# data[].attributes.body
- Tìm hiểu về kiểu bài và yêu cầu đối với kiểu bài báo cáo nghiên cứu.
- Tìm kiếm một số báo cáo nghiên cứu liên quan đến chủ đề văn học (Thành viên đăng tải lên không gian làm việc của nhóm)
- Đọc bài viết tham khảo “Một số dấu ấn của sử thi Ấn Độ Ra – ma – ya – na trong văn hóa Việt Nam” (SGK)
- Hoàn thành phiếu học tập đa phương tiện số 1, số 2 trên trang web liveworksheet và gửi về gmail GV (Link PHT số 1; Link PHT số 2)
- Đọc bài viết tham khảo: Vẻ đẹp văn hóa Êđê trong sử thi Đăm Săn (LINK)
- T ìm hiểu và thu thập tài liệu liên quan đến đề tài “Lịch sử thành Tơ-roa trong sử thi I-li-át”.

# data[].attributes.body
Nghệ thuật trào phúng trong tiểu thuyết "Số đỏ", "Trúng số độc đắc" của Vũ Trọng Phụng

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ngày đăng: 29/06/2014, 18:07

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(25).2008 NGHỆ THUẬT TRÀO PHÚNG TRONG TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ, TRÚNG SỐ ĐỘC ĐẮC CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG THE SATIRICAL ART IN NOVELS "SO DO" AND "TRUNG SO DOC DAC" OF VU TRONG PHUNG LÊ THỊ TẤN Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng TÓM TẮT Vũ Trọng Phụng là một nhà văn lớn đầy tài năng. Ông đã có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nền văn học Việt Nam theo hướng hiện đại hóa, trước hết là ở lĩnh vực tiểu thuyết. Ở tiểu thuyết "Số đỏ" và "Trúng số độc đắc", Vũ Trọng Phụng đã xây dựng thành công nhân vật "số phận", nhân vật "đồ vật hoá" và đặc biệt là nhân vật "kịch". Nhưng có lẽ đặc sắc và quan trọng hơn cả, cái làm nên phần hồn nghệ thuật trào phúng của tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc đó là nghệ thuật ngôn từ. Với lối dùng từ sắc sảo, với giọng điệu đầy tính hài hước, đùa bỡn, tác giả đã phơi bày mặt trái của xã hội đương thời. Và cũng thông qua cách xây dựng nhân vật, cách dùng từ độc đáo, tác giả đã thể hiện niềm khát vọng vô biên của mình về cuộc sống. ABSTRACT Vu Trong Phung was a writer of genius who had made important contributions to the development of modernizing Vietnamese literature, firstly to the novel field. In the two novels So do and Trung so doc dac, Vu Trong Phung had successfully made up the characters of "fate", of "artefact", and especially of "drama". However, probably the most special important thing that created the art soul of these novels was the art of words. With sharp words and a satirical tone, he showed the seamy side of the contemporary society. And, at the same time, his longing for a better life. Vũ Trọng Phụng là nhà văn có biệt tài trong việc thể hiện cái hài. Ông được xem là cây bút trào phúng bậc thầy. Ngay khi Vũ Trọng Phụng mới xuất hiện trên văn đàn, người ta đã đặc biệt chú ý đến ông bởi lối viết táo bạo, sắc sảo, gay cấn đến sỗ sàng. Đặc biệt là tiếng cười lạ lùng, nhọn sắc của ông đã khiến người ta ngỡ ngàng thán phục hoặc sợ hãi, tức tối. Tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc là hai trong số những tác phẩm lớn của Vũ Trọng Phụng cũng như của cả nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Với nghệ thuật trần thuật đặc sắc đầy khả năng biến hoá, với ngôn ngữ và giọng điệu hài hước, trào phúng, ông đã dựng lên hàng loạt chân dung biếm họa có ý nghĩa xã hội sâu sắc. 1. Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc Khi nói đến nghệ thuật trào phúng trong tiểu thuyết Số đỏ và Trúng số độc đắc, không thể không nói đến nhân vật trào phúng. Nghệ thuật xây dựng nhân vật trào phúng góp phần không nhỏ trong việc tạo ra sắc thái, hiệu quả của tiếng cười 115 trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng nói chung và Số đỏ, Trúng số độc đắc nói riêng. Với nghệ thuật xây dựng nhân vật "số phận" trong tiểu thuyết Số đỏ và Trúng số độc đắc, Vũ Trọng Phụng cho ta thấy rõ quan niệm của nhà văn về cuộc đời. Cuộc đời dưới cặp mắt của tác giả là cuộc đời với nhiều nghịch lý, "vô nghĩa lý", được biểu hiện, giải thích bởi những sự kiện trong những tình huống ngẫu nhiên của "số phận", của kiếp người. Và với số phận của mình, các nhân vật đã nhảy múa, quay cuồng, diễn trò theo kiểu "đồ vật hóa" mà điển hình là nhân vật trong Số đỏ. Nhân vật trong Số đỏ được mô tả là những nhân vật mà tính cách của họ luôn vận động, phát triển trong một hoàn cảnh điển hình tạo nên một chuỗi cười dài mang sức mạnh tố cáo rộng và sâu, thể hiện một phong cách trào phúng độc đáo. Ở Trúng số độc đắc, Vũ Trọng Phụng đã thành công trong việc nghiên cứu, khảo sát tâm lý vị kỉ, hám lợi cùng bản chất đểu cáng của con người trong mối quan hệ với đồng tiền. Thông qua tấm vé số độc đắc, nhà văn đã khảo sát theo dõi những phản ứng, những đổi thay của lòng người trước sức mạnh của đồng tiền, cũng chính đồng tiền đã tạo nên bi hài kịch trong cuộc sống. Một trong những đặc điểm nổi bật của tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc là "nhân vật kịch". Nhân vật trong Số đỏ là nhân vật thể hiện các vai diễn chủ yếu làm trò để gây cười thông qua các hành động máy móc, đầy mâu thuẫn. Còn ở Trúng số độc đắc các nhân vật lại đóng kịch một cách "nghiêm chỉnh" nhằm thủ vai với nhiều mục đích khác nhau, có lúc nịnh bợ, có lúc vụ lợi, đê hèn. Có thể nói, thông qua hành động kịch, tâm lý kịch, ngôn ngữ kịch của các nhân vật trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc, "Vũ Trọng Phụng đã tạo ra được một thứ "nhân loại" độc đáo của riêng mình".[1,tr.214] 2. Những nét đặc sắc về ngôn từ nghệ thuật trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc. Như đã biết: "Chức năng của ngôn từ nghệ thuật là sáng tạo ra khách thể thẩm mỹ, đồng thời sáng tạo ra bản thân các hình tượng ngôn từ, các biểu trưng nghệ thuật, các hình thức lời thơ, lời văn xuôi nghệ thuật để thoả mãn nhu cầu giao tiếp nghệ thuật" [3,tr163]. Và theo giáo sư Trần Đình Sử, đặc điểm của ngôn từ trong tiểu thuyết là có nhiều tiếng nói. Mỗi nhân vật trong tiểu thuyết đều có tiếng nói riêng, mỗi nhà văn có phong cách giọng điệu riêng. Với Vũ Trọng Phụng, qua Số đỏ, ông đã tạo ra một chuỗi cười dài khoái trá, hả hê. Trong Trúng số độc đắc là những tiếng cười buồn, chua chát, mỉa mai, xót xa cho thói đời đen bạc. Nhưng dù ở mức độ nào thì ngôn từ trong tác phẩm của ông cũng mang một sức mạnh tố cáo rộng và sâu, thể hiện một phong cách trào phúng độc đáo. Có thể nói, hiện tượng "ngôn từ bị huỷ diệt" là nét độc đáo nhất của nhà văn Vũ Trọng Phụng. Hiện tượng "ngôn từ bị hủy diệt" trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc một mặt làm bật lên những tiếng cười dòn giã, mặt khác thể hiện cái phi lý, phi nghĩa của cuộc đời, phản ánh những diện mạo quái thai của thời đại. Và thật vậy, "để trào phúng, châm biếm trên bình diện ngôn ngữ, cách thường 116 TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(25).2008 thấy ở Vũ là ghép các tổ hợp từ có nghĩa tương phản, trái ngược nhau như một sự "cưỡng hôn ngôn ngữ" để tạo ra mâu thuẫn, làm lệch chuẩn, gây cười" [2,tr226]. Một nét độc đáo đáng kể trong ngôn từ nghệ thuật của Vũ Trọng Phụng nữa đó là so sánh tổng hợp phối nghĩa. Ở đây, Vũ Trọng Phụng đã sử dụng thành công nhiều thủ pháp so sánh. Trong tiểu thuyết Số đỏ, tác giả sử dụng lối so sánh "tạt ngang", "đá móc". Đó là lối so sánh mà đối tượng nhằm để so sánh không phải là một mà nhiều đối tượng, mục đích tạo ra những nét nghĩa đối lập có khi hài hước, bông đùa, có khi lại châm biếm sâu cay. Còn ở Trúng số độc đắc, lối so sánh cũng được thể hiện khá phổ biến. Tác giả so sánh nhằm để hài hước, bông lơn, cười nhạo như "Cụ bà bước ra đủng đỉnh như một cái chỉnh trôi sông" "Cụ bà đờ người ra miệng tròn như chữ o"... Nhìn chung, với lối so sánh này, cái so sánh và cái được so sánh đều trở nên đáng cười. Chính qua những thủ pháp này, ta thấy được hiệu quả khôi hài, tài năng châm biếm của tác giả. Nhìn chung, các hiện tượng ngôn từ hủy diệt, hiện tượng so sánh tổng hợp, phối nghĩa là nét thành công của Vũ Trọng Phụng về lời văn nghệ thuật trong tiểu thuyết Số đỏ và Trúng số độc đắc. 3. Giọng điệu trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc Giọng điệu là một phạm trù thẩm mỹ mang tính tổng hợp cao độ. Việc phân chia giọng điệu trong từng tác phẩm không hề đơn giản. Nếu căn cứ vào cảm hứng chủ đạo có thể chia thành giọng bi, giọng hài, giọng bi-hài, giọng anh hùng ca Nếu căn cứ theo khuynh hướng tình cảm thì có thể có giọng phê phán, giọng châm biếm, giọng ca ngợi Trong thực tế những giọng điệu trên không thể tách bạch nhau, chúng đan xen vào nhau, cộng hưởng lẫn nhau tạo ra sự phong phú cho từng tác phẩm. Nụ cười đa dạng tạo nên một nét riêng cho phong cách Vũ Trọng Phụng. Nét hấp dẫn của tiếng cười trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc trước hết là giọng điệu trào lộng, đùa bỡn, mua vui. Giọng điệu này thường bật lên một cách tự nhiên, gắn liền với cái nhìn hóm hỉnh, thông minh và không kém phần khôi hài của tác giả. Ở đây tiếng cười có khi gắn liền với những miêu tả, nhận xét của người trần thuật, có khi là lời của nhân vật, có khi ở những so sánh, ở cách chơi chữ, ở thủ pháp phóng đại, ở triết lý bỡn cợt và đôi khi bật lên từ những tình huống bất ngờ, nhằm tạo nên tiếng cười độc đáo. Giọng trào lộng, đùa bỡn mua vui trong Số đỏ, Trúng số độc đắc thể hiện chất trẻ trung, hồn nhiên trong tiếng cười Vũ Trọng Phụng. Giọng điệu này làm cho tiếng cười mỉa mai, chế giễu bớt phần cay độc và từ đó có thể quên đi những "nghịch lý", "vô nghĩa lý" của cuộc đời. Bên cạnh giọng trào lộng, đùa bỡn mua vui thì ở tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc tiếng cười châm biếm, mỉa mai cũng được phát huy tối đa. Tác giả đã khéo đưa ra những tình huống gây cười chua chát và mỉa mai. Cười cho một xã hội đau đớn đến tê tái bởi những trật tự, luân lý, chân lý, tình người đang bị đảo ngược. Điều này cho ta thấy giọng châm biếm, mỉa mai đã tạo cho văn chương Vũ 117 118 Trọng Phụng có sức mạnh đặc biệt để tấn công vào xã hội, để lên án xã hội với thái độ dứt khoát. Ngoài giọng trào lộng, đùa bỡn, mua vui, giọng châm biếm, mỉa mai được thể hiện trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc, thì thấp thoáng, ẩn giấu đằng sau những giọng điệu ấy đó là giọng than thở, chán chường, bi quan, hoài nghi của tác giả. Sở dĩ như vậy là vì Vũ Trọng Phụng được sinh ra và lớn lên trong một môi trường mà mặt trái của xã hội thực dân nửa phong kiến thành thị phơi bày ra rõ nhất. Ông luôn mang trong mình mối bất hòa sâu sắc với tầng lớp thượng lưu. Ông sống và viết trong một giai đoạn mà xã hội đắm chìm trong danh vọng, tiền bạc, cơm áo Tất cả đang quay cuồng, đảo lộn, vì thế mà giọng điệu chủ đạo ở Số đỏ, Trúng số độc đắc của Vũ Trọng Phụng vẫn là giọng buồn chán, hoài nghi, bi quan trước cuộc đời. Và thông qua giọng điệu này, tác giả đã thể hiện khát vọng mãnh liệt của mình về một xã hội lành mạnh, tiến bộ thật sự. Có thể nói, ngôn từ nghệ thuật trong Số đỏ và Trúng số độc đắc là một thành công đặc biệt của Vũ Trọng Phụng. Với tài năng xuất sắc của mình, ông đã đưa văn học tiếng Việt đạt một đỉnh cao mới. Vũ Trọng Phụng là một nhà văn lớn đầy tài năng, tiêu biểu giai đoạn văn học 1930 - 1945. Trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc, thông qua bức tranh xã hội đầy rẫy những ngẫu nhiên, vô nghĩa lý của cuộc đời, Vũ Trọng Phụng đã châm biếm sâu cay, đả kích, vỗ vào mặt của những ông chủ, bà chủ, cùng với những kẻ có tiền vô đạo đức trong xã hội lúc bấy giờ. Và thật vậy, "Vũ Trọng Phụng tập trung những mũi trào lộng sắc bén vào riêng hai truyện: Số Đỏ và Trúng số độc đắc" [4,tr.633] Có thể nói tiếng cười của Vũ Trọng Phụng trong tiểu thuyết Số đỏ và Trúng số độc đắc chưa phải là tất cả, nhưng nó là phần hồn, phần sắc nhọn nhất của một tài năng lớn. Nghệ thuật trào phúng của Vũ Trọng Phụng đã tạo nên một thế giới nghệ thuật đặc thù. Điều đó đã đặt Vũ Trọng Phụng vào vị trí quan trọng trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Đinh Trí Dũng (2005), Nhân vật tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội. [2] Đinh Lựu (2004), Nghệ thuật tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng, NXB Giáo dục, Đà Nẵng. [3] Trần Đình Sử, Thi pháp học (Bài giảng cao học). [4] Nguyễn Ngọc Thiện, Hà Công Tài (tuyển chọn và giới thiệu) (2003), Vũ Trọng Phụng - Về tác giả và tác phẩm, NXB Giáo dục, TP.HCM. . nhân vật trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc Khi nói đến nghệ thuật trào phúng trong tiểu thuyết Số đỏ và Trúng số độc đắc, không thể không nói đến nhân vật trào phúng. Nghệ thuật xây. TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 2(25).2008 NGHỆ THUẬT TRÀO PHÚNG TRONG TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ, TRÚNG SỐ ĐỘC ĐẮC CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG THE SATIRICAL ART. vật trào phúng góp phần không nhỏ trong việc tạo ra sắc thái, hiệu quả của tiếng cười 115 trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng nói chung và Số đỏ, Trúng số độc đắc nói riêng. Với nghệ thuật

# data[].attributes.attachment_link.title
báo cáo nghiên cứu khoa học ' nghệ thuật trào phúng trong tiểu thuyết số đỏ, trúng số độc đắc của

# data[].attributes.attachment_link.description
nhân vật trong tiểu thuyết Số đỏ, Trúng số độc đắc Khi nói đến nghệ thuật trào phúng trong tiểu thuyết Số đỏ và Trúng số độc đắc, không thể không nói đến nhân vật trào phúng. Nghệ thuật xây.

