# data[].attributes.headline
Ноосфера ұғымын түсіну үшін Эдуард Леруаның “Философия ноосферы” еңбегіне талдау жасап шықтым.

# data[].attributes.subject
Ноосфера ұғымын түсіну үшін Эдуард Леруаның “Философия ноосферы” еңбегіне талдау жасап шықтым.

# data[].attributes.body
Эдуард Леруаның “Философия ноосферы” еңбегі ноосфера тұжырымдамасын философиялық тұрғыдан терең түсіндіруге арналған. Леруа – ноосфера идеясын алғаш рет енгізген және оны дамытуға үлкен үлес қосқан ғалымдардың бірі, бұл идеяның негізі ретінде табиғат пен адамзаттың өзара байланысы, олардың эволюциялық дамуы қарастырылады.

Талқылау:

Леруаның философиясы бойынша, ноосфера – биосфераның жоғары сатыдағы даму кезеңі, онда адамзаттың ақыл-ойы, білімі және шығармашылық әрекеті табиғатқа айтарлықтай әсер етеді. Оның пікірінше, адамзат өзінің саналы әрекеті арқылы табиғатты тек пайдаланып қоймай, оның тұрақтылығын қамтамасыз етуге міндетті. Леруа адамның биосфераға әсерін ғаламдық деңгейде қарастырады, бұл ой оның экологиялық мәселелерді шешудегі рөлін де ашады.

Негізгі идеялар:

1. Адам мен табиғаттың өзара байланысы:

Леруа табиғат пен адамзаттың өзара әрекеттестігі арқылы ноосфераның қалыптасуын сипаттайды. Ол табиғаттың біртұтастығын және адамның оның ажырамас бөлігі екенін көрсетеді. Адамның санасы мен әрекеті табиғат эволюциясының жалғасы ретінде қарастырылады.

2. Адамзаттың жауапкершілігі:

Леруаның көзқарасы бойынша, ноосфераға көшу адамзатқа үлкен жауапкершілік жүктейді. Адамзат биосфераның қорлары мен ресурстарын тек пайдаланып қоймай, оларды қорғап, дамытып отыруы керек. Экологиялық мәселелерді шешу – ноосфералық қоғамның негізгі міндеттерінің бірі.

3. Ғылыми-техникалық прогресс және оның салдары:

Леруа ғылыми-техникалық прогрестің оң және теріс жақтарын талқылайды. Оның пайымдауынша, прогресс биосфераға теріс әсер етуі мүмкін, бірақ ол дұрыс пайдаланылған жағдайда, табиғатты сақтау мен оны жақсартуға үлкен мүмкіндік береді. Ноосфера тұжырымдамасы арқылы ол ғылымның экологияға жағымды әсер ету жолдарын көрсетеді.

4. Этика және моральдық құндылықтар:

Леруаның философиясында этикалық принциптер үлкен рөл атқарады. Ол экологиялық дағдарыстарды шешу үшін тек техникалық шешімдер ғана емес, сондай-ақ моральдық құндылықтар мен саналы көзқарастар маңызды екенін көрсетеді. Адамзат өзінің табиғат алдындағы міндеттерін түсініп, жауапкершілікпен әрекет етуі қажет.

Леруаның ноосфера концепциясының экологиялық маңызы:

Леруаның еңбегі қазіргі экологиялық мәселелерге нақты жауап береді. Ол адамзаттың биосфераға тигізген зиянының орнына табиғатпен үйлесімді өмір сүрудің жолдарын көрсетеді. Оның пікірінше, адамның санасы мен ғылыми жетістіктері табиғатты қорғауға бағытталған кезде ғана ноосфера шынайы іске асады. Экологиялық мәселелерге жауап ретінде ол табиғатты тек пайдаланушы емес, оны басқарушы, қорғаушы рөлін мойындауды ұсынады.

Қорытынды:

Эдуард Леруаның “Философия ноосферы” еңбегі – адамзаттың табиғатпен саналы қарым-қатынасын, экологиялық мәселелерге жауапкершілікпен қарау керектігін көрсететін терең философиялық туынды. Оның идеялары қазіргі экологиялық проблемаларды шешуде, тұрақты даму жолдарын іздеуде және адамзаттың болашағы үшін маңызды негіз болады. Леруаның ойынша, тек ақыл-ой мен ғылыми жетістіктер ғана емес, этикалық тұрғыдан дұрыс әрекет ету арқылы ғана адамзат ноосфера дәуіріне өте алады.

# data[].attributes.headline
Ежелгі Үндістанның ғылымы

# data[].attributes.subject
Ежелгі Үндістанның ғылымы

# data[].attributes.body
Ежелгі Үндістан математикасы: Дүниежүзілік ғылымға қосқан үлесі

Ежелгі Үндістан математика саласында өте үлкен жетістіктерге жеткен және бүгінгі күні біз қолданып жүрген көптеген математикалық ұғымдар мен әдістердің негізін қалаған өркениеттердің бірі болды. Үнді математиктерінің ең маңызды жетістіктерінің қатарына мыналар жатады:

Ондық санау жүйесі: Үнді математиктері біз қазіргі кезде қолданып жүрген ондық санау жүйесін ойлап тапқан. Бұл жүйеде сандарды жазу үшін 0-ден 9-ға дейінгі он цифр қолданылады.

Ноль саны: Ноль санын математикаға енгізген де үнді математиктері болды. Ноль санының ашылуы математиканың дамуы үшін өте маңызды оқиға болды.

Оң және теріс сандар: Үнді математиктері оң және теріс сандар туралы ұғымды дамытқан.

Алгебра: Үнді математиктері алгебра саласында да көптеген жаңалықтар ашты. Олар теңдеулерді шешудің әдістерін әзірледі, алгебралық өрнектерді түрлендірудің әдістерін жетілдірді.

Геометрия: Үнді математиктері геометрия саласында да көптеген есептерді шеше білген. Олар үшбұрыштардың ауданын есептеу формулаларын, шеңбердің ұзындығын есептеу формулаларын тапқан.

Тригонометрия: Үнді математиктері тригонометриялық функциялардың кестелерін құрды, тригонометриялық теңдеулерді шешудің әдістерін әзірледі.

Ежелгі Үндістан математиктерінің кейбір атақты өкілдері:

Ариабхата: V ғасырда өмір сүрген Ариабхата – ежелгі Үндістанның ең атақты математиктерінің бірі. Ол Пифагор теоремасын білген, синус және косинустар теоремасын ашқан. Тригонометриялық функция арқылы математикалық есептер шығарған. Ариабхата – сонымен бірге аспан әлемін зерттеп, Жердің Күнді айналып жүретінін анықтаған.

Брахмагупта: VII ғасырда өмір сүрген Брахмагупта – тағы бір атақты үнді математигі. Ол ноль санымен арифметикалық амалдарды орындау ережелерін жасаған, теріс сандар туралы ілімді дамытқан.

Бхаскара: XII ғасырда өмір сүрген Бхаскара – үнді математигі. Ол алгебра және геометрия саласында көптеген еңбектер жазған.

Ежелгі Үндістан математикасының дүниежүзілік ғылымға қосқан үлесі

Ежелгі Үндістан математикасының жетістіктері дүниежүзілік ғылымның дамуына үлкен әсер етті. Үнді математиктерінің ашқан жаңалықтары араб ғалымдары арқылы Еуропаға таралып, орта ғасырлардағы Еуропа математикасының дамуына негіз болды.

Қорытындылай келе, ежелгі Үндістан математикасы дүниежүзілік ғылымның дамуында өте маңызды рөл атқарған. Үнді математиктерінің ашқан жаңалықтары бүгінгі күні де өз актуалдылығын жоғалтқан жоқ.

Ежелгі Үндістан астраномиясы: Күн жүйесін зерттеудегі ертедегі жетістіктер

Ежелгі Үндістан астрономия саласында да айтарлықтай жетістіктерге жеткен. Олар аспан денелерін бақылап, олардың қозғалысын зерттеп, күнтізбе жасауға және діни рәсімдерді орындауға пайдаланған.

Негізгі жетістіктер:

Күн жүйесі туралы түсінік: Үнді астрономдары Жердің дөңгелек екенін және оның Күнді айналатынын алғашқылардың бірі болып айтқан. Бұл қазіргі астрономияның негізгі қағидаларының бірі.

Планеталардың қозғалысы: Олар планеталардың қозғалысын бақылап, олардың орбиталары туралы түсінік қалыптастырған.

Күнтізбе: Үнділер күнтізбе жасау үшін астрономиялық білімдерін пайдаланған. Олардың күнтізбесі ай мен күннің қозғалысына негізделген.

Астрология: Астрология да Үндістанда дамыған ғылымдардың бірі болды. Адамдардың тағдыры мен мінезін аспан денелерінің орналасуына байланысты түсіндіруге тырысқан.

Математикамен тығыз байланыс: Астрономиялық есептеулер үшін күрделі математикалық әдістер қолданылған. Бұл математиканың дамуына да үлкен әсер етті.

Атақты астрономдар:

Ариабхата: V ғасырда өмір сүрген Ариабхата – ежелгі Үндістанның ең атақты математиктерінің бірі. Ол астрономия саласында да көптеген жаңалықтар ашқан. Жердің дөңгелек екенін және оның Күнді айналатынын алғаш рет айтқандардың бірі.

Брахмагупта: VII ғасырда өмір сүрген Брахмагупта – тағы бір атақты үнді астрономы. Ол планеталардың қозғалысы туралы есептеулер жүргізіп, күнтізбе жасауға үлес қосқан.

Үнді астрономиясының дүниежүзілік ғылымға қосқан үлесі

Үнді астрономдарының ашқан жаңалықтары араб ғалымдары арқылы Еуропаға таралып, орта ғасырлардағы Еуропа астрономиясының дамуына үлкен әсер етті. Үндістанның астрономия саласындағы жетістіктері бүгінгі күні де өз актуалдылығын жоғалтқан жоқ.

Қорытындылай келе, ежелгі Үндістан астрономиясы дүниежүзілік ғылымның дамуында өте маңызды рөл атқарған. Үнді астрономдарының ашқан жаңалықтары қазіргі астрономияның негізін қалауға үлес қосты.

Ежелгі Үндістан Медицинасы: Аюрведаның бай мұрасы

Ежелгі Үндістан – дәстүрлі медицинаның, әсіресе Аюрведа деп аталатын жүйенің отаны. Аюрведа – бұл әлемдегі ең ескі дәрігерлік жүйелердің бірі болып саналады және ол тек ауруды емдеумен ғана шектелмей, денсаулықты сақтау және жалпы әл-ауқатты жақсартуға бағытталған.

Аюрведаның негізгі қағидалары

Табиғи емдеу әдістері: Аюрведада шөптер, минералдар, диета, йога және массаж сияқты табиғи емдеу әдістері кеңінен қолданылады.

Ол жақсы өмір сүрудің философиясы: Аюрведа тек ауруды емдеумен ғана шектелмейді, ол сонымен қатар оң ойлау, дұрыс тамақтану және салауатты өмір салтын ұстану арқылы жалпы әл-ауқатты жақсартуға бағытталған.

Ежелгі Үндістан медицинасының негізгі салалары

Ішкі аурулар: Ас қорыту жүйесінің аурулары, тыныс алу жүйесінің аурулары, қан айналымы жүйесінің аурулары және т.б.

Хирургия: Жараларды емдеу, сүйектерді қалпына келтіру, көз ауруларын емдеу және т.б.

Гинекология: Әйелдер ауруларын емдеу.

Педиатрия: Балалар ауруларын емдеу.

Аюрведаның қазіргі заманғы медицинаға әсері

Аюрведа өзінің мыңдаған жылдық тарихына қарамастан, қазіргі заманғы медицинада да өз орнын тапты. Көптеген адамдар стресс, ұйқысыздық және басқа да созылмалы ауруларды емдеу үшін Аюрведаның әдістерін қолданады. Алайда, Аюрведаны дәстүрлі медицинамен бірге қолдану маңызды.

Қорытындылай келе, ежелгі Үндістан медицинасы, әсіресе Аюрведа, адамзаттың денсаулығы мен әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бай мұра болып табылады. Оның табиғи емдеу әдістері және жалпы денсаулыққа деген кең көзқарасы қазіргі заманғы адамдар үшін де өте өзекті болып табылады.

Үндістандық білімнің әсері

Үндістан – бұл мыңдаған жылдар бойы өркениеттер бесігі болған ерекше ел. Оның бай мәдениеті мен философиясы дүниежүзілік ой-өріске үлкен әсер етті. Үндістандық білімнің әсері ғылымнан бастап дінге дейін, өнерден философияға дейін алуан түрлі салаларды қамтиды.

Үндістандық білімнің әсері дүниежүзілік мәдениеттің дамуындағы ең маңызды факторлардың бірі болып табылады. Үндістандық ғалымдар, философтар және діндарлардың жасаған жаңалықтары мен идеялары бүгінде де өзектілігін жоғалтқан жоқ және әлі күнге дейін адамзаттың ой-өрісін қалыптастыруда.

Корытынды

Негізгі жетістіктері мыналар:

Математика және астрономия: Ондық санау жүйесін ойлап табу, ноль ұғымын енгізу, алгебра мен тригонометрияның дамуына үлес қосу, күрделі астрономиялық есептеулер жүргізу сияқты жетістіктерге жетті.

Медицина: Аюрведа деп аталатын дәстүрлі медицина жүйесін құрып, табиғи емдеу әдістерін дамытты.

Металлургия: Берік болат өндіру технологиясын меңгерді.

Архитектура: Күрделі математикалық есептеулер мен астрономиялық білімдерді қолдана отырып, әсем ғимараттар мен қалалар салды.

Ауыл шаруашылығы: Суару жүйелерін құрып, әртүрлі ауыл шаруашылық дақылдарын өсіруді меңгерді.

Мәтін жазу және қағаз жасау: Өздерінің жазу жүйесін ойлап тапты және қағаз жасау технологиясын меңгерді.

Ежелгі үнділердің ғылыми жетістіктерінің маңызы:

Дүниежүзілік ғылымға үлес: Үндістанның ғылыми жетістіктері математика, астрономия, медицина сияқты көптеген ғылыми салалардың дамуына үлкен әсер етті.

Өркениеттің дамуы: Ғылыми білімдердің арқасында үнді өркениеті өз кезінде жоғары деңгейге көтерілді.

Қазіргі заманғы ғылымға әсер: Үндістанның ғылыми мұрасы бүгінгі күні де өз актуалдылығын жоғалтпай келеді. Аюрведа, йога сияқты ұғымдар қазіргі заманғы адамдардың өмірінде кеңінен қолданылады.

Қорытындылай келе, ежелгі Үндістан ғылым мен технология саласында айтарлықтай жетістіктерге жеткен және бұл жетістіктер бүгінгі күнге дейін өз маңызын жоғалтпай келеді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ежелгы Ундыстан гылымы

# data[].attributes.headline
Карл Поппер және бұрмалау тұжырымдамасы

# data[].attributes.subject
Карл Поппер және бұрмалау тұжырымдамасы

# data[].attributes.body
Карл Поппер — австриялық-британдық философ, ғылыми философия және әлеуметтік теория саласында танымал тұлға. Ол әсіресе ғылымның дамуын түсіндіру үшін енгізген бұрмалау (фальсификация) тұжырымдамасымен танымал.

Бұрмалау тұжырымдамасы

Поппердің бұрмалау тұжырымдамасы ғылым мен псевдоғылымды ажыратудың критерийін ұсынады. Оның пікірінше, ғылыми теорияларды тексеруге болатын болжамдар ұсынуы керек, және бұл болжамдарда оларды терістеу (бұрмалау) мүмкіндігі болуы қажет. Басқаша айтқанда, егер теория шындыққа сай болмаса, оны жалған екенін көрсетуге мүмкіндік болуы керек.

Попперге дейін көптеген философтар ғылымның негізі ретінде индуктивті әдісті қабылдаған болатын, яғни деректерді жинақтап, жалпы ережелер шығаруды. Поппер бұған қарсы шығып, индукция арқылы ешқандай теорияның түпкілікті ақиқат екенін дәлелдеу мүмкін емес деп есептеді. Оның орнына, ол теориялардың ақиқат емес екенін көрсетуге тырысу керек деп санады.

Мысалы, егер бір теория «барлық аққулар ақ» деп мәлімдесе, ол ғылыми теория болуы үшін осы тұжырымды терістей алатын фактілер болуы қажет. Егер біз бір қара аққуды тапсақ, онда теория бұрмаланады, яғни жалған болып шығады. Бірақ егер біз тек ақ аққуларды ғана көрсек, теорияны түпкілікті дәлелдей алмаймыз, тек ол әлі бұрмаланбады деп айта аламыз.

Поппердің философиясындағы негізгі идеялар:

1. Ғылыми теориялар тексеруге келетін және бұрмаланатын болуы керек.

2. Псевдоғылым – бұл жалған екенін көрсететін мүмкіндікті бермейтін теориялар.

3. Ғылымның дамуы – ескі теорияларды жаңа, жақсартылған теориялармен алмастыру процесі.

Поппердің бұл идеялары ғылыми прогресс пен білімді түсінуде үлкен әсер қалдырды.

# data[].attributes.headline
"Ғылым философиясы жән

# data[].attributes.body
"Ғылым философиясы және ғылым тарихы" Н.И Кузнецовтың еңбегі. Бұл 12 беттік қарым қатынас эволюциясына мәлімет беретін бөлім.

Кітапта 20 ғасырдағы философияның дамуы қарастырылған. Оның ішінде философияны түсінуге, сол замандағы маңызына үлкен мән берілген. Кіріспеде методология, логика және философия ғылымдарының айтарлықтай өзгеріске ұшырағанын атап өткен. Оның ішінде Вена шеңберінің логикалық эмпиризмі, ғылыми білімді верификациялау мен оның сыны туралы сөз болады. Карл Поппердің фальсификация принципі, ғылыми білімді тексеру тәсілдерінің өзгеруі және оның ғылыми прогреске әсері талқыланады. Томас Кунның парадигмалардың ауысуы туралы концепциясы ғылымдағы төңкеріс ретінде қарастырылады.

Сонымен қатар, Имре Лакатос пен Пол Фейерабендтің әдіснамалық көзқарастары, ғылымдағы анархиялық тәсіл мен ғылыми бағдарламалардың әдіснамасы зерттеледі. Кітапта ғылымның әлеуметтік шарттылығы, социологияның ғылымға әсері және ғылым философиясының логика, методология және тарихпен өзара байланысы кеңінен талданады. Қорытынды бөлімде қазіргі ғылым философиясының алдағы сын-қатерлері мен ғылым тарихын танымдық процестермен байланыстыра зерттеудің маңыздылығы айқындалады.

# data[].attributes.headline
Жаңа классикалық емес ғылым.

# data[].attributes.subject
Жаңа классикалық емес ғылым.

# data[].attributes.body
ХХ ғасырдағы ғылымдағы жаңалықтар

ХХ ғасырда ғылымда үлкен өзгерістер болды. Физика саласындағы жаңа жаңалықтар бұрынғы классикалық ғылымды толықтыруға, әлемді жаңа қырынан түсінуге мүмкіндік берді. Бұл жаңалықтар бізді ғарыш, уақыт және микробөлшектер туралы жаңа ойларға жетеледі.

Негізгі ерекшеліктер

1. Ғалым мен зерттеу объектісі байланысы: Бұрын ғалым зерттеуді сырттан бақылап отырғандай есептелсе, енді ол зерттеу объектісімен тығыз байланыста болады деп есептеледі. Ғалым қолданатын құралдар мен әдістер де зерттеудің бір бөлігіне айналды.

2. Анықсыздық: Гейзенберг микробөлшектердің орналасуы мен жылдамдығын бір уақытта дәл анықтау мүмкін еместігін айтты. Бұл ашылу кездейсоқтықтың табиғатта маңызды екенін көрсетті.

3. Салыстырмалылық теориясы: Эйнштейн уақыт пен кеңістік туралы жаңа көзқарас ұсынды. Ол жарық жылдамдығының тұрақты екенін және физика заңдарының барлық инерциялық жүйелерде бірдей екенін дәлелдеді. Бұл жаңалық әлем туралы түсінігімізді өзгертті.

4. Кванттық механика: Бұл ғылым микробөлшектердің ерекше қасиеттерін зерттейді. Олар бір уақытта бірнеше күйде бола алады, бұл әлемнің өте күрделі екенін дәлелдейді.

5. Жүйелерді зерттеу: Жаңа ғылым жеке объектілерді емес, көптеген өзара әрекеттесетін элементтерден тұратын күрделі жүйелерді зерттеуге назар аударады.

Маңызы

Жаңа классикалық емес ғылым көптеген жаңа технологиялардың дамуына жол ашты. Атом энергиясы, лазерлер, және жартылай өткізгіштер сияқты жаңалықтар осы ғылымның арқасында пайда болды. Сондай-ақ, ол бізге табиғаттың күрделі құбылыстарын зерттеуге мүмкіндік беріп, философиядағы шындық пен таным туралы ойларымызды қайта қарауға көмектесті.

Қорытынды

Жаңа классикалық ғылым классикалық ғылымды толықтырып, әлемді тереңірек түсінуге жол ашты. Бүгінгі күнде бұл бағыт ғылым мен технологияның дамуына үлкен үлес қосып, болашаққа жаңа мүмкіндіктер сыйлап отыр.

# data[].attributes.headline
Глоссарий (Карл Поппер және бұрмалау тұжырымдамасы)

# data[].attributes.subject
Глоссарий (Карл Поппер және бұрмалау тұжырымдамасы)

# data[].attributes.body
Бұрмалау-Карл Поппердің ғылым философиясындағы негізгі термин. Бұл эксперименттер немесе бақылаулар жүргізу арқылы ғылыми теорияны жоққа шығаруға тырысу процесі. Егер теория бұрмалаудың барлық әрекеттеріне төтеп берсе, ол расталған болып саналады, бірақ оны ешқашан нақты дәлелдеу мүмкін емес.

Демаркация критерийі-Поппер ғылыми және ғылыми емес мәлімдемелерді ажырату үшін ұсынған принцип. Осы Қағидаға сәйкес, негізінен жоққа шығарылуы мүмкін теорияны ғана Ғылыми деп санауға болады.

Верификация-эмпирикалық деректерді жинау арқылы ғылыми теорияны растау процесі. Поппер теорияны растау ешқашан түпкілікті бола алмайды деп сеніп, бұл тәсілді сынға алды.

Индукция-бұл ерекше жағдайларды жалпылауға негізделген таным әдісі. Поппер индукцияның шектеулі екендігіне назар аударды және оның орнына сынақ пен қателік әдісін қолдануды ұсынды.

Дедукция-жеке салдарларды жалпы ережелерден шығаруға негізделген таным әдісі. Поппер дедукцияны ғылыми теорияларды тексерудің маңызды құралы деп санады.

Корроборация-ғылыми теорияны растау дәрежесі. Поппер бұл терминді "тексерудің" орнына қолданды, ғылыми теориялар азды-көпті расталуы мүмкін, бірақ ешқашан толық дәлелденбейтінін атап өтті.

Ашық қоғам-толеранттылық, плюрализм және сыни ойлау принциптеріне негізделген қоғамның идеалы. Поппер ашық қоғамның қызу қорғаушысы болды және тоталитаризмге қарсы болды.

Индукция мәселесі-индуктивті қорытындыны негіздеуге байланысты философиялық мәселе. Поппер индукция бізге сенімді білім бере алмайды деп сенді және балама ретінде өзінің бұрмалау әдісін ұсынды.

Ғылыми революция - ғылыми парадигманы түбегейлі өзгерту процесі. Поппер ғылыми революциялар ескі теориялардың бұрмалануы және жаңаларының пайда болуы нәтижесінде пайда болады деп сенді.

Псевдоғылым-ғылымға үміткер, бірақ ғылыми критерийлерге сәйкес келмейтін ілімдер. Поппер ғылым мен жалған ғылымды ажырату үшін бұрмалау принципін қолданды.

Фаллибилизм-бұл адамның барлық білімі қателіктерге ұшырайтын философиялық ұстаным. Поппер фаллибилизмнің жақтаушысы болды және ғылыми теорияларды әрдайым жоққа шығаруға болатындығын баса айтты.

Сыни рационализм-Поппердің ғылыми білім теорияларды сынау және жоққа шығару арқылы дамиды деген идеяға негізделген философиялық тұжырымдамасы.

# data[].attributes.attachment_link.title
Онтология – ғылымның шынайылықтың табиғатын зерттейтін маңызды бөлігі, ол болмыс пен мәннің не екенін түсіндіруді мақсат етеді (1)

# data[].attributes.headline
Аристотельдің қимылы н

# data[].attributes.body
Аристотельдің қимылы не мағына береді?

Эмпиризм: Аристотель эмпиризмнің негізін қалаушылардың бірі болған. Ол шындыққа тек тәжірибе және қоршаған әлемді бақылау арқылы жетуге болады деп санаған. Алға қарай бағытталған Аристотельдің қимылы оның материалдық әлемді, табиғатты және оның заңдарын зерттеуге деген ұмтылысын білдіреді. Логика және ғылым: Аристотель ұлы логик және ғалым болған. Оның қимылы шындыққа логикалық талдау және ғылыми зерттеу арқылы жетуге болатындығын көрсетеді. Платонға қарсы қойылымы: Аристотельдің қимылы жоғарыдағы идеялар әлеміне қарай бағытталған Платонның қимылына қарама-қарсы келеді. Бұл Платонның идеализмі мен Аристотельдің реализмі арасындағы түпкілікті айырмашылықты көрсетеді. Аристотель шындық абстрактілі идеяларда емес, нақты әлемде жатыр деп санаған.

Аристотельмен келісемін деп мен де бір ой қосайыншы))))))

# data[].attributes.headline
Философия пәнінде теор

# data[].attributes.body
Философия пәнінде теориялық деңгейдегі ғылыми әдістер — ғылымды зерттеу мен дамытуда қолданылатын жүйелі тәсілдер мен принциптер жиынтығы ретінде қарастырылады. Бұл әдістер ғылымның негізгі принциптері мен заңдылықтарын түсінуге, жаңа білім алуға және нақты білімдер жиынтығын қалыптастыруға бағытталған.

Теориялық деңгейдегі ғылыми әдістердің негізгі ерекшеліктері мен құрамдас бөліктері мынадай:

1. Абстракция және жалпылау — нақты құбылыстар мен процестерден жалпы заңдылықтар мен ұғымдарды шығару. Бұл әдіс нақты жағдайлардан жалпы принциптерге көшуге мүмкіндік береді.

2. Логикалық талдау мен синтез — феномендерді немесе құбылыстарды терең талдап, олардың негізгі құрылымдарын айқындау және бөлек бөліктерді біріктіріп, жалпы тұжырымдар жасау.

3. Индукция және дедукция — индукция арқылы нақты мысалдардан жалпы қорытындылар жасалса, дедукция арқылы жалпы қағидалардан нақты тұжырымдар шығарылады.

4. Гипотезалар мен теориялар құру — ғылыми әдістер гипотезалардан немесе болжамдардан басталып, оларды тәжірибелік тексеруден өткізу арқылы теорияларға айналады.

5. Моделдеу — күрделі құбылыстарды қарапайым үлгілер мен модельдер арқылы зерттеу. Бұл әдіс көптеген ғылыми салаларда қолданылып, теориялық зерттеулерді жеңілдетеді.

6. Құрылымдық талдау — құбылыстарды жүйелі түрде талдап, олардың ішкі құрылымын түсіну. Бұл әдіс ғылыми теориялардың жүйелілігін қамтамасыз етеді.

Бұл әдістер философияда ғылымның өзіндік ерекшеліктерін түсіну үшін қолданылса, сонымен қатар, олар ғылымның әдіснамалық негізін құрайды, яғни ғылыми танымның қалай жүзеге асатыны туралы тұжырымдар жасайды.

# data[].attributes.headline
ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ КАРТА

# data[].attributes.subject
ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ КАРТА

# data[].attributes.body
Топтық жұмыс барысында біз ғылым тарихы мен философиясы бойынша тұжырымдамалық картаны талқылап, әр кезеңнің ерекшеліктері мен ғылыми тұлғалардың рөлін анықтадық. Әрбіріміз белгілі бір тақырыпты зерттеп, өз ойымызды ортаға салдық. Бұл процесс бізге әр дәуірдегі ғылымның даму кезеңдері, ғылыми танымның құрылымы, негізгі тұжырымдар мен тұлғалар туралы түсінік қалыптастыруға мүмкіндік берді.

Біріміздің ойларымызды тыңдай отырып, әр кезеңде ғылыми білімнің қалай дамып, қоғамның қажетіне сай бейімделгенін анықтадық. Мысалы, орта ғасырларда ғылым мен философия дінмен тығыз байланысты болса, Қайта өрлеу кезеңінде ғылыми әдістер мен тәжірбиелердің дамуы байқалды. Әрбір тарихи тұлға өз кезеңінде ғылымның жаңа бағыттарын көрсетіп, қазіргі заманға дейінгі ғылыми ойдың дамуына ықпал етті.

Топ ретінде біз үшін ең маңыздысы — ғылымның әр түрлі кезеңдеріндегі ұлы ғалымдардың зерттеулеріне және олардың бізге қалдырған мұрасына назар аудару болды. Сонымен қатар, ғылымның қоғамдағы рөлін, оның адамдардың өміріне қалай әсер ететінін түсіну, біздің көзқарасымызды кеңейтті. Жұмысымыздың нәтижесінде біз біртұтас ғылым тарихы мен философиясының картасын жасап, оның даму логикасын тереңірек түсіндім.

# data[].attributes.attachment_link.title
Инттелект карта канвас философия

# data[].attributes.headline
Жеке субъект, оның тіршілік ету формасы

# data[].attributes.subject
Жеке субъект, оның тіршілік ету формасы

# data[].attributes.body
“Жеке субъект” – бұл жеке адам немесе жеке тұлға, ол әлеуметтік, құқықтық немесе философиялық тұрғыдан өзіндік санасы бар және белгілі бір іс-әрекеттерге қабілетті. Бұл ұғым философия, әлеуметтану, психология, және құқық саласында әртүрлі мағынада қолданылады.

Жеке субъект және оның тіршілік ету формасы:

1. Биологиялық тұрғыдан:

Жеке субъект – тірі ағза, яғни биологиялық тұрғыдан бірегей адам. Оның генетикалық коды мен физиологиялық ерекшеліктері оны басқа тіршілік иелерінен ерекшелендіреді.

Мысалы: Адамның денсаулығы мен өмір сүру сапасы оның өмір сүру салтына (тамақтану, жаттығу, ұйқы) байланысты.

2. Психологиялық тұрғыдан:

Жеке субъект – ойлау қабілеті, эмоциялары мен санасы бар тұлға. Оның өзіндік ойы, құндылықтары мен сенімдері өмірге көзқарасын айқындайды.

Мысалы: Жеке тұлғаның белгілі бір дағдарыстардан өтуі (мысалы, жеке жетістікке ұмтылу немесе күйзеліспен күресу) оның эмоционалдық және психологиялық жағдайына әсер етеді.

3. Әлеуметтік тұрғыдан:

Жеке субъект – қоғам мүшесі ретінде белгілі бір рөлдерді атқарады: азамат, отбасы мүшесі, қызметкер және т.б.

Мысалы: Әлеуметтік тұрғыдан өзін-өзі танытқан адам – белгілі бір қоғамға пайдалы жаңалықтар енгізетін ғалым немесе кәсіпкер.

4. Құқықтық тұрғыдан:

Жеке субъект – заң бойынша құқығы мен міндеттері бар тұлға.

Мысалы: Жеке тұлғаның өз бизнесін ашуы, азаматтық құқықтарын қорғауы.

Өмірлік мысалдар:

1. Биологиялық тіршілік ету формасы:

Мысал: Жеке тұлға – спортшы. Оның тіршілік ету формасы оның дене дайындығын сақтауға бағытталған. Ол күнделікті жаттығулар жасап, дұрыс тамақтанады, себебі оның кәсібі мен денсаулығы соған байланысты.

