die tentamens doen en je huiswerk hebben gemaakt et cetera terwijl je vriendjes buiten spelen. Dus daar zit een soort correlatie tussen.

Voice-over
Aan de basis van doenvermogen liggen drie persoonskenmerken: zelfcontrole, temperament en overtuiging. Een deel daarvan zit in je genen. Een ander deel krijg je van thuis mee en het is lastig daar later op te trainen.

Anne-Greet Keizer
We hebben onderzoek gedaan naar wat de literatuur daar op dit moment van zegt. En dan zie je dat er enkele experimenten zijn waarin gepoogd wordt om elementen die ten grondslag liggen aan dat doenvermogen te versterken. Maar dat is zeer moeilijk. En als het al lukt, kost het een hele intensieve investering. Dus op dit moment is onze boodschap aan de regering: vertrouw er nu nog niet op dat je met onderwijs van alles kan oplossen, maar ga op dit moment uit van een meer realistisch beeld van hoe burgers in elkaar zitten.

Voice-over
En wat je hebt aan doenvermogen, kun je soms tijdelijk niet gebruiken.

Mark Bovens
Allerlei onderzoek laat zien dat het doenvermogen, het vermogen om in actie te komen, niet constant is door het leven heen en dat mensen die normaal eigenlijk heel goed in staat zijn om in actie te komen en te plannen en vooruit te denken, die vermogens lopen bijvoorbeeld sterk terug als mensen stress hebben. Als mensen bijvoorbeeld in scheiding liggen, hun baan kwijt raken, als ze een kind verliezen of een partner verliezen. In dat soort levens zie je dat de mentale energie eigenlijk gaat zitten in het verwerken van die gebeurtenis en dat mensen dan veel minder energie en ruimte over hebben om ook nog eens in actie te komen.

Voice-over
En daar zit de crux.

Mark Bovens
Want juist in omstandigheden waarin je te maken hebt met stress - je verliest je baan, je hebt schulden - dan verwacht de wetgever heel veel acties van burgers. Dan moet je formulieren invullen, dan moet je dingen gaan aanvragen. Dan moet je opletten dat je niet teveel toeslagen krijgt want dan moet je het later weer terugbetalen.

Voice-over
De oplossing lijkt simpel.

Anne-Greet Keizer
Dus als je regelgeving of wetgeving ontwikkelt die specifiek gaat over dat soort live events, dan weet je dus ook al dat dit mensen betreft die misschien het overzicht wel even kunnen verliezen. Dus dan is het nog belangrijker dat je goed nadenkt over: wat vragen we van die mensen? Is dat realistisch? Kunnen we het op zo'n manier inrichten dat we ze ook een beetje helpen? Dat dingen automatisch gaan. Dus die live events, die zijn eigenlijk een soort waarschuwing van: OK, als het beleid hier mee te maken heeft, dan moeten we extra goed opletten of dit doenlijk is voor de burger.

Voice-over
Mark Bovens geeft een voorbeeld van waar het mis kan gaan.

Mark Bovens
De huidige wet op de kinderopvang is gemaakt met de beste bedoelingen, namelijk ouders financiële ondersteuning geven om de hoge kosten van kinderopvang te kunnen dragen. Op zich een heel goed idee. Alleen de manier waarop die wet is ingericht, is precies verkeerd. De hoogte van je kinderopvang is afhankelijk van het gezamenlijke gezinsinkomen op het huidige moment. Als dat gezinsinkomen hoger wordt, is de kans groot dat je boven een bepaalde drempel uitkomt en dat je veel minder kinderopvangtoeslag krijgt. De verantwoordelijkheid voor het doorgeven van die gegevens wordt bij de ouders gelegd, dus in een situatie waarin je allebei werkt, jonge kinderen hebt die dagelijks naar de kinderopvang moeten, je drukste spitsuur van je leven, dan verwacht de overheid dat je elke maand checkt wat het gezamenlijke gezinsinkomen is. Is dat niet toevallig omhoog gegaan? Onterecht ontvangen bedragen moet je later terugbetalen, als dat geld er misschien niet meer is.

Mark Bovens
Dat kan ook anders, want er is een ontwerp gemaakt voor een andere wet op de kinderopvang, waarbij men zei: we doen het inkomen t-min 2. Dat wil zeggen een fiscaal inkomen van twee jaar geleden, wat dan is vastgesteld, bepaalt nu of je op dit moment recht hebt. Dan hoef je als ouders niks door te geven. De Belastingdienst weet dat. Wie niks doet, zit goed. Een tweede inzicht is dat als mensen lange tijd bijvoorbeeld chronisch in armoede zitten, te maken hebben met schulden, dan zie je dat die vermogens ook teruglopen.

Voice-over
Een illustratie van armoede als stressveroorzaker komt van sociaal ontwikkelaar Hidde Tielen.

Soundclip
Ik tref veel mensen die meervoudige problematiek aan de hand hebben en eigenlijk op alle fronten wel balletjes aan het hooghouden zijn om zich überhaupt maar staande houden op die nullijn in de samenleving, met alle verwachtingen die door mensen worden gemaakt zoals financiële zekerheid. Wat je vaak ziet is dat mensen een verzameling van problemen hebben. Dus bijvoorbeeld dagelijks zorgen om geld. Dat levert heel veel stress op. Dat heeft veel invloed op je denk- en doenvermogen. Dat je je opleiding niet hebt afgerond, dat je niet weet waar je dat verder weer kan oppakken. Dat de woningbouwvereniging in je nek hijgt omdat je een huurachterstand hebt. Je kan je voorstellen dat als je allemaal dit soort dingen aan de hand hebt, je de verkeerde keuzes maakt in wat je moet doen. Stress zorgt ervoor dat je op de korte termijn denkt en helemaal niet meer bezig bent met: waar wil ik over vijf jaar staan?