# data[].attributes.body
NHIỆM VỤ 1: Từ bài viết báo cáo nghiên cứu "Vẻ đẹp văn hóa Êđê trong sử thi Đăm Săn" hãy hoàn thành phiếu học tập số 3 (Hoạt động nhóm)
NHIỆM VỤ 2: Hãy viết một BCNC về vấn đề “Lịch sử thành Tơ-roa trong sử thi I-li-át”.  Trong bài BCNC có sử dụng các trích dẫn, cước chú và phương pháp hỗ trợ phù hợp.

# data[].attributes.body
Đặc sắc ngôn ngữ tiểu thuyết Hồ Biểu Chánh
(LINK)

# data[].attributes.body
Phép lặp trong truyện ngắn thời kì đầu của Lỗ Tấn
(LINK)

# data[].attributes.body
BCNC "Môi trường văn hóa Nguyễn Du"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ngày đăng: 10/08/2014, 16:21

nghiên cứu trung quốc số 5(75) - 2007 63 nguyễn thạch giang rong xã hội Việt Nam, Phật giáo đã có cội rễ sâu xa. các triều đại Lý, Trần (thế kỷ XI XIV), Phật giáo đợc coi nh Quốc giáo. Các nhà vua đều là tín đồ nhiệt thành của Phật. Những già lam thì đầy những s và tiểu. Sử chép rằng: ở thời Lý , ngời tu hành nhan nhản trong dân gian, chùa và tịnh thất mọc lên khắp trong nớc. Và ở nhà Trần, thì tại triều đình nhà vua là đại s, hoàng hậu là s bà, các công thần vơng tử họp thành giáo hội. Với việc dựng chùa Một Cột sùng tín hình ảnh Phật Bà Quan Âm (1049), lập tháp thảo Bảo Thiên (1056), một trong tứ quý Việt Nam, xây Văn Miếu thờ Khổng Tử, Chu Công, Thất thập nhị hiền, mới nhìn qua, chúng ta đã thấy hai khuynh hớng t tởng chính yếu của thời đại là Phật giáo và Nho giáo, Khổng Tử, Dịch học và cả Đạo giáo của Lão Tử. Ngày nay, chúng ta có thể mờng tợng đợc tinh thần bồng bột trởng thành của thời đại. Tâm hồn Việt Nam do một tổng hợp ảnh hởng của tam giáo. Trên bình diện xã hội, những phản ứng thởng thuộc về Nho giáo; trên bình diện tín ngỡng truyền thống, những phản ứng thờng thuộc về Phật giáo. Còn Lão giáo ta hiểu ở đây là những tục lệ Lão giáo hơn là triết lý Lão học chỉ một số ít trí thức hiểu đợc mà thôi. Trần Thái Tông đã đem đạo vào đời, vào cuộc đời hành động phụng sự dân tộc mà tìm thấy Phật ở tại tâm lắng trong mà biết (tâm tịch nhi tri) của mình chứ không phải ở trong rừng trong núi thâm sơn cùng cốc. Khoá h lục của ngài toát lên t tởng mến cảnh sơn lâm, coi sinh tử nh nhau, tuy ý giống đạo Phật không h, nhng mà chí thì khoáng đạt, sâu xa, cho nên bỏ ngôi báu coi nh trút giấy rách. Đây là tinh thần Phật giáo Việt Nam do một nhà vua đã thực hiện, hợp nhất cả phơng tiện quốc tế đại đồng lẫn quốc gia riêng biệt nh ngài đã kết luật hết sức rõ ràng minh bạch: Trẫm nghĩ Phật không có phơng Nam phơng Bắc, ai cũng có thể tu tỉnh cầu tìm. Tính ngời có ngời sáng ngời tối, đều bẩm thụ cái tâm giác ngộ. Bởi thế cho nên giáo lý chính yếu của Đức Phật là phơng tiện dạy cho quần chúng ngu mê con đờng tắt soi tỏ lẽ sống chết. Còn trách nhiệm lớn của Thánh Nho là để lại mực thớc cho đời sau, vạch lối đi gơng mẫu cho tơng lai. Cho nên Lục tổ Huệ Năng có nói: Các bậc Thánh Nho với các vị Thiền s không khác nhau đủ biết giáo lý của Đức Phật lại phải mợn tay Thánh nho để truyền bá vào đời. Trẫm sao có thể không lấy trách nhiệm của Thánh Nho làm trách nhiệm của mình, giáo lý của mình đợc. Bớc sang triều đại nhà Lê, thế kỷ XV, ý thức hệ tam giáo nhất tâm không đợc chính quyền bảo vệ và củng cố. Triều đình bỏ lệ thi Tam giáo, độc tôn Nho giáo. Kết T nguyễn thạch giang nghiên cứu trung quốc số 5(75) - 2007 64 quả là giới nho sĩ lãnh đạo với nhân dân xa cách nhau bởi cái hố nôm na là cha mách qué, nghĩa là cái hố chữ nghĩa và mù chữ. Muốn có một ý niệm chính xác về hậu quả đối với nhân sự cũng nh đối với quốc thể sau khi bỏ tinh thần Tam giáo kể từ triều Lê, chúng ta chỉ cần đọc lại đoạn văn sau của nhà nho Lê Quý Đôn đầu thế kỷ XVIII: Tôi đã từng tổng luận cả một thời Tiền Lê, đại khai sĩ phong có ba lần biến đổi: Ban đầu, sau giai đoạn nhiễu nhơng trong nớc thì dòng nho sĩ còn tha thớt vắng vẻ, kẻ đem thân ra giúp nớc nh Nguyễn Thiên Tích, Bùi Cẩm Hổ, có khí phách anh hùng dám nói. Ngời quên đời trong chốn lâm tuyền nh Lý Tử Cấu, Nguyễn Thời Trung thì ấp ủ tâm hồn trong sạch không muốn nghĩ đến phú quý công danh. Đấy là một thời. Đến thời Hồng Đức (1470- 1497) trong nớc mở rộng khoa mục, kén nhiều nhân tài, thì sĩ phong chỉ hùa theo văn tự, thêu vẻ từ chơng để cầu chức trọng quyền cao, cái khí triết khẳng khái của nhân sĩ đã thấy sút kém. Nhng vì đờng vinh dự đã mở rộng mà cách thức dạy dỗ còn cẩn thận, ngời điềm tĩnh thì đợc thăng dùng, kẻ kiêu hãnh thì bị bãi bỏ, cho nên ngời ở địa vị còn ít cầu cạnh mà thiên hạ còn biết quý danh nghĩa. Đấy là một thời. Từ năm Đoan Khánh (1505) về sau, nghị luận đồi bại, những ngời làm quan ít giữ thái độ liêm chính, nhịn nhờng, trong triều đình không nghe thấy câu can gián thẳng thắn, gặp việc gì cũng mền nhũn để tránh tai vạ, thấy nguy thì bán nớc cầu toàn lấy thân, những ngời gọi là danh nho đều là hạng ngời ngồi yên để nhận lấy vinh dự, bất nghĩa. Thơ ca đi lại tâng bốc nhau, sĩ phong bại hoại không lúc nào tệ hơn lúc này. Cái tệ của lần biến đổi này không thể nói hết đợc. Xét quốc sử trên dới một trăm năm để tìm lấy ngời đáng gọi đợc là kẻ sĩ chỉ đợc có Lý Tử Cấu với vài ngời nữa, thật đáng thơng cho khí tiết hiếm thấy vậy (Kiếm văn tiểu lục). Đấy là cái hại của sự độc tôn Nho giáo, bởi vì nh thế đã phản lại với t tởng truyền thống của dân tộc là tín ngỡng tâm linh thực nghiệm Phật giáo Việt Nam. Từ Lê Quý Đôn về sau, từ Bắc chí Nam phàm các nho sĩ có tinh thần đạt đạo nh: Nguyễn C Trinh, Ôn Nh Hầu, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du, Võ Trờng Toản, Phan Thanh Giản, Nguyễn Đình Chiểu, hầu hết đều trở về truyền thống dân tộc, nghĩa là lấy tâm thành làm căn bản dung hoà các giáo lý khác nhau. Ngay thời nhà Nguyễn sùng thợng độc tôn Nho giáo, nhng khắp nơi, ở cả chốn kinh đô, chùa chiền đợc xây dựng trong cung, trong khuôn viên của các vơng phủ và khanh tớng có các s, các Thiền s trụ trì. Trong cuốn Thiền s Việt Nam của Hoà thợng Thích Thanh Tứ có ghi sự tích Thiền s Liễu Đạt Thiệt Thành ở chùa Từ Ân: Năm Đinh Sửu, niên hiệu Gia Long thứ 16 (1817), vua xuống sắc triệu Thiền s Liễu Đạt Thiệt Thành ở chùa Từ Ân, Gia Định ra kinh đô Huế, cử làm Tăng Cang chùa Thiên Mụ. Trong thời gian này (1817 1823), Tăng Cang còn đợc cử làm Pháp s để thuyết giảng Phật pháp trong nội cung vua Gia Long. Mỗi tháng, Tăng Cang Liễu Đạt phải vào nội cung 8 ngày để thuyết pháp cho Hoàng gia. Sau đó vua phong cho Tăng Cang Liễu Đạt Thiệt Thành danh hiệu Hoà Thợng Liên Hoa. Hoà Thợng Liên Hoa có tớng mạo oai nghiêm, có tài thuyết giảng và biện luận nghiên cứu trung quốc số 5(75) - 2007 65 về Phật pháp nên đợc nhiều Phật tử trong nội cung và triều thần nhà Nguyễn kính phục và mến mộ tài đức. Xã hội Việt Nam, cứ tính từ triều Lý, hay kể từ các triều đại trớc Ngô, Đinh, Tiền Lê, nhìn chung, ta vốn quen thuộc với Nho gia, rồi Đạo gia, Thiền gia, Phật gia sự diễn tiến tất yếu của Nho gia thời Khổng Mạnh dung hợp các học phái về sau nói trên mà ngày nay ta gọi là Đạo học để ứng dụng vào điều kiện chính trị quốc gia vì thế, các nhà nho thờng là đồng minh của nhà chùa, tình hình giống nh Trung Quốc, các nhà văn, nhà thơ, các nghệ sĩ danh tiếng đều lấy cảm hứng từ Phật giáo, Lão giáo. Tôi vẫn nghĩ rằng: Mọi triết thuyết, mọi tôn giáo đều nhằm mu cầu hạnh phúc cho đồng loại. ở Việt Nam có ba thứ mà ta quen gọi là Tam giáo. Về sau, vào khoảng thế kỷ XVIII, Việt Nam mới biết thêm một tôn giáo nữa là Cơ Đốc giáo. Cơ Đốc giáo cho ta một cái nhìn hiện thực về cuộc đời bất hạnh. Phật giáo nhìn đời là bể khổ, lo độ chúng sinh qua bể khổ thiên la trần võng của cuộc đời. Nho giáo thiết thực hơn, nhằm cải tạo xã hội bằng sức lực của mỗi ngời trong cộng đồng với một hệ thống gia tộc chặt chẽ, hoàn mỹ. Triết gia Đông Phơng sống với triết thuyết của mình. Song lịch sử t tởng Việt Nam cha có thời đại nào, cá nhân nào là thuần nhất cả mà bao giờ cũng là sự dung hợp các học thuyết. Từ đây mà có thêm Đạo học gia có sức sống đầy hấp dẫn, đáp ứng đợc nhu cầu của đơng thời và của những thời đại về sau. ở phơng Tây, các dòng triết học ở đây cũng có tình hình tơng tự. Đi từ Kinh Thánh, sách này có một chơng: Chơng Truyền đạo (E ccle siaste) bao dung phần lớn các giáo lý cổ đại Hy Lạp, La Mã, Khổng Tử, Phật Thích Ca cho đến cả J.P. Sartre. Sở dĩ điều đó đã diễn ra từ thời xa xa của lịch sử là vì nói nh kinh Dịch: Thiên địa chi đại đức thị sinh nghĩa là: Đức lớn của trời đất là mang lại sự sống, hay có xu hớng đi đến sự sống. Mà nh chúng ta đã biết triết học, một trong những nhiệm vụ hàng đầu của nó là nhằm giải quyết vấn đề sự sống, vấn đề nhân sinh về phơng diện triết lý. Về sáng tác văn chơng, không kể các tác giả lớn đời Lý Trần tắm mát trong giáo lý Thiền, Phật học. Các tác giả về sau nh: Chu An, Lê Quát, Trần Nguyên Đán, Lê Cảnh Tuân, Đặng Dung, Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn, Lơng Thế Vinh, Ngô Thế Vinh, Chu Mạnh Trinh, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Hàm Ninh, Nguyễn Đình Chiểu, thơ văn của họ phần lớn thấm nhuần tinh thần thiền gia nồng hậu. Nguyễn Du thì rõ ràng đã sống với tâm linh Phật giáo hết sức sâu đậm. Chính trong bài Đề Nhị Thanh động trong Thanh Hiên tiền hậu tập Nguyễn Du đã tự nhận: Mãn cảnh giai không hà hữu tớng, Thử tâm thờng định bất ky thiền. (1) . (Khắp cõi đã là không thì làm gì có tớng, Lòng này thờng định không xa rời đạo thiền) Trong bài Lơng Chiêu Minh Thái tử phân Kinh thạch đài của Bắc hành tập tục, Nguyễn Du lại viết: Ngã độc Kim Cơng thiên biến linh, Kỳ trung áo chỉ đa bất minh. Cập đáo Phân Kinh thạch đài hạ, Tài tri vô tự thị chẩn Kinh. nguyễn thạch giang nghiên cứu trung quốc số 5(75) - 2007 66 (Ta đọc kinh Kim Cơng hàng nghìn lợt, Những điều sâu xa trong đó, phần lớn ta không hiểu rõ; Khi đến dới đài Phân kinh này, Mới biết kinh không chữ mới là chân kinh). Rõ ràng cái tâm linh Phật giáo ấy đã là nguồn cảm hứng sáng tác của nhà thơ. Cái tâm thiền định của nhà Phật đã giúp Nguyễn Du giải thoát vào nghệ thuật mà sáng tác. Cái tâm thiền định ấy ở Nguyễn Du cũng là cái tâm trong sáng nh tấm gơng không bụi mờ, phẳng lặng lúc nào và ở đâu cũng vẫn không biến đổi: hoa lai kiến hoa, nguyệt lai kiến nguyệt (hoa đến thấy hoa, trăng đến thấy trăng). Kinh Phật nói rất nhiều, nhng chỉ có ba phần căn bản là giới, định, tuệ là ba con đờng đa đến giải thoát mà phàm ngời tu hành nào cũng nhằm hớng tới. Tâm thờng định của cụ là nói cái định này. Giáo lý Phật giáo khuyên ta hãy bồi dỡng và phát triển định tâm. Ngời nào có định tâm sẽ thấy đợc vật nh là chúng thật sự tồn tại. Mỗi tác phẩm nghệ thuật, thi ca đều đợc thành hình vào những lúc mà ngời sáng tác hoàn toàn quên mình trong hành động, say sa với nó. Thơ Quốc âm, thơ chữ Hán của Nguyễn Du đều toát lên đầy đủ và mạnh mẽ sự thật chân lý đó. Ngay từ thời còn trẻ, trong bài Văn tế Trờng Lu nhị nữ, Nguyễn Du cũng đã viết: Tiếp đãi mấy đêm một mục: lòng Bồ Đề hỷ xã từ bi, Xôn xao một khắc ngàn vàng: đàn chẩn tế Ba la Bát nhã Nhờ có lòng Bồ Đề này mà nhà thơ tu học chánh niệm trong cuộc sống thờng nhật, và tuệ giác Phật giáo của cụ phong phú, phần lớn do cụ đã tiếp nhận đợc từ các thế hệ tổ tiên, từ văn hoá dân tộc, và nhất là từ kinh nghiệm sống và tiếp xúc của cụ. Tuệ giác này không đợc diễn tả dới hình thức Phật học và với từ ngữ Phật giáo mà bằng những câu thơ trong tất cả những tác phẩm của cụ. chú thích: (1) Hai câu thơ của Nguyễn Du trong bài Đề Nhị Thanh động (Thanh Hiên tiền hậu tập). Toàn bài nh sau: Bàn Cổ sơ phân bất k ý niên, Sơn trung sinh quật quật sinh tuyền. Vạn ban thuỷ thạch thiên địa xảo, Nhất lạp càn khôn khai tiểu thiên. Mãn cảnh giai không hà hữu tớng; Thử tâm thờng định bất ly thiền. Đại s vô ý diệc vô tận, Phủ thán thành trung đa biến thiên. Nghĩa là: Từ Bàn Cổ đến nay không biết bao nhiêu năm rồi, trong núi có hang trong hang có suối. Mọi thứ suối đá sắp đặt rất khéo. Một hạt càn khôn mở ra một khoang trời nho nhỏ. Khắp cõi đã là không thì làm gì có tớng, lòng này thờng định không xa rời đạo Thiền. Đạo Phật không tâm không ý bao la vô tận, cúi nhìn xuống thấy thành có nhiều sự đổi thay mà ngậm ngùi khôn xiết. . nh: Nguyễn C Trinh, Ôn Nh Hầu, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du, Võ Trờng Toản, Phan Thanh Giản, Nguyễn Đình Chiểu, hầu hết đều trở về truyền thống dân tộc, nghĩa là lấy tâm thành làm căn bản dung. Thiền, Phật học. Các tác giả về sau nh: Chu An, Lê Quát, Trần Nguyên Đán, Lê Cảnh Tuân, Đặng Dung, Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn, Lơng Thế Vinh, Ngô Thế Vinh, Chu Mạnh Trinh, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn. tục, Nguyễn Du lại viết: Ngã độc Kim Cơng thiên biến linh, Kỳ trung áo chỉ đa bất minh. Cập đáo Phân Kinh thạch đài hạ, Tài tri vô tự thị chẩn Kinh. nguyễn thạch giang nghiên cứu trung