2. Психологиялық тіршілік ету формасы:

Мысал: Суретші өз шығармашылығы арқылы әлемге деген көзқарасын жеткізеді. Оның өмір сүру формасы – өнерге толықтай берілу, бұл оның ішкі әлемін сыртқы ортамен байланыстырады.

3. Әлеуметтік тіршілік ету формасы:

Мысал: Волонтер ретінде жұмыс істейтін адам өз өмірін қоғамға көмектесуге арнайды. Ол жетімдер үйінде балаларға білім береді немесе табиғатты қорғау акцияларына қатысады.

4. Құқықтық тіршілік ету формасы:

Мысал: Кәсіпкер ретінде жұмыс істейтін азамат өзінің компаниясын құрып, заңды түрде бизнес жүргізеді. Ол салық төлейді, жұмысшыларға жалақы береді, осылайша экономикаға үлес қосады.

# data[].attributes.headline
"Ғылым мамандық ретінд

# data[].attributes.body
"Ғылым мамандық ретінде" деген сұраққа жауап беру кезінде,оның мазмұны мен мәнін ашып, ғылымның мамандық ретінде маңыздылығын түсіндіру қажет. Мұнда бірнеше маңызды аспектілерді қарастыруға болады

1. Ғылымның мамандық ретінде анықтамасы:

Ғылым — бұл әлемді түсіну, табиғат пен қоғамның заңдылықтарын зерттеу мақсатында жүйелі және ғылыми әдістермен алынған білімдер жиынтығы. Ғылым мамандығы — зерттеуші, ғалым немесе ғылыми қызметкер ретінде жұмыс істеуді білдіреді. Бұл мамандық ғылыми мәселелерді шешуге бағытталған зерттеу жұмыстарын жүргізуді, жаңа идеялар мен теорияларды ұсынуды, эксперименттер жасап, нәтижелерді талдауды қамтиды.

2. Ғылым мамандығының түрлері:

Ғылым әртүрлі салаға бөлінеді, және әр саланың маманы өз бағытында жұмыс істейді. Мысалы:

- Физика, химия, биология, астрономия — табиғат ғылымдары.

- Әлеуметтану, психология, экономика — әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар.

- Математика, логика — абстрактылы ғылымдар.

- Медициналық ғылымдар — денсаулық сақтау мен медициналық зерттеулер. Әрбір ғылым саласы өзіне тән зерттеу әдістеріне, зерттеу мәселелеріне және практикалық қолданбаларға ие.

3. Ғылым мамандығының маңызы:

Ғылым мамандығы адамдарға әлемді түсінуге, технология мен инновациялар жасауға, қоғамдық мәселелерді шешуге көмектеседі. Мысалы:

- Медицина: Ғылыми зерттеулердің арқасында жаңа дәрілер мен емдеу әдістері пайда болады, бұл адам өмірін ұзартуға және ауруларды емдеуге мүмкіндік береді.

- Технология: Ғылыми жетістіктер жаңа технологияларды дамытып, өмір сапасын жақсартады. Мысалы, интернет пен ақпараттық технологиялар, жасанды интеллект.

- Экология: Ғылым қоршаған ортаны қорғауға және табиғи ресурстарды тиімді пайдалануға көмектеседі.

4. Ғылым мамандығында жұмыс істеу жолдары:

Ғылым мамандығында жұмыс істейтіндер көбінесе:

- Ғылыми зерттеулер жүргізу: Мысалы, университеттер мен ғылыми-зерттеу институттарында.

- Оқытушылық: Ғылым мамандары университеттерде сабақ береді, студенттерді оқытады және ғылыми жұмыстарға жетекшілік етеді.

- Ғылыми кеңес беру және сарапшылық: Әр түрлі ұйымдар мен мемлекеттерге кеңес беріп, саясатты, технологияны немесе экологияны дамытуға қатысты ғылыми зерттеулер жүргізеді.

5. Ғылымның мамандық ретінде артықшылықтары:

- Интеллектуалды қанағаттану: Ғалымдар өз саласында терең білім мен жаңа тұжырымдамалар жасау арқылы ғылымға үлес қосады.

- Қоғамдық маңызы: Ғылымның нәтижелері қоғамның дамуына, адамдардың өмір сүру сапасының жақсаруына ықпал етеді.

- Қоғамдық құрмет: Ғылым саласындағы жетістіктер ғалымдарға қоғамда үлкен құрмет әкеледі.

6. Ғылымның мамандық ретінде қиыншылықтары:

- Ұзақ уақыт талап етуі: Ғылыми зерттеулер әдетте ұзақ уақытқа созылады және оның нәтижелері бірден көрінбеуі мүмкін.

- Қаржыландыру мәселелері: Ғылыми жұмыстар мен зерттеулерді қаржыландыру мәселесі кейде қиындықтар тудыруы мүмкін.

- Бәсекелестік: Ғылыми салада бәсекелестік өте жоғары, сондықтан өз орныңды табу және ірі жобаларға қатысу қиын болуы мүмкін.

Қорытындылай келе, ғылым мамандығы — бұл адамзаттың табиғат пен қоғам туралы білімін кеңейтетін, жаңа ашылымдар мен теориялар жасайтын және практикалық шешімдер ұсынатын сала. Ғылыми мамандықты таңдау арқылы адам жаңа идеялар мен инновациялар жасауға, ғылыми зерттеулер жүргізуге, жаңа технологиялар мен жетістіктерді дамытуға мүмкіндік алады. Бұл мамандық ұзақ зерттеу мен терең білімді қажет етеді, алайда ол қоғам мен адам өмірінің түрлі аспектілеріне елеулі әсер етеді.

# data[].attributes.headline
Философия ғылымға керек пе?

# data[].attributes.subject
Философия ғылымға керек пе?

# data[].attributes.body
Бейнеролик өте қысқа болса да, маңызды ойды қозғады және ғылымдағы философияның орнын анықтап көрсетті.

“Философ дұрыс ойлауды үйренген адам”

Осы бір айтылған ой мен үшін инсайт болды десем де болады. Шынымен, ғылымды зерттеу үшін тұжырымдалған сұрақ қажет. Иә, ғалымдар ғылым саласында әртүрлі жаңалықтар ашуда, эксперименттерді жүзеге асырады. Бірақ, “Бұл жасалған эксперименттер, ашылған жаңалықтар не үшін керек?” деген сұраққа кез-келген ғалым жауап бере алмайды.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ИСКУССТВО ЖИТЬ

# data[].attributes.attachment_link.title
Нужна ли философия науке? Татьяна Черниговская

# data[].attributes.headline
Нархоздың элек

# data[].attributes.body
Нархоздың электронды кітапханасында ғылым тарихы мен философиясы туралы материалдарды көптеп таптым.

Нархоз кітапханасы ғылым тарихы бойынша көптеген пайдалы ақпарат беретін кен іспетті. Әрине бәріне уақыт тауып оны оқып шығу қиындау.

Бірақ маған қызық болып тұрғаны Абайдың дүниетанымы ме н философиясы атты кітап болып тұр. Себебі Абайдың айтып кеткен сөздері әлі күнге дейың актуалды екені қызықтырады

# data[].attributes.body
Байжуманов Ерик

Мадиева Айгуль

Жунисбек Жансая

Шернияз Амангүл

# data[].attributes.headline
Философия деген не? Өз ойым (ЭССЕ)

# data[].attributes.subject
Философия деген не? Өз ойым (ЭССЕ)

# data[].attributes.body
Философия деген не? Бұл сұраққа жауап іздеген адам міндетті түрде ғаламторды зерттеп, түрлі қалың, бір қарағанда қызықсыз көрінетін кітаптарды парақтайды, солардан алынған мәліметтер арқылы философияның негізін ұғынады. "Философия" сөзі грек тілінен аударғанда «даналықты сүю» деген мағынаны білдіреді және ол жалпы әрі фундаменталды сауалдарға жауап табуға бағытталған ғылым саласы. Бұл анықтама, әрине, нақты және ғылыми тұрғыдан дұрыс. Бірақ әрбір адам үшін философияның мағынасы өзгеше болуы мүмкін.

Мектепті кешеі ғана бітірген 17 жасар жас бала үшін философия деген сөздер түсініксіз болуы заңды. Мысалы, мен алғаш рет университетте философия пәнімен таныстым. Дәріс тыңдаған кезде «философия деген не?» деген сұраққа жауап іздеп, ежелгі грек философтарының ойларын зерттедік. Алайда, сол кезде философия тек Диогеннің бөшкеде отырған бейнесі немесе ойға шомған мүсіндер арқылы есте қалды, яғни философия тек өткеннің қалдығы сияқты көрінді.

Ересек өмірге қадам басқан сайын, алдыңнан көптеген сұрақтар шығады: өмірдің талаптары, қиындықтары, сыйлары жіне тағдау мен шешімдер қабылдау қажеттілігі сияқты. Осы кезде мен өзім үшін философияның мәнін түсіне бастаған сияқтымын. Мен үшін әрбір жаңа бастама үлкен ойдан басталады. Бұл – әрбір ісімнің, таңдаудың алдында өзіме қоятын сұрақтар.

Мысалы, «Мен не істеп жатырмын? Бұл не үшін керек? Егер бұл іс жүзеге асса, маған не береді? Ал іске аспаса, мен үшін не өзгереді?» деген сауалдарды талдап, осы ойлардың барлығын философия деп атадым. Мұндағы маңыздысы – бұл сұрақтарға дұрыс жауап табу, себебі олар тек ойлауға ғана емес, менің өмірімнің жалғасына да және өмірімнің сапасына да тікелей әсер етеді. Әрбір шешімнің, әрбір әрекеттің менің болашағыма тигізетін ықпалын түсіну арқылы мен өз өмірімді қалыптастырамын.

Демек, философия – тек терең ойлардың жиынтығы ғана емес, ол менің таңдауымды, өмір жолымды айқындайтын маңызды құрал. Шын мәнінде, бұл ойлар менде баяғыдан бар екен, тек олардың философия деп аталатынын енді түсіндім. Бала кезімде бұл ойлар әлдеқайда қарапайым, кішкентай дүниелерге қатысты болатын: "қандай тәтті жесем?", "қандай ойын ойнасам?" деген сияқты.

Философияның мәні – әрбір әрекетімді алдын ала ойланып, сол әрекет арқылы өзіме және өміріме қандай өзгеріс әкелетінін түсіну. Осылайша, менде бар, мен қолданып жүрген ойлану, сұраққа жауап іздеу фиософия деп аталады екен.

# data[].attributes.headline
Аристотель мен Платонның қимылдарының мағынасы неде?

# data[].attributes.subject
Аристотель мен Платонның қимылдарының мағынасы неде?

# data[].attributes.body
Рафаэльдің «Афин мектебі» туындысында Платон мен Аристотельдің қол қимылдары олардың философиялық көзқарастарын символиздейді. Платон, сол қолында өзінің «Тимей» еңбегін ұстап, оң қолын жоғары көтеріп, аспанды немесе идеалдық әлемді көрсетеді. Бұл оның философиясының негізгі тұжырымы — идеялар әлемінің шынайы екендігі және физикалық әлемнің тек сол идеялардың көлеңкесі екендігі туралы ойы. Ол идеализмге жақын болғандықтан, шындықтың негізгі мәні идеяларда деп сенді, сондықтан жоғарыға қарай көрсетеді.

Аристотель болса, сол қолында өзінің «Никомахтық этика» еңбегін ұстап, оң қолын жерге қарай бағыттайды. Бұл оның эмпирикалық және практикалық философиясын бейнелейді, себебі Аристотель шындықты осы дүниеде, физикалық әлемде табуға болады деп есептеген. Ол тәжірибе мен логика арқылы білімді жинақтауды қолдағандықтан, оның қолы жерге қарай бағытталған.

Осылайша, Платон мен Аристотельдің қимылдары олардың философиясының басты айырмашылықтарын — идеализм мен эмпиризмді — суреттеуде қолданылған визуалды тәсіл.

Ерік ағайдың ойын құптаймын, мен үшін де Аристотелдің ойы менің өмірлік көзқарасыммен көбірек үйлесім табады

# data[].attributes.body
Философия деген не?

Философия- терең ойлану. Күрделі сұрақтарға жауап іздеу.

Философия менің түсінігімде жеке өмір, дүниетаным сонымен қатар қоғамды түсінуге арналған маңызды құрал.

Философия тарихында  алғашқы туындаған күрделі сұрақтардың бірі бұл “Не үшін өмір сүреміз?”

Бұл сұрақты адам баласы өзіне өмір жолында бірнеше рет қояры анық.

Уайым шығар бәлкім деп ойладым, бірақ бұл топқа өзім де кіреді екенмін.

Ал менің түсінігімде философия деген не?

Және осы өмір жолында мені мазалайтын сұрақтардың жауабын мен қалай іздеймін?

Осы екі сұраққа тоқталып өтсем.

Біріншіден,философия адамның өз болмысын түсінуі, өмірлік ұстанымдары мен мақсатын анықтау деп есептеймін.

Екіншіден, философия этикалық мәселелерге қатысты көзқарасты қалыптастыратын ғылым. Яғни моральдық нормаларды, дұрыс пен бұрыстың ара-жігін анықтауды үйретеді.

Әділеттілік деген не?

Үшіншіден философия  білімнің мәнін ерекше атап өткен.

Мен жоғарыда айтылған мәселелерде, мені мазалайтын сұрақтардың жауабын іздеу жолында ислам философиясына сүйенемін.

Этикалық мәселелерде ислам философиясы адалдық, әділеттілік, мейірімділік принциптерін маңызды бөлім ретінде қарастырады.

Ал білімге тоқталсақ, білім алуды әрбір мұсылманның парызы деп атап өткен.

Философия кез келген өміріне алаңдайтын, өз өмірінің мәнін іздеген адамға өте маңызды ғылым. Сонымен қатар жеке және рухани даму,моральдық нормаларды қалыптастыруда, білім алуға және әлеуметтік жауапкершілікті сезінуге мүмкіндік береді.

Философия ғылымының алдағы ғасырлар бойы сақаталатынына күмән жоқ. Себебі адам өмірде дұрыс бағытта жүруді, әлемді және өзін тереңірек түсінуді алғашқы орынға қоятыны сөзсіз.

# data[].attributes.headline
Томас Кун: "Структура 

# data[].attributes.body
Томас Кун: "Структура научных революций" – революционная концепция развития науки

Ключевые идеи Куна

Книга Томаса Куна "Структура научных революций" стала одним из самых влиятельных произведений в философии науки XX века. Кун предложил радикально новый взгляд на процесс развития научного знания, выходящий за рамки традиционного кумулятивизма (накопления знаний).

Основные идеи Куна:

Парадигма: Кун ввел понятие "парадигма" для обозначения совокупности убеждений, ценностей, теорий и методов, разделяемых сообществом ученых в определенный период. Парадигма определяет, что считается нормальной наукой, и задает рамки для исследований.

Нормальная наука: В рамках парадигмы ученые занимаются "нормальной наукой", решая головоломки и уточняя детали существующей теории.

Аномалии: Когда в процессе научной работы возникают аномалии, то есть явления, не укладывающиеся в существующую парадигму, ученые пытаются их объяснить в рамках этой парадигмы.

Научная революция: Если аномалии накапливаются и существующая парадигма оказывается не в состоянии их объяснить, происходит научная революция. Старая парадигма заменяется новой, несовместимой с предыдущей.

Несоизмеримость парадигм: Кун утверждал, что разные парадигмы несоизмеримы, то есть ученые, работающие в разных парадигмах, "говорят на разных языках" и не могут напрямую сравнивать свои теории.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
A good book may have the power to change the way we see the world, but a great book actually becomes part of our daily consciousness, pervading our thinking to the point that we take it for granted, and we forget how provocative and challenging its ideas once were-and still are. The Structure of Scientific Revolutions is that kind of book. When it was first published in 1962, it was a landmark event in the history and philosophy of science. Fifty years later, it still has many lessons to teach.

With The Structure of Scientific Revolutions, Kuhn challenged long-standing linear notions of scientific progress, arguing that transformative ideas don't arise from the day-to-day, gradual process of experimentation and data accumulation but that the revolutions in science, those breakthrough moments that disrupt accepted thinking and offer unanticipated ideas, occur outside of "normal science," as he called it. Though Kuhn was writing when physics ruled the sciences, his ideas on how scientific revolutions bring order to the anomalies that amass over time in research experiments are still instructive in our biotech age.

This new edition of Kuhn's essential work in the history of science includes an insightful introduction by Ian Hacking, which clarifies terms popularized by Kuhn, including paradigm and incommensurability, and applies Kuhn's ideas to the science of today. Usefully keyed to the separate sections of the book, Hacking's introduction provides important background information as well as a contemporary context. Newly designed, with an expanded index, this edition will be eagerly welcomed by the next generation of readers seeking to understand the history of our perspectives on science.

# data[].attributes.attachment_link.description
A good book may have the power to change the way we see the world, but a great book actually becomes part of our daily consciousness, pervading our thinking to the point that we take it for granted, and we forget how provocative and challenging its ideas once were-and still are.

# data[].attributes.headline
ҒЫЛЫМ ДАМУЫНЫҢ ЛОГИКАСЫНА ЗЕРТТЕУ ЖАСАҒАН ҒАЛЫМ-ИМРЕ ЛАКАТОС

# data[].attributes.subject
ҒЫЛЫМ ДАМУЫНЫҢ ЛОГИКАСЫНА ЗЕРТТЕУ ЖАСАҒАН ҒАЛЫМ-ИМРЕ ЛАКАТОС

# data[].attributes.body
Имре Лакатос – венгр философы және ғылым философиясының көрнекті өкілі, әсіресе ғылымның даму логикасын зерттеуімен танымал. Лакатостың негізгі идеялары ғылымдағы теориялардың даму процесі мен ғылыми зерттеу бағдарламалары туралы болды.

Лакатостың негізгі идеялары:

1. Ғылыми зерттеу бағдарламалары: Лакатос ғылымды белгілі бір гипотезаларды тестілеу және жаңарту процесі ретінде қарастырмайды. Оның пікірінше, ғылым ірі зерттеу бағдарламалары арқылы дамиды. Әрбір зерттеу бағдарламасы орталық (қатты) ядродан және осы ядроны қорғау үшін жасалған қосымша (қорғаныс) гипотезалардан тұрады. Бұл бағдарламалар ұзақ уақыт бойы жаңартылып, өзгерістерге ұшырайды.

2. Прогрессивті және регрессивті бағдарламалар: Лакатос ғылыми зерттеу бағдарламаларын екі түрге бөледі:

• Прогрессивті: Жаңа болжаулар жасап, эксперименттер мен бақылаулар арқылы расталып отыратын бағдарламалар.

• Регрессивті: Жаңа болжаулар жасамайтын немесе әрқашан қосымша гипотезалармен құтқарылатын, ғылыми дамуға үлес қоспайтын бағдарламалар.

3. Фальсификация және верификация: Лакатос Карл Поппердің фальсификация принципін сынға алды. Ол ғылымның бірден фальсификацияланбайтынын, кейде теорияларды сақтап қалу үшін қосымша гипотезалар енгізу қажет болатынын айтады. Бірақ бұл гипотезалар теорияны сақтап қалуға ғана қызмет етсе, онда мұндай зерттеу бағдарламасы регрессивті деп есептеледі.

4. Ғылымның тарихи динамикасы: Лакатос ғылымның даму процесін тарихи тұрғыдан түсінуді маңызды деп санайды. Ол ғылымның үздіксіз даму жолын емес, белгілі бір уақыт кезеңінде прогрессивті және регрессивті зерттеу бағдарламаларының ауысуын көрсетеді.

Лакатостың ең маңызды еңбектері:

• «Ғылым зерттеулерінің әдіснамалық бағдарламалары» (Methodology of Scientific Research Programmes) – оның ғылыми теориялардың қалай дамитыны туралы көзқарасын түсіндіретін еңбегі.

Лакатостың ғылымға қосқан үлесі ғылым философиясында маңызды орын алып, ғылыми прогресс туралы түсініктерді қайта қарауға әсер етті.

# data[].attributes.headline
9:48 минутқа дейін. 

# data[].attributes.body
9:48 минутқа дейін.

Бейнороликте Карл Поппер мен Имре Лакатостың көзқарастарына қатысты пайымдау жасалған.

Карл Поппер мен Имре Лакатостың ойлары бір-біріне толық қарсы емес, бірақ әртүрлі тәсілдерді қолданады.

Поппер фальсификация идеясын ұсынды: теориялар жалған екені дәлелденбесе ғана олар ғылымның бір бөлігі бола алады. Ол теорияларды сынақтан өткізу арқылы жоққа шығаруға болатынын айтып өтті.

Ал Лакатос бұл идеяны кеңейтіп, ғылыми теориялар бірден фальсификацияланбайтынын, оларды қорғау үшін жаңа гипотезалар енгізуге болатынын айтты. Ол зерттеу бағдарламаларының ұзақ мерзімді прогрессивті немесе регрессивті сипатын талдады.

Яғни, Лакатос Поппердің идеясын жетілдіріп, оны икемдірек етті.

# data[].attributes.attachment_link.title
А 1.6 Концепции И. Лакатоса и П. Фейерабенда - Философия науки для аспирантов

# data[].attributes.headline
ЕЖЕЛГІ ҮНДІСТАН МЕДИЦИНАСЫ

# data[].attributes.subject
ЕЖЕЛГІ ҮНДІСТАН МЕДИЦИНАСЫ

# data[].attributes.body
Ежелгі Үндістан медицинасы аюрведа, йога, хирургия және фитотерапияға негізделген ерекше жүйе болды, оның дамуында Сушрута, Чарака, Вагбхата сынды дәрігерлер үлкен рөл атқарды. Ежелгі үнді медицинасының мақсаты адамның физикалық, психикалық және рухани тепе-теңдігін сақтауға бағытталған.

Аюрведа

Аюрведа – бұл денсаулықты басқару мен емдеудің ең көне жүйелерінің бірі, ол “өмір туралы ғылым” деп аударылады. Оның негізінде адам ағзасының үш доша деп аталатын элементтерден тұратыны туралы ілім жатыр: вата (жел), питта (от) және капха (су). Бұл үш элементтің тепе-теңдігі адамның денсаулығына тікелей әсер етеді.

Чарака Самхита

Чарака Самхита – аюрведаның ең көне және беделді мәтіндерінің бірі. Ол медициналық теориялар, аурулардың себептері мен оларды емдеу тәсілдері туралы толық түсінік береді. Чарака адамның денсаулығы тек физикалық жағдайына ғана емес, оның ақыл-ойына, сезімдеріне және өмір салтына да байланысты деп санаған.

Сушрута Самхита

Сушрута Самхита – ежелгі Үндістандағы хирургиялық тәжірибеге қатысты ең маңызды мәтіндердің бірі. Сушрута “хирургияның атасы” деп есептеледі және бұл еңбекте 120-дан астам хирургиялық құралдар сипатталған, оның ішінде күрделі операциялар да бар. Ол алғаш рет пластикалық хирургияны, соның ішінде мұрынды қалпына келтіру (ринопластика) операциясын жасаған дәрігер ретінде танымал.

Хирургиялық жағдайлар:

•               Мұрынның қалпына келтірілуі: ежелгі Үндістанда қылмыскерлерге жазалау ретінде мұрынды кесіп тастау қолданылған. Сушрута мұрынды теріден қалпына келтірудің әдісін ойлап тапты, бұл пластикалық хирургиядағы алғашқы қадамдардың бірі болып табылады.

•               Катаракта операциясы: Сушрута көздің катарактасын хирургиялық жолмен емдеуді де сипаттады, бұл көз хирургиясының ең алғашқы түрлерінің бірі болды.

Вагбхата

Вагбхата да медицинаның дамуына үлкен үлес қосқан. Оның еңбектері диетология, патология, және әртүрлі аурулардың емдеу тәсілдері туралы толық мәліметтер береді. Вагбхата денсаулықты сақтау үшін дұрыс өмір салтын, дұрыс тамақтануды және аурулардың алдын алуды ұсынған.

Медициналық жетістіктердің кейбір мысалдары:

1.              Қант диабеті: Чарака мен Сушрута қант диабетінің симптомдарын, әсіресе жиі зәр шығару және тәбеттің жоғарлауы сияқты белгілерді сипаттаған. Емдеу үшін олар физикалық жаттығулар мен диетаны қолданған.

2.              Жұқпалы аурулар: Үнді дәрігерлері жұқпалы аурулармен күресу үшін тазалықтың маңыздылығын ерте түсінген. Мысалы, науқастарды оқшаулау, денені үнемі жуу және емдеу құралдарын зарарсыздандыру шаралары қолданылған.

Ежелгі Үндістан медицинасы сол заманда өте алдыңғы қатарлы болып саналды, көптеген қазіргі заманғы медициналық тәсілдерге негіз салды, және адамды жан-жақты емдеудің кешенді көзқарасын ұсынды.

# data[].attributes.headline
Ғылым – бұл бақылаулар

# data[].attributes.body
Ғылым – бұл бақылаулар жасау және фактілерді жинау үшін жүйелі зерттеу әдістерін қолдану тарихы.  Ол әртүрлі пәндерді қарастыратын білім салаларын қамтиды.  Ғылым сөзі латынның «білім» деген сөзінен шыққан. Әлемде ғылымның бірнеше негізгі салалары бар, бірақ оларды нақты санмен айту қиын. Негізгі салаларға физика, химия, биология, математика, әлеуметтік ғылымдар (психология, социология, экономика) және инженерия сияқты бағыттар жатады.

Кейбір ғалымдар ғаламның пайда болуына қатысты анықтамаларды іздейді; басқалары тірі өсімдіктер мен жануарлардың жасушаларындағы молекулалардың құрылымын зерттейді. Кейбір ғалымдар адамның жүріс-тұрысы мен ақыл-ойы дамуы немесе мінез-құлықтарын зерттейді немесе әлемнің жұмысын зерттеу үшін күрделі математикалық мәселелерді шешуге тырысады.  Бұл ғалымдар жасаған теориялар басқа зерттеушілердің зерттеулерімен дәлелденбейінше, ғылыми білімнің бөлігі ретінде қабылданбайды. Ғылым әлемі, бүгінгі біз білетіндей, түсіну қиын тақырып.  Көптеген жаңа идеялар бар және бұл жаңа идеяларды алмастыруға болмайды.  Кейбір бөліктер тұтастай алғанда бір-бірімен толық сәйкес келмесе де, бірге жұмыс істейді.  Қазіргі уақытта ғылымға негізделген үш негізгі идея Ньютон, Эйнштейн және Хокингтен шыққан.  Мен бұл идеяларды/теорияларды бүгінгі ғылыми қауымдастықтың жағдайын жіктейтін нәрсеге сүйене отырып, «жаңа» деп атаймын.  Ғылымда болып жатқан жайттарға көз жүгірткеннен кейін мен үшін ғылым әлемінің дағдарысты жағдайда екені анық.  Кунның пікірінше, дағдарыстық жағдай ғылымның жұмыс істеу үшін белгілі бір парадигманы таңдаудың ортасында тұрған кезі.  Ғалымдар үшін олардың жұмысын қалай жүргізетінін және олардың нәтижелерін қалай талдайтынын құрайтын жалпы тақырып немесе ойлау тәсілі бар.

Ғылымды тұтастай түсіндіретін идея/теория болмайынша, ғылым дағдарыс жағдайында болады.  Ғалымдар дағдарыстан сәтті шығу үшін ғылымның осы уақытқа қалай жеткенін және өткен ғасырда неліктен сол жерде қалып қойғанын түсінуі керек. Оны қайта-қайта сынап, шындықты анықтауға тура келеді

# data[].attributes.headline
Вернадский. Ноосфера

# data[].attributes.subject
Вернадский. Ноосфера

# data[].attributes.body
И. Вернадский вкладывал в понятие ноосферы такой смысл. По мнению ученого, ноосфера — материальная оболочка Земли, меняющаяся под воздействием людей, которые своей деятельностью так преобразуют планету, что могут быть признаны «мощной геологической силой»

Жалпы Экология ғылымында Вернадский ойып тұрып орын алады. Ол антропогендік яғни адамның әсерінен планета қапшығын, биосфераны өзгертеді деп ойлайды. оның нәтижесін қазір көріп отырмыз. Ғылымның дамуы экологияға ісері тура пропоциналды. дамыған сайын әсері көбейеді

# data[].attributes.attachment_link.title
Вернадский В. И.: Биосфера и ноосфера

# data[].attributes.attachment_link.description
Вернадский В. И.: Биосфера и ноосфера по выгодной цене в интернет-магазине Meloman! Оформите заказ прямо сейчас на сайте или по телефону 7890! Доставка по Алматы, Астане, Казахстану! 1279335

# data[].attributes.headline
Жалпы түсінік 

# data[].attributes.subject
Жалпы түсінік 

# data[].attributes.body
1. Ғылым білімінің генезисі — бұл ғылымның тарихи қалыптасуы мен дамуын, оның танымдық негіздерін зерттейтін процесс. Ғылым білімінің генезисі ғылыми әдістердің пайда болуын, ғылыми ұғымдар мен теориялардың өзгеруін қарастырады. Оның негізінде эмпирикалық деректерді жинау, талдау және синтездеу, теориялық моделдерді құру мен тексеру жатыр.

Ғылымның генезисі бірнеше кезеңдерден тұрады: бастапқы мифологиялық түсініктерден бастап, философиялық рефлексиялар арқылы жүйелі ғылыми зерттеулерге дейін дамыды.

2. Ежелгі антикалық ғылым ғылымның дамуының алғашқы қадамдарын сипаттайды. Бұл кезеңде ғылыми ойлар негізінен философиялық түрде дамыды және табиғатты түсінуге бағытталған. Антикалық ғылымның бастамасы Ежелгі Грецияда қаланды, онда ғалымдар мен философтар табиғат құбылыстарын жүйелі түрде зерттей бастады.

Ерекшеліктері:

• Философия мен ғылымның біртұтас болуы.

• Аристотель, Пифагор, Архимед секілді ғалымдар табиғат пен математика заңдарын зерттеуге үлкен үлес қосты.

• Геометрия, астрономия, медицина секілді салалардың негізі қаланды.

# data[].attributes.headline
Вячеслав Семенович Сте

# data[].attributes.body
Вячеслав Семенович Степин: қазіргі ғылым философиясындағы басты тұлға Вячеслав Семенович Степин-ғылым мен мәдениет философиясының дамуына айтарлықтай үлес қосқан көрнекті орыс философы. Оның жұмысы ғылыми білімнің даму процестерін түсінуге, ғылым мен мәдениеттің өзара байланысына, сондай-ақ постклассикалық ғылым тұжырымдамасын қалыптастыруға айтарлықтай әсер етті. Степинді зерттеудің негізгі бағыттары Ғылыми теорияның құрылымы мен генезисі: Степин ғылыми теорияның құрылымының егжей-тегжейлі тұжырымдамасын жасады, ондағы әртүрлі компоненттерді бөліп алып, олардың өзара әрекеттесуін талдады.