Voice-over
Hoewel je doenvermogen moeilijk kunt vermeerderen, is geloof in eigen kunnen een factor van belang.

Anne-Greet Keizer
We zien dat als mensen een aantal successen ervaren, dat ze dan meer geloof in eigen kunnen hebben en dat dat kan helpen. Dat is een belangrijk inzicht dat je wel kan gebruiken in de omgang van mensen, bijvoorbeeld met problematische schulden. Eén van de voorwaarden om toegelaten te worden tot de schuldhulpverlening is dat je je administratie op orde moet hebben. Dat is bijvoorbeeld een voorwaarde die voor die mensen in die situatie juist een probleem is. Terwijl als je die mensen iets meer aan de hand neemt en samen met ze kleine stapjes gaat nemen, dan krijgen ze ook weer meer vertrouwen in de situatie en meer gevoel van controle.

Voice-over
Wat is de oorsprong van wat je zou kunnen noemen een onterecht verwachtingspatroon van de overheid jegens de burger?

Mark Bovens
De kern van het probleem is dat de overheid bij het maken van beleid en regels, en ook bij het uitvoeren van beleid, eigenlijk een heel rationalistische perspectief heeft op de burger. De overheid gaat ervan uit dat als je maar genoeg voorlichting geeft en als je daarnaast boetes uitdeelt of beloningen geeft, dan houdt de burger zich vanzelf wel aan de wet. Maar dat is maar de helft van het verhaal. Om te handelen conform wetten of regels is niet alleen nodig dat je snapt hoe de wet in elkaar zit en dat je weet wat de wetten zijn en wat de overheid van je wil, maar je moet er ook naar kunnen handelen. En dat heet in de literatuur ook wel niet-cognitieve vermogens. Dat hebben wij doenvermogen genoemd.

Voice-over
Het woord doenvermogen is nieuw en bedacht in het kader van dit adviesrapport.

Anne-Greet Keizer
Gaandeweg hebben we dus ook heel bewust gekozen om die nieuwe term doenvermogen te introduceren, omdat we merkten dat als we het hadden over niet-cognitieve vermogens, dat mensen ons glazig aankijken van ja, waar gaat dat nou precies over? En met die term doenvermogen en door hem naast denkvermogen te zetten, konden we goed aangeven van wat daarna nog extra nodig is.

Voice-over
Uit welke elementen bestaan die niet-cognitieve vermogens annex doenvermogen?

Mark Bovens
Dat je in staat moet zijn om plannen te maken, om je te houden aan die plannen om in actie te komen, om om te gaan met allerlei teleurstellingen, met verleidingen.

Voice-over
En in die elementen schuilen ook de oplossingen in geval van problemen.

Mark Bovens
Een van de aanbevelingen die wij doen is: werk meer met 'defaults'. Dat wil zeggen: wie niets doet, zit goed. Wij proberen het beleid zo in te richten dat je niet van burgers allerlei handelingen verwacht, maar juist dat ze alleen in actie hoeven te komen als ze zeggen: Ik wil niet zoals het gaat.

Voice-over
Als mensen niet in actie kunnen komen, zorg er dan voor dat dingen vanzelf gaan.

Mark Bovens
Een heel goed voorbeeld van zo'n default is ons pensioenstelsel. Als je werknemer bent dan val je onder een cao en dan zit je automatisch in het pensioenfonds. En dan wordt dat geregeld. We weten dat dat enorm bijdraagt aan het voorkomen van armoede onder bejaarden. Zo gauw je bij mensen het pensioen vrijwillig maakt en mensen moeten het zelf doen, dan weten we dat een heleboel mensen het niet gaan doen. Dat is veel te ver weg. En ja, dat komt nog wel een keer en tegen de tijd dat het komt, is het te laat.

Voice-over
Wie niets doet, zit goed, is ook een wens van deze man.

Soundclip
Ik ben Eric. Ik repareer oldtimers en ik probeer ze rijdende te houden. Mijn ervaringen met de overheid zijn niet zo goed. De toestand met de kentekens enzo. Je moet elk jaar als je een auto niet gebruikt hem schorsen. Ik begrijp niet waarom het is, want je zou één keer kunnen schorsen en dan als je weer gaat rijden hem weer kunnen ontschorsen. Maar je moet elk jaar weer opnieuw schorsen. Waarom is dat? Je hebt je eigen spullen in je eigen garage staan. En toch wil de overheid dat je daar elke keer weer voor betaalt. Dus ik begrijp dat niet. Als je niet schorst, als je dat vergeet, dan gaat de RDW controleren of je verzekerd bent en of je APK hebt enzo. En dat heb je dan natuurlijk niet. En dan krijg je een serieuze bekeuring van minimaal 400 euro. Als je die niet betaalt wordt de boete nog hoger en als het doorgaat dan wordt je rijbewijs zelfs afgenomen.