# data[].attributes.attachment_link.description
nh: Nguyễn C Trinh, Ôn Nh Hầu, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du, Võ Trờng Toản, Phan Thanh Giản, Nguyễn Đình Chiểu, hầu hết đều trở về truyền thống dân tộc, nghĩa là lấy tâm thành làm căn bản dung. Thiền, Phật học.

# data[].attributes.body
BCNC: "Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ngày đăng: 23/07/2014, 13:20

Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh" trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 1b-2009 57 Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh Ngô Thị Quỳnh Nga (a) Tóm tắt. Khai thác lịch sử từ điểm nhìn văn hoá dân tộc là một hớng tìm tòi mới, đem lại thành công cho nhiều nhà văn viết về đề tài lịch sử sau năm 1975, đặc biệt là nhà văn Nguyễn Xuân Khánh. Bài viết góp phần chỉ ra hớng vận động của thể loại tiểu thuyết lịch sử Việt Nam, sự nỗ lực sáng tạo và những đóng góp của Nguyễn Xuân Khánh cũng nh các nhà văn sau 1975 cho thể loại tiểu thuyết lịch sử nói riêng, cho nền văn học dân tộc nói chung. 1. Sau năm 1975, đặc biệt là sau đại hội VI của Đảng năm 1986, cùng với sự đổi mới của văn học nớc nhà, văn xuôi viết về đề tài lịch sử đã có những bớc đột phá mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức. Các nhà văn đã không ngừng tìm kiếm những hớng thể hiện mới đầy táo bạo, làm cho các sự kiện lịch sử trở nên sống động, thấm đẫm hơi thở của cuộc sống hiện tại. Trong nhiều hớng xử lý khác nhau đối với đề tài lịch sử, hớng tái hiện, đánh giá lịch sử trên bối cảnh rộng của văn hoá Việt Nam đã đợc nhiều tác giả lựa chọn và đem lại hiệu quả nghệ thuật cao. Có thể nói nhà văn Nguyễn Xuân Khánh là ngời đã gặt hái đợc nhiều thành công nhất với sự lựa chọn hớng đi này. Chỉ trong sáu năm ông đã cho ra mắt hai cuốn tiểu thuyết lịch sử dầy dặn: "Hồ Quý Ly" (2000) và "Mẫu thợng ngàn" (2006). Cả hai cuốn tiểu thuyết này đều đợc nhận giải thởng của Hội nhà văn Hà Nội, đợc độc giả nhiệt tình đón nhận. Điểm độc đáo tạo nên sức hấp dẫn cho "Hồ Quý Ly" và "Mẫu thợng ngàn" là những hiểu biết sâu rộng về văn hoá dân tộc. Lịch sử đợc Nguyễn Xuân Khánh nhìn nhận, đánh giá dựa trên bối cảnh rộng của văn hoá Việt trở nên sống động và đầy sức thuyết phục. 2. Trớc năm 1975, tiểu thuyết lịch sử thờng quan tâm khai thác các sự kiện, biến cố lịch sử nhằm dựng lại không khí hào hùng của một thời, mang đến cho ngời đọc niềm tự hào, tự tôn về truyền thống dân tộc. Các nhà văn thời kì này thờng nhìn lịch sử dới góc độ của một sử gia. Các tác giả Nguyễn Tử Siêu, Nguyễn Triệu Luật, Phan Trần Chúc, Nguyễn Huy Tởng đều cố gắng mô phỏng một cách chân thực những bức tranh lịch sử hào hùng của dân tộc theo quan điểm chính sử. Trong những bức tranh ấy có cả những cảnh sắc thiên nhiên, cuộc sống con ngời, nhng chỉ nhằm để nói lên tinh thần cộng đồng, dân tộc. Bởi vậy, đó là bức tranh đơn điệu, một chiều, chỉ ghi lại đợc những sự cố và những xác chết biên niên u lì [1]. Viết tiểu thuyết lịch sử, Nguyễn Xuân Khánh không chỉ dựng lại không khí lịch sử từ những biến cố, sự kiện lớn lao mà chú ý soi rọi lịch sử từ nhiều góc nhìn, đặc biệt là góc nhìn văn hoá. Ông đã thể hiện trong tác phẩm của mình một vốn hiểu biết sâu rộng về văn hoá, đa ngời đọc sống lại quá khứ của dân tộc qua những trang văn miêu tả những địa danh nổi tiếng, những sinh hoạt thôn dã, những lễ hội dân gian Bằng lăng kính chủ quan và cảm nhận tinh tế của ngời nghệ sỹ, bối cảnh lịch sử hiện lên sinh động, tơi nguyên, đậm đà bản sắc văn hoá Việt Nam. Mỗi trang văn là một bức tranh Nhận bài ngày 09/02/2009. Sửa chữa xong 02/04/2009. Ngô Thị Quỳnh Nga Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết , tr. 57-62 58 đẹp về văn hoá dân tộc. Tiểu thuyết Hồ Quý Ly phục dựng lại không khí cổ xa của mảnh đất Thăng Long ngàn năm văn hiến, nơi ra đời và lu giữ nhiều lễ hội lớn. Không khí sôi động, náo nhiệt của hội thề Đồng Cổ - ngày lễ lớn ở Thăng Long, một lễ hội thuần Việt rất đợc dân kinh đô xem trọng ở thời Lý - Trần đợc nhà văn tái hiện lại sinh động: Ngời từ khắp làng quê đổ về Thăng Long đi trẩy hội thề. Dọc đờng, cắm cờ suốt từ cửa Tây tức Quảng Phúc môn. Đến đền Đồng Cổ, ngời che kín hai bên đờng. [3, tr. 17 ]. Hội thề Đốn Sơn - một ngày lễ lớn ở Tây Đô cũng đợc miêu tả bằng cái nhìn cận cảnh: Tây Đô tng bừng náo nhiệt. Suốt dọc đờng lát đá từ cửa Nam đến núi Đún đợc cắm đầy những lá cờ ngũ sắc. Chót vót trên đỉnh Đốn Sơn treo một lá cờ trên thêu hai chữ Đại Việt rất to, lá cờ đậu hình vuông nhiều màu [3, tr. 785]. Tiểu thuyết Mẫu thợng ngàn lại hấp dẫn ngời đọc bởi không gian văn hoá nhiều màu sắc, thấm đẫm không khí huyền thoại. Ngời đọc nh đợc sống lại khung cảnh làng quê Bắc Bộ những năm cuối thế kỉ XIX với những lễ hội thần bí nh hội Kẻ Đình, hội rớc ông Đùng, bà Đà. Đặc biệt có những lễ hội từ xa xa, nay không còn nữa đã đợc tác giả miêu tả lại bằng những nét rất riêng, đẹp nh những trang cổ tích và đầy tính nhân văn nh lễ hội trải ổ cho phép trai gái yêu nhau dù cha cới xin đợc phép tạo một cái ổ thơm tho, êm ái cho cuộc yêu đơng của mình, trong một hang đá hay một vòm cây nào đó ở trong rừng, cạnh núi Đùng [4, tr. 725]. Những lễ hội này đã phản ánh sự phong phú trong đời sống tinh thần của ngời dân Việt Nam. Mỗi địa danh trong tác phẩm đều là một di tích văn hoá, vừa rất đỗi gần gũi, vừa linh thiêng. Tây Đô là kinh đô quân sự do Hồ Quý Ly dựng nên uy nghiêm, tráng lệ, với lối kiến trúc độc đáo. Làng Kẻ Đình với hình ảnh cây đa Cổ Đình mang trọn nét đặc trng của làng quê vùng đồng bằng Bắc Bộ. Văn hoá Việt thể hiện trong những tín ngỡng dân gian nh tục thờ Đạo Mẫu, tục chôn ngời chết trùng tang, gợi sự tò mò, thích thú nơi ngời đọc. Sức mạnh văn hoá dân tộc còn hiện trong vẻ đẹp bí ẩn của ngời đàn bà khiến những gã đàn ông Tây phơng sang Việt Nam với âm mu chiếm đoạt cũng bị chinh phục, bị đồng hoá. Philippe Messmer - một tên chủ đồn điền cáo già đã phải khuất phục trớc vẻ đẹp đằm thắm của cô Mùi - ngời đàn bà đã trải qua hai đời chồng. Gần gũi cô Mùi hắn không còn thích thú với cảm giác mình là kẻ chiếm đoạt mà từ đáy lòng ông thèm khát một sự hoà hợp [4, tr. 382]. Chinh phục đợc Mùi lòng hắn hân hoan nh vừa chinh phục đợc miền đất hứa [4, tr. 383]. Qua những trang văn của Nguyễn Xuân Khánh ngời đọc nh đợc sống lại không khí cổ xa với những phong tục độc đáo, những thú chơi tao nhã mang bản sắc văn hoá của vùng trung du Bắc Bộ nh sở thích pha trà bằng nớc ma hứng mo cau (Hồ Quý Ly), đặc sản chè Hồng Mai (Mẫu thợng ngàn). Đặc biệt, thú chơi hoa mai với bữa tiệc Đại Mai đã trở thành một nét văn hoá độc đáo. ở bữa tiệc này cả hai phe đối lập đều đến dự ngời ta nghĩ nhờ chén rợu sẽ tìm thấy một điều gì đó. Nhng rốt cuộc chẳng ai thấy điều gì khác lạ cả, ngoài một điều mà mọi ngời đều cảm nhận: chủ nhân là ngời tinh tế, niềm nở, và rợu lão mai quả thật ngon, quả thật độc đáo [3, tr. 315]. Vẻ đẹp văn hoá Việt ẩn trong cả những nét đẹp bình dị, thôn dã của những hồ hoa sen, hoa súng hay trong nét vẽ trên chiếc chậu đồng hoa mai trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 1b-2009 59 Với sự công phu, tỉ mỉ trong việc su tầm những cứ liệu về văn hoá, Nguyễn Xuân Khánh đã làm cho mỗi trang văn trở thành một bức tranh văn hoá nhiều màu sắc, lôi cuốn, hấp dẫn khiến ngời đọc khó rời bỏ trang sách. Soi rọi lịch sử từ góc nhìn văn hoá nhà văn đã làm sống dậy cả một bề dày văn hoá Việt. Qua tác phẩm của mình ông đã chứng minh lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của một nền văn hoá có bản sắc riêng, độc đáo, nhiều bí ẩn và có sức sống trờng tồn. 3. Con ngời trong tiểu thuyết lịch sử truyền thống thờng đợc nhìn nhận theo một sơ đồ đã định sẵn. Đã là Bà Trng, Bà Triệu, Quang Trung thì phải anh hùng. Họ đại diện cho quần chúng nhân dân, một giai cấp, một giai đoạn lịch sử nhất định. Cuộc đời của họ gắn liền với sự nghiệp chiến đấu, bảo vệ và xây dựng đất nớc. Họ đợc miêu tả nh những con ngời hoàn thiện, toàn bích. Vua Quang Trung trong tác phẩm cùng tên của Phan Trần Chúc xứng đáng liệt vào hàng Nã Phá Luân trong tập danh sách các thế giới vĩ nhân [2, tr. 226]. Tớng quân Nguyễn Chích, Nguyễn Trung Trực đợc Hà Ân ca ngợi là những ngời có tài chỉ huy binh sĩ; nhân vật Nguyễn Mại trong Đêm hội Long Trì của Nguyễn Huy Tởng, anh Phấn, cô Chí trong Trùng Quang tâm sử của Phan Bội Châu đều mang vẻ đẹp hùng tráng đầy nghĩa khí Bên cạnh đó, các nhân vật gian hùng đợc đánh giá theo quan điểm chính sử. Đó phải là con ngời xấu xa, tàn bạo. Trong tác phẩm Cái hột mận, Lan Khai tố cáo tội ác tàn bạo của tên vua Ngọa Triều hành hạ nhà s. Trong Đêm hội Long Trì Nguyễn Huy Tởng đã dùng bút pháp h cấu, phóng đại tính cách dâm đãng của Đặng Mậu Lân để thể hiện thái độ căm ghét cao độ của mình Nhà văn vô tình đã biến những nhân vật này thành những hình nộm lịch sử, là những con ngời đã hoàn tất ở thì quá khứ. Với cách nhìn đó, tiểu thuyết lịch sử nớc ta trong thời gian dài đã tạo nên một hệ thống nhân vật đơn tuyến, không tránh khỏi những đánh giá phiến diện, một chiều về quá khứ. Sau 1975, đặc biệt là sau đổi mới, nhận thức của con ngời về lịch sử đã có những bớc tiến, đòi hỏi văn xuôi viết về đề tài lịch sử cũng cần có sự thay đổi. Khắc phục nhợc điểm của văn học truyền thống, Nguyễn Xuân Khánh đã đặt nhân vật trong điểm nhìn bao quát hơn - trong bối cảnh rộng của văn hoá Việt, để thấy hành động của họ có ý nghĩa gì đối với sự phát triển của