Ол сонымен қатар ғылыми теориялардың пайда болуы мен даму процестерін зерттеді. Постклассикалық ғылым: Степин постклассикалық ғылымның жетекші зерттеушілерінің бірі. Ол қазіргі ғылымның Ғылым туралы дәстүрлі философиялық түсініктерді қайта қарауды қажет ететін мәселелердің жаңа түрлерімен, әдістерімен және құндылықтарымен сипатталатынын көрсетті. Ғылым мен мәдениеттің өзара байланысы: ғалым мәдени құндылықтар мен әлеуметтік контексттердің ғылыми білімнің дамуына қалай әсер ететінін көрсете отырып, ғылым мен мәдениеттің байланысын зерттеді. Ғылым және Білім философиясы: Степин білім мен тәрбие мәселелерін шешудің әдіснамалық құралы ретінде Ғылым философиясының тұжырымдамасын жасады. Степин жұмысының маңызы Степиннің жұмысы үлкен маңызға ие: Ғылым философиясы: оның зерттеулері ғылым философиясын тәуелсіз пән ретінде дамытуға және ғылыми білімнің табиғаты туралы түсінігімізді тереңдетуге ықпал етті. Ғылыми зерттеу әдістемелері: Степин Тұжырымдамалары жаңа әдістемелік тәсілдерді әзірлеу үшін ғылымның әртүрлі салаларында кеңінен қолданылады. Білім беру: Степиннің ғылым мен мәдениеттің байланысы туралы идеялары білім беру жүйесін жетілдіруде үлкен маңызға ие. Негізгі еңбектер "Теориялық білім" - бұл ғылыми теорияның құрылымы мен генезисі туралы түсінік беретін іргелі жұмыс. "Ғылым философиясы. Ғылым стандарттары " - ғылыми білімнің әртүрлі тұжырымдамалары мен бағалау критерийлерін талдауға арналған кітап. "Танатос және мәдениет" - бұл өлім мәселесі мен оның мәдениетке әсері туралы философиялық зерттеу. Степин және ноосфера Степин вернадскиймен бірдей дәрежеде ноосфера тұжырымдамасын тікелей дамытпағанымен, оның жұмысы тақырыпқа тікелей байланысты. Степиннің постклассикалық ғылым, ғылым мен мәдениеттің байланысы және қазіргі қоғамдағы ғылымның рөлі туралы зерттеулері ноосфералық зерттеулер контекстіне сәйкес келеді. Степин әзірлеген постклассикалық ғылым тұжырымдамасы ғалымдардың әлеуметтік жауапкершілігін және ғылыми қызметтегі гуманитарлық құндылықтарды ескеру қажеттілігін көрсетеді-мұның бәрі ноосфералық ойлаудың ажырамас бөлігі болып табылады.

# data[].attributes.headline
Бейнетаспа. Эпоха Возрождения за 10 минут

# data[].attributes.subject
Бейнетаспа. Эпоха Возрождения за 10 минут

# data[].attributes.body
Қайта өрлеу дәуірі – бұл XIV-XVII ғасырлар аралығындағы Еуропа тарихындағы кезең. Бұл мәдени және өнер саласындағы үлкен өзгерістердің дәуірі болды. Қайта өрлеу Италиядан басталып, кейіннен Еуропаның басқа бөліктеріне тарады.

Қайта өрлеу дәуірінің ең танымал суретшілерінің қатарында Леонардо да Винчи, Микеланджело және Рафаэль болды. Бұл суретшілер «Мона Лиза» және Сикстин капелласының төбесі сияқты көптеген әдемі және маңызды өнер туындыларын жаратты.

Қайта өрлеу дәуірі сонымен қатар ұлы ғылыми ашылулардың дәуірі болды. Галилео Галилей және Исаак Ньютон сияқты ғалымдар әлем туралы маңызды ашылулар жасады.

Гуманизм Қайта өрлеу дәуірінің маңызды идеясы болды. Гуманистер адамдар өздерінің адамдық қасиеттеріне мақтан тұтуы және білім мен түсінуге ұмтылуы керек деп сенді. Бұл өнер, әдебиет және ғылымның гүлденуіне әкелді.

Қайта өрлеу дәуірі Еуропа мәдениетіне ұзақ уақыт бойы әсер етті. Бұл еуропалықтардың өздері туралы және өздерінің айналасындағы әлем туралы қалай ойлайтынын қалыптастыруға көмектесті. Қайта өрлеу дәуірі сонымен қатар қазіргі заманғы ғылым, өнер және әдебиеттің дамуына әсер етті.

Бейнебаянда Қайта өрлеу дәуірін зерттеудің маңыздылығы туралы айтылады. Бұл бізге еуропалық мәдениеттің қалай дамығанын және бүгін біз өмір сүріп жатқан әлемге қалай әсер еткенін түсінуге көмектеседі.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Простая История

# data[].attributes.attachment_link.title
Эпоха Возрождения за 10 минут

# data[].attributes.headline
Ренессанс (черепашки ниндзя)- Өз ойым

# data[].attributes.subject
Ренессанс (черепашки ниндзя)- Өз ойым

# data[].attributes.body
Ренессанс, немесе Қайта өрлеу дәуірі, – бұл адамның рухани және мәдени даму кезеңі, ортағасырлық шектеулерден босанып, жаңа дүниетанымға жол ашқан дәуір. Бала кезде біз атақты "Төрттік черепашки-ниндзя" мультфильміндегі Леонардо, Микеланджело, Рафаэль, Донателло деген кейіпкерлерді жатқа білетін едік. Кейін олардың шынымен де тарихи тұлғалар, әлемдік өнер мен ғылымға үлкен үлес қосқан адамдар екенін түсіндік.

Ренессанс дәуірі Еуропада шіркеудің қатаң үстемдігі, әрбір жаңа идеяға қарсы күрес кезеңінде басталды. Сол уақыттарда шіркеу пайымдауларға қарсы шығуды күнә деп есептеп, адамдарды жаңа ойлары үшін жазалаған. Бірақ бұл кезеңде Еуропада жаңа ойшылдар мен өнер қайраткерлері пайда болып, адамзат тарихында жаңа парақ ашты. Олар адамды ғаламның орталығына қойып, адамның шығармашылық пен ғылыми қабілетін бірінші орынға шығарды.

Ғалымдар мен өнер қайраткерлері әлемді өзгертті. Мысалы, Николай Коперник жердің домалақ екенін дәлелдеп, шіркеудің жер – ғаламның орталығы деген догмасына қарсы шықты. Ол үшін қатаң жазаланды, бірақ оның идеялары әлемге үлкен ықпал етті. Сол сияқты, Леонардо да Винчи, Микеланджело, Рафаэль және Донателло өз туындыларымен адамзаттың шығармашылық және интеллектуалдық мүмкіндіктерін ашып берді.

Ренессанс дәуірі рухани төңкеріс кезеңі болды. Бұл кезеңдегі мықты адамдар тек өздері үшін емес, бүкіл адамзат үшін үлкен жаңалықтар ашып, жаңа дүниелердің негізін қалады. Шіркеудің қатаң ережелеріне қарсы шығып, шынайы білімге ұмтылудың батырлығы солардың арқасында мүмкін болды.

Қазір біз «Жаңа Қазақстан» деп айтып жатырмыз. Әрине, сол кездегідей үлкен жаңалық ашу қиын шығар, бірақ Ренессанс дәуіріндегі шіркеудің қатаң билігіне ұқсас, біз де 30 жыл бойы бір жүйенің қол астында болдық. Бүгінгі арманымыз – жаңа Қазақстанмен бірге жаңа өрлеу дәуіріне жету. Бірақ оған сену қиын, бір жағынан бұл тек утопия сияқты көрінеді.

# data[].attributes.headline
Қайта өрлеу дәуірінің философиясының кезеңдері мен белгілері

# data[].attributes.subject
Қайта өрлеу дәуірінің философиясының кезеңдері мен белгілері

# data[].attributes.body
Қайта өрлеу дәуірі (Ренессанс) философиясы бірнеше кезеңдер мен белгілерге бөлінеді:

Кезеңдері

1. Алғашқы Ренессанс (14-15 ғасырлар):

Итальяндық қалаларда (Флоренция, Венеция) гуманизмнің дамуы.

Антик философиясына, өнеріне және әдебиетіне қайта оралу.

2. Классикалық Ренессанс (15-16 ғасырлар):

Гуманизмнің гүлденуі, адамды, табиғатты, қоғамды зерттеу.

Адамның жеке басына, оның құқықтары мен мүмкіндіктеріне назар аудару.

3. Кейінгі Ренессанс (16-17 ғасырлар):

Реформацияның әсері, дін мен ғылым арасындағы диалог.

Платонизм мен Аристотелизмнің жаңа интерпретациялары.

Белгілері

1. Гуманизм: Адамның құндылығын, білім мен өнердің рөлін мойындау.

2. Антик дәстүріне оралу: Ежелгі грек-рим мәдениетінің зерттелуі, классикалық шығармаларға қайта назар аудару.

3. Сенім мен рационализм: Діннің ролі мен ғылыми ойлаудың дамуы, адам санасының және тәжірибесінің маңыздылығы.

4. Адам табиғатының зерттелуі: Психология, әлеуметтану, этика мәселелерінің терең зерттелуі.

5. Көркемөнер мен әдебиеттегі жаңалықтар: Реализм, индивидуализм, және өнердегі жаңа стильдер.

Қайта өрлеу дәуірі философиясы адамзат ойының дамуына, мәдениет пен ғылымның өркендеуіне зор ықпал етті.

# data[].attributes.headline
Мен қайта өрлеу дәуірі

# data[].attributes.body
Мен қайта өрлеу дәуірінің архитектурасына тоқталғым келіп тұр. Ол ең алғаш Италияда пайда болды және 1400-ден 1600-ге дейін анықталған кезеңде готикалық стильді ауыстырды. Қайта өрлеу дәуіріндегі ғимараттардың ерекшеліктеріне классикалық тәртіптерді пайдалану және симметрия, пропорция және үйлесімділікке деген ұмтылыспен біріктірілген биіктік пен еннің математикалық нақты қатынасы кіреді.   Бағаналар, маңдайшалар, аркалар мен күмбездер барлық үлгідегі ғимараттарда қиялмен қолданылады.

Дүние жүзіндегі басқа ғимараттарға әсер еткен Қайта өрлеу дәуірінің шедеврлеріне Римдегі Әулие Петр ғибадатханасы, Римдегі Темпиетто және Флоренция соборының күмбезі жатады.  Қайта өрлеу дәуірінің сәулет өнерінің тағы бір айқындаушы ерекшелігі - бұл тақырып бойынша иллюстрацияланған мәтіндердің таралуы, бұл идеяларды Еуропада және тіпті одан тыс жерлерде таратуға көмектесті.  Ренессанс стилі көптеген елдерде жергілікті дәстүрлермен жиі араласып, ақырында 17 ғасырдан бастап сәнді барокко стиліне қарсы шыққан екен.

Қайта өрлеу дәуірінің архитектурасы бүгінде әдетте үш кезеңге бөлінген:

1)Ерте Ренессанс (шамамен 1400 ж. бастап), классикалық идеялардың алғашқы болжамды қайта қолданылуы

2)Жоғары Ренессанс (шамамен 1500 ж.), классицизмнің толыққанды жаңғыруы

3)Сәулет өнері әшекейленген және классикалық тақырыптарды қайта пайдалану бұрынғыдан да өнертапқыш болған кездегі манеризм

Қайта өркендеу дәуірі архитектурасының негізгі бес классикалық болды: тоскан,дори,иондық,коринфтік және композит

# data[].attributes.body
Бейнетаспада қайта өрлеу заманына таныстыру жүргізілді.

Қайта өрлеу дәуіріндегі негізгі ойлардың бірі:

Адам Құдайдың  жаратылыс ғана емес сонымен қатар шығармашылықтың бастауы мен шығармашылықпен аәналыса алатын адам ретінде қарастырылды. Бұл ой орта ғасырларда да айтылатын бірақ қайта өрлеу заманында кеңінен таралды.

Осы заманда адамдар ғаламды түсіне бастады.

# data[].attributes.attachment_link.title
2.8 Философия эпохи Возрождения - Философия для бакалавров

# data[].attributes.headline
Тақырыпқа қатысты қысқаша ой талдау. 

# data[].attributes.subject
Тақырыпқа қатысты қысқаша ой талдау. 

# data[].attributes.body
Қайта өрлеу дәуірі – адамзат тарихындағы маңызды кезең. Бұл кезең 14-17 ғасырлар аралығында өтті және мәдениет, ғылым, өнер саласында үлкен өзгерістер әкелді. Бұл уақытта адамдар Ежелгі Греция мен Римнің мұраларына қайта назар аудара бастады, гуманизм идеялары дамыды.

Қайта өрлеу дәуірінің өнері адамдардың эмоцияларын, адамгершілік құндылықтарын және табиғат сұлулығын көрсетуге бағытталды. Леонардо да Винчи, Микеланджело, Рафаэль сияқты ұлы суретшілердің шығармалары адамды, оның сезімдерін терең түсінуге мүмкіндік береді. Олар өнерде реализм мен перспектива принциптерін енгізді, бұл өнердің жаңа деңгейге көтерілгенін көрсетеді.

Менің ойымша, Қайта өрлеу дәуірі – адамның өз-өзін тануына, білім мен мәдениетті бағалауға жол ашқан кезең. Ол бүгінгі күнге дейін өнер мен ғылымның дамуына әсер етті. Сондықтан бұл дәуірдің маңызы өте зор.

# data[].attributes.headline
Қайта өрлеу дәуіріндегі суретшілердің басты мақсаты қандай болды? 

# data[].attributes.subject
Қайта өрлеу дәуіріндегі суретшілердің басты мақсаты қандай болды? 

# data[].attributes.body
Қайта өрлеу дәуіріндегі суретшілердің басты мақсаты — адам мен әлемді реалистік және табиғи түрде бейнелеп, адамның рухани, интеллектуалдық және физикалық кемелділігін көрсету болды. Олар антикалық дәуірдің классикалық идеяларын қайта жаңғыртты және өнер арқылы адамзаттың дамуына, оның құндылықтарына жаңа көзқараспен қарауды ұсынды. Негізгі ойлар мен мақсаттарын мысалдармен қарастырайық:

1. Адамның идеализациясы мен анатомиялық дәлдік:

• Мақсат: Адам денесін шынайы, эстетикалық тұрғыдан мінсіз бейнелеу, оның табиғи сұлулығын көрсету.

• Мысал: Леонардо да Винчи өзінің “Витрувиандық адам” туындысында адам денесінің пропорцияларын зерттеді, оны ғаламның символы ретінде көрсетті. Ол адам денесінің математикалық дәлдігін зерттеп, оның сұлулығын және үйлесімділігін дәріптеді.

2. Дін мен адамгершілік мәселелері:

• Мақсат: Құдайды және діни көріністерді адамзаттың сезімдері мен тәжірибелері арқылы жеткізу.

• Мысал: Микеланджелоның “Адамның жаратылуы” фрескасы (Сикстин капелласында) Құдайдың адамға өмір беру сәтін бейнелейді. Бұл туындыда Құдай мен Адам бір-біріне жақындап тұрған екі саусақ арқылы байланысады, бұл адам мен Құдай арасындағы жақындықты көрсетеді.

3. Перспектива мен кеңістікке назар аудару:

• Мақсат: Өнердегі реализмді күшейтіп, тереңдік пен кеңістікті дәл жеткізу.

• Мысал: Рафаэльдің “Афин мектебі” суретінде линейлі перспектива әдісі қолданылады. Суретте Платон, Аристотель сияқты ежелгі философтар мен ғалымдар бейнеленген, олардың арасындағы кеңістік нақты және табиғи түрде көрсетілген.

4. Гуманизм және жеке тұлға:

• Мақсат: Жеке тұлғаның мәнін, оның ішкі әлемін және адамгершілік қасиеттерін көрсету.

• Мысал: Леонардо да Винчидің “Мона Лиза” картинасы адамның ішкі әлемін, оның жұмбақ сезімдерін және психологиялық тереңдігін бейнелеуде шеберлік танытады. Бұл туындыда портрет жанрына ерекше мән беріледі, ал тұлғаның эмоциялары мен табиғи көрінісі басты назарда.

5. Табиғат пен пейзаждың шынайы бейнесі:

• Мақсат: Табиғаттың сұлулығын, оның жаратылыстық үйлесімділігін көрсету арқылы адам мен табиғат арасындағы байланысты түсіндіру.

• Мысал: Тицианның “Данае” картинасы табиғатты ғана емес, сондай-ақ мифологиялық тақырыптарды да шынайы және романтикалық тұрғыдан көрсетеді. Оның пейзаждары адам мен табиғаттың үйлесімділігін жеткізуге бағытталған.

Қайта өрлеу дәуіріндегі суретшілердің мақсаты адам мен табиғатты рухани, интеллектуалдық тұрғыдан зерттеп, оны өнер арқылы көрермендерге жеткізу болды. Олар адамзаттың әлеуетін, сұлулығын және рухани байлығын көрсетуге тырысты.

# data[].attributes.body
Аль-Фараби бұл еңбегінде- әлеуметтік-этикалық трактаттарында адам, қоғам және мораль мәселелерін терең зерттейді. Оның «Әлеуметтік келісім» концепциясы қоғамдағы ынтымақтастықты және әділеттілікті басты назарға алады. Фараби адамдардың моральдық қасиеттерін, соның ішінде әділеттілік, мейірімділік, және адалдықты тәрбиелеу қажеттілігін атап өтеді. Ол қоғамның игілігі мен жеке бақыт арасындағы байланысты және білім мен тәрбие арқылы тұлғаны қалыптастыруды құнды деп есептейді. Саяси этикада ол мемлекеттің басты міндеті — халықтың игілігін қорғау екенін айтқан.

Әл Фарабидің этикасына сәйкес, адамгершілік құндылықтары қоғамның негізі болып табылады. Фараби этикалық принциптерді практикалық түрде жүзеге асыруды, яғни адамдар арасындағы қарым-қатынастарда әділдік, мейірімділік және адалдықты ұстануды маңызды санайды. Сонымен қатар, ол білімнің этикадағы рөлін, яғни білімділік арқылы адамды жетілдіруді ерекше атап өтеді.

Әл-Фарабидің әлеуметтанушы ретіндегі рөлінің маңызы даусыз.  Оның Ибн Сина мен Иби Халдунға ықпалын жалпы және жеке де байқауға болады. Оның бақылауы Платон мемлекет идеалын құру жолында және этикалық ізгіліктердің қалыптасу процесін түсінуде Аристотельге ілесу жолында әл-Фараби олардың әлеуметтік және этикалық көзқарастарының нақты тарихи ерекшеліктерін мүлде қозғамайды және бұл заңды, өйткені, ол ежелгі дәуірден өзгеше атмосферада өмір сүрді және оған нақты тарихи тұрғыдан келе алмады.Адамның саяси жануар ретіндегі белгілі Аристотельдік анықтамасы әл-Фарабидің көзқарасын білдіру үшін толығымен қолданылады. Оның пікірінше,адамның әлеуметтік болмысын тану оның барлық этикалық және социологиялық пайымдауларының алғышарты болып табылады. Қоғамның кемелденуі – бақытқа жетудің басты шарты дей отырып ол, Кемел қоғамда ғана жеке адам философияны оқу арқылы кемелдікке жете алады.  Өзінің мүддесі үшін, сондай-ақ басқа азаматтардың мүддесі үшін ол мемлекеттің жұмыс істеуіне өз үлесін қосуы керек деп айтты. Қажеттілік идеясы осыдан шыққан.Әл-Фарабидің адамның әлеуметтік табиғаты туралы ойлары одан әрі дами түскенін байқауға болады. Тәңірдің тылсым толғанысы арқылы ғана кемелдік пен бақытқа қол жеткізеді делінетін жеке адамды қоғамнан ажырату қажеттігін алға тартқан Иби-Рушд Ибн-Баджа мен Ибн-Туфайлға Аль-Фараби қарсы тұрған.

Әлеуметтануда әл-Фараби қоғамның пайда болу себептері, қоғам түрлері және олардың өміршеңдігін бағалау сияқты мәселелермен айналысады және феодализмге ерекше тән тұлғалық тәуелділік қатынастары кез келген қоғамдық қатынастарды қарастырудың негізгі өлшемі болып табылады. Ол бірінші кезекте монархтың, жоғарғы билеушінің тұлғасына көңіл бөледі, оның сіңірген еңбегі мен ағартушылық қасиетінен қоғамда ізгілікті жүзеге асырудың негізгі шартын көреді.  Гносеологиядағы әл-Фарабиге тән рационализм әлеуметтануда да – ақыл-ойды адамзаттың барлық мәселелерін шешуге қабілетті күш ретінде танудан көрінеді.

Әл-Фараби этикадағы ең жоғарғы категория бақыт деп санайды. Дәл осы шекте космология мен этика, жалпы философиялық құрылыс және оның практикалық мәні тоғысады, өйткені философиясыз, дүниенің жалпы үйлесімін, оның құрылымының сұлулығын, шынайы бақытты түсіну мүмкін емес.Өйткені, бұл дүниеде ләззат болып табылатын нәрсе басқа дүниеде азапқа айналуы мүмкін... Әділдіктің салтанат құруының шарты ретінде басқа әлемге үндеу, керісінше - сараңдықтың бөлінбейтін үстемдігінің, ар-ождан мен ар-намысты аяққа таптауының өтеу түрі болды. Кітап бойынша менің түсінген тақырыпқа сай маңызды дүниелер осы,дегенмен мен бұл кітапты әрі-қарай оқимын деген үміттемін.

# data[].attributes.headline
Ғылыми жобаның жоспары

# data[].attributes.subject
Ғылыми жобаның жоспары

# data[].attributes.body
Ноосфера – бұл қоғам мен табиғаттың өзара әрекеттесу саласы, онда адамның ақыл-ойлы іс-әрекеті эволюцияның басты факторы болып табылады. Ноосфералық талдау экологиялық мәселелерді тек табиғат ғылымдары тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік, мәдени және философиялық аспектілерді ескере отырып қарастыруды көздейді.

Кіріспе.

Тақырыптың өзектілігі: Неге ноосфералық тәсіл қазіргі заманғы экологиялық мәселелерді шешу үшін маңызды?

Зерттеу мақсаты.

Зерттеу міндеттері: қоғам мен қоршаған ортаның өзара әрекеті

Зерттеу нысаны: қоршаған орта

Зерттеу гипотезалары

Теориялық бөлім

Ноосфера түсінігі: Концепцияның тарихы, негізгі қағидалары.

Қазіргі заманғы экологиялық мәселелер: Ғаламдық және жергілікті мәселелер, олардың себептері.

Экологиялық мәселелер мен ноосфера арасындағы байланыс: Адамның іс-әрекеті биосфера мен ноосфераға қалай әсер етеді?

Ноосфералық талдау әдістері: Экологиялық мәселелерді зерттеу үшін қандай әдістерді қолдануға болады?

Практикалық бөлім

Нақты бір экологиялық мәселені таңдау: Мысалы, қоршаған ортаның ластануы, климаттың өзгеруі, биоәртүрліліктің жоғалуы.

Таңдалған мәселені ноосфера тұрғысынан талдау:

Мәселенің туындау себептері (табиғи, әлеуметтік, экономикалық).

Мәселенің адамға және қоршаған ортаға әсері.

Ғылым мен техниканың мәселенің туындауында және шешілуіндегі рөлі.

Мәселенің мәдени және дүниетанымдық аспектілері.

Мәселені шешу жолдарын әзірлеу:

Ноосфералық тәсіл негізінде.

Қазіргі заманғы ғылыми білімдер мен технологияларды ескере отырып.

Әлеуметтік, экономикалық және саяси факторларды ескере отырып.

Қорытынды

Зерттеу нәтижелерін қорытындылау.

Қойылған гипотезалардың расталуы немесе жоққа шығарылуы.

# data[].attributes.headline
Ғылым дамуының логикас

# data[].attributes.body
Ғылым дамуының логикасы мен заңдылықтары, сондай-ақ оның функциялары күрделі және көпқабатты процесс болып табылады. Ғылымның дамуына әсер ететін негізгі факторлар:

1.Технологиялық прогресі: Жаңа құралдар мен әдістер ғылымның жаңа бағыттарын дамытуға мүмкіндік береді.

2.Әлеуметтік және экономикалық қажеттіліктер: Қоғамның сұраныстары ғылымды бағыттап, жаңа зерттеулер мен инновацияларға түрткі болады.

3.Көптеген ғылыми парадигмалар: Ғылымда әртүрлі теориялар мен модельдер арасындағы бәсекелестік даму үдерісіне әсер етеді.

4.Интердисциплинарлық байланыстар: Әр түрлі ғылым салалары арасындағы интеграция жаңа идеялар мен тұжырымдамалардың пайда болуына ықпал етеді.

Ғылым функциялары:

1. Білім беру: Ғылым жаңа білім мен ақпараттарды жинақтап, оларды жүйелейді.

2. Түсіндіру: Табиғат құбылыстарын және әлеуметтік процестерді түсіндіруге көмектеседі.

3.Болжам жасау: Ғылыми зерттеулер арқылы болашақ оқиғаларды болжап, олардың ықтимал салдарын анықтайды.

4. Технологиялық жаңалықтарды енгізу: Ғылым мен техника арасында тығыз байланыс бар, ол жаңа технологиялардың дамуына жол ашады.

5. Әлеуметтік және мәдени даму: Ғылым қоғамның мәдениеті мен идеологиясына әсер етіп, оның прогресіне ықпал етеді.

Ғылымның дамуы логикалық ойлауды, зерттеу әдістерін және эксперименттік тексеруді талап етеді, бұл оны объективті, рациялық және негізді етеді.

# data[].attributes.headline
Бұл бейне жазбадан не 

# data[].attributes.body
Бұл бейне жазбадан не ақпарат алдым?

Антика философиясының үш кезеңі бар

Олар; 1)Сократқа дейінгі (иониялық)

2)Сократ(классикалық)

3)Сократтан кейінгі( рим-эллинстік)

Осы кезеңдердегі мектептер,негізгі идеялар мен ғалымдар туралы білдім.

Сократқа дейінгі иониялық кезең (б.з.д. VI-V ғасырлар) грек философиясының негізін қалаған кезеңдердің бірі. Бұл кезеңде Иония,әсіресе Милет мектебі философия мен ғылымның алғашқы формаларын дамытуда маңызды рөл атқарды. Иониялық философтар табиғаттың шығу тегі, әлемнің құрылымы және адамның орны туралы сұрақтарды зерттеді. Талқыланған негізгі ойлар:

1.Табиғат философиясы: Фалес, Анаксимандр, Анаксимен сияқты философтар әлемнің алғашқы принциптерін іздеді. Мысалы, Фалес суды, Анаксимандр «апейронды» бірінші себеп ретінде қарастырды.

2. Космология: Иониялық философтар әлемнің ұйымдастырылуы мен құрылымын зерттеп, табиғаттағы заңдылықтарды түсінуге тырысты.

3. Физика мен математика: Пифагорлар математиканың негізін қалап, әлемнің математикалық формулалармен сипатталатынына сенді.Бұл кезеңнің идеялары кейінірек Платон мен Аристотельдің еңбектерінде жалғасын тауып, батыс философиясының негізін қалыптастырды.

Сократ классикалық кезеңі (V-II)

Сократ классикалық кезеңнің ең маңызды философтарының бірі болып саналады. Ол б.з.д. 5 ғасырда өмір сүрген және философия тарихында мораль мен этика мәселелеріне терең үңілген тұлға ретінде танымал. Сократ өз ойларын көбіне сұрақ-жауап әдісі арқылы, яғни диалектикалық тәсілмен жеткізген. Оның философиясы "Сократтық әдіс" деп аталатын әдіске негізделген, бұл әдіс тыңдаушыларды терең ойлануға және өз пікірлерін қайта қарауға шақырады. Сократтың басты тұжырымдарына сәйкес, адамды бақытты ету үшін өзін-өзі танып, жақсылық жасау керек. Оның пікірлері, өкінішке орай, көп жағдайда шәкірттері Платон мен Ксенофонт арқылы бізге жетті, себебі ол өз өмірінде ешқандай жазбаша еңбектер қалдырмаған. Сократтың философиясы батыс философиясының негізін қалады.

Сократтан кейінгі рим эллинстік кезеңі (б.з.д. 4 ғасыр - б.з. 2 ғасыр) философияның әртүрлі мектептері мен ойшылдарының дамуын қамтиды. Бұл кезеңде стоицизм, эпикуризм, және скептицизм сияқты бағыттар пайда болды.

1. Стоицизм: Бұл мектептің негізін қалаушы Зенон Кипрлік болып табылады. Стоиктер өмірде қарама-қайшылықтарға сабырлықпен қарауды, табиғатқа сәйкес өмір сүруді және ішкі тыныштықты сақтауды насихаттады. Сенека, Эпиктет және Марк Аврелий сияқты танымал өкілдері стоицизмді дамытуда маңызды рөл атқарды.

2. Эпикуризм: Эпикур негізін қалаған бұл философия бақытты өмірдің негізі ретінде ләззат алу мен ауыртпалықтан қашу идеясын ұсынады. Эпикуршілер білім мен достықты да маңызды деп есептеді.

3. Скептицизм: Бұл бағыттың өкілдері, әсіресе Пиррон, адамның білімінің шектеулілігін және шынайылықты танып-білу қиын екенін атап өтті. Олар сенімділіктен гөрі, күмәнмен қарауды алға тартты.

Эллинстік кезеңде философия ғылым, этика, саясат және адам табиғаты туралы терең талдаулармен толықты. Рим империясының мәдениеті мен философиясы бұл ойлардың таралуына ықпал етті, нәтижесінде батыс философиясының негіздерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

Сонымен қатар Элея мектебі туралы айттар болсам,ол Италияның Элея қаласында пайда болған рационалистік мектеп. Оның негізін қалаушы Парменид, ал шәкірті Зенон. Мектептің ерекшелігі олардын басты идеясы жаратылыстануды зерттеуге емес алып сатарлық онтология мәселелеріне бағытталды.

Алып сатарлық онтологияның мәні — тауарлар мен қызметтердің табиғатын, олардың құндылығын және алмасу процестерін түсіну. Сатушылар мен сатып алушылар арасындағы қатынастарды, сондай-ақ нарықтағы динамиканы терең зерттеуді қамтиды.

Мектептің негізгі идеялары:

Болмыстың бірлігі: Парменидтің пікірінше, шынайы болмыс біртұтас, өзгермейтін, тұрақты. Өзгеріс пен көптілік — иллюзия.

Зенонның парадокстары: Зенон қозғалыс пен уақыттың парадоксалды табиғатын көрсету үшін түрлі мысалдар келтірді, мысалы, Ахиллес пен тасбақа.

Ахиллес пен тасбақаның қалай түсінеміз? Ол — Зенонның танымал парадокстарының бірі. Бұл парадокс арқылы Зенон қозғалыстың және уақыттың логикалық қиындықтарын көрсеткісі келген.

Парадокста Ахиллес тасбақадан жарысқа шығады, бірақ тасбақа жарыс алдында белгілі бір қашықтыққа ие. Ахиллес тасбақаны қуып жете алмайды, себебі ол әр қашықтықты жойған сайын, тасбақа да алға жылжып отырады. Осылайша, Ахиллес ешқашан тасбақаны ұстап ала алмайды.

Бұл парадокс қозғалыс пен уақыттың табиғатына қатысты философиялық сұрақтарды көтереді, мысалы, шынайы қозғалыс бар ма, әлде ол тек иллюзия?

Қорытындылай келе,Элея мектебі философияның метафизика мен логикадағы дамуына үлкен ықпал етті.

Гераклит философиясы өзгеріс пен тұрақсыздықты басты назарға алады. Ол "Барлығы ағып жатыр" деген идеямен танымал, яғни барлық нәрсе үнемі өзгеріп отырады.

1.Логос:Гераклит әлемнің үйлесімділігі мен тәртібін анықтайтын логос концепциясын енгізді, яғни өзгерістердің астарында белгілі бір заңдылық бар.