Voice-over
Het is overigens niet zo dat de overheid je rijbewijs inneemt. Er staat gevangenschap op. Maar behalve een goed geheugen, moet je ook de kracht hebben tal van verleidingen te weerstaan.

Mark Bovens
Neem de bestrijding van obesitas. Inmiddels is er zoveel voorlichting gegeven. Iedereen weet wel dat je meer moet bewegen. Iedereen weet wel dat je gezond moet eten en dat je beperkt moet eten, niet tussendoor moet snacken. Maar het is ontzettend moeilijk om je daar aan te houden, omdat als je een hele dag hebt gewerkt, stress hebt gehad en je gaat 's avonds naar huis via het station en dan komt je honderd meter voor je het station binnenkomt de geur van Turkse pizza en verse appeltaart al tegemoet. Het zit vol met verleidingen. En het is vrijwel onmogelijk voor de meeste mensen om die verleiding te weerstaan. Zeker als je na zo'n lange werkdag moe bent. Overal zijn verleidingen aanwezig die mensen eigenlijk van het pad afhelpen waarvan ze weten dat ze het eigenlijk moeten lopen, namelijk voorzichtig zijn, niet tussendoor snacken en gezond eten.

Voice-over
Het antwoord daarop heet keuze-architectuur: zorg ervoor dat de burger niet of minder in aanraking komt met ongezonde keuzes, maar behoud de keuzevrijheid.

Anne-Greet Keizer
Het belangrijkst van die keuze-architectuur is dat het een soort tussenweg biedt. Want je hoeft natuurlijk helemaal niet al het ongezonde voedsel te verbieden. Maar je kan wel zeggen: we zorgen dat het op bepaalde locaties in bepaalde situaties minder voorhanden is, bijvoorbeeld op scholen of in ziekenhuizen. En dan staat het mensen nog steeds vrij om zelf naar de supermarkt te gaan en iets te kopen. Maar die constante verleiding, die constante prikkel, die verminder je.

Mark Bovens
Als je gezond voedsel aanbiedt, maak je het voor mensen gewoon makkelijker om die keus te maken. Het gaat om het reduceren van mentale lasten. Het gaat erom dat mensen steeds weer hun wil moeten uitoefenen om toch niet dat colaatje te pakken dat daar vooraan in die grote automaat staat. Een klassiek voorbeeld is de inrichting van gebouwen. Je wilt dat mensen meer bewegen. Maar als je het gemiddelde gebouw binnenkomt is het eerste wat je ziet de liften. Als je met de trap wil, dan moet je ergens een deur zoeken en daarachter is een duister trappenhuis. Je kan ook gebouwen anders inrichten: je komt binnen en dan is er een mooie grote, fijne verlichte trap. En als je met de lift wil, moet je ergens naar een achterliggend duister hoekje.

Voice-over
En dat is 'nudging'.

Mark Bovens
Nudging is een Engelstalig woord voor mensen duwtjes geven. De situatie zo inrichten dat mensen als vanzelf verleid worden om datgene te doen wat ze eigenlijk wel willen, maar waar ze soms moeite mee hebben om te doen.

Voice-over
En zoals de burger een steuntje in de rug kan gebruiken, hebben ook beleidsmakers soms behoefte aan hulp.

Anne-Greet Keizer
De wil is er wel om dit te doen, maar het is in de praktijk soms toch best nog wel lastig om het uit te voeren. Dan komen we op het punt dat ook het doenvermogen van de overheid soms zijn grenzen kent.

Voice-over
Om die reden is de eerder genoemde toets van één A4'tje ontwikkeld.

Mark Bovens
Nogmaal bij de WRR is het zo van je maakt een rapport, je geeft een presentatie. Dan heb je nog een landingsfase, dan geef je allerlei lezingen. Maar op een gegeven moment moet het scheepje zelf maar varen. Dan ben je al lang weer bezig met volgende projecten. En in dit project hebben we nog een aantal documenten gemaakt na afloop van het rapport, die erg veel meer handvatten bieden. We merkten gewoon dat men eigenlijk weer terugviel op klassieke reflexen en dat er toch weer werd van nou ja, ok, dus we moeten wat meer voorlichting geven en we moeten meer heldere taal gebruiken. Of er moet naast digitaal ook nog een telefonische helpdesk komen voor de mensen die niet met computers om kunnen gaan, voor digibeten. Maar daar ging ons rapport nu juist niet over. Het ging niet over digibeten en het ging niet over mensen die laaggeletterd zijn. Het gaat over iedereen. Met schoot weer door in de reflex van het denkvermogen.

Voice-over
In samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft de WRR een bondig document voor beleidsmakers ontwikkeld met de naam Van toets naar tools. Het is onlangs verschenen. De toolset bevat onder meer vijf basisstappen.

Voice-over
Stap 1: Breng in kaart hoeveel handelingen van de burger worden verwacht.

Mark Bovens
Probeer je eens te verplaatsen in de positie van de burger: stel dat je van een regeling gebruik wil maken. Probeer gewoon eens simpel in kaart te brengen hoeveel acties je als burger moet ondernemen om uiteindelijk uit te komen bij de vergunning of bij de toelage of wat dan ook.

Voice-over
Ook wordt beleidsmakers aanbevolen...