đất nớc. Từ góc nhìn này nhân vật đợc xem xét trong một tơng quan rộng, không chỉ nhìn thấy mặt xấu, đáng phê phán mà còn thấy cả mặt tiến bộ. Bất kể anh ta là ngời nh thế nào nếu có đóng góp cho sự phát triển của văn hoá đều đáng đợc biểu dơng, đánh giá cao. Nhân vật Hồ Quý Ly trong tiểu thuyết cùng tên là một nhân vật hết sức phức tạp trong cách đánh giá của d luận. Chính sử xem triều đại nhà Hồ là ngụy triều, Hồ Quý Ly là một kẻ loạn thần tặc tử, thoán đoạt ngôi vị của nhà Trần. Quan điểm này đã ăn sâu bám rễ trong t tởng ngời dân Việt Nam suốt bao thế kỷ. Cách đánh giá này đã không giải quyết đợc vấn đề một cách sâu sắc và thỏa đáng. Hồ Quý Ly là một kẻ thủ đoạn, có nhiều hành động tàn bạo để đạt đợc mục đích của mình - đó là một sự thật. Nhng chúng ta cũng không thể phủ nhận nhiệt tình cải cách của ông với mong muốn đa nớc Đại Ngu phát triển giàu mạnh. Một xã hội muốn phát triển, không bị Ngô Thị Quỳnh Nga Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết , tr. 57-62 60 dẫm chân tại chỗ bao giờ cũng cần có đổi mới, cải cách. Vào giai đoạn cuối Trần, yêu cầu đổi mới lại càng bức thiết hơn. Nhà Trần từng đem lại cho đất nớc những năm thanh bình, thịnh vợng, những chiến thắng hiển hách, nhng đến giai đoạn cuối, triều chính rối ren, nhân dân đói khổ, lầm than, loạn lạc liên miên, giặc bên ngoài quấy nhiễu. Trong lúc ấy, những ngời tâm đức đã không đa ra đợc kế sách gì để vực đất nớc ra khỏi hoàn cảnh khó khăn. Trần Nguyên Đán, cụ S Tề, đạo sĩ Thanh H chọn lối sống gắn bó với cỏ cây, suối rừng, xa rời chính sự. Những ngời tài năng nh Trần Khát Chân lại bị t tởng trung quân níu kéo, không thể thoát ra để làm cuộc cách mạng. Còn phần đông nhân dân thì thân phận nhỏ bé không có lối thoát nào khác. Nghe Hồ Quý Ly nói đến việc cần chỉnh đốn, thay đổi đất nớc, Nghệ Tôn hiểu nhng Ông không muốn làm, ông sợ nhiễu sự. Ông muốn mọi việc cứ đợc giải quyết theo nề nếp tổ tông [3, tr. 127]. Trong hoàn cảnh đất nớc mục ruỗng nh vậy nếu Hồ Quý Ly không đứng ra nhận gánh lịch sử ấy thì số phận cả dân tộc sẽ đi về đâu? Nhận trách nhiệm trớc lịch sử, Hồ Quý Ly muốn nhanh chóng đa đất nớc ra khỏi tình trạng trì trệ. Ông đã thực hiện hàng loạt những cuộc cải cách cơng quyết, dứt khoát, bỏ qua những lời phản đối gay gắt. Ông chủ trơng dùng tiền giấy thay tiền đồng để tiết kiệm nguyên liệu, thực hiện chính sách hạn điền, hạn nô tạo sự công bằng trong xã hội; bắt các nhà s hoàn tục vì s sãi quá nhiều; đặt chức liêm phóng sứ để dò la những kẻ tham nhũng, chống đối Ông mở chiến lợc thu hút ngời tài và luôn trăn trở vì tìm mãi không thấy một nhân tài quân sự [3, tr. 303]. Ông đã tích cực thúc đẩy việc xây dựng kinh thành Tây Đô, rời kinh đô Thăng Long về đây để thuận lợi cho việc chống giặc ngoại xâm. Mặc dù công trình này bị nhiều đời sau chỉ trích nhng nó cho thấy tầm chiến lợc, con mắt nhìn xa trông rộng và tâm hồn tinh tế của Hồ Quý Ly. Kinh thành Tây Đô không chỉ là trung tâm quân sự mà còn là một công trình văn hóa. Ông dùng tất cả tâm huyết của mình để viết sách Minh Đạo với mong muốn đó sẽ là cái đạo sáng. Ông đã nhận đợc sự hởng ứng của ngời con trai Hán Thơng, Nguyễn Cẩn và của cả vua Nghệ Tôn. Nhng ông cũng bị phản đối kịch liệt bởi trong sách Minh Đạo ông đã phê phán Khổng Tử ở sự kém minh mẫn [3, tr. 478]; Chu, Trình là những con ngời viển vông, không nghĩ đến việc đời [3, tr. 478]. Sự phê phán của ông cha hẳn đã hoàn toàn thỏa đáng nhng nó cho thấy ông là ngời nhiệt tình đổi mới, thực tâm muốn tạo nên những đột phá trong xã hội, xây dựng đất nớc mang bản sắc riêng, không học tập ngời xa một cách máy móc. Văn hóa Việt phải tự tạo ra bản sắc riêng, không thể chỉ hởng thành quả của ngời khác. T tởng này của ông hơn hẳn các nhà nho cùng thời. Điều này thật đáng trân trọng. Hình tợng Hồ Quý Ly còn đặt ra cho ngời đọc nhiều suy nghĩ về hiện thực đất nớc. Chúng ta cần có những ngời tiên phong đổi mới, dám nghĩ, dám làm nh Hồ Quý Ly để đa đất nớc thoát khỏi những khó khăn chồng chất sau chiến tranh. Nhng đổi mới nh thế nào lại là vấn đề không dễ. Với tiểu thuyết Mẫu thợng ngàn Nguyễn Xuân Khánh đã đặt văn hoá Việt trong một tình huống gay cấn nhất: những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, khi dân tộc Việt phải đối mặt mất còn với thực dân phơng Tây và sự xâm thực của t tởng Thiên chúa giáo trong đời sống tinh thần. Văn hóa Việt Nam đứng trớc nguy cơ bị trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 1b-2009 61 đồng hóa. Thử thách này là cơ hội để văn hóa Việt bộc lộ sức mạnh và vẻ đẹp riêng của mình, thể hiện cách ứng xử khéo léo, vừa mềm dẻo, vừa cơng quyết của dân ta trong cuộc đối đầu lịch sử. Thực dân Pháp sang xâm lợc nớc ta, chúng đa Thiên chúa giáo vào với âm mu đồng hoá về văn hoá. Ngời Việt Nam không từ chối đạo Thiên chúa bởi Đạo nào cũng thế cả thôi. Đạo Giê su cũng nh đạo Mẫu. Tất cả đều chỉ là khuyến thiện [3, tr. 696]. Nhng họ cũng không chịu để mất đi bản sắc văn hoá của mình. Ngời Việt vẫn thờ thánh Mẫu, thờ Đất Mẹ thiêng liêng và hiền dịu. Dới sự kiểm soát gắt gao của thực dân, lễ hội Thánh Mẫu vẫn diễn ra tng bừng, náo nhiệt, hiên ngang nh một sự thách thức. Sự xâm thực của lối sống phơng Tây không làm mất đi những phong tục, tập quán có từ ngàn đời của ngời dân đồng bằng Bắc Bộ. Con ngời ở đây vẫn giữ đợc cốt cách, tâm hồn Việt. Cô Mùi vẫn không từ bỏ niềm ham thích ngồi đồng mặc cho chồng cô - ông chủ đồn điền Phillipe Messmer khó chịu; cụ đồ Tiết vẫn giữ thói quen pha trà bằng nớc ma hứng mo cau Những ngời nh bà Tổ Cô, cụ đồ Tiết, cô Mùi và nhân dân làng Cổ Đình đã góp phần gìn giữ, nuôi dỡng, tạo nên bề dày của văn hóa Việt. Đặt văn hóa Việt trong hoàn cảnh đặc biệt, Nguyễn Xuân Khánh đã góp phần lý giải một cách thuyết phục những chiến thắng vang dội của dân tộc ta trong các cuộc chiến tranh chống đế quốc xâm lợc. Chính nội lực văn hóa dân tộc đã chiến thắng những vũ khí hiện đại, chinh phục cả những ngời Pháp sang Việt Nam với mục đích khai phá: Tôi là thứ chiên lạc loài. Tôi đến từ xứ này. Tôi ở lại đây. Sở dĩ thế vì tôi thấy nó đẹp. Tôi bị cuốn hút bởi cái đẹp mê hồn của xứ nhiệt đới. Và tôi muốn tôn vinh cái đẹp phơng Đông ấy [4, tr. 429]. Tác phẩm đã khẳng định chính sức mạnh văn hóa truyền thống mới đã tạo nên sự trờng tồn của một dân tộc. Đây cũng là vấn đề cấp thiết đặt ra trong thời buổi hội nhập hôm nay của đất nớc. 4. Cuộc sống xô bồ ngày nay đã khiến nhiều ngời lãng quên những giá trị truyền thống. Bằng những trang văn của mình, Nguyễn Xuân Khánh đã khơi dậy niềm tự hào về quá khứ, bổ sung cho ngời đọc những hiểu biết về văn hóa dân tộc. Trong khi hiện nay những ghi chép về lịch sử còn lu giữ quá ít dữ liệu về quá khứ cha ông, cha đủ chứng cứ để lý giải những vấn đề phức tạp, đang gây nhiều tranh cãi thì những đề xuất của Nguyễn Xuân Khánh về cách đánh giá lịch sử đã giúp chúng ta mở rộng đợc tầm nhìn, tránh cực đoan, lý giải vấn đề một cách hợp lý, thuyết phục hơn. Đối với Nguyễn Xuân Khánh tìm về lịch sử dân tộc là một cách kín đáo để bộc lộ những quan điểm của ông về cuộc sống quá khứ và đơng đại. Mỗi trang văn là một thớc phim t liệu quý mà nhà văn gửi gắm vào đó niềm trân trọng, tự hào về truyền thống dân tộc. Đó còn là nơi để tác giả có cơ hội khám phá bề dày văn hoá dân tộc, và hơn hết là để hiểu chính bản chất cuộc sống. Quan sát lịch sử từ điểm nhìn văn hóa đã tạo cho tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh một nét riêng, hấp dẫn, lôi cuốn ngời đọc. Hớng khai thác lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh cũng là hớng đi đang đợc nhiều tác giả lựa chọn. Chính hớng tìm tòi này đã đem lại cho tiểu thuyết lịch sử Việt Nam sau năm 1975 những khởi sắc mới, chứng tỏ sự chuyển hớng đúng đắn của các nhà văn viết về đề tài lịch sử trong bối cảnh đổi mới văn xuôi hiện nay. Ngô Thị Quỳnh Nga Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết , tr. 57-62 62 Tài liệu tham khảo [1] Nam Dao, Lời ngỏ, Tiểu thuyết Gió lửa, http://amvc.free.fr. [2] Phan Trần Chúc, Vua Quang Trung, NXB Văn hoá thông tin, 2000. [3] Nguyễn Xuân Khánh, Hồ Quý Ly, NXB Phụ Nữ, Hà Nội, 2002. [4] Nguyễn Xuân Khánh, Mẫu thợng ngàn, NXB Phụ Nữ, Hà Nội, 2006. [5] Nguyên Ngọc, Mẫu thợng ngàn: một cuốn tiểu thuyết thật hay về văn hoá Việt, http://www.moingaymotcuonsach.com.vn. [6] Phạm Hồ Thu, Mẫu thợng ngàn - Bài ca về vẻ đẹp Việt, http://www.qdnd.vn. Summary Culture View in Historical Novels by Nguyen Xuan Khanh The exploitation of history from national culture view is a new one, which has helped a lot of writers, especially Nguyen Xuan Khanh to gain success in the topics of post -1975 history. This piece of writing will help you to see the tendency towards the novels of Vietnam history, the attempt and contribution of Nguyen Xuan Khanh as well as the other writers post - 1975 for historical novels in particular and national literature in general. (a) khoa Ngữ Văn, trờng Đại Học Vinh. . Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh" trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi,. số 1b-2009 57 Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh Ngô Thị Quỳnh Nga (a) Tóm tắt. Khai thác lịch sử từ điểm nhìn văn hoá dân tộc là một hớng tìm. Soi rọi lịch sử từ góc nhìn văn hoá nhà văn đã làm sống dậy cả một bề dày văn hoá Việt. Qua tác phẩm của mình ông đã chứng minh lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của một nền văn hoá có