2.Қарсыластықтар: Ол қарсыластықтардың үйлесімділігіне, яғни бір нәрсенің бар болуы үшін оның қарсыласының да болуы қажет екенін атап көрсетті.Гераклит философиясы метафизикалық және табиғат философиясының дамуына үлкен әсер етті. Сонымен, Элея мектебі мен Гераклит философиясы метофизикаға үлкен мән берген деп айта аламыз.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Философия Қазақша

# data[].attributes.attachment_link.title
Антикалық философия. Гераклит философиясы және Элея мектебі

# data[].attributes.headline
Как известно, понятие 

# data[].attributes.body
Как известно, понятие «ноосфера» было разработано Тейяром де Шар-

деном, Ле Руа и В. И. Вернадским. В. И. Вернадский характеризовал ноосфе-

ру как разумную оболочку Земли и околоземного пространства, порожден-

ную человеческим сознанием и призванную регулировать природные и соци-

альные процессы. В настоящее время, в связи с информационным бумом и

компьютеризацией социальной жизни, это определение требует корректиров-

ки. Торжество техносферы практически низводит ноосферу до уровня части

техносферы (естественно, если ноосфера рассматривается в вышеопределен-

ном смысле), и все отрицательные последствия научно-технического про-

гресса вполне очевидно касаются и ноосферы, превращая ее не столько в

животворное состояние Земли и Космоса, сколько в зону смерти и отчужде-

ния, где уничтожается все живое. Научная мысль, которая, по мнению

В. И. Вернадского, должна превратить планету Земля в наиболее благоприят-

ную среду как для материальной, так и для духовной жизни человечества, в

# data[].attributes.headline
МОИСЕЕВ Н.Н “ЧЕЛОВЕК И НООСФЕРА”

# data[].attributes.subject
МОИСЕЕВ Н.Н “ЧЕЛОВЕК И НООСФЕРА”

# data[].attributes.body
Николай Николаевич Моисеев — кеңестік ғалым, математик, кибернетик және философ, оның “Человек и Ноосфера” (Адам және Ноосфера) атты еңбегі маңызды ғылыми-философиялық жұмыс болып табылады. Бұл кітапта Моисеев Владимир Вернадскийдің ноосфера туралы идеяларын дамытады.

Ноосфера — Жердегі өмір мен адамның бір-біріне әсер ететіндігі мен дамуының ерекше кезеңін сипаттайтын ұғым. Бұл ұғымды Вернадский алғаш рет енгізген, ал Моисеев оны одан әрі дамытып, адамзаттың рөлі мен жауапкершілігі туралы ойларын нақтылайды. Моисеевтың пікірінше, ноосфера — бұл адамның саналы іс-әрекетінің нәтижесінде қалыптасатын “ақыл-ой қабаты”, яғни биосфераны саналы түрде басқару мүмкіндігі.

Кітаптың басты идеясы — адамзат табиғатпен үйлесімді өмір сүріп, биосфера мен ноосфераның тепе-теңдігін сақтауға жауапты болуы керек деген ой. Моисеев ноосфераны адамзаттың мәдени, ғылыми және әлеуметтік дамуымен тығыз байланыстырады және болашақта адамның табиғатты бұзуын болдырмау үшін жаһандық экологиялық мәселелерді шешу қажеттігін атап көрсетеді.

Бұл кітап қазіргі экологиялық дағдарыс жағдайында адамның Жердің экожүйесімен саналы түрде әрекеттесуінің маңыздылығын көрсетеді.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Моисеев Н.Н.

# data[].attributes.attachment_link.title
Человек и ноосфера - Моисеев Н.Н. - 1990

# data[].attributes.headline
Вернадский. Ноосфера

# data[].attributes.subject
Вернадский. Ноосфера

# data[].attributes.body
И. Вернадский вкладывал в понятие ноосферы такой смысл. По мнению ученого, ноосфера — материальная оболочка Земли, меняющаяся под воздействием людей, которые своей деятельностью так преобразуют планету, что могут быть признаны «мощной геологической силой»

Жалпы Экология ғылымында Вернадский ойып тұрып орын алады. Ол антропогендік яғни адамның әсерінен планета қапшығын, биосфераны өзгертеді деп ойлайды. оның нәтижесін қазір көріп отырмыз. Ғылымның дамуы экологияға ісері тура пропоциналды. дамыған сайын әсері көбейеді

# data[].attributes.attachment_link.title
Вернадский В. И.: Биосфера и ноосфера

# data[].attributes.attachment_link.description
Вернадский В. И.: Биосфера и ноосфера по выгодной цене в интернет-магазине Meloman! Оформите заказ прямо сейчас на сайте или по телефону 7890! Доставка по Алматы, Астане, Казахстану! 1279335

# data[].attributes.headline
Философская антропология и философия науки Степин

# data[].attributes.subject
Философская антропология и философия науки Степин

# data[].attributes.headline
ЗЕРТТЕУ ТАҚЫРЫБЫ МЕН МОИСЕЕВТЫҢ КІТАБЫНА ҚАТЫСТЫ ТАЛДАУ( байланысы жайында )

# data[].attributes.subject
ЗЕРТТЕУ ТАҚЫРЫБЫ МЕН МОИСЕЕВТЫҢ КІТАБЫНА ҚАТЫСТЫ ТАЛДАУ( байланысы жайында )

# data[].attributes.body
Н.Н. Моисеевтің “Человек и Ноосфера” кітабы зерттеу жұмысымызға экологиялық мәселелерге философиялық әрі жүйелі тұрғыдан қарауға көмектеседі.

1. Теориялық негіз: Ноосфералық тұжырымдама экологиялық мәселелерді зерттеудің негізі ретінде қызмет етеді, табиғат пен адамзат арасындағы байланысты тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

2. Адамның жауапкершілігі: Моисеевтің жұмысы адамның биосферадағы рөлін, жауапкершілігін және әрекеттерінің экологиялық жүйеге әсерін көрсету арқылы менің зерттеуімде адамның табиғатқа тигізетін ықпалына назар аударуға мүмкіндік береді.

3. Тұрақты даму: Ноосфералық көзқарас тұрақты дамудың қажеттілігін негіздей отырып, экологиялық мәселелерді шешудің жолдарын қарастыруда нақты бағыттар ұсынады.

4. Кешенді тәсіл: Кітаптың философиялық және ғылыми аспектілері экологиялық проблемаларды кешенді түрде зерттеуге мүмкіндік береді, менің жұмысымды тереңдетіп, байытады.

Бұл кітап экологиялық мәселелерге деген көзқарасымызды кеңейтіп, ғылыми тұрғыдан негізделген аргументтерді ұсынуға септігін тигізеді.

# data[].attributes.body
“The Sacred Balance: Rediscovering Our Place in Nature” — Дэвид Сузуки

Бұл кітапта Дэвид Сузуки табиғатпен үйлесімді өмір сүрудің маңыздылығын және экологиялық тұрақтылықты сақтаудың қажеттілігін терең зерттейді. Автор адамның табиғатпен байланысы, экосистемалардың күрделілігі және адамзаттың планетаға әсері туралы ойларымен бөліседі.

Кітапта Сузуки экологиялық мәселелер мен климаттың өзгеруінің салдарларын талдайды. Ол табиғаттағы барлық элементтердің бір-бірімен байланыста екенін және әрбір тіршілік иесінің өз орны мен рөлі бар екенін атап өтеді. Ноосфера концепциясы да кітапта маңызды орын алады, ол адамзаттың ақыл-ойының табиғатпен қалай бірігуі керек екенін, біздің санамыз бен әрекеттеріміздің экосистемаларға әсерін көрсетеді.

Дэвид Сузуки біздің экологиялық жауапкершілігімізді түсінуіміздің маңыздылығын және болашақ ұрпаққа таза және тұрақты әлем қалдыру үшін әрекет етуіміз қажеттігін алға тартады.

Кітаптың басты идеясы — адамзаттың табиғатпен қарым-қатынасы, оның экосистемаларды сақтау және қорғаудағы рөлі. Сузуки оқырмандарға табиғатты құрметтеуге, оның маңыздылығын бағалауға және экологиялық сананы дамытуға шақырады.

Бұл еңбек экология, табиғат қорғау және философиямен қызығатын кез келген оқырман үшін маңызды әрі пайдалы. Ноосфера концепциясын түсіну арқылы адамдар өздерінің табиғатпен байланысын тереңірек түсінеді және экологиялық проблемаларды шешуде жауапты әрекеттер жасауға ынталанады.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Sacred Balance: Rediscovering Our Place in Nature

# data[].attributes.attachment_link.description
The Sacred Balance: Rediscovering Our Place in Nature [David Suzuki] on Amazon.com. *FREE* shipping on qualifying offers. The Sacred Balance: Rediscovering Our Place in Nature

# data[].attributes.headline
Космостық жағдайлардың экологияға әсері

# data[].attributes.subject
Космостық жағдайлардың экологияға әсері

# data[].attributes.body
Космостық жағдайлардың экологияға әсері үш негізгі аспект арқылы қарастырылады: ғарыштық радиация, гравитациялық өзгерістер және күн белсенділігі.

1. Ғарыштық радиация

-Түсінігі: Жер атмосферасына жоғары энергиялы бөлшектер мен сәулелердің келуі.

Экологиялық әсерлері

- Өсімдіктер мен жануарлар: Клеткалық зақымданулар, мутациялар, экосистемалардың бұзылуы.

- Адам денсаулығы: Радиацияның зиянды әсері, әсіресе ғарыштық миссияларда.

2. Гравитациялық өзгерістер

- Түсінігі: Жердің гравитациялық өрісіндегі ауытқулар, мысалы, Жердің қозғалысы мен орбиталық өзгерістер.

- Экологиялық әсерлері:

-Теңіз деңгейінің өзгеруі: Гравитацияның әсері теңіз деңгейінің көтерілуіне немесе төмендеуіне себеп болуы мүмкін, бұл жағалаудағы экосистемаларға әсер етеді.

- Биоәртүрлілік: Жануарлардың көші-қоны мен миграциясына әсер етеді, бұл популяциялардың теңгерімін бұзуы мүмкін.

3. Күн белсенділігі

- Түсінігі: Күннің сәулелену деңгейіндегі өзгерістер, мысалы, күн дақтары мен жарылыстар.

- Экологиялық әсерлері:

- Климаттың өзгеруі: Күн белсенділігінің ауытқулары жер климатына, соның ішінде температура мен жауын-шашын режиміне әсер етеді.

- Су экосистемалары: Күн белсенділігінің өзгеруі су температурасына, демек, су жануарлары мен өсімдіктерінің өмір сүру жағдайларына әсер етеді.

Космостық жағдайлар экологияның әртүрлі аспектілеріне терең әсер етеді, экосистемалардың теңгерімін бұза отырып, биоәртүрлілікті төмендетуі мүмкін. Бұл факторларды зерттеу экологиялық саясат пен стратегияларды қалыптастыру үшін маңызды.

Ғарыштық радиация

- Зерттеу: NASA-ның ғарышкерлердің радиацияға ұшырауын зерттеу бағдарламалары. Бұл зерттеулер радиацияның адам денсаулығына әсерін, соның ішінде рак ауруларының даму қаупін бағалауға арналған.

- Мысал: Ғарыштағы өсімдіктердің тәжірибелері, мысалы, «Veggie» жобасы, радиацияның өсімдік өсіру процесіне әсерін анықтау мақсатында жүргізілді.

Гравитациялық өзгерістер

- Зерттеу: NASA-ның GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment) миссиясы, Жердің гравитациялық өрісінің өзгерістерін бақылап, теңіз деңгейі мен су ресурстарының өзгеруін зерттейді.

- Мысал: Калифорниядағы су ресурстарының төмендеуі мен гравитациялық ауытқулар арасындағы байланысты зерттейтін жұмыстар.

Күн белсенділігі

- Зерттеу: Күн белсенділігінің климатқа әсерін зерттеу үшін жүргізілген зерттеулер, мысалы, Жер климатындағы өзгерістердің ұзақ мерзімді деректері.

- Мысал: Күн белсенділігінің циклдарының әсерін зерттеу, мысалы, соңғы 11 жылдағы климаттық деректер мен күн дақтарының корреляциясы.

# data[].attributes.headline
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРГЕ НООСФЕРАЛЫҚ ПАЙЫМДАУ ( тақырыптың өзектілігі және аспектілері)презентация

# data[].attributes.subject
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРГЕ НООСФЕРАЛЫҚ ПАЙЫМДАУ ( тақырыптың өзектілігі және аспектілері)презентация

# data[].attributes.body
Ноосфералық пайымдау экологиялық мәселелерді түсіну мен шешуде маңызды тәсіл болып табылады. Бұл тәсіл Владимир Вернадскийдің ноосфера концепциясына негізделеді. Вернадский ноосфераны адамның ақыл-ой қызметі табиғи процестерді басқаруда басты рөл атқаратын биосфераның жаңа күйі ретінде қарастырған.

Ноосфералық пайымдаудың негізгі аспектілері:

1. Адам мен табиғат арасындағы байланыс: Ноосфера адам мен табиғаттың бөлек емес, өзара байланысты біртұтас жүйе екенін көрсетеді. Бұл өзара әрекетті түсіну экологиялық мәселелерді, мысалы, ластану, орманды кесу және климаттың өзгеруі сияқты проблемаларды тиімді шешуге көмектеседі.

2. Жауапкершілік және тұрақты даму: Ноосфера табиғи ресурстарға жауапкершілікпен қараудың қажеттілігін еске салады. Тұрақты даму тек экономикалық, бірақ әлеуметтік және экологиялық аспектілерді де қамтиды, бұл болашақ ұрпақтар үшін маңызды.

3. Инновациялар мен технологиялар: Экологиялық қорғауға бағытталған технологиялардың дамуы ноосфералық пайымдауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, жаңартылатын энергия көздері, тұрақты ауыл шаруашылығы әдістері және экодизайн.

4. Білім беру және ақпараттандыру: Ноосфералық пайымдаудың негізгі элементі — білім беру. Экологиялық проблемалар мен оларды шешу үшін қажетті шаралар туралы халықты ақпараттандыру, табиғатқа жауапкершілікпен қарауды қалыптастыруға көмектеседі.

5. Глобалды және локалды шешімдер: Ноосфералық тәсіл экологиялық мәселелерді шешуде тек локалды емес, сонымен қатар глобалды бастамаларды да білдіреді. Мысалы, климат пен биологиялық әртүрлілікті сақтау бойынша халықаралық келісімдер.

Қорытынды

Ноосфералық пайымдау экологиялық мәселелерді түсіну мен шешудің кешенді тәсілі болып табылады, ол адам мен табиғат арасындағы өзара байланысты, тұрақты дамудың қажеттілігін және инновациялық технологияларды қолдануды ескереді. Бұл тәсіл адамның табиғатпен үйлесімді өмір сүруін қалыптастыруға көмектеседі.

# data[].attributes.headline
Час быка» кітабында ко

# data[].attributes.body
Час быка» кітабында космологиялық экология тақырыбына қатысты бірнеше маңызды идеялар мен концепциялар қарастырылады.

1. Адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынас: Кітапта экологиялық жүйелердің тепе- теңдігін сақтау үшін адамның табиғатпен үйлесімді өмір сүруі қажеттілігі айтылады.

2. Космологиялық перспектива: Әлемнің кең ауқымды контекстінде экологияны қарастыру, яғни планетамыздың ғарыштағы рөлі мен орнын зерттеу.

3. Биосфера және оның шекаралары: Жердегі биологиялық әртүрлілікті сақтау, экосистемалардың нәзік балансын түсіну маңызды.

4. Тұрақты даму: Экологиялық проблемаларды шешу үшін тұрақты даму концепциясы, яғни қазіргі буынның қажеттіліктерін келешек ұрпақтың мүддесіне зиян келтірмей қанағаттандыру.

Кітап экологияның терең философиялық және ғылыми аспектілерін зерттейді, бұл оны экологиялық сана мен мәдениетке әсер ету тұрғысынан маңызды етеді.

# data[].attributes.headline
Экологиялық мәселелерге ноосфералық пайымдау

# data[].attributes.subject
Экологиялық мәселелерге ноосфералық пайымдау

# data[].attributes.body
Теориялық аспектілері:

Ноосфера тұжырымдамасының дамуы: әр түрлі түсіндірулер мен толықтыруларды талдай отырып, вернадскийден бүгінгі күнге дейін ноосфера идеясының эволюциясын қадағалаңыз.

Ноосфералық тәсілді басқа экологиялық тұжырымдамалармен салыстыру: тұрақты даму, терең экология, экоцентризм және т. б. ұғымдармен ноосфераға салыстырмалы талдау жүргізу. Ноосфераның философиялық негіздері: ноосфералық тәсілдің философиялық алғышарттарын, оның антропоцентризммен, экоцентризммен, трансгуманизммен байланысын зерттеу.

Ноосфера контекстіндегі экологиялық этика: ноосфералық тұжырымдама негізінде адамның табиғатпен өзара әрекеттесуінің этикалық принциптерін әзірлеу.

# data[].attributes.headline
Бейнеролик: Біздің ғаламшар

# data[].attributes.subject
Бейнеролик: Біздің ғаламшар

# data[].attributes.body
Бұл салада білім алып көрмегендіктен,алдымен жобаны бастамас бұрын экологиялық мәселелерге байланысты деректі фильм көремін деп шештім.

Ең өтімді фильмдердің бірі осы Netflix-тің “Our Planet” деген бірнеше сериалдан тұратын деректі фильмі болды.

“Our Planet” – Netflix түсірген керемет деректі сериал, ол табиғаттың ғажайып сұлулығын көрсету арқылы біздің планетамыздағы экологиялық мәселелерге назар аударады. Менің ойымша, бұл фильм адамдардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін көрнекі түрде жеткізудің тамаша үлгісі. Ол жануарлар әлемі мен олардың табиғи ортасының нәзік тепе-теңдігіне назар аударып, осы экожүйелердің жойылып кету қаупін ашады.

Фильмнің ерекше әсер ететін тұстарының бірі – оның визуалды кереметтігі. Әрбір эпизод әртүрлі экожүйелерді, солардың ішіндегі тіршілік иелерін жоғары сапалы түсірілімдер арқылы көрсетеді. Мұхиттардың тереңінен тропикалық ормандарға дейінгі түрлі аймақтарды бейнелеп, көрермендерді таңғалдыра отырып, біз жоғалтып жатқан табиғат сұлулығына терең сезім тудырады.

“Нашарлаған экожүйелерді қалай сақтап қалуға болады?” деген маңызды сұрақты көтере отырып, “Our Planet” жануарлардың мекендеу орталарын қорғау, климаттық өзгерістермен күресу және адамның табиғатқа ұқыпты қарау керектігін түсіндіреді. Аталған фильм адамның экологиялық ізін азайтуға және планетамызды сақтау үшін нақты қадамдар жасауға шабыттандырады деп есептеймін.

Бұл фильмнен біздің планетамыздың табиғи сұлулығын тамашалап, климаттың өзгерісі барлық тірі ағзаларға қалай әсер ететінін көре алдым. Бұл кең ауқымды деректі фильм осыны мақсат еткен деп есептеймін.

Мен көрген сериада: камера арқылы әдемі етіп, шөлдегі пілдердің азық іздегенін, Солтүстік Американың далаларында жүрген бизондарды және жер астында жайлы өмір сүріп жатқан жұлдызқұрттарды бақылап көрсеткен.

# data[].attributes.attachment_link.title
Our Planet | From Deserts to Grasslands | FULL EPISODE | Netflix

# data[].attributes.headline
Ғылым тарихы мен филос

# data[].attributes.body
Ғылым тарихы мен философиясы адамзаттың ойлау жүйесінің, дүниетанымының және технологиялық жетістіктерінің дамуын зерттейтін сала болып табылады. Бұл ғылымның қалай дамығанын, қандай идеялар мен жаңалықтар оның негізін қалағанын және осы процеске ықпал еткен философиялық сұрақтарды түсінуге мүмкіндік береді. Міне, ғылым тарихы мен философиясынан бірнеше қызықты мәліметтер:

1. Ғылымның бастауы – натурфилософия

Ғылымның бастапқы кезеңінде “ғылым” қазіргі түсініктегідей болмаған. Антика дәуірінде және орта ғасырларда натурфилософия (табиғат философиясы) деп аталатын ғылымның алғашқы түрі қалыптасқан. Бұл философия табиғи құбылыстарды түсіндіруге және олардың себептерін анықтауға бағытталған. Ежелгі грек философтары, әсіресе Аристотель, Платон, Фалес және Пифагор табиғаттың заңдылықтарын философиялық тұрғыдан түсіндіруге тырысты, бұл қазіргі ғылымның бастауы болды.

2. Гелиоцентрлік теория революциясы

Коперникке дейінгі кезеңде ғылымның көптеген салалары жердің ғаламның орталығы екенін алға тартатын геоцентрлік модельге негізделген еді. Бұл модельдің негізі Птолемейдің іліміне сүйенетін. Алайда, 16-ғасырда Николай Коперник гелиоцентрлік теорияны ұсынып, Жердің емес, Күннің ғаламның орталығы екенін айтты. Бұл теория Галилей, Кеплер және Ньютон сияқты ғалымдардың зерттеулерінің арқасында кең қолдау тапты және ғылым тарихындағы ең маңызды революциялардың біріне айналды.

3. Ғылыми әдіс және Фрэнсис Бэконның рөлі

Қазіргі заманғы ғылыми әдіс негізінен 17-ғасырда қалыптасты. Оған дейін ғалымдар бақылау мен тәжірибеге қарағанда абстрактілі ойлау мен философияға көбірек мән беретін. Фрэнсис Бэкон бұл жағдайды өзгертіп, эмпирикалық зерттеулер мен эксперименттерге негізделген ғылыми әдісті ұсынды. Оның ойынша, тек қана бақылау мен тәжірибелер арқылы ғылыми білім алуға болады. Бэконның бұл идеялары ғылымның жаңа тәсілін қалыптастырды және ғылыми төңкерістің бастамасы болды.

4. Декарт пен рационализм

Рене Декарт ғылым мен философияның арасында терең байланыс орнатқан философтардың бірі болды. Ол рационализмнің негізін қалады, бұл философиялық бағыт ақыл мен логиканың ғылыми танымдағы рөліне ерекше мән береді. Декарттың әйгілі “Cogito, ergo sum” (Ойлаймын, демек, бармын) қағидасы ғылым мен адам санасының арасында байланыс орнатудың маңызды кезеңі болды.

5. Табиғат пен адамның орны туралы сұрақтар

Ғылым философиясында маңызды мәселелердің бірі – табиғат пен адамның орны туралы сұрақ. Ежелгі заманнан бері философтар адам мен табиғаттың өзара қарым-қатынасын зерттеген. Бұл сұрақ әсіресе 19-20 ғасырларда, Чарльз Дарвиннің эволюция теориясы ұсынылғаннан кейін маңызды бола түсті. Дарвиннің идеялары адамзаттың биологиялық дамуы туралы жаңа түсінік беріп, табиғи сұрыпталу және тіршілік үшін күрес туралы түсініктер ғылымның көптеген салаларына әсер етті.

6. Кванттық механика және философиялық сұрақтар

20-ғасырда ғылымның дамуы кванттық механика сияқты жаңа салалардың пайда болуымен ерекшеленді. Бұл теория микродүниенің құбылыстарын түсіндіруге бағытталған және ол өте күрделі философиялық мәселелер туғызды. Мысалы, Вернер Гейзенбергтің белгісіздік принципі және Нильс Бордың комплементарлық принципі дәстүрлі детерминизмді жоққа шығарып, ғылымның негіздерін қайта қарауға алып келді. Кванттық механиканың шеңберінде табиғаттағы кездейсоқтық пен ықтималдық сияқты философиялық мәселелер туындады.

7. Ғылым мен этика арасындағы байланыс

Ғылымның дамуымен бірге оның этикалық аспектілері де маңызды бола бастады. Ғылыми жаңалықтар, әсіресе генетика, ядролық физика және биотехнология сияқты салаларда, адамзатқа үлкен әсер ететін салдарларға әкелді. Бұл сұрақтар ғылым мен философия арасында этикалық нормалар, жауапкершілік және моральдық құндылықтар мәселелерін талқылауды қажет етті.

8. Томас Кун және ғылыми революциялар

Ғылым тарихын түсінуге ықпал еткен маңызды ойшылдардың бірі – Томас Кун. Оның “Ғылыми революциялардың құрылымы” атты еңбегі ғылымның дамуы тек біртіндеп жаңалықтармен жүрмейтінін, сонымен қатар парадигма ауысуы арқылы жүзеге асатынын көрсетті. Яғни, ғылым тарихында кейбір кезеңдерде ескі теориялар мен парадигмалар толығымен ауысып, жаңа көзқарастар үстемдік құрады. Бұл тұжырымдама ғылымның эволюциясын түсінудің жаңа жолдарын ұсынды.

Қорытынды

Ғылым тарихы мен философиясы адамзаттың әлемді қалай түсініп, оны қалай өзгертетінін зерттейді. Ғылыми жаңалықтар мен идеялар тек техникалық прогрестің ғана емес, сонымен қатар философиялық ойлау жүйесінің өзгеруіне ықпал еткен. Ғылым мен философияның тығыз байланысы арқылы адамзаттың танымы тереңдеп, жаңа мүмкіндіктерге жол ашылды.

# data[].attributes.headline
Эссе: “Мен философияны қалай түсінемін?”

# data[].attributes.subject
Эссе: “Мен философияны қалай түсінемін?”

# data[].attributes.body
Философия бұл өмір, білім, мораль және шындық туралы терең ойланатын ғылым түрі.Мен философия туралы ойлағанда әлемді түсінуге ұмтылуымды елестетемін.

Біріншіден, философия мені терең ойлауға үйретеді. Мысалы, "бақыт дегеніміз не?" немесе "адамның өмірінің мәні неде?" деген сұрақтармен ойлану арқылы мен өзімнің өмірлік құндылықтарымды анықтаймын.

Екіншіден, философия мені шындыққа сыни көзқараспен қарауға итермелейді. Философиялық талдау арқылы мен тек ақпаратты қабылдамай, оны талдап, өз пікірімді қалыптастырамын.

Сондай-ақ, философияның әртүрлі бағыттары мен мектептері бар. Мысалы, этика, метафизика деген сияқты салалар адамның өміріне әсер етеді деп ойлаймын.Олар арқылы мен шындық-ақиқат туралы, білімнің шекаралары туралы ойлана аламын.

Жалпы айтқанда, философия мені басқа адамдармен пікір алмасуға және әртүрлі көзқарастарды түсінуге шақырады. Бұл өз кезегінде менің дүниетанымымды кеңейтіп, түрлі мәдениеттер мен идеяларға ашық болуыма мүмкіндік береді.

Яғни, философия мен үшін тек теориялық білім емес, сонымен қатар өміріме практикалық әсер ете алатын, мағына мен бағыт табуға көмектесетін пән деп ойлаймын.

# data[].attributes.headline
Ғылым дамуының логикас

# data[].attributes.body
Ғылым дамуының логикасы мен заңдылықтары – бұл ғылыми білімнің қалай пайда болып, дамитынын, сонымен қатар оның ішкі құрылымы мен сыртқы факторларға тәуелділігін зерттейтін маңызды философиялық мәселе. Ғылым тарихы мен философиясы осы процестің заңдылықтарын түсінуге тырысады және ғылымның қалай жұмыс істейтінін ашуға бағытталған.

Ғылым дамуының негізгі заңдылықтары мен логикалық аспектілері көп,солардың біріне тоқталып өтейін:

Ғылыми революциялар және парадигма ауысулары ғылымның дамуының ерекше, бірақ маңызды аспектілерінің бірі болып табылады. Бұл процесс ғылыми білімнің белгілі бір кезеңде жинақталған, қалыптасқан парадигмадан жаңа, неғұрлым терең және дұрыс теорияға ауысуын білдіреді. Томас Кунның “Ғылыми революциялардың құрылымы” атты еңбегінде парадигма түсінігі кеңінен қарастырылып, ғылымның тарихи дамуындағы маңызды кезеңдер анықталған.

Парадигма және ғылыми революция

1. Парадигма түсінігі:

Парадигма – бұл белгілі бір тарихи кезеңде ғылымның негізгі қағидалары, әдістері, стандарттары мен тұжырымдамалары. Парадигма ғалымдардың нақты проблемаларды шешу әдістерін, зерттеулердің бағытын және ғылымның негізгі ұғымдарын қалыптастырады. Парадигма шеңберінде ғылым өзінің мәселелерін шешуге бағытталған және негізінен ғылыми қауымдастық тарапынан қабылданған.

2. Кунның көзқарасы:

Томас Кун ғылыми дамуды екі кезеңге бөледі: нормативтік ғылым (белгілі бір парадигма шеңберінде зерттеулер жүргізу) және ғылыми революция (парадигманың өзгеруі). Нормативтік ғылымда ғалымдар бұрынғы білімдер мен әдістерді пайдалана отырып, жаңа зерттеулер жүргізеді, ал ғылыми революция барысында жинақталған проблемалар, түсінбеушіліктер және аномалиялар жаңа парадигманы қалыптастыруға әкеледі.

Ғылыми революциялардың кезеңдері

1. Аномалия кезеңі:

Ғылым белгілі бір парадигма шеңберінде дамыған кезде, парадигмаға сәйкес келмейтін немесе оны түсіндіруде қиындық туғызатын кейбір аномалиялар (бұзылулар, сәйкессіздіктер) пайда болуы мүмкін. Бұл кезеңде ғалымдар парадигманың шегінде жұмыс істей отырып, осы аномалияларды түсіндіруге тырысады.

2. Кризис кезеңі:

Егер аномалиялар мен проблемалар жинақталса, ғылымда дағдарыс пайда болуы мүмкін. Парадигма толықтай болмаса да, ескі әдістер мен теориялардың шегінен шығып, жаңа түсініктер мен идеяларға сұраныс артады. Ғалымдар жаңа теорияларды әзірлеуге тырысады.

3. Парадигма ауысуы:

Дағдарыс кезінде жаңа ғылыми түсініктер мен теориялар ұсынылады. Егер бұл жаңа теориялар бұрынғы парадигмадан мүлде өзгеше болса және ғылыми қауымдастық тарапынан қабылданса, парадигма ауысуы жүзеге асады. Бұл процесс тарихта белгілі бір өзгерістер мен жетістіктердің арқасында болады. Мысалы, Коперникалық революция (гелиоцентрлік теорияның енгізілуі) немесе Дарвиннің эволюция теориясы.

Мысалдар

1. Коперникалық революция:

Николай Коперник 16-ғасырда гелиоцентрлік теорияны ұсынды, яғни Күннің әлемнің орталығы екенін айтты. Бұл идея Птолемейдің геоцентрлік жүйесіне қарсы шықты. Гелиоцентрлік модель ғылымда парадигма ауысуына себеп болды, өйткені ол астрономияның барлық негізгі аспектілерін қайта қарауды талап етті. Коперниктің идеялары кейінірек Галилей, Кеплер және Ньютон сияқты ғалымдардың зерттеулерінде қолдау тапты.

2. Дарвиннің эволюция теориясы:

Чарльз Дарвин 19-ғасырда «Табиғи сұрыпталу» механизмін ұсынды, бұл биологияда революциялық өзгерістерге алып келді. Оның теориясы организмдердің даму процесін түсіндірді, бұл белгілі бір парадигманың (микробиологиялық немесе креационистік) өзгеруіне әкелді. Дарвиннің идеялары биологияның негізін қалаушы болды.

3. Релятивистік революция:

Альберт Эйнштейн 20-ғасырдың басында салыстырмалық теориясын енгізді, бұл классикалық механиканың негізін қаламайтын жаңаша көзқарас болды. Эйнштейннің теориялары бұрынғы физикалық заңдарды қайта қарауға мәжбүр етті және жаңа парадигмалардың қалыптасуына себеп болды.

Қорытынды

Ғылыми революциялар мен парадигма ауысулары – ғылымның дамуындағы маңызды механизмдер. Олар ғылымның прогресін қалыптастыруға және жаңа ғылыми түсініктер мен теориялардың пайда болуына себеп болады. Ғылымның дамуы тек тәжірибелер мен ғылыми зерттеулер арқылы емес, сонымен қатар парадигмалардың өзгеруі мен жаңа көзқарастардың енгізілуі арқылы жүреді.

# data[].attributes.headline
Антика заманындағы маңызды мектептерге тоқталу:

# data[].attributes.subject
Антика заманындағы маңызды мектептерге тоқталу:

# data[].attributes.body
Милет мектебінен басқа антикалық философияда бірнеше маңызды мектептер болды:

1. Пифагор мектебі: Пифагордың философиясы мен математиканың негіздерін қалады, рухани және этикалық мәселелерге назар аударды.