Anne-Greet Keizer
...veel meer gebruik te maken van de kennis die er bij de uitvoeringsorganisatie zit. Daar is ontzettend veel kennis over de situatie van mensen, waar ze tegenaan lopen, waar nieuw beleid rekening mee zou moeten houden. Het is volledig logisch dat een ambtenaar niet alles kan overzien vanuit zijn eigen situatie. Maar de vraag is dus vooral: verdiep je er dan in en ga onderzoek doen.

Voice-over
Stap 2: Is er sprake van samenloop met life events of andere situaties van grote stress?

Anne-Greet Keizer
Ik denk dat heel veel ambtenaren met de beste bedoelingen aan de slag gaan met beleid ontwerpen, maar dat ze niet altijd bekend zijn met de situatie die specifieke groepen betreft. En dat er ook wel een bepaalde logica is waarom beleid op een bepaalde manier tot stand gekomen is. Toen ons rapport uit was waren we aanwezig bij een sessie van ambtenaren van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Toen ging het over het voorbeeld in ons rapport van een alleenstaande ouder met een deeltijdbaan en twee opgroeiende kinderen. Zo iemand kan aanspraak maken op allerlei inkomensondersteuning. Dat is prachtig, maar dat betekent wel dat zo iemand wel twaalf verschillende regelingen kan aanvragen, waarvoor achtien formulieren moeten worden ingevuld en er tachtig betaalmomenten per jaar zijn. En het betreft toeslagen, dus je moet elke keer controleren of je precies het juiste bedrag ontvangen hebt. Want als je iets te veel ontvangen hebt, moet je het later allemaal terugbetalen. Dus dat vraagt ontzettend veel van zo iemand die al in een ingewikkelde situatie leeft.

Voice-over
Stap 3: Is er cumulatie van lasten door andere regelgeving? Een probleem bij deze stap kan zijn, dat het lastig is het hele beleidsvoorbereidende veld in één oogopslag te overzien.

Mark Bovens
Wat een van de ambtenaren van sociale zaken tegen ons zei, is: wat de overheid eigenlijk heeft gedaan, is het outsourcen van de hele back office van de overheid naar de burger. De overheid heeft gezegd: de burger moet maar al die stromen bij mekaar zien te brengen. Het is voor ons te ingewikkeld. Ja als het voor de overheid al te ingewikkeld is dan...

Anne-Greet Keizer
Maar juist ook omdat we snappen dat het ingewikkeld is, hebben we hem bewust als stap opgenomen in die doenvermogentoets. Op z'n minst moet je het momentum creëren dat er even gekeken wordt van: wat is er bekend? En je wil ook graag dat ook in de Tweede Kamer, in een Eerste Kamer er ook op die manier naar nieuwe wetgeving gekeken wordt.

Voice-over
Stap 4: Probeer de mentale belasting zoveel mogelijk terug te brengen, bijvoorbeeld met defaults en 'opt-out'-regelingen.

Anne-Greet Keizer
Waar het om gaat, is dat je het eigenlijk zo inricht dat wie niets doet, goed zit. De standaardkeuze is de keuze die over het algemeen voor de meeste mensen de beste keuze is. Mensen hebben keuzevrijheid, maar willen ze iets anders, dan moeten ze in actie komen.

Voice-over
Dat is de opt-out. Anne-Greet Keizer geeft een voorbeeld.

Anne-Greet Keizer
Als studenten zijn afgestudeerd, moeten ze uiterlijk de tiende dag van de volgende maand hun ov-studentenkaart opzeggen en daarvoor moeten ze zelfs fysiek naar een station en een automaat gaan om dat zelf te regelen. Dat kan dus niet via internet. We weten gewoon dat afstuderen gepaard gaat met allerlei veranderingen in het leven. Je moet misschien wel verhuizen, een baan zoeken, op reis gaan, en veel studenten vergeten dit gewoon. En dan ontstaan er vrij snel oplopende boetes en best wel grote problemen.

Voice-over
Stap 5: Zijn de gevolgen van onoplettendheid te overzien?

Anne-Greet Keizer
Als je beleid goed ontwerpt, dan kun je voorkomen dat er veel mensen in de problemen komen. Maar er zullen altijd mensen zijn die de brief echt niet openmaken of om andere redenen toch in de problemen komen. En dan is het goed om van tevoren al te bedenken: wat gebeurt er met die mensen? En hoe kunnen we zorgen dat we die problemen vroegtijdig signaleren? En niet dat alles doorsuddert en dat de problemen opeens heel erg groot worden. Een belangrijk punt is het principe wat wij bedacht hebben, dat kleine fouten dus ook kleine gevolgen moeten hebben.

Mark Bovens
Ja, wij zeggen eigenlijk: dit is een soort moderne invulling van het sociaal contract tussen burger en overheid. De overheid wil graag dat de burger zich netjes gedraagt. Maar als burger wil je ook graag dat de overheid je helpt om je netjes te gedragen; niet dat het ontzettend moeilijk wordt om je netjes te gedragen. Of dat de overheid eigenlijk je een duw geeft waardoor je in de schulden terechtkomt.

Mark Bovens
Het is goed voor de burger, omdat op deze manier de burger zich eigenlijk kan bezighouden met de dingen die er echt toe doen, namelijk niet formulieren invullen, maar gewoon de echte dingen in het leven. En het is belangrijk voor de overheid, omdat op deze manier je het vertrouwen vergroot bij de burger, dat de overheid er is om de samenleving verder te helpen, om de burger verder te helpen, niet om je in de schuldsanering terecht te doen komen.