# data[].attributes.attachment_link.description
Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh" trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi,. số 1b-2009 57 Điểm nhìn văn hoá trong tiểu thuyết lịch sử của Nguyễn

# data[].attributes.body
BCNC "Nghệ thuật đối thoại trong tiểu thuyết Anna Karenina của Lép Tôn-xtôi"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ngày đăng: 19/06/2014, 09:20

23 NGHỆ THUẬT ĐỐI THOẠI TRONG TIỂU THUYẾT ANNA KARENINA CỦA LÉP TÔNXTÔI Phạm Xuân Hoàng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế Đối thoại là một phạm trù rất rộng của đời sống và nghệ thuật. Theo nghĩa thông thường, đối thoại là lời phát ngôn của con người trong khi giao tiếp với nhau. Trong tác phẩm văn học, đối thoại là hình thức ngôn từ xuất hiện từ lâu như một thủ pháp nghệ thuật hàng đầu để tái hiện con người và cuộc sống. Thành công của nghệ thuật đối thoại tùy thuộc vào tài năng và phong cách sáng tạo của mỗi nhà văn. Với Tônxtôi, "giao tiếp và đối thoại giữ vai trò quan trọng trong việc thể hiện tính cách nhân vật" [4,123]. Ngoài ra, Tônxtôi còn sử dụng đối thoại để miêu tả, phân tích đời sống nội tâm phong phú, phức tạp của con người. Nguyên tắc nghệ thuật này được triển khai mạnh mẽ trong tiểu thuyết Anna Karênina với đặc điểm nổi bật mà Bakhtin đã khái quát là "lời văn ở Tônxtôi mang tính đối thoại nội tại rất rõ nét"[1,99]. Tài năng nghệ thuật đối thoại của Tônxtôi góp phần tái hiện nhân vật một cách chân thực sống động trên từng trang cuốn tiểu thuyết. 1. Tần số và hiệu quả của đối thoại Tiểu thuyết Anna Karênina mang đậm chất văn xuôi tâm lý nhưng các nhân vật tiêu biểu có tần số đối thoại rất cao phản chiếu rõ nét tâm trạng con người đầy xáo động bất an trong thời kỳ chuyển biến dữ dội của đời sống Nga những năm 24 70. Khảo sát tác phẩm, chúng ta thấy tần số đối thoại phụ thuộc vào mối quan hệ xã hội và tính cách của mỗi nhân vật. Những nhân vật cởi mở, lão luyện trong giới xã giao như Vrônxki (471 lần), Xtêpan (480 lần), có số lần đối thoại cao gấp đôi kiểu người ít nói, nặng tính quan chức như Karênin (202 lần). Hai nhân vật trung tâm là Anna (521 lần) và Lêvin (711 lần), chiếm số lượng đối thoại cao nhất tương ứng với vai trò nghệ thuật, số lần xuất hiện trong tác phẩm. Đối thoại ở Tônxtôi không chỉ là hành động phát ngôn, giao tiếp mà còn là phương tiện nối kết con người bên trong và bên ngoài nhân vật. Tônxtôi rất chú ý làm nổi bật sắc thái riêng trong cách lập ngôn của từng nhân vật để góp phần khắc họa tính cách tâm lý. Lời đối thoại của Anna thường duyên dáng, tinh tế . Vrônxki có thứ ngôn ngữ linh hoạt của một kẻ từng trải trong giới sĩ quan và chốn phòng khách nhưng thường giới hạn trong đề tài sinh hoạt hàng ngày, ít mang tầm trí tuệ. Với tính cách cởi mở mà hời hợt, Xtêpan có lối nói hồn nhiên, hóm hĩnh, hơi nhạt nhẽo. Lão quý tộc đậm bản tính Nga Serbatxki ưa dùng lối nói bộc trực, pha nhiều thành ngữ mang sắc thái hài hước. Nhân vật Lêvin có trường đối thoại rất lớn, đề cập tới nhiều lĩnh vực đời sống nhưng chàng chỉ nói năng hoạt bát những vấn đề mà chàng am hiểu, đồng cảm và say mê nên thường vụng về ở chốn phòng khách thượng lưu. Lời của Lêvin sống động, gần với cuộc sống, khác hẳn thứ ngôn ngữ chuẩn mực, uyên bác nhưng rất sách vở của người anh trai là học giả Korznưsép. Lêvin làm người anh trai ngạc nhiên "về cái ý kiến đưa những cây bạch dương non xen vào cuộc tranh cải triết học". Kiểu nói năng hệt như bản báo cáo bộc lộ rõ con người hành chính quan liêu của Karênin với những từ đặc trưng là "tôi muốn, tôi nói, tôi yêu cầu ". Nữ chủ nhân phòng khách nổi tiếng như Bétxy thì luôn dùng thứ ngôn ngữ kiểu cách xã giao. Ngoài việc xây dựng cho mỗi nhân vật kiểu ngôn từ đối thoại mang cá tính riêng, Tônxtôi rất thành công khi diễn tả ngôn ngữ đám đông. Kiểu đối thoại đám 25 đông ồn ào, hỗn tạp, không đầu không đuôi xuất hiện không nhiều trong tác phẩm nhưng cần thiết. Những lời xì xào, tếu táo của đám nông dân khi nhìn thấy cảnh các ông chủ, bà chủ cưỡi ngựa dạo chơi ở trại ấp Vrônxki chỉ ra cái hố sâu ngăn cách giữa cuộc sống nông dân với tầng lớp quý tộc. Vô số lời bàn tán, đùa cợt của đám sĩ quan ở nhà Vrônxki không theo chủ đề nào cả nhưng tái hiện rõ nét đời sống tinh thần trống rỗng của những người tham gia đối thoại cứ quẩn quanh chuyện cờ bạc, đưa ngựa, chuyện thăng tiến, chuyện phụ nữ Cái thế giới âm thanh hỗn độn trên sân ga rộn lên tiếng cười nói ầm ĩ, lời bình phẩm, câu đùa kệch cỡm diễn tả sâu sắc cái thực tại ti tiện mà Anna sắp rời bỏ. Đặc biệt, có lúc Tônxtôi ghi âm lại tiếng la hét ồn ào, hỗn loạn diễn ra ở cuộc bầu cử: "Bỏ phiếu, bỏ phiếu! chúng ta đổ máu lòng tin cậy của đức vua . Đừng nghe ông đại biểu. Đó không phải là vấn đề. Bỏ phiếu kín. Thật đê tiện!" [5,II,283]. Những lời thoại chen lấn nhau trong "trạng thái điên cuồng, phấn khích" của đám người đáng kính nói lên thực chất cuộc bầu cử là hoàn toàn vô nghĩa. Ngôn từ đối thoại trong tác phẩm là "lời sống động khác xa với lời sách vở"[2,227], phản chiếu nhận thức của nhân vật về thế giới xung quanh. Tônxtôi tạo dựng cho các nhân vật trường ngôn ngữ và nội dung đối thoại rộng lớn, bao quát nhiều mặt cuộc sống. Dõi theo môi trường hoạt động của nhân vật, nhà văn đưa vào nhiều hình thức đối thoại khác nhau, trò chuyện tâm tình, tranh luận các vấn đề xã hội, trao đổi chuyện gia đình, công việc Thông qua đối thoại, các nhân vật bày tỏ trực tiếp thái độ, cảm xúc chính kiến, các mối quan tâm thường nhật của mình. Cuộc trò chuyện tâm tình với Đôly hé mở mâu thuẫn giằng xé giữa tình yêu và tình mẫu tử trong Anna. Những cuộc tranh luận của Lêvin đề cập đến nhiều đề tài rộng lớn như vấn đề phụ nữ, quyền tư hữu, mối quan hệ giữa địa chủ và nông dân, sự xuất hiện của giai cấp tư sản, cuộc chiến tranh Xerbi. Các cuộc đối thoại sôi nổi giữa các nhân vật còn bàn tới triết học, khoa học nghệ thuật, giáo dục 26 Âm vang bước chuyển mình của thời đại làm xáo động tâm tư, chính kiến mọi tầng lớp xã hội dẫn đến nhu cầu giải bày, đối thoại ở mỗi người. Với dung lượng thông tin phong phú về mọi mặt của cuộc sống đang diễn ra, đối thoại ở các nhân vật góp phần làm cho tác phẩm "phảng phất không khí thời đại". 2. Tính năng động của quá trình đối thoại Trong nghệ thuật đối thoại, Tônxtôi rất quan tâm miêu tả diễn biến cả quá trình đối thoại của các nhân vật tham gia. Ở mỗi quá trình đều có sự chuyển đổi linh hoạt giữa các hình thức đối thoại. Tình huống văn cảnh, tâm thế của người tham gia đối thoại có vai trò chuyển mạch cách thức, nội dung lời nói nhằm thúc đẩy cốt truyện và chủ đề phát triển. Cuộc gặp gỡ giữa Lêvin và Xtêpan bắt đầu bằng những lời thăm hỏi khuôn sáo về công việc, về người quen. Theo lôgic tự nhiên, câu chuyện làm nẩy sinh nội dung đối thoại mới về lợi ích của các tổ chức nhà nước rồi chuyển hướng sang đề tài tình yêu và phụ nữ. Hoặc câu chuyện bên đống cỏ khô được mở rộng khéo léo từ chuyện đi săn của Xtêpan với ông chủ công ty hỏa xa đến việc Lêvin tranh luận về quyền tư hữu. Diễn biến các cuộc đối thoại thể hiện sự khác biệt về quan điểm, tính cách, lối sống và cả tâm lý ganh đua giữa hai người bạn thân. Đôi khi Tônxtôi đi chệch khỏi trọng tâm đề tài, đưa thêm vào quá trình đối thoại những lời phát ngôn lạc lõng với chủ đề chính. Những lời nói vô tình, bột phát này làm sống động đồng thời tạo ra một góc nhìn khác về nội dung cuộc đối thoại. Trong cuộc bầu cử hội đồng địa phương, điểm xuyết vào các cuộc tranh luận sôi nổi là những câu hỏi vẻ ngớ ngẩn của Lêvin: "Bỏ phiếu vào đâu", "Tại sao thủ tục bỏ phiếu lại rắc rối như vậy". Theo cách nhìn của Lêvin, cuộc bầu cử chỉ là chuyện vô bổ. 27 Nội dung cuộc đối thoại chung ở nhà Đôly đang xoay quanh vấn đề giáo dục và phụ nữ. Các tình huống bất ngờ làm cho dòng đối thoại chung nẩy sinh hai cuộc đối thoại nhỏ nhưng rất quan trọng với sự phát triển của hai tuyến cốt truyện. Câu chuyện Lêvin săn gấu được gợi lên để chấm dứt một đề tài không tế nhị với Karênin đã cuốn hút Kitty. Mỗi lời đối đáp giữa Lêvin và Kitty bỗng trở nên riêng tư, báo hiệu tình yêu bắt đầu tái sinh. Một tình huống khác là vị khách trẻ tuổi kể cho Karênin nghe chuyện đấu súng mới xẩy ra giữa hai kẻ tình địch. Câu chuyện chạm vào nỗi đau của mình nhưng Karênin vẫn tỏ ra hờ hững. Đốivới Karênin, vấn đề số phận Anna đã được định đoạt không thể thay đổi. Hai cuộc đối thoại riêng tư được xây dựng nhằm mục đích thông báo hai đường dây cốt truyện đi theo chiều hướng khác nhau, Lêvin tìm thấy tình yêu, còn Anna đang trượt xuống vực thẳm bất hạnh. Như vậy, mỗi lời phát ngôn hay cả quá trình đối thoại đều được Tônxtôi sử dụng như một phương tiện nghệ thuật hữu hiệu để thúc đẩy cốt truyện phát triển, tái tạo sự vận động của tính cách tâm lý nhân vật. Qua nghệ thuật đốithoại, bức tranh đời sống xã hội Nga buổi giao thời hiện lên sống động sắc nét trong tác phẩm. 3. Mạch ngầm đối thoại hai lớp Cấu trúc đối thoại của Tônxtôi rất phức tạp đan xen nhiều yếu tố tạo nên hai lớp ngoài và trong lời phát ngôn. Hướng đến việc khám phá tâm lý con người, Tônxtôi chỉ ra những trường hợp thường gặp trong đối thoại là lời nói hình thức bên ngoài tỏ ra không trùng