2. Элей мектебі: Зенон мен Парменидтің еңбектері, олар болмыс пен қозғалыс мәселелерін зерттеді.

3. Софистер: Олар риторика мен мораль философиясына көңіл бөлді, білім мен шындықтың салыстырмалылығын насихаттады.

4. Атеналық мектеп: Сократ, Платон, Аристотель секілді философтардың орталығы болды, олар этика, саясат және ғылымға терең зерттеулер жүргізді.

5. Стоицизм: Зенон негізін қалаған, мораль, логика және табиғатпен үйлесімді өмірді насихаттады.

6. Эпикурейлік мектеп: Эпикурдың ілімі бақыт пен ләззаттың философиясына бағытталды.

Бұл мектептер антикалық философияның дамуына үлкен әсер етті.

# data[].attributes.headline
Вернадский классикалық

# data[].attributes.body
Вернадский классикалық ғылым туралы: қысқаша шолу

Владимир Иванович Вернадский, XX ғасырдың көрнекті ғалымы, геология, минералогия, биогеохимия және философия сияқты көптеген ғылыми салалардың дамуына елеулі үлес қосты. Оның классикалық ғылымға қатысты көзқарастары терең зерттелген және ғылыми ойдың әрі қарай дамуында айтарлықтай әсер етті.

Вернадскийдің классикалық ғылым туралы негізгі идеялары

Классикалық ғылымның шектеулілігі: Вернадский механикалық дүниетанымға негізделген классикалық ғылымның тірі табиғаттың күрделі құбылыстары мен адам мен қоршаған орта арасындағы қарым-қатынастарды толық түсіндіруге қабілетсіз екенін атап өтті.

Тірі заттың рөлі: Ғалым тірі организмдерге планетаның бейнесін қалыптастыратын белсенді геологиялық фактор ретінде үлкен маңыз берді. Ол тірі организмдердің геохимиялық процестердегі шешуші рөлін атқаратын белсенді өмірдің аймағы ретінде биосфера ұғымын енгізді.

Ноосфераның эволюциядағы жаңа кезеңі: Вернадский ноосфераның, яғни адамның әрекеті басты геологиялық факторға айналатын ақыл сферасының пайда болуын болжады. Ноосферада ғылыми ой қоғамның дамуы мен адамның табиғатпен өзара әрекеттесуінде шешуші рөл атқарады.

Ғылымдарды синтездеудің қажеттілігі: Вернадский күрделі табиғи процестерді түсіну үшін жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдарды қоса алғанда, әртүрлі ғылыми дисциплиналардың синтезі қажеттігін есептеді.

Ғылыми әдістеме: Вернадский ғылыми зерттеулерде интердисциплинарлық тәсілдерді қолданудың маңыздылығын атап өтті. Ол ғылым мен философияның байланысын терең түсінуді, сондай-ақ табиғаттың өзара байланысын ескеруді талап етті. Бұл ғылыми әдістеменің қазіргі заманғы зерттеулерде, әсіресе экология мен климаттың өзгеруін зерттеуде маңызды рөл атқарып отыр.

Ғылыми мұра: Вернадскийдің идеялары тек академиялық қауымдастықта ғана емес, сонымен қатар қоғамдық пікірде де зор әсер етті. Оның принциптері қазіргі экологиялық саясаттың негізін қалаушы болып табылады, және олар тұрақты даму мен табиғи ресурстарды басқару саласындағы шешімдерде көрініс табады.

Мәдениет: Вернадский ғылымды тек табиғаттың заңдарын зерттеу ғана емес, сонымен қатар мәдениет пен қоғамды түсінудің құралы ретінде қарастырды. Ол ғылыми білім мен мәдениеттің арасындағы байланыстың маңыздылығын атап өтті, өйткені ғылым мен мәдениет бір-бірін толықтырып отырады.

Шәкірттері мен ізбасарлары: Вернадскийдің ілімі көптеген шәкірттер мен ізбасарлар арқылы дамыды, олардың арасында әлемге әйгілі ғалымдар мен зерттеушілер болды. Олардың жұмыстары Вернадскийдің идеяларын одан әрі дамытуға және кеңейтуге бағытталған.

Келешектегі ғылым: Вернадскийдің көзқарастары қазіргі ғылымның дамуында жаңа бағыттар мен мүмкіндіктер ашуға ықпал етеді. Оның философиялық тұжырымдамалары мен экологиялық зерттеулері болашақ ғылыми ізденістер мен тәжірибелер үшін негіз болып табылады.

Классикалық ғылымды сынға алу және оның салдары

Вернадский классикалық ғылымды жоққа шығарған жоқ, бірақ күрделі жүйелерді зерттеудегі шектеулігін атап өтті. Оның сыны жаңа ғылыми бағыттардың, мысалы, биогеохимия, экология және ғылым философиясының дамуын ынталандырды.

Вернадский идеяларының қазіргі өзектілігі

Вернадскийдің тірі заттың рөлі, биосфера және ноосфера туралы идеялары бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Олар қазіргі экологияның, тұрақты даму теориясының және ғылым философиясының негізінде жатыр.

Вернадскийдің көзқарастарымен байланысты негізгі терминдер мен ұғымдар:

Биосфера: Тірі организмдермен тұрғын жер қабығы.

Ноосфера: Адамның әрекеті басты геологиялық факторға айналатын ақыл сферасы.

Тірі зат: Планетаның бетін түрлендіретін тірі организмдер жиынтығы.

Геохимия: Жердің химиялық құрамын және оның ішіндегі процестерді зерттейтін ғылым.

# data[].attributes.headline
Вернадский классикалық ғылым туралы (ЭССЕ Өз ойым)

# data[].attributes.subject
Вернадский классикалық ғылым туралы (ЭССЕ Өз ойым)

# data[].attributes.body
Владимир Иванович Вернадский — XX ғасырдың әйгілі ғалымдарының бірі. Ол геология, минералогия, биогеохимия және философия сияқты көптеген ғылыми салаларда маңызды жұмыстар атқарды. Вернадскийдің классикалық ғылымға қатысты көзқарастары терең әрі әсерлі, бүгінгі күні де өзекті.

Вернадскийдің классикалық ғылым туралы айтқан бірінші идеясы — оның шектеулілігі. Ол механикалық дүниетанымға негізделген классикалық ғылымның тірі табиғаттың күрделі құбылыстарын, сондай-ақ адам мен қоршаған орта арасындағы қарым-қатынастарды толық түсіндіре алмайтынын атап өтті. Бұл шектеулер ғылыми зерттеулерде жаңа көзқарастар мен әдістерді іздеуге себеп болды.

Вернадский тірі заттың маңыздылығын да ерекше атап өтті. Ол тірі организмдерді планетаның бейнесін қалыптастыратын белсенді фактор ретінде қарастырды. Ол биосфера ұғымын енгізіп, тірі организмдердің геохимиялық процестердегі рөлін атап өтті. Яғни, тірі организмдер — біздің планетамыздың экологиясын қалыптастыруда маңызды.

Сонымен қатар, Вернадский ноосфера туралы да айтты. Ноосфера — адам әрекеті мен ақыл-ойы басым болатын сфера. Бұл жерде ғылыми ой қоғамның дамуы мен адамның табиғатпен қарым-қатынасында маңызды рөл атқарады. Вернадский күрделі табиғи процестерді түсіну үшін әртүрлі ғылымдарды біріктіру қажеттілігін айтты. Бұл идея бүгінгі экология мен климат өзгерістерін зерттеуде маңызды.

Вернадскийдің ғылыми әдістемесі де ерекше. Ол зерттеулерде әртүрлі ғылым салаларын біріктірудің маңыздылығын атап өтті. Ғылым мен философияның байланысын терең түсіну, табиғаттың өзара байланысын ескеру — бұл қазіргі ғылыми зерттеулердің негізі. Вернадскийдің идеялары тек ғылыми ортада емес, қоғамда да үлкен әсер етті. Оның принциптері экологиялық саясаттың негізін қалаушы болып табылады, тұрақты даму мен табиғи ресурстарды басқару саласындағы шешімдерге әсер етеді.

Вернадский ғылымды тек табиғат заңдарын зерттеу емес, мәдениет пен қоғамды түсінудің құралы ретінде қарастырды. Ол ғылыми білім мен мәдениеттің арасындағы байланыстың маңыздылығын атап өтті, өйткені ғылым мен мәдениет бір-бірін толықтырады. Вернадскийдің шәкірттері мен ізбасарлары оның идеяларын одан әрі дамытты.

Болашақта Вернадскийдің көзқарастары ғылымның дамуына жаңа бағыттар ашуға көмектеседі. Оның философиялық тұжырымдамалары мен экологиялық зерттеулері болашақ ғылыми ізденістер үшін негіз болып қала береді. Вернадскийдің классикалық ғылымға қатысты көзқарастары, терең ойлары мен ұсыныстары бүгінгі ғылым мен экологияның дамуына әсер етіп келеді.

Осылайша, Вернадскийдің ғылыми мұрасы, оның көзқарастары мен принциптері ғылымға, қоғамға және мәдениетке зор әсер етеді. Оның идеялары бүгінгі экологиялық мәселелер мен ғылыми зерттеулерде маңызды болып қала береді.

# data[].attributes.headline
Ғылым және рухани құндылықтар( Дэфид Сузуки пайымдауы бойынша) 

# data[].attributes.subject
Ғылым және рухани құндылықтар( Дэфид Сузуки пайымдауы бойынша) 

# data[].attributes.body
Ғылым және рухани құндылықтар

Дэвид Сузукидің “The Sacred Balance” кітабында экология мен табиғатты қорғау мәселелерінде тек ғылымға ғана сүйену жеткіліксіз екені айтылады. Ол табиғатпен үйлесімді қарым-қатынасты орнату үшін адамның рухани және мәдени құндылықтарын да ескеру қажет деп түсіндіреді. Бұл бөлімде Сузуки адамның табиғатпен байланысын тереңірек түсіндіру үшін ғылым мен рухани көзқарастың үйлесуін талап етеді.

Ғылым адамзаттың табиғатты зерттеп, оны басқару немесе қалпына келтіру жолдарын ұсынатын күшті құрал болып табылады. Алайда Сузукидің пікірінше, ғылыми жетістіктер экологиялық дағдарысты толық шеше алмайды, себебі ғылым көбіне табиғатқа практикалық және утилитарлық тұрғыдан қарайды. Мысалы, ол экожүйелерді қорғау үшін биологиялық әртүрлілікті сақтаудың, климат өзгерісін бақылаудың маңыздылығын түсіндіре алады. Бірақ Сузуки табиғатпен байланысты терең түсіну үшін адамның табиғатпен рухани және мәдени қарым-қатынасының қажеттігін баса айтады.

Сузукидің айтуынша, біз тек ресурстарды пайдалану емес, табиғаттың қасиеттілігіне деген құрметті қайта оятуымыз қажет. Ол көптеген жергілікті халықтардың дәстүрлері мен сенімдерін мысалға келтіре отырып, олардың табиғатты құрметтеу мәдениеті қазіргі экологиялық проблемаларды шешуге көмектесетін маңызды көзқарас екенін көрсетеді. Осы халықтар табиғатты жанды, қасиетті және өздеріне жақын нәрсе ретінде қарастырып, оның тіршілігіне зиян келтірмеуге тырысады. Мұндай рухани көзқарас қазіргі заманда жоғалғандай, бірақ оны қайта жаңғырту қажет.

Осылайша, ғылым мен рухани құндылықтарды үйлестіру арқылы біз табиғатпен неғұрлым терең және саналы байланыс орнатуға қабілеттіміз. Сузуки бұл тұрғыда адамзаттың табиғатпен өзара әрекетін жақсарту үшін тек ғылыми зерттеулермен шектелмей, рухани тұрғыдан да дамуы қажет деп түсіндіреді. Бұл көзқарас ноосфералық пайымдаудың негізгі элементіне сәйкес келеді, себебі ноосфера тек материалдық әлеммен шектелмей, адам санасының, мәдениетінің және рухани тәжірибесінің табиғатпен байланысынан тұрады.

# data[].attributes.headline
Рационализм мен эмпиризм

# data[].attributes.subject
Рационализм мен эмпиризм

# data[].attributes.body
Эмпиристік және рационалистік бағыттар философияның маңызды бағыттары болып табылады, олар танымның қайнар көздерін әртүрлі тұрғыдан түсіндіреді.

Эмпиризм – танымның негізгі қайнар көзі тәжірибе, яғни сезімдік қабылдау мен бақылау деп есептейтін философиялық бағыт. Эмпиристер адамның барлық білімі тәжірибеден алынған деп тұжырымдайды. Ең танымал эмпиристерге Джон Локк, Джордж Беркли және Дэвид Юм жатады. Локктың пікірі бойынша, адам миы “таза тақта” (tabula rasa) секілді дүниеге келеді, ал барлық идеялар мен білім сыртқы тәжірибе арқылы пайда болады.

Рационализм – танымның басты қайнар көзі ақыл-ой мен логикалық ойлау деп санайтын философиялық бағыт. Рационалистер ақылмен алынған білім сезімдік тәжірибеден тәуелсіз және шынайы болып табылады деп сенеді. Бұл бағыттың өкілдері: Рене Декарт, Барух Спиноза, Готфрид Вильгельм Лейбниц. Рационалистерге сәйкес, кейбір білім мен ұғымдар адамның санасында туылған кезінен бар, олар тәжірибеден алынбайды.

Бұл екі бағыт философия тарихында бір-біріне қарсы қойылып, таным мәселелері төңірегінде маңызды пікірталас тудырды.

# data[].attributes.headline
Интелектуалдық карта

# data[].attributes.subject
Интелектуалдық карта

# data[].attributes.body
1. Көзқарас пен әдіс

Механикалық дүниетаным: Әлемді механикалық жүйе ретінде қарастырады, мұнда табиғат құбылыстары физикалық заңдарға бағынады. Бұл көзқарас механикалық заңдар мен себеп-салдарлық байланыстарға негізделген. Механикалық дүниетанымда объектілер жеке-жеке зерттеліп, олардың әрекеттері көбінесе оқшауланған түрде қарастырылады.

Экологиялық дүниетаным: Табиғатты күрделі жүйе ретінде, оның құрамдас бөліктері (өсімдіктер, жануарлар, микроорганизмдер) мен олардың өзара байланыстары мен қарым-қатынастары арқылы қарастырады. Экологиялық дүниетаным экожүйелердің динамикасын, экологиялық теңгерімді және қоршаған ортаға әсер етудің күрделі механизмдерін зерттеуге бағытталған.

2. Құрылымдық деңгей

Механикалық дүниетаным: Әдетте, механикалық дүниетаным физикалық объектілер мен процестердің деңгейінде жұмыс істейді, мысалы, күштер, қозғалыс, энергияның берілуі.

Экологиялық дүниетаным: Күрделі экожүйелер мен олардың динамикасын, әртүрлі экологиялық жүйелердің арасындағы өзара әрекеттесулерді және биосферадағы теңгерімді зерттейді.

3. Күрделілік

Механикалық дүниетаным: Негізінен простық механизмдер мен формулаларға негізделген, бұл көбінесе жүйені оңай түсінуге мүмкіндік береді, бірақ күрделі табиғи құбылыстарды толық түсінуге жеткіліксіз.

Экологиялық дүниетаным: Күрделі, динамикалық, адаптивті жүйелер мен процестерді зерттеуге арналған, табиғаттағы әртүрлі байланыстар мен өзара әрекеттерді ескереді. Бұл дүниетаным экосистемалардың, түрлердің және қоршаған орта мен адам арасындағы өзара әрекетті түсінуге тырысады.

4. Адамның рөлі

Механикалық дүниетаным: Адам табиғаттың механикалық жүйесінің бір бөлігі ретінде қарастырылады, бірақ оның табиғатқа әсері көбінесе жекелей немесе физикалық түрде түсіндіріледі.

Экологиялық дүниетаным: Адам табиғаттың бөлігі ғана емес, сонымен бірге экосистемалардың өзгеруіне, қоршаған ортаға әсер етуге жауапты актор ретінде қарастырылады. Экологиялық дүниетаным адам мен табиғат арасындағы өзара әрекетті, жауапкершілікті және тұрақты даму принциптерін ескереді.

5. Мақсат

Механикалық дүниетаным: Негізгі мақсаты — табиғат заңдарын анықтап, оларды пайдалану арқылы табиғатты басқару.

Экологиялық дүниетаным: Тұрақтылық, қоршаған ортаны қорғау, экожүйелердің тепе-теңдігін сақтау және адамдардың экологиялық жауапкершілігін арттыруға бағытталған.

Қорытынды

Көптеген ғасырлар бойы қалыптасқан механикалық дүниетаным, ғылым мен технологиядағы көптеген жетістіктерге әкелсе де, экологиялық мәселелерді шешу үшін жеткіліксіз болып шықты. Сондықтан экологиялық дүниетаным қазіргі ғылым мен қоғамда маңызды рөл атқарады, өйткені ол табиғаттың күрделілігін, экожүйелер арасындағы байланысты және адамның табиғатпен өзара әрекетін терең түсінуге мүмкіндік береді.

# data[].attributes.headline
Джон Локктың ғылыми-философиялық концепциялары

# data[].attributes.subject
Джон Локктың ғылыми-философиялық концепциялары

# data[].attributes.body
Джон Локк — XVII ғасырдағы ағылшын философы, оның ғылыми және философиялық концепциялары әлеуметтік, саяси және танымдық аспектілерді қамтиды. Оның негізгі идеялары мыналар:

1. Білімнің теориясы: Локк "Трактат о человеческом разуме" еңбегінде білімнің тәжірибеден, яғни сенсорлық қабылдаудан басталатынын айтты. Ол "таза тақта" (tabula rasa) концепциясын енгізіп, адамның дүниеге келгенде ешқандай алдын ала білім жоқ екенін, бәрі тәжірибемен қалыптасатынын түсіндірді.

2. Саяси философия: Локктың "Екі трактат о правлении" еңбегінде мемлекеттік биліктің халықтың келісімі негізінде қалыптасатынын, жеке құқықтардың, оның ішінде өмір, еркіндік және меншіктің қорғау қажеттілігін атап көрсетті. Ол мемлекеттің басты мақсаты — азаматтардың құқықтарын қорғау.

3. Діни толеранттылық: Локк діни сенімнің жеке мәселе екенін және мемлекеттердің дінге араласпауы керек екенін айтты. Оның көзқарасы бойынша, дін бостандығы мен жеке сенімдерді құрметтеу қоғамда бейбітшілікті қамтамасыз етеді.

4. Табиғи құқықтар: Локк табиғи құқықтар концепциясын енгізіп, адамдардың туғаннан бері құқықтары бар екенін, оларды мемлекет қорғауға міндетті екенін түсіндірді.Локктың философиясы адам құқықтары, демократия және азаматтық қоғамның негізін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

# data[].attributes.headline
Томас Гобсстың ғылыми-философиялық концепциялары

# data[].attributes.subject
Томас Гобсстың ғылыми-философиялық концепциялары

# data[].attributes.body
Томас Гобс — XVII ғасырдағы ағылшын философы, оның ғылыми философиялық концепциялары мемлекеттік билік, адам табиғаты және әлеуметтік келісім тақырыптарына бағытталған.

1. Адам табиғаты: Гобс "Левиафан" еңбегінде адамдардың табиғатынан өздігінен эгоистік және бәсекеге қабілетті екенін, бұл олардың өзара конфликтіге ұшырататынын айтты. Ол "күшті" қоғамның қажеттілігін негіздеді.

2. Табиғи жағдай: Гобс табиғи жағдайда өмір сүру "барлығының барлығына қарсы соғыс" деп сипатталды. Ол әлеуметтік тәртіп пен қауіпсіздік үшін мемлекет құру қажеттігін атап өтті.

3. Әлеуметтік келісім: Гобс бойынша, адамдар қоғамды құру үшін өз құқықтарының бір бөлігін мемлекетке беріп, әлеуметтік келісім жасайды. Мемлекет күшті билікпен қорғаныс қамтамасыз етеді.

4. Абсолютті монархия: Гобстың идеясы бойынша, мемлекетте күшті және біртұтас билік, яғни абсолютті монархия, тәртіпті қамтамасыз ету үшін қажет.

Гобстың концепциялары саяси философия мен мемлекет теориясының негізінде жатыр, оның ықпалы қазіргі заманғы саяси ойларға әсер етті.

# data[].attributes.headline
Барух Спинозаның ғылыми-философиялық концепциялары

# data[].attributes.subject
Барух Спинозаның ғылыми-философиялық концепциялары

# data[].attributes.body
Барух Спиноза — XVII ғасырдағы голландиялық философ, оның ғылыми-философиялық концепциялары метафизика, этика және саясатқа бағытталған. Негізгі идеялары:

1. Монотеизм және пантеизм: Спиноза «Барлығы — бір» қағидатын ұстанды. Ол Құдайды әлеммен бірлікте көріп, табиғат пен Құдайдың бірдей екенін айтты. Бұл оның пантеистік көзқарасының негізі.

2. Субстанция концепциясы: Спиноза субстанцияны біреу ғана, яғни Құдай/Табиғат ретінде қарастырды. Ол субстанцияның сипаттары — кеңістік пен ойлау — арқылы барлық нәрселердің пайда болатынын атап өтті.

3. Этика: Спинозаның «Этика» еңбегінде адам эмоциялары мен ақыл-ойдың өзара байланысы қарастырылған. Ол адамның бақытын ақылға негізделген өмірде, яғни эмоцияларды түсініп, оларды басқаруда көрді.

4. Саяси философия: Спиноза әлеуметтік келісім мен демократияны қолдады. Оның пікірінше, азаматтардың құқықтары мен бостандығы мемлекетке азаматтық келісім арқылы берілуі тиіс.

Спинозаның концепциялары заманауи философия, этика және саясаттың дамуына елеулі ықпал етті.

# data[].attributes.headline
Топтық жұмыс. Тақырып: Алаң идолдарын ашу 

# data[].attributes.subject
Топтық жұмыс. Тақырып: Алаң идолдарын ашу 

# data[].attributes.body
Алаң идолдарының үш негізгі аспектісі бар. Олар төмендегідей;
1. Көпшілік пікірі: Алаң идолы қоғамның жалпы көңіл-күйін, эмоцияларын көрсетеді, әрі сол арқылы бірлікті нығайтады. яғни халықтың ортақ эмоциялары мен пікірлері бұл идеалдың мәнін ашады.

2. Символика: Әдетте, алаң идолдары ұлттық мәдениетке немесе тарихи оқиғаларға қатысты символдарды қамтиды. Алаңдағы ескерткіштер, мүсіндер немесе ту ұстаушылар — олар ұлттық немесе тарихи маңызы бар оқиғаларды көрсетеді. Мысалы, белгілі бір батырдың немесе тарихи тұлғаның ескерткіші.

3. Саяси рөл: Көптеген жағдайларда, алаң идолдары саяси қозғалыстар кезінде  халықты біріктіру, наразылық білдіру немесе талап қою мақсатында пайдаланылады.

Маған екінші аспект бойынша келесідей сұрақ туындады.Қандай алаң идолы белгілі бір тарихи оқиғаға арналған? Мысалы, бұл ескерткіш қай жылы және қандай оқиғаға байланысты салынған?

Осы сұраққа жауап ретінде ерекше маңызға ие Бәйтерек обьектісін қарастырдым.

Бәйтерек мүсіні — Қазақстанның символдарының бірі, Астана қаласында орналасқан. Ол тәуелсіздік пен болашаққа деген үміттің, сондай-ақ халықтың бірлігінің белгісі болып табылады.

Тарихи мәні

- Салыну уақыты: Бәйтерек 1997 жылы Астана қаласының жаңа астана ретінде жариялануына орай салынды.

- Автор: Мүсіннің авторы — Қазақстандық сәулетші Ақмарал Бекенова.

Символикалық мағына

- Тәуелсіздік: Бәйтерек мүсіні Қазақстанның тәуелсіздігін білдіреді, елдің жаңа кезеңінің бастауын символизирлейді.

- Рухани құндылықтар: Ол халықтың рухани байлығын, мәдениетін және ұлттық сәйкестікті дәріптейді.

Қоғамдағы рөлі

- Мәдени орталық: Бәйтерек Астана қаласындағы маңызды туристік нысан, мәдени шаралар мен қоғамдық кездесулердің өтуіне арналған орын.

- Патриотизм: Ол ел тұрғындарының патриоттық сезімдерін оятуға көмектеседі, жастарға ұлттық тарихты, мәдениетті насихаттайды.

Архитектуралық ерекшеліктері

- Биіктігі: 97 метр, бұл Қазақстанның тәуелсіздігі жарияланған 1991 жылдың 16 желтоқсанына сілтеме жасайды.

- Дизайны: Мүсіннің дизайны қазақтың мифологиясындағы «Бәйтерек» концепциясынан алынған, ол өмір ағашын білдіреді.

# data[].attributes.body
1. Тәрбие мен мәдениеттің әсері

Әр адамның отбасы, орта және қоғамы оның дүниетанымына үлкен әсер етеді. Бір адамның бір мәдениетте немесе әлеуметтік ортада өсуі оған белгілі бір құндылықтарды, сенімдерді және көзқарастарды қалыптастырады, бұл оның ақыл-ойына әсер етеді.

Мысал: Бір адам ғылымнан гөрі діни нанымдарға көбірек сенетін отбасында тәрбиеленсе, ол қандай да бір құбылысты түсіндіруде ғылымға емес, сенімге жүгінуі мүмкін.

2. Жеке психологиялық ерекшеліктер

Әр адамның жеке психологиясы мен мінез-құлқы әртүрлі. Біреу үрейшіл болса, екінші адам оптимист болуы мүмкін. Бұл айырмашылықтар олардың қоршаған әлемді қабылдауына және мәселелерді шешу тәсілдеріне әсер етеді.

Мысал: Жеке өмірінде сәтсіздікке жиі ұшыраған адам өзгелердің де ниеті нашар деп ойлап, оларды теріс қабылдауы мүмкін.

3. Жеке тәжірибе мен көзқарастардың шектеулігі

Адамдар көбінесе өз тәжірибелеріне және біліміне сүйенеді, бірақ бұл тәжірибе әрқашан толық және объективті бола бермейді. Бұл адамға тар ойлайтын болуға және басқаша көзқарастарды қабылдамауға алып келуі мүмкін.

Мысал: Бір ғалым өз зерттеу саласына тым терең бойлап, басқа салалардағы жаңалықтар мен ашылымдарды елемей, өз шектеулі білімін жалғыз дұрыс деп қабылдайды.

4. Стереотиптер мен алдын ала пікірлер

Адамдар көбінесе қоғамнан немесе өз ортасынан стереотиптерді қабылдап, оларды шындық деп қабылдайды. Бұл олардың дүниені объективті түрде көруіне кедергі келтіреді.

Мысал: Бір адам бір этникалық топ немесе әлеуметтік тап туралы негативті стереотипке сеніп, сол топтың өкілдерімен қарым-қатынаста объективті бола алмайды.

5. Әсер ету мен иландыруға бейімділік

Кейбір адамдар басқалардың пікіріне оңай илануға бейім. Мұндай адамдар өз көзқарастарын емес, басқалардың ұсынған ойларын қабылдап, соны шындық деп қабылдауы мүмкін.

Мысал: Біреу беделді адамның айтқан пікірін немесе танымал медианың жаңалығын дәлелсіз қабылдап, оны дұрыс деп санайды.

Бұл категориялар адамның жеке табиғатына және оның әлемді қалай қабылдайтынына байланысты таным қателіктерін түсінуге көмектеседі.

# data[].attributes.headline
Баймұратов Ораз 4 д концепция

# data[].attributes.subject
Баймұратов Ораз 4 д концепция

# data[].attributes.body
Баймұратов Ораздың 4D концепциясы – бұл төрт негізгі элементті қамтитын тәсіл, олар: дәстүр, даму, дәуір, және дизайн. Бұл концепция әлеуметтік және экономикалық дамудың интеграциялық моделін құруға бағытталған.

1. Дәстүр– мәдени және тарихи аспектілерді ескере отырып, қоғамның негіздерін сақтау.

2. Даму– инновация мен технологияларды енгізу арқылы үздіксіз прогреске қол жеткізу.

3.Дәуір– қазіргі заманғы талаптар мен тенденцияларға сәйкес адаптация.

4. Дизайн– жүйелі түрде шешімдер қабылдау мен жоспарлау.

Концепцияны жүзеге асыру, негізінен, білім беру, бизнес, және қоғамдық ұйымдарда қолданылуы мүмкін.

Экология бойынша 4D концепциясы, дәстүр мен даму арқылы, экосистемаларды қорғау мен қайта қалпына келтіру тәсілдерін қамтиды. Мысалы, дәстүрлі экологиялық білімді сақтау және дамыту экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған.Космологияда, дәуір элементі қазіргі ғылыми жетістіктерді интеграциялау мен ғарышты зерттеу тәсілдерін қамтиды. Экология тұрғысынан, дәстүр мен даму элементтері табиғи ресурстарды сақтауға және тұрақты даму стратегияларына ықпал етеді. Космологияда болса, дәуір мен дизайн адамзаттың ғалам туралы түсінігін кеңейтіп, ғылыми зерттеулерге негізделген инновациялық шешімдер ұсынады. Екеуі де жүйелі түрде интеграцияланып, заманауи проблемаларды шешуге көмектеседі.

# data[].attributes.headline
Зерттеу жұмысындағы космологиядағы экологиялық мәселелерге ноосфералық талдау тарауын ашу үшін таңдалған көмекші кітап

# data[].attributes.subject
Зерттеу жұмысындағы космологиядағы экологиялық мәселелерге ноосфералық талдау тарауын ашу үшін таңдалған көмекші кітап

# data[].attributes.body
“Вне Земли” кітабы адамзаттың ғарышпен өзара әрекеттесуі және ноосфера тұжырымдамасы туралы қызықты түсініктер береді.Кітаптан алуға жоспарланған ақпараттар;

1. Ғарыштық экожүйе: ресурстарды тұрақты дамыту қажеттілігін көрсете отырып, колониялар мен қоршаған орта арасындағы күрделі қатынастарды сипаттайды.

2. Технологиялық даму: Кітапта ұсынылған технологиялар ғылыми жетістіктер ғарышты түсінуді және онымен өзара әрекеттесуді қалай тездететінін көрсетеді.

3. Ұжымдық сана: Ноосфера концепциясы ақыл-ой мен сананың сферасы ретінде кеңістіктегі әртүрлі мәдениеттердің өзара әрекеттесуінде көрініс табады, бұл жаһандық ойлаудың маңыздылығын көрсетеді.

4. Барлау этикасы: Жаңа дүниелерді отарлау кезіндегі моральдық дилеммалар мен жауапкершілік мәселелері ғарышты одан әрі зерттеу үшін этикалық негізді әзірлеу қажеттілігін өзекті етеді. Кітаптағы идеялар ғарышты зерттеуге және ноосфераны түсінуге деген ұмтылысымызда ғылыми, мәдени және этикалық перспективаларды біріктірудің маңыздылығын көрсетеді.

Ноосфераның космологиямен байланысы

Ғарыш кеңістігін зерттеу кезінде тек технологиялық аспектілерді ғана емес, тұрақты дамуға тікелей әсер ететін философиялық, моральдық және этикалық мәселелерді де ескеру қажет.

Космологиядағы экологиялық мәселелер

1. Ресурстарды тұрақты пайдалану: Планеталар мен астероидтардың дамуы ресурстардың сарқылуына әкелуі мүмкін екенін ескеру қажет.  Ноосфера басқа әлемдердің экожүйелерінің жойылуын болдырмау үшін теңдестірілген көзқарасты талап етеді.