Voice-over
Tot zover deze aflevering van WRR Vogelvlucht. Alle informatie rond dit adviesrapport en deze podcastserie kun je vinden op www.wrr.nl.

# data[].attributes.attachment_link.description
De hedendaagse samenleving stelt hoge eisen. De overheid verwacht van burgers dat ze zelfredzaam zijn en op allerlei onderdelen van het leven actief keuzes maken. Denkvermogen is daarvoor niet genoeg. Redzaamheid vraagt ook 'doenvermogen'.

# data[].attributes.body
Godly Play is een speelse methode van geloofsinitiatie en -communicatie. Godly Play vertrouwt op de kracht van verhalen.

# data[].attributes.body
Alle afleveringen van deze podcast

# data[].attributes.attachment_link.title
#4 Prestatiedruk bij leerlingen in het voortgezet onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Podcast · Nathalie Booij · Dé podcast voor docenten in het voortgezet onderwijs om de mentale weerbaarheid van hun leerlingen te versterken.

# data[].attributes.attachment_link.description
There are some downloadable resources below, including keynote talks given by Rev Dr Andrew Sheldon at Godly Play Australia National Conferences.

# data[].attributes.attachment_link.description
Godly Play Resources is a division of Godly Play Foundation, a non-profit 501(c)(3) educational corporation created for the purpose of promoting and guiding Godly Play Practice.

# data[].attributes.attachment_link.description
Godly Play is voor ieder die betekenis wil vinden in zijn leven, bij persoonlijke ervaringen en deze wil verbinden met Bijbelse verhalen en verhalen uit de christelijke traditie. Het is een creatieve, beeldende en open uitnodiging om de diepere dimensies van geloof en vertrouwen, speels te onderzoeken.

# data[].attributes.attachment_link.description
Godly Play Vlaanderen ondersteunt de Godly Play vertellers in hun werk met kinderen en volwassenen, en is het aanspreekpunt voor iedereen die in Vlaanderen aan de slag gaat met Godly Play.

# data[].attributes.body
https://www.onderwijscentrumbrussel.be/themas/outdoor-learning

# data[].attributes.attachment_link.description
Met outdoor learning gaan leerlingen aan de slag met de school en haar omgeving: de buurt, de stad en de lokale natuur.

# data[].attributes.attachment_link.title
Springlab | Bewegend leren met Fit & Vaardig op school

# data[].attributes.attachment_link.description
Fit & Vaardig van Springlab is het leukste actieve lesprogramma voor het basisonderwijs. Met 800 actieve lessen breng je bewegend leren naar het digibord!

# data[].attributes.attachment_link.title
Educatief materiaal zwaluwen | Regionaal Landschap Schelde-Durme

# data[].attributes.attachment_link.description
Regionaal Landschap Schelde-Durme ondersteunt verschillende steden en gemeenten in de uitbouw van een aangenaam en toegankelijk tragewegennetwerk. Voor de opvolging van deze trage wegen zijn we op zoek naar vrijwilligers (wegspotters). Heb je interesse om te helpen? Dan vind je hier alle informatie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit jaar gaan zowel de kleuters als de kinderen van de lagere school samen met Speurneus Spitsmuis op onderzoek in het bos. Aan de hand van puzzels, opdrachten en raadsels ontdekken ze het mysterie van de natuur en ontrafelen ze het geheim van de biodiversiteit.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smaakt het naar meer (geluk)? Verschillende partners en organisaties bieden waardevolle materialen aan om in de klas rond het thema mentaal welbevinden te werken. We sommen er hier alvast enkele op.

Webshop Gezond Leven

De webshop van Gezond Leven zit gevuld met mooie, gratis materialen over de geluksdriehoek en www.noknok.be om te verspreiden op school. Neem zeker een kijkje.

Digitale materialen 'geluksdriehoek'

Rond de geluksdriehoek zijn ook een heleboel gratis toegankelijke digitale materialen beschikbaar, zoals een introductiefilmpje, PowerPointpresentatie, theoretische basistekst en een e-learning over de geluksdriehoek.

De gelukswandeling op school

Organiseer een gelukswandeling in en rond de school en trakteer de leerlingen niet enkel op een frisse neus, maar ook op een meet-and-greet met de geluksdriehoek. De doe-opdrachten tijdens het traject zorgen voor een ludieke én inspirerende tocht.

Lesmateriaal van andere organisaties

Smaakt het naar meer (geluk)? Verschillende partners en organisaties bieden waardevolle materialen aan om in de klas rond het thema mentaal welbevinden te werken. We sommen er hier alvast enkele op.

Lespakketten lager onderwijs

Handvatten voor leraren & scholen lager onderwijs

Lespakketten secundair onderwijs

Handvatten voor leraren & scholen secundair onderwijs

Andere boeiende websites

Ook de volgende organisaties zetten zich in rond het thema geluk op school en zijn een (digitaal) bezoekje waard:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Vlaams Instituut Gezond Leven wil je op een toegankelijke manier helpen om gezond te leven. Met onderbouwd advies, concrete tips en kant-en-klare projecten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Educatief materiaal voor scholen over Europa | Provincie Vlaams-Brabant

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je leerkracht? Bestel een van onze publicaties over Europa voor jouw klas en haal ze op in het provinciehuis.