hợp, thậm chí đối lập với ý nghĩ của nhân vật. Mạch ngầm đằng sau lời nói gợi lên trạng thái tâm lý đang ẩn dấu trong con người. Vì khoảng cách giữa lời và ý khá xa nhau nên Grômốp cho rằng: "không thể có đối thoại ở Tônxtôi nếu thiếu những giải thích tâm lý" [3,132]. Chẳng hạn, những 28 xáo động tình cảm sau cuộc đua ngựa bắt buộc Anna nói lên những lời khác hẳn với tâm trạng của mình. Những lời Anna trao đổi với chồng có vẻ mơ hồ nhưng ẩn dấu một bi kịch thầm lặng căng thẳng sẽ bùng nổ ở đoạn kết. Nghe Karênin trách móc cách xử sự không phải của mình, Anna thốt lên "không phải ở chỗ nào? nàng lớn tiếng cải không phải với thái độ vui vẻ trí trá mà với một vẻ quả quyết nhằm che dấu nỗi sợ trong lòng" [5,I,324]. Chuỗi ngày đau khổ đang thay thế dần hạnh phúc ngắn ngủi. Giờ đây, những lời nói của Vrônxki thể hiện tình yêu với Anna đang nguội lạnh dần. Khi nghe Anna kể về giấc mơ khủng khiếp và cái chết đang ám ảnh nàng, Vrônxki thốt lên những lời khác với ý nghĩ của mình: "Anh không hiểu gì cả, chàng nói, nhưng thực ra chàng hiểu rất rõ" [5,I,523]. Lời đáp của Vrônxki là dấu hiệu thiếu quan tâm thật sự đến hoàn cảnh của Anna. Gần cuối cuộc tình, hai người nói với nhau bằng những câu lấp lửng dấu kín ý nghĩ của mình: "Anh cần gì? Nàng hỏi. Anh tìm giấy chứng chỉ về gốc gác con Gămbétta vừa bán, chàng nói bằng một giọng còn rõ nghĩa hơn cả lời: Tôi không có thì giờ để phân trần và cái đó cũng không ích lợi gì" [5,II,414]. Anna cảm thấy những lời này gắn liền với ý nghĩ của Vrônxki "mặc kệ cô ta". Bởi vậy mạch ngầm đối thoại vẫn diễn ra: " Có chuyện gì vậy, Anna? Chàng hỏi. Không có gì hết, nàng bình thản trả lời" [5,II,415]. Lời Anna trái ngược với tâm trạng tuyệt vọng của nàng. Nội dung lời thoại bề ngoài không có gì đặc biệt, nhưng với ngữ cảnh là đoạn kết một cuộc tranh cãi gay gắt kèm theo lời dẫn của tác giả đã đưa người đọc thâm nhập vào cuộc đối thoại ngầm, thông báo trái tim môi người đang chia lìa mỗi ngã. Kiểu đối thoại hai lớp còn được Tônxtôi sử dụng để mổ xẻ trạng thái tâm lý tinh vi. Trong quan hệ giao tiếp hàng ngày, đôi khi con người phải nói những câu từ chiếu lệ, máy móc, chỉ mang tính xã giao không mang nghĩa thực để thay thế cho thái độ tình cảm không thể diễn đạt trực tiếp bằng lời. Tônxtôi ghi nhận hiện tượng này qua những trường hợp đối thoại đặc biệt của nhân vật. Đến thăm người anh Nicôlai đang sống trong cảnh tồi tàn, bệnh tật, Lêvin cố gắng xử sự 29 nhẹ nhàng đúng mực tránh làm ông anh tự ái. Nghe anh mình giới thiệu về vị khách từng bị đuổi khỏi trường đại học, Lêvin muốn nói một điều gì đó để xoá bớt sự yên lặng nặng nề đang bao trùm cả căn phòng. Câu hỏi với vị khách "Anh học ở đại học Kiép à?" là thứ ngôn từ vô nghĩa, lặp lại máy móc điều đã biết, nó chỉ nhằm nói lên trạng thái tâm lý khó xử của Lêvin. Tình huống đối thoại này lặp lại lúc Karênin đến thăm Anna trước cuộc đua ngựa. Nàng hỏi han chồng về sức khoẻ, công việc, khuyên nên nghỉ ngơi và đến ở với mình. "Nàng nói những điều đó một cách vui vẻ nhanh nhảu với ánh mắt kỳ lạ. Cuộc trò chuyện không có gì đặc biệt nhưng sau này Anna nhớ tới cuộc trao đổi ngắn ngủi đó mà không cảm thấy một nỗi hổ thẹn" [5,I,315]. Lời của Anna không xuất phát từ trái tim mà do mưu mẹo xui khiến nàng nói, hệt như mấy từ tiếng Pháp nhạt nhẽo "tôi yêu cô" mà Pie nói với Êlen trong tác phẩm Chiến tranh và hoà bình. Qua đối thoại giữa Anna và Karênin có thể thấy "bề ngoài vẫn như cũ nhưng bên trong quan hệ của họ đã hoàn toàn thay đổi" [5,I,237]. Ở hình thức đối thoại này, nghĩa ngầm sau lớp vỏ ngôn từ có giá trị thông tin chính xác về bản chất sự việc và nội tâm con người. 4. Đối thoại không lời Trong tác phẩm Anna Karênina có nhiều lúc Tônxtôi "tắt dần đối thoại" khi mà lời nói không đủ sức diễn tả hết tâm tư, tình cảm con người. Cảm thấy ngôn từ trở nên gò bó, hạn hẹp các nhân vật giao tiếp với nhau bằng ánh mắt, nụ cười, cử chỉ thay thế cho lời nói. Lúc bí mật đến thăm con sau bao ngày xa cách, Anna chỉ biết " đắm đuối nhìn con, nghẹn ngào nước mắt con thân yêu của mẹ, con Nàng không nói nổi hết câu. Nàng đã nghĩ ra biết bao lời đáng lẽ có thể nói với nó! Nhưng lúc này nàng không thể thốt ra được tiếng nào"[5,I,136]. Sau tiếng gọi con lặp lại thảng thốt, xót xa, mọi lời nói đều trở nên cạn kiệt, vô nghĩa trước tình thương 30 con sâu thẳm mênh mông với bao đớn đau, sầu tủi của tấm lòng người mẹ. Với Tônxtôi, thành phần "phi ngôn ngữ" vẫn có khả năng diễn tả mạch ngầm tâm trạng tạo nên hình thức đối thoại không lời. Khi cãi nhau với Vrônxki, Anna "không hiểu vì sao mình có thể nén được cơn bão táp đang dấy lên trong lòng để nói chuyện bình thản với vị khách mới đến. Vrônxki bắt chuyện và liếc nhìn Anna. Khi mắt họ gặp nhau, mặt Anna bỗng lạnh lùng kiêu kỳ như muốn nói: Tôi chưa quên đâu. Chưa có gì thay đổi cả" [5,I,414]. Ở đây, thứ ngôn ngữ không lời biểu đạt tài tình quan hệ căng thẳng bên trong của Vrônxki và Anna. Mối tình giữa Lêvin và Kitty được thể hiện không chỉ qua đối thoại trực tiếp mà bằng cả kiểu đối thoại không lời với những sắc thái yêu thương, giận hờn khác nhau. Đây là tình huống đối thoại sau khi Kitty từ chối lời cầu hôn của Lêvin: "Nếu có thể xin anh tha thứ cho em, cái nhìn của cô nói vậy em đang sung sướng biết bao! Tôi căm thù mọi người, cả cô, cả bản thân tôi nữa! Cái nhìn của Lêvin trả lời như vậy" [5,I,115]. Sau này, tình yêu lại giúp họ đọc được thứ ngôn ngữ không lời của trái tim: "Ở chỗ anh có gấu thật à? Nàng hỏi thêm, nghiêng nghiêng cái đầu duyên dáng về phía chàng và mỉm cười. Trong những lời đó, giường như chẳng có gì khác thường nhưng mỗi âm sắc, mỗi cử động của đôi môi, cặp mắt, đôi bàn tay nàng đều chứa đựng biết bao ý nghĩa. Chàng đọc thấy trong đó một lời cầu khẩn, sự bày tỏ niềm tin cậy, một cái vuốt ve âu yếm và rụt rè, một niềm hy vọng, một tình yêu không thể nghi ngờ mảy may, khiến chàng sung sướng đến nghẹt thở" [5,I,554]. Trong trường hợp nhiều người tham gia đối thoại, thứ ngôn ngữ không lời tạo ra kênh giao tiếp ngầm để liên kết những ai đồng điệu về tâm hồn và nhận thức. Lêvin và Anna chỉ gặp nhau một lần trong buổi tiếp khách có cả Xtêpan và Vorkinép tham gia. Ngoài những lời thăm hỏi xã giao, mọi người bàn đến nghệ thuật, giáo dục nhưng âm sắc chính của cuộc đối thoại thuộc về Anna và Lêvin. Mạch ngầm đối thoại giữa hai người cho thấy họ tìm được sự tin cậy, đồng cảm 31 lẫn nhau: "Nàng lại nhìn Lêvin. Cả con mắt lẫn nụ cười đều nói rằng những lời đó là dành riêng cho chàng, rằng nàng trân trọng ý kiến chàng và biết được hai người sẽ hiểu nhau"[5,II,348]. Cuộc trò chuyện giữa Lêvin với Anna không nhằm liên kết hai tuyến cốt truyện nhưng mang ý nghĩa khẳng định sự thống nhất chủ đề tư tưởng tác phẩm. Như những người không chấp nhận thế giới cũ, Lêvin và Anna đã khởi hành trên hai nẻo đường khác nhau để tìm kiếm cuộc sống mới có sự hòa hợp giữa con người với con người. Dưới ngòi bút Tônxtôi, hình thức đối thoại không lời trong nhiều trường hợp mang lại hiệu quả diễn tả sâu sắc, rõ nét các tâm lý tinh vi của con người hơn cả lời phát ngôn trực tiếp. Tóm lại, Tônxtôi đã sử dụng nhiều hình thức đối thoại khác nhau để làm nổi bật nguyên tắc nghệ thuật hướng đến miêu tả "con người bên trong". Nhà văn nắm bắt tinh tế mọi biểu hiện sinh động trong quan hệ giao tiếp làm cho các đối thoại ở nhân vật mang đậm tính chất "nội tại" nhưng vô cùng linh hoạt phong phú, đa âm sắc. Tiểu thuyết Anna Karênina ghi nhận thành công mới của Tônxtôi trong nghệ thuật đối thoại rất đặc trưng của văn xuôi tâm lý, góp phần sáng tạo nên thế giới nhân vật và bức tranh hiện thực sống động, luôn khắc sâu trong tâm trí các thế hệ độc giả. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Bakhtin M. Lý luận và thi pháp tiểu thuyết. Trường viết văn Nguyễn Du, Hà Nội (1992). 2. Ginzơbuôc L. Về văn xuôi tâm lí. Nxb Nhà văn xô viết, Lêningrat (1978) (bản tiếng Nga). 32 3. Grômôp P. Về thi pháp Lép Tônxtôi. Nxb Văn học nghệ thuật, Lêningrat (1971) (bản tiếng Nga). 4. Nguyễn Hải Hà. Thi pháp tiểu thuyết L Tônxtôi. Nxb Giáo dục, Hà Nội (1993) 5. Tônxtôi L. Anna Karênina (2 tập). Nxb Văn học, TP. Hồ Chí Minh (1978) TÓM TẮT Nghệ thuật đối thoại trong tiểu thuyết Anna Karênina thể hiện rõ nét tài năng của nhà văn Nga vĩ đại Lép Tônxtôi(1828-1910). Nhà văn sử dụng linh hoạt số lần đối thoại với nhiều hình thức khác nhau nhằm miêu tả sự vận động tính cách và khám phá tâm lý nhân vật. Thủ pháp đối thoại đã tạo nên thứ văn xuôi tâm lý đặc sắc, góp phần làm cho tiểu thuyết Anna Karênina trở thành một kiệt tác của văn chương thế giới. . 23 NGHỆ THUẬT ĐỐI THOẠI TRONG TIỂU THUYẾT ANNA KARENINA CỦA LÉP TÔNXTÔI Phạm Xuân Hoàng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế Đối thoại là một phạm trù rất rộng của đời sống và nghệ thuật. . (1978) TÓM TẮT Nghệ thuật đối thoại trong tiểu thuyết Anna Karênina thể hiện rõ nét tài năng của nhà văn Nga vĩ đại Lép Tônxtôi( 1828-1910). Nhà văn sử dụng linh hoạt số lần đối thoại với nhiều. khí thời đại". 2. Tính năng động của quá trình đối thoại Trong nghệ thuật đối thoại, Tônxtôi rất quan tâm miêu tả diễn biến cả quá trình đối thoại của các nhân vật tham gia. Ở mỗi quá trình