2. Ластану проблемалары: Ғарыштық миссиялар мен зымыран ұшыру Жерде де, ғарышта да ластану проблемаларын тудырады.  Біздің қоршаған ортаға тигізетін ізімізді азайтатын технологияларды дамыту маңызды болып келеді.

3. Отарлау этикасы: Біз басқа планеталарды отарлаудың моральдық аспектілерін қарастыруымыз керек.  Олардың жойылуын болдырмау үшін мүмкін болатын тіршілік формалары мен экожүйелерді қарастыру қажет.

4. Жерге әсер: Ғарыштағы экожүйелерді зерттеу Жердегі өзгерістерді түсінуге көмектеседі.  Ноосфералық тәсіл экожүйелердің бірлігіне және өзара тәуелділікке бағытталған.

5. Білім және сана: Ғарышкерлер мен зерттеушілердің болашақ ұрпақтары өздерінің ғана емес, басқа да экожүйелерді сақтау жауапкершілігін түсінуі үшін олардың экологиялық санасын дамыту маңызды.

Мысалдар және талдау

3.1. Циолковскийдің идеялары

Циолковский «Жерден тыс» кітабында адам мен табиғаттың үйлесімді өмір сүруінің қажеттілігін атап көрсетеді.  Бұл тәсіл ғарышты игеру контекстінде де өзекті.

Қазіргі мысалдар

Қазіргі ғарыштық бағдарламаларды талдау қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне жеткіліксіз көңіл бөлу ауыр зардаптарға әкелетінін көрсетеді.

Ұсынымдар мен қорытындылар

Этикалық стандарттарды құру

Ғарыштық зерттеулерді реттейтін халықаралық келісімдер мен этикалық стандарттарды әзірлеу экологиялық апаттарды болдырмауға көмектеседі.

Білім және хабардарлық

Ғалымдар мен ғарышкерлердің экологиялық және тұрақты даму мәселелері бойынша білім деңгейін көтеру қажет.

Инновациялық технологиялар

Қоршаған ортаға әсерді барынша азайтатын жаңа технологияларға инвестиция салу ғарышты тұрақты игерудің кілті болады.

# data[].attributes.headline
Қазақстан мен әлемдегі экологиялық мәселелерге қатысты бірнеше мысалдар мен шешімдер

# data[].attributes.subject
Қазақстан мен әлемдегі экологиялық мәселелерге қатысты бірнеше мысалдар мен шешімдер

# data[].attributes.body
Қазақстандағы мәселелер:

1. Арал теңізінің тартылуы: Бұл экологиялық апат өңірдің биоалуантүрлілігі мен тұрғындарының өмір сапасына теріс әсер етті.

Шешім: Су ресурстарын тиімді басқару және қайта қалпына келтіру жобаларын жүзеге асыру.

2. Борщевик Сосновского: Инвазивті өсімдік түрі жергілікті флора мен фаунаға қауіп төндіреді.

Шешім: Инвазивті түрлерді жою үшін ғылыми зерттеулер мен қоғамдық ақпараттандыру.

Әлемдегі мәселелер:

1. Климаттың өзгеруі: Глобалдық жылыну планетаның экожүйелеріне әсер етеді. Шешім: Халықаралық келісімдер (мысалы, Париж келісімі) арқылы парниктік газдардың эмиссиясын азайту.

2. Теңіз деңгейінің көтерілуі: Мұхиттардағы экосистемалар мен жағалау аймақтары қауіпте.

Шешім: Тұрақты құрылыс практикасын дамыту және жағалау аймақтарын қорғау жобалары.

Жалпы шешімдер:

- Білім беру және қоғамды ақпараттандыру: Экологиялық мәселелер туралы білім беру арқылы тұрғындардың экологиялық жауапкершілігін арттыру.

- Технологиялық инновациялар: Жасыл технологиялар мен жаңартылатын энергия көздерін дамыту.Бұл мысалдар мен шешімдер экологиялық проблемаларды шешуге көмектесетін стратегиялық бағыттарды көрсетеді.

# data[].attributes.headline
Алаң идолдары (топтық жұмыс)

# data[].attributes.subject
Алаң идолдары (топтық жұмыс)

# data[].attributes.body
Адасулардың пайда болу себептері және мысалдар

Топтық жұмыс барысында негізгі себептер мен оларға қатысты мысалдармен таныстырып өттік. Енді жалпы айтылған мәлімет бойынша қорытынды ретіндегі менің жеке ойым.

(Жұмыс кезінде қосуды ұмытып кеткен мысал: Қырғи қабақ соғысын қостым)

Ой толғау

Жалпы, алаң идолдары адамдардың қоғамдағы қарым-қатынасында және тілдің қате қолданылуынан туындайтын қателіктерден пайда болады. Тарихи оқиғаларда бұл құбылыс айқын көрінеді. Ортағасырлық схоластика кезінде діни догмаларды талқылауда нақты дәлелсіз қорытындылар жасалды. XVIII ғасырда Руссоның “Қоғамдық шарт” идеясы әртүрлі топтар арасында түсініспеушіліктер тудырып, қақтығыстарға әкелді.

Индустрияландыру дәуірінде “прогресс” пен “өркениет” ұғымдарын тек экономикалық тұрғыдан түсініп, оның қоршаған ортаға және әлеуметтік құрылымға тигізетін зардаптарын елемеу де алаң идолдарының көрінісі болды. Қырғи қабақ соғыс кезеңінде “демократия” мен “коммунизм” ұғымдарының әр түрлі түсіндірілуі қоғамда қате пікірлер қалыптастырды.

Бүгінгі таңда да, мысалы, COVID-19 пандемиясы кезінде вакцинаға қатысты түсініспеушіліктер мен бұрмаланған ақпарат алаң идолдарының қаншалықты өзекті екенін көрсетеді.

Менің ойымша, осының бәрі тілдің бұрмалануы мен қоғамдағы жаңсақ пікірлерден туындайды. Сондықтан алаң идолдарына қарсы тұру үшін сыни ойлауды дамытып, шынайы дәлелдер мен деректерге сүйену қажет.

# data[].attributes.attachment_link.title
Кіріспе_негізгі бөлім

# data[].attributes.headline
Классикалық, классикалық емес және пост классикалық емес ғылымдарды салыстыру

# data[].attributes.subject
Классикалық, классикалық емес және пост классикалық емес ғылымдарды салыстыру

# data[].attributes.headline
Жоба жоспары

# data[].attributes.subject
Жоба жоспары

# data[].attributes.attachment_link.title
Жоба жоспары жаңа 

# data[].attributes.headline
Тақырып бойынша Глосарий 

# data[].attributes.subject
Тақырып бойынша Глосарий 

# data[].attributes.body
1. Алхимия: Металдардың трансмутациясын, мәңгілік өмірді іздеуді және философиялық ілімдерді қамтитын орта ғасырлық ғылым.

2. Гуманизм: Адамды, оның құндылықтары мен мүмкіндіктерін басты назарға алатын философиялық қозғалыс.

3. Гелиоцентризм: Коперниктің теориясы, Жердің емес, Күннің орталық рөлін мойындайтын астрономиялық жүйе.

4. Экспериментализм: Ғылыми зерттеулерде тәжірибе мен бақылауды қолдану әдісі.

5. Медицинаның қайта өрлеуі: Орта ғасырлардағы медицинадан шығып, анатомия мен физиологияның жаңа түсініктерін қабылдау.

6. Сенім мен ғылым: Дін мен ғылыми ойлаудың арасындағы диалог, орта ғасырларда басым болған теологиядан рационализмге өту.

7. Парацельс: Орта ғасырдағы химик және дәрігер, медицинаны химиямен біріктірген тұлға.

8. Ренессанс: XV-XVII ғасырлардағы мәдени, интеллектуалдық және өнердегі қайта өрлеу кезеңі.

9. Араб ғылыми мұрасы: Араб ғалымдарының антикалық білімді сақтап, дамытқан еңбектері.

10. Реформация: Дін мен қоғамдағы өзгерістер, жаңа діни қозғалыстардың пайда болуы.

11. Анатомия: Адам денесінің құрылысын зерттейтін ғылым, Везалийдің жұмыстары арқылы дамыды.

12. Биология: Тірі организмдерді зерттейтін ғылым, орта ғасырлар мен ренессанс кезеңінде қалыптасты.

13. Символика: Алхимияда қолданылатын арнайы тіл мен символдар, заттардың қасиеттерін білдіретін.

14. Табиғат философиясы: Табиғаттың негізгі принциптерін түсіндіруге тырысатын философиялық бағыт.

15. Ғылыми революция: XVII ғасырда ғылымның дамуына алып келген іргелі өзгерістер, жаңа әдістер мен көзқарастардың қалыптасуы.

Бұл терминдер ғылым тарихындағы маңызды концепциялар мен тұлғаларды түсінуге көмектеседі.

# data[].attributes.headline
Тақырыптың өзектілігі

# data[].attributes.subject
Тақырыптың өзектілігі

# data[].attributes.attachment_link.title
Новый документ

# data[].attributes.headline
ХХ ғасырдың жаңа философиялық ағымдары: структурализм,сыни рационализм

# data[].attributes.subject
ХХ ғасырдың жаңа философиялық ағымдары: структурализм,сыни рационализм

# data[].attributes.body
20 ғасырдағы философияда жаңа идеялар мен концепциялар пайда болды,олардың қатарында структурализм мен сыни рационализм ерекше орын алады. Әрқайсысы өзінің методологиясы мен мақсаттары бойынша ерекшеленеді.

Структурализм

Структурализм философиясы 20 ғасырдың ортасында, әсіресе Францияда, лингвистика, антропология және психология сияқты гуманитарлық ғылымдарда дамыды. Оның басты мақсаты — әлеуметтік және мәдени құрылымдарды зерттеу арқылы адамның танымын түсіндіру. Структуралисттер қоғамды, тілдік жүйелерді және мәдениетті белгілі бір құрылымдардан тұратын жүйелер ретінде қарастырады. Структурализмнің негізін қалаушылардың бірі — швейцариялық лингвист Фердинанд де Соссюр. Оның лингвистикаға қосқан еңбектері структурализмнің пайда болуына негіз болды. Кейінірек бұл бағытты Клод Леви-Стросс, Ролан Барт, Жак Лакан және Мишель Фуко сияқты зерттеушілер дамытты.

Сыни рационализм

Сыни рационализм — бұл философиялық бағыт, оны австриялық философ Карл Поппер 20 ғасырдың ортасында қалыптастырған. Сыни рационализм объективті білімге қол жеткізу мүмкіндігінің бар екенін мойындайды, бірақ ғылымды үнемі сыни талдау және жалғандыққа тексеру арқылы ғана алға жылжуға болады деп есептейді. Поппердің пікірінше, ғылыми теориялар ешқашан абсолютті ақиқат ретінде қарастырылмауы керек; оларды тек жалғандық қағидасы арқылы тексеруге болады. Егер теорияны жалған екендігін көрсететін бір де бір дәлел таппаса, онда ол уақытша ақиқат болып саналады, бірақ оның жалғандығын дәлелдейтін дерек табылса, оны түзету немесе ауыстыру керек.

Осы екі ағым да философияның және басқа да ғылым салаларының дамуына үлкен үлес қосты, олар адамның танымын, ғылыми әдістерді және мәдениеттің әсерін түсіндіруде жаңа көзқарастар қалыптастырды.

# data[].attributes.headline
Классикалық емес кезеңдегі космология мен кванттық физика

# data[].attributes.subject
Классикалық емес кезеңдегі космология мен кванттық физика

# data[].attributes.body
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңі жаңа концепциялардың және бағыттардың пайда болуымен сипатталады. Яғни осы тұста ғылымға кейбір теорияларды, заңдылықтарды растайтын немесе жоққа шығаратын дүиелер пайда бола бастады. Біздің болашақта қорғайтын жобаның бір бөлігі космологияға байланысты болғандықтан, осы бағытта ізденуге тырыстым. Бұрын сонды космология бойынша мүлдем білімім болған жоқ. Жобаны ойдағыдай қорғап шығу үшін мен кітаптар мен журналдар( NASA) оқып жүрмін және “Звездный Разум” дейтін фильм қарадым. Және қазіргі 7 аптада бізге берілген тақырыпты ашу барысында ақпараттарды іздестіру барысында Хаббл телоскоп кездестіріп қалдым. Телескоп жайлы оқып қана қоймай, ютубтан видеосын қарап шықтым. Телескоп ерекшелігі оның- фотоаппараты өте анық түсіреді екен. Телескоп бізге аспан әлеміндегі бізге таныс және таныс емес жүйелерді бақылай отырып, керемет суреттер жеткізуде. Жалпы менің түсінгенім, классикалық емес кезеңде Биг Бэнг теория ойлап табады. Биг Бэнг теориясы — ғаламның пайда болуы мен дамуын түсіндіретін неклассикалық физиканың негізі. Оның негізгі аспектілері:

1. Ғаламның кеңеюі: Биг Бэнг теориясы бойынша, ғалам шамамен 13,8 миллиард жыл бұрын өте тығыз және ыстық күйден басталып, уақыт өте келе кеңейе бастаған.

2. Космологиялық фон: Биг Бэнгтан қалған реликт сәулелену — космологиялық микротолқынды фон (CMB) — ғаламның алғашында болған жағдайларды зерттеуге мүмкіндік береді.

3. Космологиялық принцип: Ғаламның құрылымы мен дамуы біркелкі және изотропты (барлық бағытта бірдей) екендігі туралы постулат.

4. Гравитация және физикалық заңдар: Гравитацияның рөлі, әсіресе жалпы салыстырмалық теориясы контекстінде, ғаламның құрылымын түсіндіруде маңызды.

5. Материя мен антиматерия: Биг Бэнг теориясы материя мен антиматерияның симметриясы мен асимметриясын түсіндіреді, бұл қазіргі ғаламда тек материяның болуына себеп болды.

6. Білім мен зерттеу әдістері: Биг Бэнг теориясы астрофизика мен космологияда эксперименттік және бақылау әдістерінің маңызды рөлін көрсетеді.

Бұл теория ғылымның классикалық емес кезеңінде дамыған, әрі жаңа көзқарастар мен түсініктерді қалыптастырды. Осы тұста оның теориясын Хаббл телескопы дәлелдеп шыққан екен.

Классикалық емес кезеңдегі космология мен кванттық физиканың негізгі ерекшеліктері:

1. Классикалық физикадан ауытқуы:

- Классикалық механика мен ньютондық заңдарға негізделген физикадан ерекшеленеді. Мысалы, кванттық физика бөлшектердің мінез-құлқын микроскопиялық деңгейде сипаттайды, ал космология ғарыштың үлкен масштабтағы құрылымын зерттейді.

2. Динамика мен контекст:

- Классикалық емес кезеңде ғылым динамикалық, контекстке байланысты, көпмәнділікке ие. Ғарыштың кеңеюі, қара энергия мен қара массаның әсері сияқты концепциялар бұл динамиканы сипаттайды.

3. Парадигмалық өзгерістер:

- Екі сала да жаңа түсініктер мен модельдерді енгізу арқылы ғылыми парадигмаларды өзгертуге ықпал етті. Мысалы, Биг Бэнг теориясы мен кванттық механика ғылымның негізгі тұжырымдарын жаңартты.

Космология және кванттық физика — қазіргі физиканың екі негізгі бағыты, олар әлемнің құрылымы мен заңдылықтарын түсінуге көмектеседі.

Космология бойынша негізгі түсініктер;

Космология — әлемнің құрылымы, дамуы мен тарихын зерттейтін ғылым. Оның басты концепциялары мен теориялары:

1. Биг Бэнг теориясы:

Биг Бэнг теориясы космологиялық фондық радиацияның бар болуын, галактикалардың алыстап кетуін және элементар бөлшектердің синтезін түсіндіреді.

2. Қара энергия мен қара масса:

- Қара масса — көрінбейтін зат, ол галактикалардың айналуын түсіндіру үшін қажет. Қара энергия — ғарыштың кеңеюін тездететін күш, ол барлық галактикалардың бір-бірінен алшақтауын тудырады.

3. Инфляция теориясы:

- Биг Бэнгтан кейінгі алғашқы секундтарда ғарыштың өте тез (периодикалық) кеңеюі. Бұл теория кішкентай аномалиялардың (мысалы, галактикалардың құрылымдарының) пайда болуын түсіндіреді.

4. Фридман-Леметр-Робертсон-Уолкер метрикасы:

- Әлемнің геометриясын сипаттайтын математикалық модель. Ол кеңейетін, теңдестірілген және гомогенді космостың құрылымын сипаттайды.

Кванттық физика бойынша түсініктер

Кванттық физика — микроскопиялық деңгейде заттың құрылымы мен мінез-құлқын зерттейтін ғылым. Оның негізгі концепциялары мен теориялары:

1. Кванттық механика:

- Заттың микроскопиялық деңгейде, мысалы, атомдар мен бөлшектердің мінез-құлқын сипаттайды. Кванттық механика классикалық физикадан мүлдем өзгеше, өйткені ол бөлшектердің бір мезгілде бірнеше күйде болуы мүмкін екендігін (суперпозиция) және олар арасында аралық әсерлер бар екенін көрсетеді.

2. Дуализм:

- Бөлшектердің, мысалы, электрондардың, екі түрлі қасиеті бар: олар толқын ретінде де, бөлшек ретінде де әрекет ете алады. Бұл концепция Льюис Бройль мен Нильс Боре тарапынан дамыды.

3. Кванттық байланыс:

- Кванттық бөлшектердің бір-бірімен байланысы, ол олардың арасында қашықтыққа қарамастан ақпараттың мгновенно берілуін қамтамасыз етеді. Бұл феномен Эйнштейннің "қорқынышты қашықтық" деп атаған концепциясымен байланысты.

4. Кванттық өріс теориясы:

- Мысалы, электровидимая күштің (электромагниттік күш) негіздерін түсіндіретін теория. Кванттық өріс теориясы стандартты модельдің негізі болып табылады, онда элементар бөлшектер мен олардың өзара әрекеттері сипатталады.

Мысалдар мен қосымшалар

- Космологиялық модельдер:

- GALAXY 2, Hubble Telescope арқылы алынған мәліметтер Биг Бэнг теориясының дәлелдерін көрсетті.

- Кванттық компьютерлер:

- Кванттық механиканың принциптерін пайдалану арқылы ақпаратты өңдеудің жаңа әдістері. Кванттық биттер (кюбиттер) ақпараттың классикалық биттерден ерекшеленуін қамтамасыз етеді.

- Кванттық телепортация:

- Бөлшектердің кванттық күйін бір жерден екінші жерге көшіру. Бұл эксперименттерде оңай жүзеге асырылды және кванттық байланыс технологияларының негізі болып табылады.

Қорытындылай келе, космология мен кванттық физика бір-бірімен тығыз байланысты, өйткені ғаламның құрылымы мен дамуы кванттық заңдармен сипатталады. Бұл екі салада зерттеулер жалғасуда, және олардың түйіскен жерлері жаңа ғылыми ашылуларға жол ашады.

# data[].attributes.body
Хаббл телескопы — 1990 жылы іске қосылған және бүгінгі күні ғарыштық астрономияда маңызды рөл атқаратын ғарыштық телескоп. Оның негізгі ерекшеліктері мен жетістіктері:

Негізгі ақпарат:

1. Іске қосылуы: Хаббл телескопы 1990 жылдың 24 сәуірінде NASA және ESA (Еуропа ғарыш агенттігі) тарапынан ғарышқа ұшырылды.

2. Орбита: Телескоп Жердің айналасындағы 547 км биіктікте орналасқан орбитада айналады, бұл атмосфераның кедергісін жоюға мүмкіндік береді.

3. Дизайн: Телескоптың негізгі элементі 2,4 метрлік оптикалық айна. Ол оптикалық, ультракүлгін және инфрақызыл спектрде жұмыс істейді.

Жетістіктері:

1. Галактикаларды зерттеу: Хаббл телескопы мыңдаған галактикаларды, олардың құрылымдарын және эволюциясын зерттеу арқылы ғаламның кеңеюінің жылдамдығын анықтауға көмектесті.

2. Космология: Биг Бэнг теориясын қолдайтын дәлелдермен қамтамасыз етіп, ғаламның тарихы мен құрылымы туралы жаңа ақпараттар ұсынды.

3. Экзопланеталарды зерттеу: Хаббл телескопы экзопланеталардың атмосферасын зерттеу мен олардың қасиеттерін анықтауда маңызды рөл атқарды.

4. Супернова мен жұлдыздардың эволюциясы: Телескоп жұлдыздардың дүниеге келу, дамуы және өлу кезеңдерін бақылауға мүмкіндік берді.

5. Түсірілімдер: Хаббл телескопының керемет суреттері, мысалы, «Хаббл тереңдігінің көрінісі» (Hubble Deep Field), ғаламның тереңдігін зерттеу үшін маңызды дереккөз болып табылады.

Техникалық ерекшеліктер:

- Спектрлік диапазон: 100 нм-ден 2,5 мкм-ге дейін, бұл оны оптикалық, ультракүлгін және инфрақызыл сәулеленуді зерттеуге мүмкіндік береді.

- Қондырғылар: Ғылыми зерттеулер үшін бірнеше камералар мен спектрографтармен жабдықталған.

Болашақ:

Хаббл телескопы әлі күнге дейін жұмыс істеп тұр, және оның алынған мәліметтері астрономия мен космология саласындағы зерттеулерді одан әрі дамытуға ықпал етеді. Оның орнын басу үшін «Джеймс Уэбб» ғарыш телескопы (JWST) 2021 жылы іске қосылды, бірақ Хабблдың зерттеулері мен нәтижелері әлі де өзектілігін жойған жоқ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Документальные фильмы 2021

# data[].attributes.attachment_link.title
Крайний рубеж телескопа Хаббл фильм National Geographic HD

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ГОЛОС АМЕРИКИ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Русская служба «Голоса Америки»

# data[].attributes.attachment_link.title
30 лет на орбите: самые известные снимки телескопа «Хаббл»

# data[].attributes.attachment_link.description
На снимке – рассеянное звездное скопление NGC 3603 в созвездии Киль, одна из крупнейших областей звездообразования в галактике Млечный путь. На фото четко различимы области межзвездного газа и пыли колоссальных размеров, окружающие регион с большой концентрацией массивных звезд (в центре снимка).

# data[].attributes.headline
Орбитада 30 жыл: Хаббл телескопының ең танымал суреттері

# data[].attributes.subject
Орбитада 30 жыл: Хаббл телескопының ең танымал суреттері

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ГОЛОС АМЕРИКИ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Русская служба «Голоса Америки»

# data[].attributes.attachment_link.title
30 лет на орбите: самые известные снимки телескопа «Хаббл»

# data[].attributes.attachment_link.description
На снимке – рассеянное звездное скопление NGC 3603 в созвездии Киль, одна из крупнейших областей звездообразования в галактике Млечный путь. На фото четко различимы области межзвездного газа и пыли колоссальных размеров, окружающие регион с большой концентрацией массивных звезд (в центре снимка).

# data[].attributes.headline
Жобаның космология бөліміне байланысты өзектілік және тезис

# data[].attributes.subject
Жобаның космология бөліміне байланысты өзектілік және тезис

# data[].attributes.body
Тақырыптың өзектілігі

Космостық жағдайлардың экологияға әсері қазіргі ғылым мен философияның қиылысында маңызды мәселе болып табылады. Жер экожүйелерінің динамикасы мен тұрақтылығына ғарыштық радиация, гравитациялық өзгерістер, және күн белсенділігі сияқты факторлардың ықпалы ғылыми зерттеулер мен экологиялық проблемаларды шешуде терең маңызға ие.Соңғы жылдары климаттың өзгеруі, биоәртүрліліктің төмендеуі, және экологиялық дағдарыстар жаһандық проблемаларға айналды. Бұл мәселелер космология мен экологияның байланысы арқылы тереңірек түсінуді талап етеді. Адамзаттың ғарыштық жағдайларға жауап беруі және экологиялық тепе-теңдікті сақтау үшін қажет.

Тезис:

1. Космостық радиация:Ғарыштық радиацияның Жер атмосферасына әсері экосистема деңгейінде биологиялық организмдердің мутациясына, экологиялық тепе-теңдікке ықпал етеді. Жердегі тіршілік формалары радиацияның жоғары деңгейіне қалай бейімделетіні жөнінде философиялық тұжырымдар жасауға мүмкіндік береді.

2. Гравитациялық өзгерістер: Астрономиялық факторлардың, соның ішінде гравитациялық өзгерістердің, экологиялық жүйелердегі құбылыстарға әсері экологиялық зерттеулерді жаңа қырынан қарауға мүмкіндік береді. Бұл аспектілердің ықпалына байланысты экосистемалардың тұрақтылығы мен функционалдық өзгерістерінің философиялық контексті маңызды.

3. Күн белсенділігі: Күн циклдарының экожүйелерге әсері, мысалы, климаттық өзгерістер мен экологиялық күйзелістер, экологиялық философияда экосистемалардың тұрақтылығы мен адамзат әрекеттерінің нәтижелері жөнінде сұрақтарды туындатады

4.Білім мен ақпараттандыру: Космология мен экология арасындағы байланыс туралы білімді арттыру, адамдардың экологиялық жауапкершілігін жоғарылатады және тұрақты даму принциптерін қабылдауға ықпал етеді.

5.Философиялық контекст

Космостық жағдайлардың экологияға әсері ноосфералық концепция тұрғысынан қарастырылуы мүмкін. В. И. Вернадскийдің ноосфера туралы ілімі адамның табиғатпен өзара әрекетінің жаңа кезеңін көрсетеді. Бұл тұрғыдан алғанда, ғарыштық факторлардың экологиялық мәселелерге әсері экосистема мен адам арасындағы үйлесімділікті іздеуге бағытталған.

# data[].attributes.headline
Вернадский классикалық

# data[].attributes.body
Вернадский классикалық ғылым туралы: қысқаша шолу

Владимир Иванович Вернадский, XX ғасырдың көрнекті ғалымы, геология, минералогия, биогеохимия және философия сияқты көптеген ғылыми салалардың дамуына елеулі үлес қосты. Оның классикалық ғылымға қатысты көзқарастары терең зерттелген және ғылыми ойдың әрі қарай дамуында айтарлықтай әсер етті.

Вернадскийдің классикалық ғылым туралы негізгі идеялары

Классикалық ғылымның шектеулілігі: Вернадский механикалық дүниетанымға негізделген классикалық ғылымның тірі табиғаттың күрделі құбылыстары мен адам мен қоршаған орта арасындағы қарым-қатынастарды толық түсіндіруге қабілетсіз екенін атап өтті.

Тірі заттың рөлі: Ғалым тірі организмдерге планетаның бейнесін қалыптастыратын белсенді геологиялық фактор ретінде үлкен маңыз берді. Ол тірі организмдердің геохимиялық процестердегі шешуші рөлін атқаратын белсенді өмірдің аймағы ретінде биосфера ұғымын енгізді.

Ноосфераның эволюциядағы жаңа кезеңі: Вернадский ноосфераның, яғни адамның әрекеті басты геологиялық факторға айналатын ақыл сферасының пайда болуын болжады. Ноосферада ғылыми ой қоғамның дамуы мен адамның табиғатпен өзара әрекеттесуінде шешуші рөл атқарады.

Ғылымдарды синтездеудің қажеттілігі: Вернадский күрделі табиғи процестерді түсіну үшін жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдарды қоса алғанда, әртүрлі ғылыми дисциплиналардың синтезі қажеттігін есептеді.

Ғылыми әдістеме: Вернадский ғылыми зерттеулерде интердисциплинарлық тәсілдерді қолданудың маңыздылығын атап өтті. Ол ғылым мен философияның байланысын терең түсінуді, сондай-ақ табиғаттың өзара байланысын ескеруді талап етті. Бұл ғылыми әдістеменің қазіргі заманғы зерттеулерде, әсіресе экология мен климаттың өзгеруін зерттеуде маңызды рөл атқарып отыр.

Ғылыми мұра: Вернадскийдің идеялары тек академиялық қауымдастықта ғана емес, сонымен қатар қоғамдық пікірде де зор әсер етті. Оның принциптері қазіргі экологиялық саясаттың негізін қалаушы болып табылады, және олар тұрақты даму мен табиғи ресурстарды басқару саласындағы шешімдерде көрініс табады.

Мәдениет: Вернадский ғылымды тек табиғаттың заңдарын зерттеу ғана емес, сонымен қатар мәдениет пен қоғамды түсінудің құралы ретінде қарастырды. Ол ғылыми білім мен мәдениеттің арасындағы байланыстың маңыздылығын атап өтті, өйткені ғылым мен мәдениет бір-бірін толықтырып отырады.

Шәкірттері мен ізбасарлары: Вернадскийдің ілімі көптеген шәкірттер мен ізбасарлар арқылы дамыды, олардың арасында әлемге әйгілі ғалымдар мен зерттеушілер болды. Олардың жұмыстары Вернадскийдің идеяларын одан әрі дамытуға және кеңейтуге бағытталған.

Келешектегі ғылым: Вернадскийдің көзқарастары қазіргі ғылымның дамуында жаңа бағыттар мен мүмкіндіктер ашуға ықпал етеді. Оның философиялық тұжырымдамалары мен экологиялық зерттеулері болашақ ғылыми ізденістер мен тәжірибелер үшін негіз болып табылады.

Классикалық ғылымды сынға алу және оның салдары

Вернадский классикалық ғылымды жоққа шығарған жоқ, бірақ күрделі жүйелерді зерттеудегі шектеулігін атап өтті. Оның сыны жаңа ғылыми бағыттардың, мысалы, биогеохимия, экология және ғылым философиясының дамуын ынталандырды.

Вернадский идеяларының қазіргі өзектілігі

Вернадскийдің тірі заттың рөлі, биосфера және ноосфера туралы идеялары бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Олар қазіргі экологияның, тұрақты даму теориясының және ғылым философиясының негізінде жатыр.

Вернадскийдің көзқарастарымен байланысты негізгі терминдер мен ұғымдар:

Биосфера: Тірі организмдермен тұрғын жер қабығы.

Ноосфера: Адамның әрекеті басты геологиялық факторға айналатын ақыл сферасы.

Тірі зат: Планетаның бетін түрлендіретін тірі организмдер жиынтығы.

Геохимия: Жердің химиялық құрамын және оның ішіндегі процестерді зерттейтін ғылым.

# data[].attributes.headline
Өз ойым Томас Нагель “Жарқанат болу қандай?” 

# data[].attributes.subject
Өз ойым Томас Нагель “Жарқанат болу қандай?” 

# data[].attributes.body
Томас Нагельдің “Жарқанат болу қандай?” («What is it like to be a bat?») шығармасына өз ойымды қалдырғым келеді.

Томас Нагельдің “Жарқанат болу қандай?” («What is it like to be a bat?»)шығармасы сана философиясы мен болмыс теориясындағы маңызды мәселелерді қарастырады. Нагель сананың табиғаты мен тәжірибенің субъективтілігін түсіну қиындықтарын талдайды. Ол кез келген тіршілік иесінің жеке тәжірибесі бар екенін және оны басқа біреуге толық жеткізу мүмкін емес екенін алға тартады.

Жарқанаттың мысалын пайдалана отырып, Нагель саналы болудың субъективті аспектісіне назар аударады. Жарқанаттың әлемді ультрадыбыстық жаңғырық арқылы қабылдау ерекшелігіне байланысты оның болмысы біз үшін түбегейлі түсініксіз. Бұл мысал адамның басқа тіршілік иесінің тәжірибесін толық түсіне алмайтынын көрсету үшін қолданылады. Нагельдің ойынша, сананың белгілі бір аспектілері объективті ғылым тұрғысынан түсініксіз болуы мүмкін, өйткені ол субъективті тәжірибеге негізделген.

Бұл еңбектің негізгі идеясы — сананың субъективті тәжірибесін объективті әдістермен толық түсіну мүмкін емес.

Автор не туралы айтқысы келді?

Автор негізі осындай сұрақтар қояды: басқа болмыс деген нені білдіреді? Эхолокация арқылы әлемді қабылдайтын жарқанат болу қандай болатынын елестете аласыз ба?