# data[].attributes.attachment_link.description
Alle pakketten, koffers, uitstappen, folders uit het educatief aanbod van de Provincie op één plek verzameld. Zoek lesmateriaal via handige filters, bestel rechtstreeks je pakket bij de webshop of reserveer je koffer bij de uitleendienst.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe leren kinderen en jongeren omgaan met maatschappelijke uitdagingen?
Djapo laat hen inzoomen, uitzoomen, reflecteren, in dialoog gaan en vooruitkijken. Zo krijgen ze meer grip op de wereld en kunnen ze die zelf mee vorm geven.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je op zoek naar educatief materiaal waarmee je als leerkracht aan de slag kan gaan? Dan helpen wij je graag op weg. Er werd al heel wat boeiend educatief materiaal aangemaakt. Daar verwijzen we dan ook graag naar. Zelf werken we achter de schermen aan het uitbreiden en updaten van het bestaande educatief materiaal over kraanwater en over duurzaam watergebruik.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met gratis educatieve pakketten helpt De Pet op tegen Kanker leerkrachten om kanker bespreekbaar te maken in de kleuterklas en lagere school.In elke klas zit wel een leerling die kanker van dichtbij…

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontdek onze educatieve materialen. Een gevarieerd aanbod voor elk onderwijsniveau, voor heel wat thema’s van beweging, sport en minder zitten.Je vindt hier heel wat materialen, pakketten en werkvormen voor de verschillende momenten van de schooldag.

# data[].attributes.attachment_link.description
Welkom op de oudersite van Ketnet. Hier vind je alle informatie over de evenementen en wedstrijden van Ketnet en Ketnet Junior. De site zit ook boordevol doe-tips, luisterverhalen, muzieklijsten en tips over mediawijsheid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe breng je als leerkracht thema’s als recyclage, zwerfvuil en overconsumptie aan bij kinderen en jongeren? We helpen je graag op weg! Hieronder vind je een overzicht van organisaties die kwalitatieve educatieve pakketten aanbieden, die je gratis kan downloaden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wikifin School biedt gratis en heel divers pedagogisch lesmateriaal en opleidingen aan leerkrachten om hen te ondersteunen bij hun lessen financiële educatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het schooljaar staat voor de deur. Ben je als leerkracht lager onderwijs nog op zoek naar fijn lesmateriaal voor de derde graad? We bundelen enkele lespakketten en spelletjes die leerlingen wegwijs maken in het rijke waterleven. Bijleren over thema's als riviernatuur, biodiversiteit en klimaat is nog nooit zo leuk geweest!

Een machtige stroom, de Schelde!

Zo maakte Grenzeloze Schelde vzw een educatief pakket voor de derde graad lagere school, met een focus op de Durmevallei. Gaandeweg komen de leerlingen alles te weten over de Schelde, de werking van de getijden, de biodiversiteit, het waterleven en het Sigmaplan.

LIFE Sparc pakket

Er zijn voorlopig vier educatieve pakketten rond het Sigmaplan voor de derde graad lager onderwijs. Ze nemen de leerlingen mee op ontdekkingstocht in de wonderlijke Scheldevallei. Wij werken momenteel ook aan een eigen pakket vanuit LIFE Sparc dat volledig draait rond klimaatverandering en de Schelde. Meer nieuws later!
Een overzicht van het lesmateriaal en de educatieve spelletjes:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het schooljaar staat voor de deur. Ben je als leerkracht lager onderwijs nog op zoek naar fijn lesmateriaal voor de derde graad? We bundelen enkele lespakketten en spelletjes die leerlingen wegwijs maken in het rijke waterleven. Bijleren over thema's als riviernatuur, biodiversiteit en klimaat is nog nooit zo leuk geweest!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"OP ZOEK NAAR TJOEK TJOEK"

Een educatief pakket voor kleuters uit de derde kleuterklas (5 - 6 jarigen)

Tjoek Tjoek is een kleine, lieve locomotief. Hij woont in een wereld vol treinen. De kleuters gaan op zoek naar Tjoek Tjoek. Een kleurrijke reistas vol leuke opdrachten maken van deze tocht een onvergetelijke ervaring.

Meer informatie en het lesmateriaal vind je hier.

IN EEN KLEIN STATIONNETJE

Een educatief pakket voor de eerste graad van het lager onderwijs

'In een klein stationnetje, 's morgens in de vroegte, stonden zeven wagentjes, netjes op een rij. En het machinistje plakte dan een stickertje...'

De reuzen van het spoor zijn indrukwekkend. Maar een straffe machinist ziet ook het kleine. Een stickerboekje daagt de leerlingen uit om heel goed rond te kijken!

Meer informatie en het lesmateriaal vind je hier.

OP HET JUISTE SPOOR

Een educatief pakket voor de tweede en derde graad van het lager onderwijs

De leerlingen ontdekken Train World als echte speurneuzen! Ze gaan op pad met een kniptang en een speurkaart. Hopelijk komen ze de juiste antwoorden op het spoor. Er zijn twee types speurkaarten: eentje voor de tweede en eentje voor de derde graad.

Meer informatie en het lesmateriaal vind je hier.

DAT LOOPT ALS EEN TREIN 1: KRUIP IN DE HUID VAN...

Een educatief pakket voor de eerste graad ASO van het secundair onderwijs

Treinen kunnen niet zonder mensen, maar kunnen mensen wel zonder treinen? De leerlingen ontdekken wie de trein laat rijden en ervaren het plezier van treinreizen.