# data[].attributes.attachment_link.description
23 NGHỆ THUẬT ĐỐI THOẠI TRONG TIỂU THUYẾT ANNA KARENINA CỦA LÉP TÔNXTÔI Phạm Xuân Hoàng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế Đối thoại là một phạm trù rất rộng của đời sống và nghệ thuật. . (1978) TÓM TẮT Nghệ thuật đối thoại trong tiểu thuyết

# data[].attributes.body
BCNC " LỜI THÌ THẦM CỦA NGUYỄN DU VỚI CHÚNG TA QUA ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH "

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ngày đăng: 10/08/2014, 16:21

nghiên cứu trung quốc số 2(60) - 2005 64 Nguyễn Thạch Giang* oạn Trờng Tân Thanh là một kiệt tác, một khúc nam âm tuyệt xớng. Lời lẽ xinh xắn mà văn hoa, âm điệu ngân vang mà tròn trịa. Nói tình thì vẽ đợc hình trạng, hợp ly, cam khổ, mà tình không rời cảnh; tả cảnh thì bày hết thú vị tuyết nguyệt phong hoa, mà cảnh thì tự vớng tình, khiến ngời cời, khiến ngời khóc, khiến ngời giở đi giở lại ngàn lần, càng đọc thuộc, lại càng không biết chán (Đào Nguyên Phổ), từ hàng vua quan, khoa bảng đến ngời dân đều nhiệt liệt ca ngợi. Cuộc đời Thúy Kiều đã trải qua hầu hết những đau khổ của con ngời trần thế, nên chi ai cũng có thể tìm thấy một phần đời của mình trong những cảnh ngộ khác nhau của thân phận Thúy Kiều, khi yêu đơng trông ngóng, hy vọng, đợi chờ, khi hoạn nạn bị chà đạp phũ phàng. Từ khi Mộng Liên Đờng chủ nhân viết lời tựa Đoạn Trờng Tân Thanh: Có tài mà không gặp đợc tài, có tình mà không hả đợc tình. Trong một tập thuỷ chung lấy bốn chữ Tạo vật đố tài tóm cả một đời Thúy Kiều. Vui, buồn, tan hợp mời mấy năm trời, trong một cuốn văn tả ra nh hệt, không khác gì một bức tranh vậy. Từ đó bao nhiêu thơ văn viết về Đoạn Trờng Tân Thanh đều dựa dẫm than thở cho cái tài, cái tình theo thói quen trực giác của những tâm hồn vốn đa sầu đa cảm đó. Chúng ta bị cuốn hút vào từng đoạn văn Kiều. Ta bị thôi miên mà không thấy đợc toàn cục truyện Kiều, không tự hỏi cụ Nguyễn Du tả một cô Kiều hay nh vậy để làm gì? Cũng nh chúng ta, cụ Nguyễn Du cũng tìm đợc mình trong những mảnh đời của Kiều, gửi đợc tâm sự mình vào đó! Nhng Cụ là tác giả, Cụ phải có ý đồ cao xa thiết kế cuốn truyện của Cụ, không chỉ để gửi gắm tâm sự, bộc bạch lí do cân đai áo mũ ra phụng sự tân triều của mình. Các tác gia Trung Hoa, kể từ khi Thiên Hoa Tàng chủ nhân ngẫm đề bài tựa cuốn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, cũng chỉ loanh quanh trong cái tình và cái tài cảm vì tình nàng, tạm viết vài hàng, thay lời ngỡng mộ. Nếu lấy tình của thế tục nói rằng hành vi nàng là đê tiện nhơ nhuốc con ngời, thì tôi đây sẽ vì nàng mà khóc lóc thảm thiết trong ngàn xa vậy. Và cả bài từ đầu cuốn truyện cũng chỉ thở than riêng cho số phận giai nhân đeo mệnh bạc, hồng nhan gặp sự không may, chẳng qua là tạo hoá ghét sự hoàn toàn, hơn điều nọ tất phải kém điều kia. * GS. Nhà xuất bản Thế giới. Đ Lời thì thầm của Nguyễn Du với chúng ta 65 Các tác gia Việt Nam cũng theo điệu đó mà than thở cho tài, tình của thân phận Thúy Kiều, và hầu nh Đoạn Trờng Tân Thanh đợc viết ra là để minh hoạ cho chủ đề đó. Từ Cụ Phạm Qu ý Thích cho rằng: Đoạn trờng mộng tính căn duyên liễu Bạc mệnh cầm chung oán hận trờng Nhất phiến tài tình thiên cổ lụy Tân thanh đáo để vị thuỳ thơng Trớc đó, Tiên Phong Mộng Liên Đờng chủ nhân cũng đã có ý ấy: Xem đến chỗ giấc mộng đoạn trờng tỉnh dậy mà căn nguyên vẫn gỡ cha rồi, khúc đàn bạc mệnh gảy xong, mà oán hận vẫn còn cha hả. Cứ cho các cụ viết đúng nh thế, thì các cụ cũng chỉ nhìn thấy từng mảnh đời Thúy Kiều, xét toàn cục truyện Kiều mà viết nh vậy là không thoả đáng. Theo Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài nhân và Đoạn Trờng Tân Thanh của Nguyễn Du, thì từ sau khi trẫm mình, đời Thúy Kiều đã khác: Từ khiên đã rửa lâng lâng sạch rồi, Nhẹ nhàng nợ trớc đền bồi duyên sau Và tiếng đàn cũng vậy, đã khác xa: Xa sao sầu thảm, nay sao vui vầy, Tẻ vui cũng bởi lòng này Hay là khổ tận đến này cam lai. Nh vậy làm gì có chuyện: đoạn trờng mộng tỉnh, căn nguyên vẫn gỡ cha rồi, khúc đàn bạc mệnh gảy xong mà oán hận vẫn còn cha hả Phẩn trên là cách nhìn của nhà Nho vốn quen t duy trực giác, chỉ thấy cái trớc mắt không thấy cái chủ ý muốn nhắn gửi của tác giả đằng sau những từ ngữ hay cái ý ở ngoài lời của nó. Ta thử xét lại Tài và Tình của Thúy Kiều. Tài thì có tài thơ và tài đàn. Nói về tài thơ của Kiều, theo những bài đã có chép trong Kim Vân Kiều truyện, chỉ trừ một số rất ít bài có ý tởng riêng, còn lại hầu hết là thơ câu lạc bộ, tài đàn cũng vậy, chắc là cũng u, liu, xế, cồng, liu. Và cả hai tài đều mang trạng thái tâm hồn sầu thảm, não nuột bi thơng. Một cô gái mới lớn mà đã đoạn trờng, tạo vật đố tài, nghìn thu bạc mệnh một đời tài hoa. Bấy nhiêu điều đều phải đợc nảy mầm từ những hạt giống gia đình mấy đời trớc truyền lại, nh Kiều đã nói: Nhớ từ năm hãy thơ ngây Có ngời tớng sĩ đoán ngay một lời. Anh hoa phát tiết ra ngoài, Nghìn thu bạc mệnh một đời tài hoa Tài, sắc nh vậy mà thời trớc chỉ đến đợc với một anh th sinh Kim Trọng, nên chi thực tế thì tài sắc ấy cũng chỉ ở mức khiêm tốn. Quả thực, Đoạn Trờng Tân Thanh đợc viết ra để minh hoạ cho tài mệnh tơng đố, tạo vật đố tài nh quan niệm thông tục dân gian qua một cô Kiều khổ đau, đày đọa; một vấn đề tầm thờng nh vậy thì không làm nên đợc một cái gì cả. Đằng này Đoạn Trờng Tân Thanh của Nguyễn Du hẳn phải có một cái gì đó sâu rộng hơn mới làm nên một kiệt tác. Trời xanh, tạo vật đố tài trong Thúy Kiều, thực chất là xã hội, là những con ngời bằng da bằng thịt, vì ghen t mà làm khổ nhau, mà chà đạp Kiều Nguyễn Du nhiều lần nói đến ý tởng: Phúc họa đạo trời nghiên cứu trung quốc số 2(60) - 2005 66 Cỗi nguồn cũng ở lòng ngời mà ra Trong tất cả các khổ nạn của Kiều đều có phần của con ngòi, của Kiều tạo ra. Nguyễn Du nhấn mạnh đến ý này nhiều lần mà trong Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân không có. ở lòng ngời mà ra, Nguyễn Du muốn nói cụ thể rõ ràng về việc Kiều tự gây ra khổ nạn cho đời mình trong những lần Kiều nơng cửa Phật. Lần đầu, Kiều ở Quan Âm Các: Phật tiền thảm lấp sầu vùi Ngày pho thủ tự đêm nhồi tâm hơng. Quan phòng then nhặt lới mau Nói lời trớc mặt rơi châu vắng ngời Gác kinh viện sách đôi nơi Trong gang tấc lại gấp mời quan san. Rõ ràng đau khổ gây ra cho mình từ sau lần đi tu ở Quan Âm Các là do Kiều tu mà cha thực tâm tu, còn vớng víu quá nặng nề trần lụy. Thảm sầu phải đợc tu học để tự chuyển hoá chứ không phải lấp vùi. Lấp vùi thì thảm sầu vẫn còn nguyên đó. Nói lời trớc mặt khi gặp ngời khác nhng khi một mình đối diện với mình thì lại rơi châu, nghĩa là còn thấy mình bị tủi nhục, vẫn còn mong muốn gặp ngời yêu cũ Thúc Sinh. Đau khổ của Kiều sinh ra từ đó. Giá nh Kiều dứt hẳn, cự tuyệt tình yêu đó thì Kiều vẫn đợc an toàn, yên vui ở Quan Âm Các. Lần thứ hai ở Chiêu ẩn Am: Nếu Kiều ở đây gửi thân đợc chốn am mây mà không có chuyện phạm giới chuông vàng, khánh bạc, thì làm gì có chuyện bị lừa đảo bởi Bạc Bà, Bạc Hạnh? Lần thứ ba ở am bên sông, tu với Giác Duyên, Thúy Kiều thuật lại: Đã đem mình bỏ am mây Tuổi này gửi với cỏ cây cũng vừa Mùi thiền đã bén muối da Màu thiền ăn mặc đã a nâu sồng Sự đời đã tắt lửa lòng Còn chen vào chốn bụi hồng làm chi. Trùng sinh ân nặng bể trời Lòng nào nỡ dứt nghĩa ngời ra đi. Lần này, sau vụ tự trẫm ở sông Tiền Đờng nạn xa trút sạch lầu lầu, Kiều thực sự tu học có kết quả, đã chuyển hoá đợc nghiệp của đời mình, tạo nên buổi đoàn viên. Theo Tam Hợp đạo cô, sở dĩ có nh vậy là nhờ: Xét trong tội nghiệp Thúy Kiều Mắc điều tình ái, khỏi điều tà dâm Lấy tình thâm trả nghĩa thâm Bán mình đã động hiếu tâm đến trời Hại một ngời, cứu muôn ngời Biết đờng khinh trọng, biết lời phải chăng Thửa công đức ấy ai bằng Túc khiên đã rửa lâng lâng sạch rồi Sau lần tu này, trong cuộc Kim Kiều tái hợp, Nguyễn Du nhấn mạnh làm nổi rõ sự tu học có kết quả thực sự của Kiều: 1- Đêm động phòng dìu dặt chén mồi, Kiều cự tuyệt việc mây ma mà Kim Trọng phải một lời quyết hẳn muôn phần kính thêm. Trong nguyên truyện, Kiều nói quyết liệt hơn: Song riêng chuyện mây ma non Vu đỉnh Giáp thì thân này đã nh vật tàn tạ, nếu còn coi nh đoá hải đờng mơn mởn để ớm thử thì ấy là đã làm thẹn Lời thì thầm của Nguyễn Du với chúng ta 67 thiếp,làm nhục thiếp. Thiếp quyết không sao tuân mệnh đợc. Vả, cái trinh của thiếp sau khi chịu nhục, chỉ còn lại một chút xíu này, nếu chàng cứ cố tình làm ô nhục nốt chỗ chút xíu ấy thì thiếp đành phải tan xơng nát thịt, chứ không còn dám dự vào việc nâng khăn sửa túi nữa. Nh vậy, Kiều không còn phải tu giữ giới nữa mà giới vẫn đợc giữ nghiêm nhờ kết quả tu học, một lòng theo Phật. 2- Trong buổi thong dong lại hỏi ngón đàn ngày xa, tiếng đàn cô Kiều bây giờ khác hẳn, vì cái tâm đã đợc giác ngộ: Chàng rằng: Phổ ấy tay nào? Xa sao sầu thảm, nay sao vui vầy! Trẻ vui bởi tại lòng này, Hay là khổ tận đến ngày cam lai? 3- Nguyễn Du nhấn mạnh ý nghĩa không có trong nguyên truyện: Nặng vì chút nghĩa bấy lâu, Trên am cứ giữ hơng dầu hôm mai Nguyễn Du muốn nói trong suốt phần đời còn lại, Kiều vẫn một lòng tu Phật: 4- Sau khi đàn lần cuối cho Kim Trọng nghe, Kim Trọng còn thòm thèm không quên đợc nghệ thuật cao siêu của Kiều, Kiều bèn nói: Chàng không quên thiếp thì thiếp xin trình bày nghệ thuật khác để đổi vị cho chàng. Bèn đề 10 bài thơ tặng Kim Trọng: Đây là tình của thiếp, xin chuyển mối tình của chàng cho sát với tình của thiếp. Bài thứ 1: Nhớ xa gặp quân tử Không biết là có sống Mới biết nhi nữ tính Thức là nhi nữ tình Và bài thứ 10, bài cuối: Ngày nay gặp lại chàng Không biết là có chết Xin chàng sớm định tình Trớc sau cho giống hệt Từ bài 2 đến bài 9 trình bày lý do, thanh minh cho các hành xử của mình trong từng cảnh ngộ một. Có thể nói đây là lời Kiều trình bày cả quá trình đau khổ từng trải qua của đời mình mà bài đầu nói sự thật là sống theo dòng đời với những hồng nhan bạc mệnh, tài mệnh tơng đố nghĩa là sống ngụp lặn theo thói tục mà không biết tự do, hạnh phúc, không biết có sống. Và bài cuối là nói cuộc sống sau khi tu học có kết quả, đã vợt qua khỏi sự sống chết, nghĩa là sống tự do, tự mình làm chủ cuộc đời của mình bằng cách tạo ra những thiện nghiệp, năng lực chuyển hoá mọi cái thành cái tốt. Ta quen nhìn từng quãng đời Kiều nên chỉ thấy cuộc đời và triết lý Kiều có nhiều mâu thuẫn. Trong đoạn kết, Nguyễn Du viết: Ngẫm hay muôn sự tại trời Trời kia đã bắt làm ngời có thân Bắt phong trần phải phong trần Cho thanh cao mới đợc phần thanh cao Đó là thu yết định mệnh. Con ngời hoàn toàn là thứ đồ chơi trong tay tạo hoá, cho sao đợc vậy. Nhng lại có cả nghiệp: Đã mang lấy nghiệp vào thân Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa Thiện căn ở tại lòng ta Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài Trong một đoạn kết mà mâu thuẫn đến kỳ lạ của hai khái niệm triết lý: nghiên cứu trung quốc số 2(60) - 2005 68 định mệnh của nhà nho và nghiệp của nhà Phật. Đoạn kết Đoạn Trờng Tân Thanh chúng ta phải hiểu rằng: Thế mới biết, ngời đời thờng cho rằng: muôn sự tại trời là không đúng. Do chỉ thấy những trờng hợp cá biệt biểu hiện ra bên ngoài. Con ngời tự tạo ra nghiệp, chứ không ai khác, nghĩa là chính mình là tác giả của đời mình, tự tâm ta cả. Thiện căn ở tại lòng ta, phúc hoạ đạo trời, cội nguồn cũng ở lòng ngời mà ra cả. Đó là lời dạy của Phật: Mỗi chúng ta là một vị Phật sắp thành. Phải trở về với chính ta, không cầu một cái gì ngoài ta. Nh vậy, viết Đoạn Trờng Tân Thanh, Nguyễn Du muốn trao gửi cho hậu thế sự tu học tâm đắc của mình: Tu là cõi phúc, tình là dây oan. Thực tâm theo Phật, bản thân ta đợc bảo vệ an toàn trong mọi hoàn cảnh. Văn Kiều quá hay, cuốn hút chúng ta nên chỉ thấy văn chơng mà quên tìm hiểu cái hiện tợng đợc phô diễn ngọt ngào ra đó mục đích để nói cái gì. Văn nghệ Đông phơng vốn gợi ý, chứ không khúc chiết. Đọc văn phải lĩnh hội cái ý đợc gửi gắm của tác giả ở đằng sau những từ ngữ mỹ miều đó. Cái ý quán xuyến mà Nguyễn Du muốn trao gửi cho chúng ta là: Muốn có tự do và hạnh phúc thực sự, chỉ có một con đờng duy nhất là tu Phật, vì chỉ có đạo Phật mới dạy ta chuyển hoá những cái không tốt ở ta thành những cái tốt, tự ta làm chủ cuộc đời ta, không một thế lực bên ngoài nào khác làm thay ta. Lấy một đời Kiều ra mà xét thì một phần đời trớc, Kiều chỉ sống theo thói tục ngụp lặn trong vòng tài mệnh tơng đố, hồng nhan bạc mệnh, bị những thế lực xã hội đày đọa. Phần đời sau là phần đời đã tu học có kết quả, thành tâm đi theo Phật mà đợc sống tự do, hạnh phúc, làm chủ lấy cuộc đời mình. Đoạn trờng là nói nỗi đau khổ do cả hai nguyên nhân (xã hội, tu mà không thực tâm tu) làm đày đọa Kiều; còn Tân thanh là tiếng mới, là lời giải thích mới, là sự quán chiếu về cái nguyên nhân chứ không phải Trời Mệnh nh dân gian thông tục. Cả hai nguyên nhân, Thanh Tâm Tài Nhân và Nguyễn Du đều có, song thi phẩm Tố Nh cả hai đều đợc khắc họa sắc nét, đậm đà hơn và riêng Nguyễn Du ý đồ sáng tác Đoạn Trờng Tân Thanh để nói cái nguyên nhân Tu là rõ rệt, sâu sắc nh một điều tâm đắc của cả đời tu học của mình. Qua Đoạn Trờng Tân Thanh, Nguyễn Du đã thì thầm chân lý vĩ đại đó với chúng ta, Nguyễn Du thì thầm để chúng ta thêm thấm thía lời dạy mà chính Cụ đã thể hội sâu sắc qua cuộc đời phong trần của Cụ trong hoàn cảnh đất nớc cần nhà nho xây dựng, kiến thiết, trong một môi trờng xem Phật gia thoát ly cuộc đời, trốn tránh trách nhiệm xã hội mà lánh vào cửa Thiền, không biết rằng Phật gia vì đời mà đi tu theo Phật nhập thế. L ý tởng thẩm mỹ Phật giáo đóng vai trò chủ đạo trong khi diễn tác Đoạn Trờng Tân Thanh. Và nh vậy chính Nguyễn Du đã tu học đời mình theo Nho, theo Đạo, theo Thiền, tổng hợp trong cái gọi là Đạo học (neoconfucianisme), nguồn cảm hứng cho sáng tạo nghệ thuật của những nghệ sỹ lớn phơng Đông. Tôi tin bấy nhiêu điều mầu nhiệm nh khi trầm ngâm lĩnh hội cái đẹp trí tuệ của câu thơ Kiều: Trời còn để có hôm nay . riêng Nguyễn Du ý đồ sáng tác Đoạn Trờng Tân Thanh để nói cái nguyên nhân Tu là rõ rệt, sâu sắc nh một điều tâm đắc của cả đời tu học của mình. Qua Đoạn Trờng Tân Thanh, Nguyễn Du đã thì thầm. Du đã thì thầm chân lý vĩ đại đó với chúng ta, Nguyễn Du thì thầm để chúng ta thêm thấm thía lời dạy mà chính Cụ đã thể hội sâu sắc qua cuộc đời phong trần của Cụ trong hoàn cảnh đất nớc cần. chuyện mây ma non Vu đỉnh Giáp thì thân này đã nh vật tàn tạ, nếu còn coi nh đoá hải đờng mơn mởn để ớm thử thì ấy là đã làm thẹn Lời thì thầm của Nguyễn Du với chúng ta 67 thiếp,làm nhục