Бәріміз білетіндей,әрбір тірі организм әлемді әртүрлі сезінеді. Бұл тәжірибе бірегей және қайталанбас.

Біздің түсінуіміздің шектеулері: біз басқа тіршілік иелері туралы көп нәрсені біле аламыз, бірақ олардың ішкі әлемін ешқашан толық түсіне алмаймыз.

Редукционизм мәселесіне келер болсақ,ғалымдар күрделі нәрселерді қарапайым нәрселермен түсіндіруге тырысады. Бірақ сана - оның құрамдас бөліктеріне жай ғана бөлшектеуге болмайтын нәрсе.

Жаңа теорияның қажеттілігіне дене мен ақыл-ойдың қалай байланысты екенін түсіну үшін бізге жаңа идеялар мен тәсілдер қажет.

Басында бұл шығарманы түсіну маған өте қиын болды.

Себебі автор қарапайым адамға түсініксіз болуы мүмкін көптеген философиялық терминдерді қолданды деп ойлаймын.Аудиториядағы студенттерді тыңдай отыра ғана мен әртүрлі ойларға кеттім.Түсінгенім бұл ғалымдарды көп жылдар бойы толғандырған өте күрделі тақырып екен.

Автор қойған көптеген сұрақтарға нақты жауаптар жоқ,бейне бір сол сұрақты бізге қалдырып кеткендей.

Мен осы шығармаға орай мынадай мысал келтіргім келеді:

Көзі көрмейтін адамға қызыл түстің не екенін түсіндіріп көріңізші. Сіз оған әртүрлі заттар туралы, жарықтың көзге қалай түсетінін немесе белгілі бір айналадағы дүниелермен байланыстырып айтуға тырысасыз,сезіндіруге тырысасыз.Бірақ сіз оған қызыл түсті көргенде пайда болатын сезімді ешқашан жеткізе алмайсыз. Сол сияқты, жарқанаттың әлемді дыбыстар арқылы «көргенде» не сезінетінін ешқашан толық түсіне алмаймыз.

Бұл шығарма маған бірнарсе бере алды деп айта аламын.Себебі, тіршілік иелерінің ойлары туралы ойлау өзімізді жақсырақ түсінуге көмектесетін сияқты.

Және де зерттеу қазіргі ғылымның маңызды және күрделі міндеттерінің бірі болып табылады.

Басқа тіршілік иелерінің сана-сезімін түсіну этиканы дамыту және барлық тірі ағзаларға адамгершілікпен қарау үшін маңызды.

# data[].attributes.headline
Адамзаттың дамуы мен саналы әрекеттерінің Жер экологиясына әсері

# data[].attributes.subject
Адамзаттың дамуы мен саналы әрекеттерінің Жер экологиясына әсері

# data[].attributes.body
Осы тақырып бойынша брнеше бөлімдерге тоқталып өттім:

Қоғамның алғашқы кезеңдері: Адамзаттың алғашқы қауымдық кезеңдерінде адамдар табиғаттың бір бөлшегі ретінде өмір сүрді. Олар аңшылықпен, терімшілікпен айналысып, тек қажетті ресурстарды ғана тұтынды. Табиғат ресурстары шексіз, ал адам әрекеті – зиянсыз деп қабылданды.

Өнеркәсіптік революция және оның экологияға әсері: XVIII ғасырдың соңында басталған өнеркәсіптік революция табиғатқа түбегейлі өзгерістер әкелді. Өндірістің қарқынды дамуы мен қалалардың көбеюі ауа, топырақ, су ресурстарының ластануына әкелді. Ресурстарды жаппай пайдалану ормандарды жоюға, биологиялық әртүрлілікті азайтуға және климаттық өзгерістерге себепші болды. Бұл кезеңде табиғаттың қайта қалпына келу қабілеті төмендеп, экологиялық жүйелерге үлкен зиян келтірілді.

2. Өнеркәсіп және технологияның экологиялық жүйелерге әсері

Өндірістік салалардың дамуы: Өнеркәсіп пен технологияның дамуы ресурстарды қарқынды пайдалануға әкелді. Өндіріс қалдықтары ауаның ластануына, топырақтың құнарсыздануына, және су ресурстарының ластануына әсер етті. Мысалы, зауыттардың түтіндері атмосфераға көміртек, азот, және күкірт тотығын шығарады, бұл заттар ауа құрамын өзгертіп, қышқыл жаңбырларға себеп болады.

Жаңа технологиялар мен парниктік эффект: Көміртек диоксидінің көбеюі парниктік эффект тудырады, бұл өз кезегінде жаһандық жылынуға алып келеді. Технологиялардың дамуы, әсіресе, қазба отындарын жағуға негізделген энергия көздерінің пайдаланылуы, жаһандық жылыну проблемасын күшейтті.

3. Қалалар мен инфрақұрылымдардың кеңеюі және табиғи ортаға әсері

Қала экспансиясы және оның салдары: Қалалардың кеңеюі экожүйелердің бұзылуына әкеледі. Жерлерге құрылыстар салу, жолдар мен басқа инфрақұрылымдар жасау жануарлардың мекендеу орындарының азаюына, ормандардың жойылуына әсер етеді. Қалалардың айналасындағы жерлерде ауыл шаруашылығы мақсатында ормандар жойылады, бұл биологиялық әртүрлілікке қауіп төндіреді.

Қала өмірінің экологиялық мәселелері: Қалаларда көп мөлшерде қатты қалдықтар жиналады, көліктер мен зауыттар ауаны ластайды, ал тұрақты шудың өзі экологиялық стресс факторы болып табылады. Бұған қоса, қала ортасында жиналған қалдықтар дұрыс өңделмеген жағдайда, қоршаған ортаны ластауы мүмкін.

4. Ауыл шаруашылығының дамуы және биологиялық әртүрлілікке әсері

Ауыл шаруашылығы және оның зияны: Ауыл шаруашылығын дамыту барысында пестицидтер мен тыңайтқыштар қолданылады, бұл химиялық заттар су мен топырақты ластайды. Сонымен қатар, генетикалық модификацияланған өнімдердің көбеюі биологиялық әртүрлілікті азайтады.

Өзендер, көлдер және ормандардың азаюы: Суармалы жерлерді кеңейту және жаңа егістік алқаптарын салу өзендер мен көлдердің табиғи экожүйелерін бұзады, ал ормандарды кесу жаһандық жылынуға себепші болады. Ормандардың азаюы жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің жойылып кетуіне себепші болып, экологиялық жүйеге үлкен зиян келтіреді.

5. Энергетика және табиғи ресурстардың сарқылуы

Энергетика қажеттілігі және ресурстарды пайдалану: Адамзаттың энергияға деген қажеттілігі артқан сайын табиғи ресурстарға түсетін жүк те артып отыр. Мұнай, көмір, табиғи газ секілді қазба отындарды көп мөлшерде қолдану олардың сарқылуына және экожүйеге кері әсер етуге әкеледі.

Органикалық және бейорганикалық ресурстарды тұрақты пайдалану: Бейорганикалық және органикалық ресурстарды тұрақты пайдалану мәселелері қоршаған ортаны қорғауға бағытталған. Мысалы, мұнай мен көмір сияқты энергия көздерінің орнына жаңартылатын энергия (күн, жел, су) көздерін қолдану қажеттілігі туындап отыр.

6. Экологиялық мәселелерді шешуге арналған саналы әрекеттер

Халықаралық келісімдер: Киото хаттамасы, Париж келісімі сияқты халықаралық келісімдер климаттың өзгеруіне қарсы күресті күшейтеді. Бұл келісімдер парниктік газдар шығарындыларын азайтуға, қоршаған ортаны қорғауға бағытталған.

Тұрақты даму және экологиялық туризм: Экотуризм, қайта өңдеу және қалдықтарды азайту сияқты тұрақты даму үрдістері табиғи ресурстарды үнемдеп қолдануды қамтамасыз етеді. Қалдықтарды азайту экологиялық тұрғыдан саналы тұтынуды, ал экологиялық туризм табиғатпен үйлесімді өмір сүруді қолдайды.

7. Экологиялық білім және экосана қалыптастыру

Экологиялық жауапкершілік мәдениеті: Экологиялық білім беру арқылы қоғамда табиғатты қорғау мәдениеті қалыптасады. Әрбір адамға қоршаған ортаны қорғаудың қажеттілігін жеткізу арқылы, экологиялық сананы дамытуға болады.

Экосана және қоршаған ортаны сақтау: Экосананы қалыптастыру арқылы қоғам табиғатты, жануарлар мен өсімдіктер әлемін сақтауға бейімделеді. Экологиялық мәдениет негізінде табиғатты сақтау – келер ұрпақ үшін қолайлы орта қалыптастырудың ең маңызды аспектісі.

# data[].attributes.headline
Фильм: Ашық аспан астында” (“Down to Earth with Zac Efron”) 

# data[].attributes.subject
Фильм: Ашық аспан астында” (“Down to Earth with Zac Efron”) 

# data[].attributes.body
Осы тақырыбымды тереңірек түсіну үшін тағы бір деректі фильмді көремін деп шештім.

Бұл фильмді көргеннен кейінгі ойым: барлық адам көріп,осы мәселені түсінсе ғой дедім.

“Ашық аспан астында” (“Down to Earth with Zac Efron”) фильмі қоршаған ортаға деген көзқарасты өзгертуге, табиғатты сақтау мен тұрақты дамуға назар аударуға бағытталған қызықты деректі сериал. Фильмнің негізгі ерекшелігі — оның эко-туризм мен тұрақты өмір салты идеяларын қарапайым әрі әсерлі түрде көрсетуі. Zac Efron мен экология және суперфуд саласының маманы Дарин Олиен әртүрлі елдерге саяхаттап, жергілікті қоғамдардың экологияға деген саналы қарым-қатынасы мен табиғат ресурстарын тиімді қолдану әдістерін зерттейді.

Фильмде энергияны қайта өңдеу, су тазарту технологиялары, табиғи тағамдар, және қоғамдастықтардың тұрақты дамуға деген ерекше тәсілдері қарастырылады. Ефрон мен Олиен көрермендерге дәстүрлі өмір сүрудің экологиялық жауапкершіліктен қаншалықты алыстап кеткенін еске салып, өмір сапасын жақсартуға болатын қарапайым әрі тиімді әдістерді көрсетеді. Бұл сериал тек экологияны түсіндірумен шектелмей, адамдарды табиғатқа саналы көзқараспен қарауға, жауапкершілікті арттыруға шабыттандырады.

# data[].attributes.headline
Иррационализм

# data[].attributes.subject
Иррационализм

# data[].attributes.body
Иррационализм — философия мен мәдениетте ақыл мен логиканың шектеулі мүмкіндіктерін мойындап, эмоция, интуиция, түйсік және ерік сияқты ақылға қонымсыз факторлардың өмірдегі шынайы мәнін мойындайтын бағыт. Бұл көзқарас бойынша шындықты түсіну тек рационалдық ойлау арқылы мүмкін емес, себебі адам өмірі мен болмыстың терең мәні ақылдан тыс жатыр.

Иррационализмнің негізгі аспектілері:

1. Ақыл-ойдың шектеулілігі: Иррационализм ақыл мен логиканың адам тәжірибесін толықтай түсіндіре алмайтынын айтады. Ол адам өміріндегі шешуші рөлді интуиция, эмоция және түйсік сияқты элементтерге береді.

2. Еркіндік пен ерік: Кейбір иррационалистік философтар адамның ерік бостандығына ерекше мән береді. Олар адамның әрекеттері логикалық негіздерге емес, оның ішкі еркі мен қалауларына негізделген деп санайды.

3. Дін және мистицизм: Иррационализм діни тәжірибе мен мистикалық пайымдауларға жақын келеді. Ол рационалды ойлауға жатпайтын құбылыстарды да мойындайды.

4. Өмір философиясы: Иррационализм өмір философиясымен тығыз байланысты. Мұндай философия өкілдері, мысалы, Фридрих Ницше және Артур Шопенгауэр, өмірді қайшылықтар мен трагедиялар арқылы қабылдап, ақылға емес, ерікке басымдық береді.

5. Көркем мәдениет: Иррационализм әдебиет пен өнерде, мысалы, романтизмде, символизмде және экспрессионизмде көрініс табады. Бұл бағыттарда сезім мен интуиция рационалды түсіндіруден жоғары қойылады.

Тарихи өкілдер:

Фридрих Ницше: Ол адамның еркі мен өмірлік күшін алға тартып, рационализм мен моральдық нормалардың шектеулерін сынады.

Сёрен Кьеркегор: Экзистенциализмнің негізін салушы, ол адам өмірінің абсурдтылығын және жеке тәжірибенің маңыздылығын атап өтті.

Анри Бергсон: Интуицияны ақылдан жоғары қоя отырып, ол уақыт пен өмірлік процестердің интуитивті қабылдануын жақтады.

Иррационализм өмірді, болмысты және адам табиғатын түсіну үшін тек рационалды ойлау жеткіліксіз екенін көрсетіп, адамдарды олардың ішкі сезімдері мен түйсіктерін тыңдауға шақырады.

# data[].attributes.headline
Иррационализм мен интуиция

# data[].attributes.subject
Иррационализм мен интуиция

# data[].attributes.body
Интуиция мен иррационализм бір-бірімен тығыз байланысты, себебі екеуі де ақыл мен рационалдық шектеулерден тыс тұрған таным әдістерін қарастырады. Иррационализмнің көзқарасы бойынша, өмірдің терең мәнін түсіну тек логикалық ойлау арқылы мүмкін емес, ал интуиция шындықты ұғынудың маңызды көзі болып табылады.

Иррационализм және Интуицияның Байланысы

1. Ақылдан тыс таным: Иррационализм ақыл мен логиканың шектеулі екендігін атап өтіп, адам өмірінде тек логикаға сүйену жеткіліксіз екенін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, интуиция иррационалды таным әдісі ретінде ерекше орын алады. Ол бізге ақыл мен дәлелдерге сүйенбей-ақ шешім қабылдауға, нәрселерді түйсік арқылы сезінуге мүмкіндік береді.

2. Тәжірибе мен ішкі түйсікке сену: Интуиция адамның өткен тәжірибесіне негізделген ішкі сезімдерге сүйенеді. Иррационалистік философия да адамның ішкі түйсігі мен сезімдерін логикалық ойлаудан жоғары қояды. Бұл интуицияға адамның шынайы болмысын және өмірдің мәнін түсінуге жол ретінде қарайды.

3. Рационалдық шектеулерден шығу: Иррационализм логика мен дәлелдерге шектеулі құрал ретінде қараса, интуиция дәл осы шектеулерден тыс тұр. Мысалы, өнер мен шығармашылықта интуиция негізгі рөл атқарады және бұл салалар иррационализмнің өркендеген орындары болып табылады.

4. Табиғи және интуитивті тәжірибе: Иррационалистік ойшылдар, мысалы, Анри Бергсон, интуицияны адамның табиғи, инстинктивті тәжірибесі ретінде қарастырады. Оның пікірінше, интуиция — өмірдің шынайы мәнін сезінуге мүмкіндік беретін терең түйсік, ал рационализм тек үстірт түсінік береді.

Қорытынды

Интуиция иррационализмнің негізін құрайтын ұғымдардың бірі ретінде қабылданады. Ол адамға логикасыз, түйсікке негізделген шешімдер қабылдауға, жаңа идеяларды сезінуге және өмірдің мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді. Иррационализм тұрғысынан, интуиция шындықты танудың құнды көзі, өйткені ол логикаға тәуелсіз ақиқатты ұғынуға жол ашады.

# data[].attributes.body
Менің ойымша, интуиция мен иррационализмнің байланысы адамның ішкі сезімдеріне сүйеніп, шындықты түсінуге деген ұмтылыста жатыр. Біз бәрін логика арқылы түсіне алмаймыз. Кейде шындықты ұғыну үшін дәлел мен ойлаудан тыс тұрған ішкі түйсікке сенуге тура келеді. Интуиция арқылы біз сана-сезіммен ұғынып үлгермеген нәрсені сеземіз, ал иррационализм осы түйсікті бағалайды.

Иррационализмнің көзқарасы бойынша, өмірдегі маңызды шешімдерді тек ақыл мен дәлелге емес, ішкі түйсікке де сүйеніп қабылдауға болады. Бұл көзқарас маған жақын, себебі өмірде кейде дәлелдеуге болмайтын, бірақ "ішім сезеді" дейтін нәрселер болады. Иррационализм мен интуиция сол сәттерде бізге бағыт береді деп ойлаймын.

# data[].attributes.headline
Танымдық іс-әрекеттің 

# data[].attributes.body
Танымдық іс-әрекеттің жоғары түрі дегенде, біз тек білім жинап, оны қолданумен шектелмей, терең ойлау, жаңа білімдер мен құбылыстарды шығармашылықпен түсіну, әрі ғылым мен философиядағы терең сұрақтарға жауап іздеу сияқты күрделі әрекеттерді меңзейміз. Бұл процесс адам ақылының ең жоғары деңгейдегі жұмысын талап етеді, себебі ол абстракция, критикалық ойлау, жалпылау және теориялық шығармашылықты қамтиды.

Танымдық іс-әрекеттің жоғары түріне жататын әрекеттер көбінесе жаңалық ашумен, ғылыми теорияларды құраумен, болашаққа болжам жасаумен немесе адам өмірінің мәнін іздеумен байланысты болады. Бұл жерде адамның тек ақыл-ойы ғана емес, шығармашылық қабілеті, ғылым мен философияның терең сұрақтарына жауап іздеудегі ізденісі де маңызды.

Мысал:

Альберт Эйнштейннің салыстырмалық теориясы – танымдық іс-әрекеттің ең жоғары түрі. Эйнштейннің әлемді және уақытты түсіну тәсілі өзгеше болды. Ол жаңа ғылыми теорияның негізінде бұрынғы физикалық заңдарды қайта қарады.

# data[].attributes.headline
Жалпы түсінік

# data[].attributes.subject
Жалпы түсінік

# data[].attributes.body
Ғылыми таным — бұл ғылыми білімді алу, жүйелеу және тексеру процесі. Оның құрылымы мен деңгейлері күрделі және әртүрлі элементтерді қамтиды. Ғылыми танымның негізгі құрылымы мен деңгейлерін қысқаша қарастырайық:

1. Ғылыми танымның құрылымы

Ғылыми танымның құрылымы жалпы және арнайы элементтерден тұрады, олар білімді жүйелеуге, түсіндіруге, және оны жаңа зерттеулерде қолдануға бағытталған. Негізгі құрылымдық элементтерге мыналар жатады:

Ғылыми фактілер — нақты зерттеулерде алынған дәлелденген мәліметтер.

Түсініктер — ғылымда қолданылатын терминдер мен ұғымдар.

Гипотезалар — зерттеулердің болжамдары, яғни алдын-ала қойылған сұрақтарға берілген ықтимал жауаптар.

Теориялар — фактілер мен гипотезалар арқылы дәлелденген білімдер жиынтығы, ғылымның нақты саласына қатысты заңдылықтар мен ережелер.

Заңдар — белгілі бір құбылыстар арасындағы тұрақты байланыстарды сипаттайтын қағидалар.

2. Ғылыми таным деңгейлері

Ғылыми таным екі негізгі деңгейге бөлінеді: эмпирикалық және теориялық.

Эмпирикалық деңгей

Эмпирикалық деңгей ғылыми танымның алғашқы кезеңі болып табылады, бұл деңгейде деректер тікелей бақылау мен тәжірибе арқылы жиналады. Оның ерекшеліктері:

Бақылау — ғылыми құбылыстарды табиғи жағдайларда зерттеу.

Эксперимент — құбылыстарды жасанды жағдайда бақылау, тәжірибе жүргізу арқылы білім алу.

Өлшеу — зерттелетін объектілер мен құбылыстардың сандық мәндерін анықтау.

Салыстыру — зерттелетін объектілер арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды айқындау.

Теориялық деңгей

Теориялық деңгейде эмпирикалық жолмен жиналған ақпарат негізінде тұжырымдар жасалады, яғни деректерге сүйене отырып заңдылықтар анықталады. Бұл деңгейдің ерекшеліктері:

Анализ — деректерді талдау, құбылыстардың құрылымын зерттеу.

Синтез — талдаудан алынған мәліметтерді біртұтас жүйеге біріктіру.

Абстракциялау — зерттелетін құбылыстың тек негізгі қасиеттерін қарастыру.

Модельдеу — нақты құбылыстарды модельдер арқылы зерттеу және болжау.

Қорытынды

Ғылыми таным құрылымы мен деңгейлерінің әрқайсысы ғылымның дамуына, жаңа білімдердің пайда болуына ықпал етеді. Эмпирикалық және теориялық деңгейлердің үйлесуі ғылыми танымның толық, дәл және сенімді болуына көмектеседі.

# data[].attributes.headline
ГИПОТЕЗА ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН

# data[].attributes.subject
ГИПОТЕЗА ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН

# data[].attributes.body
Философия тұрғысынан гипотеза — бұл шындықты немесе қандай да бір құбылысты түсіну үшін жасалған болжам. Ол анық дәлелденбегенімен, танымдық процесте маңызды рөл атқарады. Гипотезаның философиялық мағынасы мен ерекшеліктерін адам тілімен түсіндірсек, ол келесідей сипатқа ие болады:

1. Гипотезаның мәні

Гипотеза — нақты шындықты білмесек те, белгілі бір құбылысты түсіндіру үшін жасалатын алдын ала болжам. Бұл болжам тәжірибе немесе бақылау арқылы тексеріліп, кейіннен расталуы немесе теріске шығарылуы мүмкін.

2. Гипотеза ойлаудың құралы ретінде

Философиялық тұрғыда гипотеза адам ойының шекарасын кеңейтуге көмектеседі. Ол бізге "егер былай болса ше?" деген сұрақ қоюға мүмкіндік береді және сол арқылы ойымызды жаңа бағыттарға жетелейді. Гипотеза арқылы біз шындыққа жақындауға тырысамыз, бірақ оны толықтай білмейміз.

3. Шындыққа жол ашу

Гипотеза тікелей шындыққа апармаса да, оған жақындауға көмектеседі. Философияда бұл адам танымының үздіксіз қозғалыс екенін көрсетеді: бір гипотеза дәлелденген соң, оның орнына жаңа гипотезалар пайда болып, шындықты тереңірек тануға жол ашады.

4. Гипотеза мен шындық арасындағы байланыс

Шындықты тану кезінде гипотеза бізге бағыт-бағдар береді. Егер гипотеза тәжірибе мен деректер арқылы расталса, ол ғылыми теорияға айналады. Бірақ егер қате шықса, ол бізге жаңа түсініктерге жол ашып, басқа бағыттарды зерттеуге ықпал етеді.

5. Ғылымдағы рөлі

Ғылымда гипотеза жаңа зерттеулерге бастама жасайды. Ол теорияны немесе зерттеуді бастауға себеп болып, таным процесінің қозғаушы күші ретінде жұмыс істейді.

Қорытындылай келе:

Гипотеза — біз білмейтін нәрселерге жол іздейтін құрал. Философия тұрғысынан, ол адамның таным процесін жандандырып, сұрақтар туындатып, зерттеулерді алға жетелейді.

# data[].attributes.headline
Ғылыми таным деңгейлері:

# data[].attributes.subject
Ғылыми таным деңгейлері:

# data[].attributes.body
Ғылыми танымның құрылымы мен деңгейлері ғылыми білім алудың сатылары мен элементтерін сипаттайды. Ғылыми таным екі негізгі деңгейден тұрады: эмпирикалық және теориялық.

1. Эмпирикалық деңгей – зерттеудің бастапқы кезеңі. Бұл деңгейде ғылыми зерттеулер нақты деректер жинауға, бақылау, эксперимент және өлшеу арқылы ақпарат алуға бағытталады. Эмпирикалық деңгейдің басты мақсаты – объектілердің қасиеттері мен құбылыстардың белгілерін анықтау және сипаттау. Бұл деңгейде деректерді жүйелеп, алғашқы түсініктер мен заңдылықтарды анықтау жүзеге асады.

2. Теориялық деңгей – зерттеу тереңірек жүргізіліп, заңдылықтар мен теориялар қалыптастырылады. Бұл деңгейде алынған деректер негізінде құбылыстардың мәні түсіндіріледі және ғылыми болжамдар жасалады. Теориялық деңгейде индукция және дедукция әдістері, модельдеу және абстракциялау сияқты әдістер қолданылады. Мақсаты – зерттелетін объектілердің арасындағы ішкі байланыстар мен заңдылықтарды ашу, жалпы теориялық қорытындылар жасау.

Ғылыми танымның құрылымдық элементтері:

• Ғылыми факт – дәлелденген, тәжірибемен тексерілген деректер.

• Заңдылық – белгілі бір шарттарда қайталанатын тұрақты байланыстар.

• Гипотеза – ғылыми тұрғыда тексерілмеген, бірақ түсіндіруге тырысатын болжамдар.

• Теория – құбылыстар мен процестерді жүйелі түрде түсіндіретін ғылыми білімдер жүйесі.

Ғылыми танымның осы деңгейлері мен құрылымдары зерттеу процесін жүйелі жүргізуге мүмкіндік беріп, ғылымның дамуына негіз болады.

# data[].attributes.headline
Томас Кунның үлесі

# data[].attributes.subject
Томас Кунның үлесі

# data[].attributes.body
Американдық философ және тарихшы Томас Кун ғылыми танымның құрылымы мен даму деңгейлерін түсінуге үлкен үлес қосты. Оның “Ғылыми революциялардың құрылымы” (1962) атты еңбегінде Кун ғылым дамуының сызықты емес, белгілі бір сатылардан тұратын, кезеңдер арқылы өтетін динамикалық процесс екенін көрсетеді. Ол ғылыми дамудың «парадигмалық» моделі деп аталатын түсінігін енгізіп, ғылымның дамуын жаңа көзқараспен түсіндіреді. Кунның тұжырымдамасы келесідей негізгі ұғымдармен ерекшеленеді:

1. Парадигма: Кун «парадигма» деп ғылым саласындағы қабылданған теориялар, әдістер, құндылықтар мен стандарттар жиынтығын айтады. Парадигма ғалымдарға белгілі бір шеңберде жұмыс істеп, зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Парадигма ғылымның эмпирикалық және теориялық деңгейлерін жүйелейді және бағыт береді.

2. Кәдімгі ғылым: Парадигма шеңберінде жүргізілетін зерттеулерді Кун «кәдімгі ғылым» деп атайды. Бұл кезеңде ғалымдар бар парадигмаға сай келетін мәселелерді шешуге тырысады, эмпирикалық және теориялық деңгейлерді қолданып, гипотезаларды тексереді және нақты деректер жинайды. Мұнда ғалымдар зерттеулерді парадигмаға сәйкес жүргізеді, ал парадигма өзгермейді.

3. Аномалия: Ғалымдар кейде парадигма шеңберінде түсіндіре алмайтын фактілерге немесе құбылыстарға тап болады. Мұндай сәйкессіздіктерді Кун «аномалиялар» деп атайды. Аномалиялардың жинақталуы парадигманың әлсіздігін көрсетіп, оны қайта қарауға итермелейді.

4. Ғылыми революция: Аномалиялар көбейіп, парадигманы өзгерту қажеттілігі туындаған кезде, ғылыми революция басталады. Бұл кезде жаңа теориялар мен тәсілдер пайда болып, ескі парадигма өзгертіледі немесе жаңасымен ауыстырылады. Бұл парадигманың өзгеруі ғылыми танымның жаңа деңгейге шығуына жол ашады. Мысалы, геоцентрлік модельдің гелиоцентрлік модельмен алмастырылуы – ғылыми революцияның классикалық мысалы.

5. Парадигмалық ауысу: Кун парадигманың ауысуын жаңа ғылыми бағыттың қабылдануы деп түсіндіреді. Бұл процесс күрделі, өйткені ғалымдар жаңа парадигманы толық түсініп, оны қабылдауы қажет. Парадигмалық ауысу ғылымды жаңа деңгейге көтеріп, жаңа эмпирикалық және теориялық зерттеулердің басталуына ықпал етеді.

Томас Кунның бұл тұжырымдары ғылыми танымның үнемі өзгеріп, дамып отыратындығын және оның белгілі бір кезеңдерден тұратынын көрсетеді. Кунның үлесі арқылы біз ғылыми танымның құрылымы мен деңгейлерін тереңірек түсінеміз, әсіресе ғылымның дамуы мен прогресінің күрделі және кезеңдік сипатын бағалай аламыз.

# data[].attributes.headline
Томас Кунның «Ғылыми р

# data[].attributes.body
Томас Кунның «Ғылыми революциялардың құрылымы» ғылыми қоғамдастықтың ғылыми революциялар арқылы парадигмалардың ауысуы мен ауысуын қалай бастан кешіретінін түсіну үшін мына метафоралар мен дәйексөздерді көруге болады.

Метафора «Ғылыми парадигма» «әлем суреті» ретінде.Кун парадигма метафорасын «әлемнің суреті» ретінде ғылыми теориялар бізге құбылыстарға түсініктеме беріп қана қоймайды, сонымен бірге әлемге жалпы көзқарасты белгілейді, қандай мәселелерді шешу керек және қандай әдістерді анықтайды деп атап көрсетеді. пайдалану

Дәйексөз:Парадигма – негізгі мәселелер шешілетін жалпы қабылданған ғылым.  Ол белгілі бір уақыт аралығындағы барлық ғылыми қызметтің негізі болып табылады, зерттеудің біртұтас өрісін жасайды».

2. Ғылыми революция метафорасы «бұрылыс» немесе «картаны өзгерту»Кун ғылыми революцияларды «картаны өзгертумен» салыстыруға болатын түбегейлі өзгерістер ретінде сипаттайды.  Әлем картасын өзгерту географияға деген көзқарасымызды толығымен өзгертетіні сияқты, ғылыми парадигманы өзгерту де әлем және ғылыми мәселелер туралы барлық идеяларды өзгертеді.

Дәйексөз:Ғылыми революция жаңа мәліметтерді жинақтау ғана емес;  бұл біз ғылыми шындықты қабылдау үшін қолданатын картадағы өзгеріс».

Бұл метафора ғылыми қауымдастықтың әлемді қалай жаңаша көре бастайтынын атап көрсетеді, барлық ескі белгілер кенеттен төңкеріліп, олардың орнына жаңалары пайда болып, зерттеудің жаңа жолын қамтамасыз етеді.

3. «Ғылыми прогресс» метафорасы «кезеңдер» немесе «ұзақ сапарлар»

Кун сондай-ақ «ғылыми прогресс» метафорасын қолданады, онда ол ғылыми жұмыстың келесі кезеңдерден өтуі туралы айтады: қалыпты ғылымнан дағдарысқа дейін, революцияға және жаңа ғылыми тұжырымдамаларға дейін

Дәйексөз: Көптеген философтар ойлағандай, ғылым сызықты түрде дамымайды.  Бұл жаңа білім бағытын толығымен өзгертетін салыстырмалы тыныштық кезеңдері мен революциялық кезеңдері бар күтпеген бұрылыстарға толы саяхатқа ұқсайды ».

Әрбір метофора дүниенің ғылыми суретіндегі өзгерістердің және ескі теориялардан жаңаға өтудің маңыздылығын атап өтеді. Біздің күнделікті өмірімізге байланысты мына мысалдарды айтсақ болады;

1. Қағаз кітаптардан электронды кітаптар мен аудиокітаптарға көшу Соңғы онжылдықтарда кітап әлемінде нағыз төңкеріс болды: қағаз басылымдар электронды және аудио кітаптармен бәсекеге түсе бастады.  Бұрындары адамдардың көпшілігі парақтардың иісінен, сезімінен ләззат алып, физикалық кітапты ұнататын.  Дегенмен, технологияның дамуымен және Kindle сияқты электронды құрылғылардың қолжетімділігімен, сондай-ақ аудиокітаптардың танымалдылығының артуына байланысты қағаз кітаптардың әдеті өзгере бастады.