Meer informatie en het lesmateriaal vind je hier.

DAT LOOPT ALS EEN TREIN 2: TEST JEZELF!

Een educatief pakket voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs ASO/ TSO/ BSO

Hebben je leerlingen ook een mening over alles? Dan is een uitstap naar Train World ideaal! Onze zelftest daagt hen uit om keuzes te maken! Op die manier leren ze meer over de wondere wereld van de treinen en over zichzelf.

Meer informatie en het lesmateriaal vind je hier.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inkleurplaten voor de kleinsten

Deze illustraties van Niet nu Laura (geit, kip, vrouwen en water) kunnen netjes ingekleurd worden door de (aller)kleinsten.

WERELDLESIDEE

Voor alle graden van het LO

Voor meer lesmateriaal voor het lager onderwijs verwijzen we graag door naar onze collega's van Djapo. Wereldlesidee is een educatief platform met thema's als handel, klimaat en gender voor de allerkleinsten.

Klimaat-fresco

Doe met je klas mee aan het Klimaatfresco en leer in 3 uur de oorzaken en de gevolgen van de klimaatverandering te begrijpen. In het bijzonder geschikt voor leerlingen uit de 3de graad middelbaar onderwijs en studenten uit het hoger onderwijs.

Uitdaging in koffieland

Koffieteelt, klimaatcrisis, ongelijkheid en extreme armoede. Ontdek hoe de vork aan de steel zit in de koffiesector.

Duur: één lesuur voor de eerste drie ( bekijk video) en één voor de laatste drie jaren van het secundair onderwijs (bekijk video).

De leerlingen moeten tijdens de digilessen online kunnen werken. De infofiche voor de eerste drie jaren vind je hier, de infofiche voor de laatste drie jaren hier.
INFOFICHE voor SO 1-2-3

De grenzen voorbij: een wakkere droom

Daag je leerlingen uit om op een bijzondere manier na te denken over 'grenzen'. Deze atypische werkvorm is gebaseerd op meditatie en inleving. Aan de hand van een 'dromerige' voorleestekst, nodig je je leerlingen uit om associaties te maken en na te denken. Wie heeft recht op vrij verkeer op onze planeet? Waarom? En hoe? Het doel is meer begrip creëren, vooroordelen aan de kant schuiven en ideeën/meningen uitwisselen. De animatie kan georganiseerd worden in het inleefatelier Bolivia in Brussel.

Vind hier de handleiding, actiefiches en de Oxfam muziekmix.

Thema: grenzen en migratie
Leeftijd: vanaf 12 jaar
Werkvorm: vertellen, debat
Download de actiefiches

Leefbaar inkomen en zorgplicht in cacaosector

Leerpad Engels - 3de graad SO

The Coffee Barometer

Een laagdrempelige les Engels die hoort bij een kort filmpje over de koffiebarometer. Met aandacht voor de linken tussen koffieteelt, armoede, klimaat en ongelijkheid.

Duur: 1 lesuur
Download het leerpad

De overval waar niemand het over heeft

Het lespakket "De overval waar niemand het over heeft" is, gebaseerd op een spectaculair filmpje over een overval op een ziekenhuis. Met deze tool maak je het thema belastingontwijking en de impact ervan op de wereldwijde gezondheidszorg bespreekbaar via concrete oefeningen zoals een quiz, een bewegend debat en video's.

Thema: belastingontwijking en eerlijke belastingen, (toegang tot) gezondheidszorg
Leeftijd: vanaf 15 jaar (voor alle onderwijsvormen)
Werkvorm: video, quiz, bewegend debat

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze illustraties van Niet nu Laura (geit, kip, vrouwen en water) kunnen netjes ingekleurd worden door de (aller)kleinsten. Voor alle graden van het LO Voor meer lesmateriaal voor het lager onderwijs verwijzen we graag door naar onze collega's van Djapo. Wereldlesidee is een educatief platform met thema's als handel, klimaat en gender voor de allerkleinsten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Je kan van elk pakket 1 gratis exemplaar aanvragen per schooljaar. In de pakketten zit kant-en-klaar materiaal om op school of in de schoolomgeving te sensibiliseren rond een verkeersveiligheidsthema.

# data[].attributes.attachment_link.title
Educatieve pakketten lager onderwijs | Hidrodoe

# data[].attributes.attachment_link.description
Via deze zoektochten komen de leerlingen alles te weten over water.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Om snel en correct te kunnen reageren is een goede kennis van de risico's in je omgeving en de juiste reflexen cruciaal.

Het Nationaal Crisiscentrum heeft hierover een boeiend interactief driedelig lessenpakket klaargestoomd voor de leerlingen van het basisonderwijs. Het pakket wordt aangevuld met de spannende online game BE-Ready, dat de leerlingen op een speelse wijze voorbereidt op iedere noodsituatie.

Voor de leerkracht

Iedereen kan zich voorbereiden op een noodsituatie. Door je op voorhand goed te informeren over risico's in jouw omgeving, kun je snel en gepast reageren en jezelf en je omgeving beter beschermen. Hoe evacueer ik veilig? Wat doe ik bij een brand? Hoe voorkom ik schade bij een onweer? Hoe bied ik eerste hulp? Hoe stel ik een noodpakket samen? Waar vind ik juiste informatie tijdens een ramp? Hoe bescherm ik mezelf tegen cyberaanvallen? ...