# data[].attributes.attachment_link.description
riêng Nguyễn Du ý đồ sáng tác Đoạn Trờng Tân Thanh để nói cái nguyên nhân Tu là rõ rệt, sâu sắc nh một điều tâm đắc của cả đời tu học của mình. Qua Đoạn Trờng Tân Thanh, Nguyễn Du đã thì thầm.

# data[].attributes.body
BCNC "NGHỆ THUẬT SỬ DỤNG THÀNH NGỮ TRONG THƠ NGUYỄN BÍNH"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ngày đăng: 23/07/2014, 05:22

85 TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 60, 2010 NGHỆ THUẬT SỬ DỤNG THÀNH NGỮ TRONG THƠ NGUYỄN BÍNH Hoàng Thị Huế Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế TÓM TẮT Tùy vào tạng riêng của mỗi nhà văn mà chất liệu ngôn ngữ được lựa chọn theo một kiểu khác nhau. Từ một sự thúc đẩy nào đó bên trong, từ cội rễ bản chất chân quê và tính lưỡng phân trong tâm trạng, Nguyễn Bính đã thể hiện cá tính trong việc chọn chất liệu - thành ngữ dân gian. Các thành ngữ, vì thế, từ chỗ là tài sản chung của mọi người đã trở thành một thực thể có đặc trưng rất riêng trong thơ Nguyễn Bính. Đó có thể là những thành ngữ nguyên mẫu hoặc biến thể, hoặc được sáng tạo lại thành những biểu thức ngôn ngữ có cấu tạo giống thành ngữ. Từ đây, Nguyễn Bính vừa khẳng định được phong cách chân quê của mình đồng thời cũng đem đến cho giàn giao hưởng Thơ mới một thanh âm trầm buồn truyền thống nhưng cũng rất dóng dả hiện đại trong cảm xúc. Nhắc đến Thơ mới, người ta nghĩ ngay đến những tên tuổi như Nguyễn Bính, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Bích Khê Mỗi nhà thơ mang một phong cách riêng, độc đáo, không lặp lại, trong đó Nguyễn Bính được xem là "ca sĩ của đồng quê", bởi thơ ông gắn liền với tình quê, chân quê, hồn quê, thơ ông thấm đẫm phong vị ca dao. Chính vì thế, khi tìm hiểu đặc trưng phong cách mỗi tác giả, một vấn đề không thể bỏ qua là cách sử dụng chất liệu ngôn ngữ để tạo nên tác phẩm. Tìm hiểu thành ngữ dân gian trong thơ Nguyễn Bính sẽ tái hiện phần nào đặc trưng từ ngữ - một phần làm nên diện mạo phong cách thơ Nguyễn Bính, lý giải nó một cách khách quan hơn, có căn cứ cụ thể hơn. Bởi phong cách của mỗi tác giả được tạo nên từ ý thức sử dụng và lựa chọn ngôn ngữ - nơi tác giả thể hiện sự "tự do trong hành xử ngôn ngữ" của mình rõ nhất. Bên cạnh đó, tìm hiểu các cấp độ sử dụng thành ngữ dân gian trong thơ Nguyễn Bính có thể thấy được quy luật kế thừa và phát triển của ngôn ngữ tiếng Việt. Thành ngữ là một đơn vị ngôn ngữ đặc biệt trong ngôn ngữ của một dân tộc. Thành ngữ thuộc về ký hiệu trung gian giữa các ký hiệu của cấp độ từ và cấp độ câu, nhưng về mặt nội dung và ý nghĩa, thành ngữ luôn có giá trị chức năng như một từ và có thể thay thế cho từ về phương diện định danh. Đằng sau cái vỏ là ngôn ngữ giao tiếp, thành ngữ ẩn tàng những đặc điểm của một nền văn hóa, phong tục tập quán, phép đối nhân xử thế, đạo lý, tư tưởng, tình cảm của một quốc gia và của chính người sử dụng nó. Chính vì vậy, tìm hiểu thành ngữ nói chung, thành ngữ được sử dụng trong sáng tác của 86 một tác giả nói riêng vừa khẳng định được vai trò lưu giữ văn hóa dân tộc của văn học vừa khẳng định phong cách tác giả qua những dấu ấn của nhận thức và đặc trưng tư duy ngôn ngữ thể hiện trong tác phẩm. Thành ngữ dung chứa một khối lượng lớn kinh nghiệm sống, phép đối nhân xử thế, cách nghĩ, cách cảm và quan niệm về cái thiện cái ác nên trong quá trình sử dụng ngôn ngữ, con người nói chung, các nhà văn nhà thơ nói riêng thay vì sáng tạo từ mới, người ta sẽ sử dụng những thành ngữ để diễn đạt ý tưởng một cách hàm súc, cô đọng, giàu tính hình tượng và độc đáo hơn. Do đặc điểm riêng về cấu tạo và ngữ nghĩa của thành ngữ nên nó thường được sử dụng nhiều trong văn xuôi hơn là trong thơ ca. Tuy nhiên, do có tính biểu cảm cao và có ý nghĩa hình tượng nên thành ngữ cũng hay xuất hiện trong thơ, đặc biệt trong thơ của một số nhà thơ có xu hướng tìm về với cội nguồn dân gian như Nguyễn Bính. Khảo sát tuyển tập thơ Nguyễn Bính, có thể thấy trong 61 bài thơ thì có 23 thành ngữ (thuần Việt và Hán Việt) chiếm tỷ lệ 0,27%. Sở dĩ Nguyễn Bính sử dụng nhiều thành ngữ như vậy do sinh ra và lớn lên tại một vùng quê nghèo với khung cảnh thiên nhiên mang đậm đặc trưng đồng quê Bắc bộ, những lớp học ở trường làng, những hội hè sinh hoạt của người dân quê tất cả đã hòa quyện trong hồn thơ của chàng thi sĩ bẩm sinh này. Tuy luôn luôn nhắc nhở mình "Hoa chanh nở giữa vườn chanh/ Thầy u mình với chúng mình chân quê" (Chân quê) nhưng Nguyễn Bính lại không phải là người nhà quê hẳn. Bị ánh đèn màu nhấp nháy chốn thị thành thu hút, ông "Bỏ lại vườn cam bỏ mái gianh/ Tôi đi dan díu với kinh thành". Ra đi thật, nhưng không đi hẳn, chỉ "dan díu" chứ không "cưới" nên nhà thơ vẫn tồn tại trong trạng thái phân thân giữa thành thị với nông thôn, "ông chỉ là kẻ quá giang, người lái đò qua lại giữa hai bờ nông thôn và thành thị, Đông và Tây trên khúc sông của buổi giao thời" [178; 3]. Cắm thuyền trên bến sông đô thị nhưng lòng lại mơ về nơi quê nhà xưa với quán mái tranh, cây đa, bến đò cũ vì vậy, thơ của Nguyễn Bính đầy những ám ảnh, những chiêm bao, huyễn tưởng của con người phân thân để vừa tự thõa mãn khát vọng của con người cá nhân hiện đại vừa an ủi vỗ về con người gốc gác chân quê trong mình, xóa đi mặc cảm phụ bạc, bỏ vườn cam, bỏ mái tranh để dan díu với kinh thành của bản thân. Khảo sát thơ của Nguyễn Bính, có thể thấy khuynh hướng sử dụng thành ngữ trong thơ ông bộc lộ rất rõ tâm trạng lưỡng phân, giằng xé giữa đôi bờ thành thị - nông thôn này. Thành ngữ là những biểu thức đa từ có cấu trúc vừa cố định vừa linh hoạt, được sử dụng như những đơn vị ngôn ngữ có sẵn trong giao tiếp. Thông thường, nghĩa thực tại của một thành ngữ thường dựa trên sự liên hệ giữa những liên tưởng trong tiềm thức người tiếp nhận với hiện thực bên ngoài. Tùy vào tạng riêng của mỗi nhà văn mà chất liệu ngôn ngữ được lựa chọn theo một kiểu khác nhau. Từ một sự thúc đẩy nào đó bên trong, từ cội rễ bản chất chân quê và tính lưỡng phân trong tâm trạng, Nguyễn Bính đã bộc lộ rõ nét cá tính trong việc chọn chất liệu ngôn ngữ - thành ngữ dân gian. Các thành ngữ, vì thế, từ chỗ là tài sản chung của mọi người đã trở thành một thực thể có 87 đặc trưng rất riêng trong thơ Nguyễn Bính, tồn tại ở hai phương diện:1) Thành ngữ được sử dụng nguyên mẫu nhưng mang hàm nghĩa mới, 2) Thành ngữ được sử dụng một cách sáng tạo (có biến đổi về mặt cấu tạo và mặt nghĩa). Thành ngữ đã đi vào thơ Nguyễn Bính một cách nhuần nhị. Khi viết về cảnh quê, người quê, hóa thân vào các nhân vật thôn quê, các thành ngữ được Nguyễn Bính sử dụng ở dạng nguyên mẫu, không biến đổi. Có thể thấy rõ điều đó trong rất nhiều thành ngữ viết về nông thôn: một nắng hai sương, chín nhớ mười mong, bảy nổi ba chìm, trăm cay ngàn đắng, năm tao bảy tuyết, nợ nần như chúa chổm, lạnh như tiền, thở ngắn than dài, đào sâu chôn chặt, nhạt thắm phai đào, trẻ người non dạ, đầu tắt mặt tối, dầu hao bấc gầy, núi lở sông bồi, giậu đổ dây leo Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông Một người chín nhớ mười mong một người (Tương tư) Càng quay về với truyền thống, càng sống trong không gian thôn dã, thành ngữ càng phát huy tác dụng của nó, như một câu cửa miệng, thành ngữ bật ra trong câu thơ như một phần tất yếu tồn tại bất biến trong ngôn ngữ giao tiếp của người Việt. Lỡ bước sang ngang là một bài thơ nổi tiếng của Nguyễn Bính, trong đó ta bắt gặp hàng loạt các thành ngữ: Cũng là thôi cũng là đành / Sang ngang lỡ bước riêng mình chị sao?/ Tuổi son nhạt thắm phai đào/ Đầy thuyền hận có biết bao nhiêu người / Một đi bảy nổi ba chìm,/ Trăm cay, ngàn đắng, con tim héo dần / Chị giờ sống cũng bằng không/ Coi như chị đã sang sông đắm đò (Lỡ bước sang ngang) Những thành ngữ sang ngang lỡ bước, sang sông đắm đò, nhạt thắm phai đào, bảy nổi ba chìm, trăm cay ngàn đắng chỉ thân phận phụ thuộc nhọc nhằn của người phụ nữ xưa được Nguyễn Bính dùng làm chất liệu để viết nên những câu thơ da diết về cuộc đời chị Trúc - một thôn nữ xuất hiện rất nhiều trong thơ Nguyễn Bính, trở đi trở lại như một điểm tựa tinh thần để nhà thơ bấu víu mỗi khi "hồn bơ vơ không biết tựa vào đâu"( Huy Cận) nơi đất khách quê người - chốn đô thị phồn hoa nhiều cám dỗ nhưng cũng lắm bất trắc. Tâm sự với chị Trúc, gởi khăn về cho chị, kể lể dông dài với chị cũng chính là đang nương náu, bám víu vào phần căn cốt chân quê trong mình, tìm về với mình để nguôi bớt cảm giác lạc lõng, chơi vơi trong hiện tại. Càng về với nông thôn, càng truyền thống, thành ngữ càng được sử dụng nhiều và gần với nguyên mẫu trong dân gian: Càng tài sắc lắm, càng oan nghiệt Bảy nổi ba chìm với nước non (Oan nghiệt) 88 Thuốc lào hút mãi người ra khói Thơ đọc suông tình hết cả say Túi rỗng nợ nần hơn chúa chổm Áo quần trộm mượn túng đồ thay (Giời mưa ở Huế) Bảy nổi ba chìm, nợ nần hơn chúa chổm là những thành ngữ rất quen thuộc, thông dụng, gần gũi với người dân quê, ở đây được dùng để chỉ tâm trạng bất an của con người muốn hòa mình vào cuộc sống thành thị nhưng không hòa nổi, muốn quay về với thôn quê nhưng bị níu kéo nhiều bề. Mơ về miền không gian có lũy tre xanh, có bóng dáng ai với dây lưng đũi, yếm lụa sồi nhưng vẫn biết : Tình tôi mở giữa mùa thu Tình em lẳng lặng kín như buồng tằm (Đêm cuối cùng) Để diễn đạt một tâm trạng khó hiểu, lưng chừng giữa yêu thương gắn bó với hờ hững nhạt nhẽo, giữa xa xôi với gần gũi, Nguyễn Bính dùng thành ngữ kín như buồng tằm, nó vừa cuộn trong đó nhiều thứ, vừa mở ra, giăng tơ một nỗi buồn. Chốn quê xưa với cuộc sống giản dị và nhiều mộng mơ gắn bó, dẫu êm đềm bình yên nhưng vẫn chỉ là một miền nhớ ẩn khuất trong tâm hồn chứ không níu giữ được bước chân của chàng thi sĩ đa tình "đa đoan vó ngựa chung tình bánh xe này". Nguyễn Bính vẫn bị thu hút về phía chốn thị thành "ngựa xe như nước áo quần như nêm" (Nguyễn Du) kia. Trong môi trường của xã hội văn minh công nghiệp, chóng mặt với vòng quay của thời gian đô thị một đi không trở lại, cảm giác về cái bất biến vĩnh hằng "nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay" (Thôi Hiệu) không còn nữa, thay vào đó là ý thức sắc nhọn về bản thân mình, về quỹ thời gian hạn hẹp của đời mình, con người đối diện với nỗi cô đơn khủng khiếp, chống chếnh, bơ vơ, với cảm giác lạc lõng tha phương: Chén rượu tha hương, giời! đắng lắm, Trăm hờn nghìn giận suốt mùa đông (Xuân tha hương) Trăm hờn nghìn giận là một biến thể từ trăm cay ngàn đắng, khác một chút về cấu tạo hình thức để chuyên chở một nội dung khác, đó là cảm giác dỗi hờn mông lung một điều gì đó, một ai đó về nỗi cô quạnh của thân phận mình những ngày lưu lạc đất khách quê người. Tuy những vần thơ nói về nỗi sầu đô thị này cũng có sử dụng thành ngữ, nhưng thành ngữ ở đây đã được sáng tạo lại, càng gần với con người hiện đại, Nguyễn Bính càng sử dụng nhiều thành ngữ biến thể, hoặc sử dụng một số biểu thức ngôn ngữ có cấu tạo giống thành ngữ: 89 Cuộc cờ lỡ pháo lầm xe Quyết tâm phá bí ai dè vẫn thua (Nam kỳ cũng gió mưa) Tình đời nơi nả sang sông Chị tôi buộc thắm giam hồng lênh đênh (Một chiều say) Mỗi thành ngữ thường có nghĩa khởi nguyên và nghĩa thực tại, nghĩa thực tại được chiếm lĩnh thế nào là phụ thuộc vào kinh nghiệm diễn giải của người tiếp nhận và hoàn cảnh giao tiếp cụ thể. Nguyễn Bính vừa là một thôn dân đặc trưng nhất nhưng đồng thời cũng là một thị dân hiện đại. Không hẳn quen thuộc và không thể hòa nhập vào cuộc sống hiện đại nhưng không muốn quay về với truyền thống nên tâm hồn Nguyễn Bính rơi vào trạng thái vênh lệch với thực tại: Năm ấy sang sông lỡ chuyến đò Đò đầy gió lớn sóng sông to Mười hai bến nước xa lăng lắc Lầm tự ngày xưa, lỡ đến giờ (Bao nhiêu đau khổ của trần gian trời đã dành riêng để tặng nàng) Cũng nói về một bước hụt trong đời nhưng thay vì sang sông đắm đò, Nguyễn Bính dùng sang sông lỡ chuyến đò, mất đi một nhịp không hẳn là mất hết nhưng cảm giác lạc lõng cô độc là có thật, đó là cảm giác của một tha nhân trên chính quê hương : Nhà cửa liền nhau thành một xóm Cay nồng hơi thuốc lẫn hơi men Mụ vợ Bắc Nam người tứ xứ Anh chồng tay trắng lẫn tay đen (Xóm Ngự viên) Số phận của những thị dân trong cuộc sống hiện đại luôn phải đối diện với những bất trắc và nhịp sống hối hả tất bật, lo toan, đong đếm từng ngày. Thoát khỏi lũy tre làng bao bọc con người mong tìm chút hạnh phúc nhưng rồi nhọc nhằn vẫn nguyên nhọc nhằn "tay trắng lẫn tay đen", và lẻ loi đơn chiếc: Sương chiều gió sớm bao đơn chiếc Bướm lại ong qua mấy ngậm ngùi (Oan nghiệt) 90 Giậu đổ dây leo suồng sã quá Hoa tàn, con bướm cánh nghiêng nghiêng (Xóm Ngự viên) Tha nhân muốn hóa giải nỗi sầu lữ thứ chỉ còn cách hóa thân vào cánh bướm để chập chờn từ cõi thực vào cõi mơ, xóa đi mọi rào cản ngăn cách, xóa đi nỗi niềm bơ vơ trong xứ người xa lạ. Khác với thơ Bàng Bá Lân, Anh Thơ, Đoàn Văn Cừ có xu hướng thiên về cảnh quê, Nguyễn Bính là nhà thơ của tình quê với bao âu lo khắc khoải và hoài niệm về quê hương, về những giá trị truyền thống đang bị đời sống đô thị hiện đại "tỉa" dần. Đi là để trốn khỏi mình, để khỏa lấp nỗi vật vờ trong hiện tại, nhưng với Nguyễn Bính, đi đâu rồi cũng phải đối diện với chính mình: Hỡi người đi gió về mưa Có xây dựng nỗi cơ đồ gì không? Đã đành nhớ núi thương sông, Nằm đây xa cách muôn trùng ải quan (Nam Kỳ cũng gió mưa) Càng đi xa quê hương, vào phương Nam, nỗi khắc khoải ngày về, nhớ núi thương sông càng lớn, càng không tránh được gió mưa trong lòng (Nam Kỳ cũng gió mưa). Từ các thành ngữ đi mây về gió, đi mưa về nắng Nguyễn Bính kết hợp để thành đi gió về mưa, chỉ những nhọc nhằn trong việc theo đuổi khát vọng của một con người. Không những kết hợp thành ngữ, Nguyễn Bính còn sử dụng thành ngữ một cách sáng tạo: Hôm qua em đi tỉnh về Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều (Chân quê) Chín hẹn đã sai mười: bạn quý Nghìn voi không được một: người yêu Cũng nói về sự đổi thay của cuộc đời, của lòng người nhưng nói như thế chỉ có Nguyễn Bính. Bên cạnh đó, ta có thể thấy ông cũng sử dụng rất sáng tạo nhiều thành ngữ như mộng ngát duyên lành, mắt quầng tóc rối, hương đồng gió nội, sang sông lỡ bước Cách kết hợp từ một cách mới lạ ở Nguyễn Bính không nhiều bằng Xuân Diệu và một số nhà thơ khác. Điều đó cho thấy nhà thơ chân quê chủ yếu đổi mới nội dung biểu đạt hơn là hình thức biểu đạt. Nhờ cách sử dụng thành ngữ, Nguyễn Bính vừa khẳng định được phong cách chân quê của mình đồng thời cũng đem đến cho giàn giao 91 hưởng Thơ mới một thanh âm trầm buồn truyền thống nhưng cũng rất dóng dả hiện đại trong cảm xúc. Chính sự dùng dằng giữa thành thị ồn ã với nông thôn yên bình đã chi phối đến cách lựa chọn và kết hợp các thành ngữ trong thơ Nguyễn Bính. Một hình thức rất cổ điển nhưng hàm chứa một nội dung hiện đại, những xót xa trước sự tàn phai của các giá trị truyền thống, trước những thay đổi, chuyển giao của cái mới mẻ, tân kỳ với cái êm đềm xưa cũ. Đây cũng là nét đặc biệt của nhà thơ này. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Roland Barthes. Độ không của lối viết, Nxb Hội nhà văn Hà Nội, (1997). 2. Nguyễn Tài Cẩn. Một số chứng tích về ngôn ngữ, văn tự và văn hóa, Nxb ĐHQG Hà Nội, (2003). 3. Hà Minh Đức, Đoàn Đức Phương. (tuyển chọn và giới thiệu), Nguyễn Bính - Tác giả, tác phẩm Nxb Giáo dục, Hà Nội, (2001). 4. Erich Fromm. Ngôn ngữ bị lãng quên, Nxb VHTT, Hà Nội, (2003). 5. Martin Heidegger. Trên đường đến với ngôn ngữ, Tc Văn học nước ngoài, (1). (Trương Đăng Dung dịch và giới thiệu), (1999). 6. Phan Ngọc. Thử xét văn hoá văn học bằng ngôn ngữ học, Nxb Thanh Niên, Hà Nội, (2000). 7. Đỗ Lai Thúy. Mắt thơ, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, (2000). 8. Tuyển tập Nguyễn Bính, Nxb Văn học , Hà Nội, (2001). 9. Viện Ngôn ngữ học Hà Nội. Từ điển thành ngữ Việt Nam, NXB Văn hóa, Hà Nội, (1992). THE ART OF USING IDIOMS IN NGUYEN BINH'S POEM Hoang Thi Hue College of Pedagogy, Hue University SUMMARY Depending on each author's style, the relevant language is chosen. From a deep stimulation, from some natural instinct of the country and the dichotomy of feelings, Nguyen Binh expressed his character through the choice of language and native idioms. Idioms, a common property, have turned into a differently distinguished enity in Nguyen Binh's poems. They can be original idioms, variants, or creations as expressions which sound like idioms. With these, Nguyen Binh could affirm his country style and made New Poem sound traditionally and deeply sad when inspiring some modernly echoing emotion. . ý thức sử dụng và lựa chọn ngôn ngữ - nơi tác giả thể hiện sự "tự do trong hành xử ngôn ngữ của mình rõ nhất. Bên cạnh đó, tìm hiểu các cấp độ sử dụng thành ngữ dân gian trong thơ Nguyễn Bính. trở thành một thực thể có 87 đặc trưng rất riêng trong thơ Nguyễn Bính, tồn tại ở hai phương diện:1) Thành ngữ được sử dụng nguyên mẫu nhưng mang hàm nghĩa mới, 2) Thành ngữ được sử dụng. những vần thơ nói về nỗi sầu đô thị này cũng có sử dụng thành ngữ, nhưng thành ngữ ở đây đã được sáng tạo lại, càng gần với con người hiện đại, Nguyễn Bính càng sử dụng nhiều thành ngữ biến

# data[].attributes.attachment_link.description
ý thức sử dụng và lựa chọn ngôn ngữ - nơi tác giả thể hiện sự "tự do trong hành xử ngôn ngữ của mình rõ nhất. Bên cạnh đó, tìm hiểu các cấp độ sử dụng thành ngữ dân gian trong thơ Nguyễn Bính.