Een antwoord op al deze en vele andere vragen vind je in drie boeiende interactieve lessenpakketten die je hieronder kan downloaden. Het lessenpakket sluit aan bij de eindtermen en ontwikkelingsdoelen van het basisonderwijs.

Graad 1

Graad 2

Graad 3

Les per risico

Nuttige Links

Algemeen

Noodplanning in scholen

Koude, hitte, onweer

Brand

Eerste hulp

Industrieel ongeval

Natuurbrand

Griepepidemie

Stroomonderbreking

Diefstal

Nucleair ongeval

Cyberveiligheid

Terrorisme

Coronavirus

# data[].attributes.attachment_link.description
Maak kennis met BE-Ready, het lessenpakket voor basisonderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.title
Educatieve pakketten lager onderwijs - Technopolis

# data[].attributes.attachment_link.description
Zit jouw (superleuk) bezoek aan Technopolis erop en is de wetenschappelijke honger van jouw leerlingen nog steeds niet volledig gestild? Niet getreurd, wij hebben dé oplossing: gratis educatieve pakketten!

# data[].attributes.attachment_link.title
School for Rights - Kinderrechtenschool | Kinderrechten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
WWF richt zich ook op kinderen. We willen jonge generaties sensibiliseren en ze betrekken bij de creatie van een wereld waarin de mens en de natuur in harmonie samenleven. In ons werk voor kinderen bieden we twee soorten programma's aan:

1) De WWF-Rangerclub: een club voor kinderen van 6 tot 12 die houden van de natuur en wilde dieren. Door WWF-Rangers te worden, zetten de kinderen zich in voor de natuur.
Schrijf je kind hier in voor de WWF-Rangerclub voor slechts € 2,50 per maand!
2) Educatief materiaal voor scholen: WWF België biedt leerkrachten materiaal en bronnen aan om milieuthema's te bespreken in de klas. Het educatief materiaal is gratis toegankelijk, zowel digitaal als fysiek.

# data[].attributes.attachment_link.description
WWF richt zich ook op kinderen. We willen jonge generaties sensibiliseren en ze betrekken bij de creatie van een wereld waarin de mens en de natuur in harmonie samenleven. In ons werk voor kinderen bieden we twee soorten programma's aan: 1) De WWF-Rangerclub: een club voor kinderen van 6 tot 12 die houden van de natuur en wilde dieren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met fruit als ontbijtbuit start je elke dag vol energie! En dankzij dit ' Fruit, een Lekkere Buit'-platform wordt fruit eten nóg leuker. Doe mee met onze leuke fruitdagingen, fruitige lespakketten en sappige spelletjes en maak kans op toffe prijzen voor de hele klas! Schrijf je in

# data[].attributes.attachment_link.description
Op deze pagina kan je alles te weten komen over het scholenprogramma van Bebat.
Je ontdekt er onze catalogus, spaarprogramma, campagnes voor de scholen en lesmateriaal over batterijen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Of je nu als lokaal bestuur, school, vereniging of bedrijf wil werken aan een zwerfvuilvrije omgeving of je wil op je eentje de handen uit de mouwen steken: Mooimakers heeft een ruim aanbod voor alle doelgroepen. Kies je doelgroep en ontdek wat Mooimakers voor jou kan betekenen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe werk je aan een duurzame, straffe school? MOS begeleidt je school in een traject op maat. Samen leren we keuzes te maken voor de planeet, zodat er altijd genoeg is voor iedereen! We werken samen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ontmoet, onderzoek, verbind en innoveer

Onderzoekende school?! is een evenwaardig samenwerkingsverband dat een brug slaat tussen schoolpraktijk en lerarenopleiding. Student-leerkrachten, lerarenopleiders, leerkrachten uit het werkveld en onderzoekers bundelen hun krachten om evidence-informed oplossingen te vinden voor uitdagingen in de schoolpraktijk. Verschillende partners vormen samen een stimulerend en leerzaam netwerk, wat bijdraagt aan de professionalisering en innovatie van het onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samen voor goed onderwijs voor nieuwkomers.

Canva is een fantastisch hulpmiddel om aantrekkelijke didactische middelen te maken die goed aansluiten bij de doelgroep.

Bij de methode ''Wereld voor Woorden'' miste ik nog schriftelijk oefenmateriaal en daardoor ben ik me in Canva gaan verdiepen.

Omdat niet iedereen zelf het wiel uit hoeft te vinden deel ik graag wat ik al gemaakt heb. Om zo over te nemen of als inspiratie om er je eigen draai aan te geven.

Voor nu zijn dat per thema een werkboek met herhalings- en verdiepingsopdrachten en schrijf- en spelmateriaal per thema. Ook vind je posters voor aan de muur en flyers voor ouders om thuis te kunnen oefenen.

Er komen op een later tijdstip vast nog materialen bij, voor nu is de website gevuld.

Ik hoop dat je er iets aan hebt!

Met hartje gemaakt, Annet

# data[].attributes.attachment_link.description
Lesmateriaal voor nieuwkomers in het basisonderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.description
Beeldwoordenboek gemaakt door Patrick Keysabil. Originele bestanden gemaakt in JClic. Geconverteerd naar Javascript met toestemming.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je op zoek naar materiaal voor je lessen? Vergeet dan zeker KlasCement niet. Veel leerkrachten uit OKAN zetten hun lesmateriaal op die site.