Шынайы өмір тарихы: Көп ұзамай ол бұл әлдеқайда ыңғайлы екенін түсінді: ол мыңдаған кітаптарды кез келген уақытта және кез келген жерде рюкзактарына ауыр томдарды салмай-ақ ала алады.  Қағаздан цифрға көшу парадигманың ауысуын көрсетеді, онда ескі әдіс (қағаз кітаптар) ыңғайлы және технологиялық тұрғыдан жетілдірілген нұсқамен ауыстырылды.

2. Көліктегі революция: іштен жанатын қозғалтқышы бар автомобильдерден электромобильдерге көшу

Соңғы онжылдықтардағы ең маңызды экологиялық және технологиялық революциялардың бірі электрлі көліктердің жаппай қолданысқа енуі болды.  21 ғасырдың басында нарықта бензин және дизельді қозғалтқыштары бар автомобильдер басым болды.  Дегенмен, экологиялық мәселелер мен технологияның жетістіктері туралы хабардарлықтың артуына байланысты электрлі көліктер нарықты тез жаулап ала бастады. Шынайы өмір тарихы: Шамамен 10 жыл бұрын дәстүрлі ICE (іштен жану қозғалтқышы) автокөліктеріне берілген автокөлік иелері электрлік көліктерді тиімсіз және қымбат деп санаған.  Бірақ жоғары өнімділік пен кеңейтілген диапазонды көрсететін Tesla және басқа брендтердің пайда болуымен электромобильдерге деген көзқарас күрт өзгерді.  Бұрын электр көлігін қарастырмаған қарапайым жүргізуші енді қуат пен жайлылыққа нұқсан келтірместен жасыл көлікке оңай ауыса алады.  Көлікті қабылдау мен таңдаудағы бұл өзгеріс электромобильдерді тартымды ететін жаңа технологиялық парадигмаға байланысты.

3. Жұмыс үлгілерін өзгерту: кеңсе жұмысынан қашықтағы жұмысқа

Жақында дәстүрлі жұмыс үлгісі кеңседе міндетті түрде 9-дан 18-ге дейін болуды талап етті. Дегенмен, технологияның дамуы мен интернеттің таралуына байланысты қашықтан жұмыс, фриланс және икемді кестелер айналасындағы миллиондаған адамдар үшін қалыпты жағдайға айналды. Шынайы өмір оқиғасы: Кеңседе ғана жұмыс істеуге дағдыланған ірі компаниялардың көптеген қызметкерлері COVID-19 пандемиясынан кейін жаңа тәжірибеге - қашықтан жұмыс істеуге тап болды.  Бұл көпшілік үшін ыңғайлы болды, өйткені енді сіз үйде жұмыс істей аласыз, өз кестелеріңізді орната аласыз, сонымен қатар саяхат уақытын қысқарта аласыз.  Twitter және Facebook сияқты көптеген компаниялар пандемиядан кейін де қашықтан жұмысты қолдауды жалғастыруды шешті.  Қатаң кеңсе құрылымынан онлайн жұмысының икемділігіне ауысу жұмысты ұйымдастырудағы парадигмалық ауысымның мысалы болып табылады.

4. Әлеуметтік медиа және өзгеретін қарым-қатынас тәсілдері

Тіпті 20 жыл бұрын адамдар дәстүрлі арналар: хаттар, телефондар, жеке кездесулер арқылы белсенді түрде сөйлесті.  Уақыт өте келе бұл тәсіл әлеуметтік желілердің пайда болуымен өзгерді, бұл жедел хабар алмасуға, өмірлік оқиғаларды бөлісуге және халықаралық байланыс шеңберін кеңейтуге мүмкіндік берді.

Шынайы өмір оқиғасы: Кешкісін телефон арқылы достарына қоңырау шалып немесе олармен көзбе-көз кездесетін адам Facebook, Instagram және WhatsApp сияқты әлеуметтік желіні пайдалана бастады.  Ол үйден шықпай немесе телефон қоңырауларына ақша жұмсамай-ақ достарымен және отбасымен байланыста бола алатынын анықтады.  Нәтижесінде ол жаңа қарым-қатынасқа бейімделіп, тіпті Интернетте жаңа таныстар жасай бастады.  Бұл жаңа платформалардың қарым-қатынас әдеттерін қалай өзгертетінін және қосылымды кеңейтетінін көрсетеді.

5.Шопингтің эволюциясы: дәстүрлі дүкендерден онлайн саудаға дейін

Бұрын барлық сатып алулар дүкендерде жасалды, ал сауда орталығына бару әлеуметтік өзара әрекеттесудің маңызды бөлігі болды.  Дегенмен, интернеттің дамуымен және Amazon, eBay сияқты интернет-дүкендердің пайда болуымен, сондай-ақ мобильді сатып алу қосымшаларының дамуымен дүкенге дәстүрлі саяхат өзінің өзектілігін айтарлықтай жоғалтты.

Шынайы өмір оқиғасы: Мысалы, тауар таңдау үшін әрқашан дүкенге баруды ұнататын адам енді интернет-дүкенді пайдалана бастады.  Алғашында бұл ерекше болды, бірақ кейінірек ол ыңғайлырақ екенін түсінді: ол уақыт пен күш-жігерді үнемдей отырып, үйіне жеткізілетін тауарларды таңдап, тапсырыс бере алады.  Бүгінде ол кітаптарды, киім-кешектерді, тұрмыстық техниканы және тіпті азық-түлікті онлайн сатып алуды жөн көреді, бұл тәсіл мен технологияның өзгеруі күнделікті әдеттерді түбегейлі өзгерте алатынының жақсы мысалы.

6. Білім беру және онлайн курстарға көшу

Бұрынғы кезде білім алудың бірден-бір жолы дерлік университеттер мен мектептердегі білім болатын.  Бүгінгі таңда Coursera, edX, Khan Academy сияқты ауқымды онлайн курстар мен оқу платформалары кез келген адамға оқу орындарына бармай-ақ білім алуға мүмкіндік береді.

Шынайы өмір тарихы: 2010 жылдары студенттер мен мамандар көбірек білім алу немесе дағдыларын жетілдіру үшін онлайн курстарға ауыса бастады.  Соның салдарынан дәстүрлі университеттік білім алуға қалтасы көтермейтін көптеген адамдар онлайн платформалар арқылы білім ала бастады.  Мысалы, маркетинг саласында жұмыс істеген адам аналитикалық деректер бойынша курстан өтуге шешім қабылдады және қазір бұл білімін жұмысын жақсарту үшін пайдаланады.  Бұл дәстүрлі әдістерді икемді, қолжетімді онлайн шешімдермен алмастыратын оқытудағы парадигманың ауысуының мысалы.

Бұл мысалдар технологиялық және әлеуметтік өзгерістердің біздің күнделікті өмірімізге, әдеттер, қабылдаулар мен мінез-құлықты өзгертуге айтарлықтай әсер ететінін көрсетеді.  Бұл жағдайларда қарым-қатынаста, оқуда немесе жұмыста ескі тәсілдер жаңа, ыңғайлы және технологиялық жетілдірілген тәсілдермен ауыстырылды.

# data[].attributes.attachment_link.title
Отсканированные документы

# data[].attributes.headline
Аймақтық талдау

# data[].attributes.subject
Аймақтық талдау

# data[].attributes.body
«Ғылымның шектеулерін бұзбасаң, болашаққа жол ашылмайды.»

# data[].attributes.attachment_link.title
Т. Кун 8 аймақтық талдау

# data[].attributes.headline
Юрген Хабермас және ғылымның әлеуметтік жауапкершілігі

# data[].attributes.subject
Юрген Хабермас және ғылымның әлеуметтік жауапкершілігі

# data[].attributes.body
Юрген Хабермас — қазіргі заманғы философияның және әлеуметтік теорияның аса көрнекті өкілдерінің бірі. Оның еңбектері негізінен коммуникация теориясы мен демократияның негіздерін зерттеуге бағытталған. Хабермас ғылымның рөлі мен ғалымдардың әлеуметтік жауапкершілігі туралы өз көзқарастарын білдіріп, ғылым мен қоғам арасындағы байланысты талдаған.

1. Ғылым және қоғам: Хабермас концепциясы

Хабермас ғылымды қоғамның ажырамас бөлігі ретінде қарастырады және ғалымдардың зерттеулері тек теориялық білім үшін емес, сондай-ақ қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін де маңызды деп санайды. Оның пікірінше, ғылым демократиялық қоғамда шешімдер қабылдауға ықпал етеді және әлеуметтік өзгерістерге әсер етуі тиіс.

• Коммуникативтік әрекет теориясы: Хабермас өз еңбектерінде ғылым мен қоғамның арасындағы байланысты коммуникативтік әрекет арқылы түсіндіреді. Ғалымдар өз зерттеулерінің нәтижелерін қоғаммен ашық түрде талқылауы керек, сондықтан коммуникация және пікір алмасу маңызды рөл атқарады.

• Қоғамдық дискурс: Ғылыми нәтижелер мен олардың қолданылуы қоғамдағы дискурстың бір бөлігі болуы тиіс. Хабермас ғылымның ашықтығын қолдап, ғылыми зерттеулердің нәтижелері барлық мүдделі тараптарға қолжетімді болуын талап етеді.

2. Ғалымдардың әлеуметтік жауапкершілігі

Хабермас ғылымның әлеуметтік жауапкершілігіне ерекше назар аударады. Оның пікірінше, ғалымдар өз зерттеулерінің ықтимал зардаптарын және қоғамға тигізетін әсерін ескеруі тиіс.

• Этикалық жауапкершілік: Ғалымдар өз жұмыстарының ықтимал қауіпті салдарын алдын ала ескеруі қажет. Мысалы, биотехнология, ядролық физика немесе жасанды интеллект салаларында этикалық дилеммалар жиі туындайды, және ғалымдар бұл мәселелерді ескеруі керек.

• Қоғамның мүдделері: Хабермас ғалымдардың зерттеулері қоғамның мүдделеріне қызмет етуі тиіс деп санайды. Ғалымдар өз зерттеулерін қоғамдағы маңызды мәселелерді шешуге бағыттауы керек, мысалы, экологиялық тұрақтылық, денсаулық сақтау және әлеуметтік әділеттілік.

3. Рационализация және ғылым

Хабермас ғылымның рационализация процесіне әсерін зерттейді. Оның ойынша, ғылым мен технология қоғамның өмірін жақсарта алады, бірақ олар белгілі бір шектеулерге ие болуы керек.

• Рационализацияның салдары: Ғылымның рационализациясы технологиялық прогреске әкеледі, бірақ бұл прогресс адамның өмірі мен қоғамның құндылықтарына қауіп төндіруі мүмкін. Мысалы, климаттың өзгеруі, биоинженерия және деректерді бақылау технологиялары үлкен этикалық сұрақтар туғызады.

• Инструменталды рационализм: Хабермас инструменталды рационализмді сынайды, себебі ол ғылыми және техникалық шешімдерді бірінші орынға қояды, ал этикалық және әлеуметтік аспектілер еленбей қалуы мүмкін.

4. Ғылым және демократия

Хабермас демократиялық қоғамда ғылымның ашықтығын және айқындылығын талап етеді. Оның пікірінше, ғылым мен технологияға қатысты шешімдер қабылданғанда қоғамның барлық топтарының пікірлері ескерілуі керек.

• Ғылыми дискурстың ашықтығы: Ғалымдар өз зерттеулерін қоғаммен талқылауға және түсіндіруге дайын болуы керек. Бұл қоғамдағы сенімділікті арттырады және демократиялық шешімдер қабылдауға көмектеседі.

• Қоғамдық бақылау: Хабермас ғылымның қоғамдық бақылауда болуы қажет деп санайды. Ғылыми зерттеулердің этикалық және әлеуметтік салдарын ескеру үшін қоғам мен ғалымдар арасында тұрақты диалог болуы тиіс.

Қорытынды

Юрген Хабермас ғылым мен қоғам арасындағы байланысты терең зерттеген философтардың бірі. Оның көзқарасы бойынша, ғылым тек білімнің дамуы үшін ғана емес, сонымен қатар қоғамның қажеттіліктеріне қызмет ету үшін де қажет. Ғалымдар өздерінің зерттеулерінде шығармашылық еркіндікке ие болуы керек, бірақ бұл еркіндік әлеуметтік жауапкершілікпен және этикалық нормалармен шектелуі тиіс. Хабермас үшін ғылымның ашықтығы, қоғаммен диалог және демократиялық принциптер — ғылыми прогресстің және қоғамның тұрақты дамуының негізгі шарттары.

# data[].attributes.headline
Ғалымдардың қоғамдағы 

# data[].attributes.body
Ғалымдардың қоғамдағы орны ерекше, өйткені олар адамзаттың білім деңгейін арттыруға, жаңа технологиялар мен жаңалықтарды ашуға, әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал етеді. Ғалымдар ғылым мен білім арқылы қоғамның дамуына үлкен үлес қосады. Философия саласында адамзаттың ой-санасын тереңдетіп, жаңа көзқарастар мен теориялар ұсынған көптеген ұлы ғалымдар бар.Мысалы;

1. Сократ (б.з.д. 470–399 ж.) – батыс философиясының негізін қалаушылардың бірі. Ол философияны тек білім емес, адамгершілік пен этикаға да бағыттаған. Сократтың сұрақ қою әдісі, яғни «Сократтық әдіс», адамдарды өз ойларын тереңнен талдауға шақыратын диалог жүргізу тәсілі ретінде белгілі.

2. Платон (б.з.д. 428–348 ж.) – Сократтың шәкірті, философия тарихындағы ең ірі тұлғалардың бірі. Ол идеалистік философияның негізін қалаған және өзінің "Мемлекет" деген еңбегінде әділетті қоғамды сипаттады. Платонның идеялар дүниесі (формалар теориясы) философияның басты концепцияларына айналды.

3. Аристотель(б.з.д. 384–322 ж.) – Платонның шәкірті, бірақ оның философиясынан ерекшеленетін көзқарастарды ұсынды. Аристотель логика, метафизика, этика, саясат және табиғат философиясы салаларында көптеген маңызды теорияларды ұсынды. Оның «Никомахтық этика» еңбегінде моральдық қасиеттер мен бақытты өмірдің мәнін терең талдады.

4. Иммануил Кант (1724–1804) – заманауи философияның негізін қалаушы, оның еңбектері ақыл мен тәжірибе, мораль мен бостандық мәселелерін қарастырды. Канттың "Категориялық императив" концепциясы этика мен моралдің жаңа түсінігін ұсынды.

5. Жан-Жак Руссо (1712–1778) – әлеуметтік және саяси философияның ірі өкілдерінің бірі. Ол адам табиғаты мен қоғамның дамуы туралы терең ойлар айтып, өзінің «Қоғамдық келісім» еңбегінде демократиялық қоғам құру идеяларын ұсынды.

6. Фридрих Ницше (1844–1900) – философиядағы экзистенциализм мен постмодернизмнің алғышарттарын жасаушы. Оның «Құдай өлді» деген сөзі көптеген философтар мен қоғамтанушылар үшін жаңа дәуірдің басталғанын білдіреді. Ницшенің адамзат болмысы мен құндылықтар туралы ойлары қазіргі философияда маңызды орын алады.

7. Карл Маркс(1818–1883) – философ, экономист және социолог. Оның диалектикалық материализм мен таптық күрес теориясы қазіргі заманғы саясат пен экономикаға әсер етті. Марксизм әлемдегі әлеуметтік теңсіздікті түсінуге және өзгертуге бағытталған ілім болып табылады.

8. Мартин Хайдеггер (1889–1976) – экзистенциализм мен феноменологияның өкілі. Оның «Болмыс және уақыт» еңбегі адам болмысы мен тіршілік мәнін терең зерттейді. Хайдеггердің философиясы қазіргі замандағы мәдениет пен технологиялық даму мәселелерін талдауда маңызды.Бұл ғалымдар философияның әр түрлі салаларында терең ізденістер жасап, адамзаттың дүниетанымын кеңейтіп, қазіргі заманғы ойлау жүйесіне үлкен ықпал етті.

# data[].attributes.headline
Аймақтық талдау 

# data[].attributes.subject
Аймақтық талдау 

# data[].attributes.body
Томас Кунның “Ғылыми революциялардың құрылымы” еңбегінде ғылымның дамуының дәстүрлі көзқарасына қарсы шығатын бірнеше маңызды дәлелдер мен мысалдар келтірілген. Ол өз тұжырымдарын нақты ғылыми тарихтағы кейбір негізгі оқиғалар мен парадигмалық өзгерістер арқылы дәлелдейді.Сол дәлелдемелердің кейбірі:

1. Тарихи парадигмалық өзгерістердің мысалдары:

• Кун ғылымдағы өзгерістердің бірте-бірте жинақталу арқылы емес, революциялық сипатта өтетінін көрсету үшін тарихтан нақты мысалдар келтіреді. Мысалы, Коперниктің гелиоцентрлік теориясы Птолемейдің геоцентрлік теориясын алмастырған. Бұл өзгеріс астрономиядағы парадигманың түбегейлі өзгеруіне әкеліп, ғылымның басқа салаларына да әсер етті.

• Басқа мысалдарға Ньютонның механикасының классикалық механика ретінде қабылданып, кейін Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы арқылы өзгеріске ұшырауы жатады. Кун осындай парадигмалық өзгерістер ғылымның сызықты дамымайтынын, бір теорияның орнын басқасы басатынын дәлелдейді.

2. Парадигмалар мен қалыпты ғылым:

• Кун ғылымды қалыпты кезеңдер мен революциялық кезеңдерге бөледі. Қалыпты ғылым кезеңінде ғалымдар ортақ парадигма шеңберінде жұмыс істеп, оның аясында мәселелерді шешеді. Бірақ қалыпты ғылым әрдайым жаңа парадигмамен ауысады. Бұл теория ғылым тарихындағы көптеген мысалдармен дәлелденген, мысалы, Аристотельдің механикасы Ньютон механикасымен ауыстырылды.

• Кун парадигмалар ғылымдағы «линза» сияқты әрекет етіп, ғалымдардың әлемді белгілі бір шеңберде қабылдайтынын дәлелдейді. Осы арқылы ол ғалымдардың өз парадигмасы аясында зерттеу жүргізіп, қалыпты ғылымның уақытша екенін көрсетеді.

3. Аномалиялар мен дағдарыс:

• Кун ғылыми парадигмаларда аномалиялардың пайда болатынын айтады. Аномалиялар – жаңа парадигма талап ететін ескі парадигмаға сәйкес келмейтін фактілер немесе бақылаулар. Кунның дәлелдерінде аномалиялардың жинақталуы ғылымдағы дағдарысқа әкелетінін және ол дағдарыс жаңа парадигма пайда болғанға дейін жалғасатынын көрсетеді.

• Мысалы, флогистон теориясы мен оттегі теориясының арасында пайда болған аномалияларды Кун нақты дәлел ретінде келтіреді. Флогистон теориясы жану процесін түсіндіре алмай, кейін Лавуазье оттегін ашқанда, бұл теория мүлдем жойылды.

4. Жаңа парадигмалардың салыстырмалылығы:

• Кун ғылымдағы жаңа парадигмалар бұрынғы теорияларды мүлдем жаңа көзқараспен қарастыратынын атап өтеді. Мысалы, Аристотельдің табиғатты түсіндіруі Ньютонның механикасынан мүлдем өзгеше болған. Сол сияқты, кванттық механика классикалық механикаға қарағанда әлемді жаңа қырынан көрсетеді.

• Кунның дәлелдеуінше, парадигмалар арасында тікелей салыстыру жасау қиын, себебі әрбір парадигма әлемді әртүрлі түсінеді және өз әдіснамасына сүйенеді.

5. Ғылым тарихының жинақтау моделіне қарсы дәлелдер:

• Кун ғылымның даму процесін жай ғана білімнің жинақталуы деп санауға болмайтынын айтады. Мысалы, аристотельдік динамика өз уақытында толықтай логикалық және ғылыми болып саналған, бірақ оны кейінгі механика ауыстырды. Бұл жағдайлар ғылымның тарихи даму жолын жинақтау емес, әртүрлі кезеңдерде парадигмалардың ауысуы арқылы болғанын дәлелдейді.

• Ол өткен ғылым тарихындағы стереотиптердің қазіргі ғылымның дамуымен сәйкес келмейтінін және бұл ғылымның тарихын жинақтаумен түсіндіру мүмкін емес екенін алға тартады.

Қорытындылай келе,

Кунның кітабында ғылымның дамуын тек бірте-бірте қосылған фактілер мен заңдылықтар емес, парадигмалық өзгерістер арқылы дамитын күрделі процесс ретінде сипаттайтын дәлелдер келтірілген. Ол тарихтағы ірі парадигмалық өзгерістерді мысалға ала отырып, ғылымның дамуын жаңа көзқараспен қарауға шақырады.

# data[].attributes.headline
Мәтін түрінде

# data[].attributes.subject
Мәтін түрінде

# data[].attributes.attachment_link.title
Ғылым тарихы және философиясы

# data[].attributes.headline
ҚАЙТА ӨРЛЕУ ДӘУІРІНДЕГІ ӨНЕР МЕН ГУМАНИЗМ (презентация)

# data[].attributes.subject
ҚАЙТА ӨРЛЕУ ДӘУІРІНДЕГІ ӨНЕР МЕН ГУМАНИЗМ (презентация)

# data[].attributes.headline
Ғылым тарихы мен философиясы (Өз ойым)

# data[].attributes.subject
Ғылым тарихы мен философиясы (Өз ойым)

# data[].attributes.body
Ғылым тарихы және философиясы

Ғылым – адамзаттың әлемді түсінуге және оны игеруге деген ұмтылысының жемісі. Ғылымның тарихы мен философиясы оның қалай дамығанын және қоғамға қандай әсер еткенін көрсетеді.

Ғылымның даму кезеңдері. Ғылым бірнеше кезеңнен тұрады: ол алғаш пайда болды, дамыды және қазіргі заманғы ғылыми жетістіктерге жетті. Әр кезеңде қоғамның сұранысына сай өзгерістер болды, өйткені ғылым үнемі қоғамның қозғалыс күшіне айналды.

Ғылымның дүниетануға әсері. Ғылымның басты мақсаты – табиғат пен қоғамды түсіну. Бұл мақсатқа жету үшін ғалымдар тәжірибелік және теориялық әдістерді қолданады. Ежелгі заманда Конфуций, Сократ және Будда сияқты ойшылдар адамның дүниетанымын кеңейтуге үлкен үлес қосты.

Ғылымның дамуының логикасы. Ғылымның дамуының өзіндік жүйесі бар, ол адамға жаңа нәрселерді білуге, болашақты болжауға және техника жасауда көмектеседі. Платон мен Аристотель сияқты ғалымдар осы логиканың негізін қалаған.

Ежелгі ғылым. Ежелгі дәуірде Месопотамия, Египет және Грецияда алғашқы ғылыми жетістіктерге қол жеткізілді. Архимед, Пифагор және Гиппократ сияқты ғалымдар ғылымның әртүрлі саласында маңызды жаңалықтар ашты.

Орта ғасырлар мен Қайта өрлеу дәуіріндегі ғылым. Орта ғасырларда ғылымға дін әсер еткенімен, Қайта өрлеу кезеңінде жаңа идеялар мен жаңалықтар көбейді. Бұл уақытта Галилей, Коперник және Леонардо да Винчи ғылымның дамуына үлкен үлес қосты.

Жаңа заманғы ғылым. Жаңа заманда ғылым тәжірибеге негізделе бастады. Исаак Ньютон, Карл Линней және Антуан Лавуазье механика, биология және химия саласындағы жаңалықтарымен ғылымның даму бағытын өзгертті.

Классикалық емес ғылым. ХХ ғасырда салыстырмалылық теориясы мен кванттық механика сияқты жаңа идеялар пайда болды. Альберт Эйнштейн, Нильс Бор және Вернер Гейзенберг ғылымды жаңа деңгейге көтерді.

Ғылыми таным құрылымы. Ғылыми таным білім, теория, гипотеза және заңдардан тұрады. Фрэнсис Бэкон, Рене Декарт және Иммануил Кант сияқты ойшылдар бұл саланың негізін қалауда маңызды рөл атқарды.

Қорыта айтқанда, ғылым тарихы – бұл адамзаттың дамуының айнасы, оның көмегімен біз әлемді түсініп, оның заңдылықтарын біле аламыз.

# data[].attributes.headline
Ғылыммен айналысу және Ғалым болу (Макс Вебер) ЭССЕ

# data[].attributes.subject
Ғылыммен айналысу және Ғалым болу (Макс Вебер) ЭССЕ

# data[].attributes.body
Макс Вебердің «Наука как призвание и профессия» еңбегінде ғылымның шектеулері мен оның қоғамдағы рөлі терең талданады. Вебер ғылымның маңыздылығын мойындай отырып, оның негізгі шекарасын көрсетеді: ғылым өмірдің мәні немесе құндылықтары туралы сұрақтарға жауап бере алмайды. Бұл мәселе бірнеше негізгі аспектілерде көрініс табады.

Ғылымның негізгі міндеті – фактілерді зерттеу, құбылыстарды түсіндіру және практикалық мәселелерді шешу. Ол «қалай?» деген сұраққа жауап береді, бірақ «неге?» немесе «не үшін?» деген өмірдің терең сұрақтарына жауап бере алмайды. Мысалы, медицина адамның өмірін сақтап, ұзартуға тырысады, бірақ ол өмірді не үшін сақтау керектігін түсіндірмейді. Бұл сұрақтар философия мен діннің саласына жатады.

Ғылым объективті, ал құндылықтар мен этика – субъективті мәселелер. Ғалым өзінің зерттеулері арқылы нақты деректерді анықтай алады, бірақ бұл деректердің «дұрыс» немесе «бұрыс» екенін анықтау ғылымның міндетіне кірмейді. Бұл жерде Вебер ғылымның идеологиялар мен эмоциялардан тәуелсіз болуын басты артықшылығы деп көрсетеді.

Менің ойымша, ғылыммен айналысу үшін адам оған бейім болып дүниеге келуі керек сияқты. Ғалым болу – тек кітап оқып, білім алумен шектелмейді. Бұл үшін ерекше құмарлық, табандылық және ғылымға деген махаббат қажет. Ғылым – қиын жол, оған кез келген адам түсе алмайды.

Макс Вебер де осындай ой айтады. Ол қазіргі ғылымның өте терең мамандануға негізделгенін түсіндіреді. Ғалым болу үшін бір салаға толығымен еніп, соған өз өміріңді арнау керек. Әр саланың өз ережелері мен әдістері бар, сол себепті басқа салаларға өту қиын және нәтиже әрдайым жеткілікті бола бермейді. Ғалым нақты жетістікке жету үшін өз ісін шын жүректен жақсы көріп, құмарлықпен айналысуы қажет.

Ғалым болу оңай емес. Бұл тек оқығанды түсіну емес, жаңа нәрсе ойлап табу, зерттеу, қателесуден қорықпау, және үнемі ізденуде болу. Сол себепті, меніңше, ғалымдар ерекше адамдар, олар ғылымға жаралғандай көрінеді.

Қорыта айтқанда, ғылым – табандылық пен үлкен арнауды талап ететін жұмыс. Оған қызығып қана қоймай, оған шын берілу керек. Ғылыммен шын айналысатын адамдар – нағыз ғалымдар!

Ал өмірдің мәні туралы сұрақтарға жауап беру үшін адам дінге, философияға немесе өнерге жүгінеді. Бұл салалар адамның рухани қажеттіліктерін қанағаттандырады, ал ғылым тек осы салаларға сыртқы жағынан қарауға мүмкіндік береді. Вебердің айтуынша, бұл шектеу ғылымды әлсіз етпейді, керісінше, оны нақты әрі сенімді құрал ретінде көрсетеді.

Осыларды оқып, ойлана отырып, бір сұрақ туындайды: ғылым жақсылық пен жамандықты ойлай ма? Өйткені ғылым тек пайдалы нәрселерге ғана емес, кейде жаман мақсаттарға да қызмет етеді.

Мысалы, Роберт Оппенгеймер атом бомбасын ойлап тапқан кезде, бұл үлкен ғылыми табыс болды. Бірақ сол табыс қаншама адамның өмірін қиып, сансыз қайғы әкелді. Ғылымның көмегімен жасалған жетістіктер кейде адамзат үшін қайғылы салдарға әкелетінін көріп отырмыз. Адамзатты алға жылжытуға тиіс ғылым зұлымдық құралына айналып кеткендей болады.

Сонда ғылым жақсылық пен жамандықты ажыратуы керек пе? Немесе бұл ғалымдардың міндеті ме? Ғылымның табиғаты объективті, ол тек шындықты зерттейді және жаңа мүмкіндіктер ашады. Ал сол мүмкіндіктерді қалай қолдану – адамның, яғни қоғамның немесе биліктің қолында. Бірақ бұл сұрақтың жауабы оңай емес.

Бәлкім, ғылым белгілі бір моральдық шекаралармен шектелуі керек шығар? Ғалымдар өз еңбектерінің қандай мақсатта қолданылатынын түсініп, оған жауапкершілікпен қарағаны дұрыс. Себебі ғылымның қолында әлемді жақсартуға да, қиратуға да күш бар.

Ғылымның жақсылық пен жамандықты бөліп-жаруы қиын. Бірақ ғалымдар өз зерттеулерінің салдарын терең ойлап, олардың адамзатқа пайда әкелетін жолын таңдауы маңызды. Бұл – ғылымның ғана емес, бүкіл қоғамның алдындағы басты жауапкершілік.

Қорыта келе, Макс Вебердің ойынша, ғылым – бұл адам өмірін жеңілдететін, шынайы білім беретін құрал. Бірақ адамның өмір сүру мақсатын түсіндіру немесе мәнін анықтау оның шегінен тыс. Ғылым мен руханилықтың осы бөлінуі адамдардың өз таңдауларын жасауға еркіндік береді. Өмірдің мәні мен құндылықтарын түсіну – әр адамның жеке рухани ізденісі мен шешімі.

Бұл идеялар бізді ғылым мен рухани ізденістің үйлесімін табуға шабыттандырады. Ғылым арқылы әлемді түсініп, рухани салалар арқылы өзімізді табамыз.

# data[].attributes.headline
Жобаның сұлбасы

# data[].attributes.subject
Жобаның сұлбасы

# data[].attributes.attachment_link.title
Ноосфера_жоба

# data[].attributes.headline
Менің дүниеге көзқарасым

# data[].attributes.subject
Менің дүниеге көзқарасым

# data[].attributes.body
Дүниеге көзқарас — бұл адамның әлемді қабылдауы, оны түсінуі мен оған деген қарым-қатынасы. Ол әрбір адамның жеке өмірлік тәжірибесінен, білімінен, мәдениетінен, тәрбиеcінен, дінінен және әлеуметтік ортасынан қалыптасады. Адамның дүниеге көзқарасы неғұрлым кең болса, ол әлемді соғұрлым тереңірек түсініп, оған дұрыс баға бере алады.

Әлемдегі барлық нәрсе бір-бірімен байланысты. Мысалы, табиғаттағы гүлдің ашылуы мен адамның өміріндегі әрбір кезеңнің байланысын қарастыруға болады. Әрбір гүлдің пісіп, гүлдеуі де белгілі бір циклді талап етеді: тұқымның жерге түсуі, тамырланып өсуі, содан соң гүлдеуі. Адам өмірінде де осындай кезеңдер бар: туғаннан бастап, балалық шағы, жастық шақ, қарттық — бұл да табиғаттың бір түрі. Дүниеге көзқарас тұрғысынан бұл құбылыстарды бір-бірімен салыстыру, олардың табиғи циклін түсіну адамды терең ойлануға мәжбүр етеді.

Көбіне адамдар өздерін табиғаттан бөлек, тәуелсіз санайды. Бірақ бұл — қателік. Мысалы, бізді қоршаған ауа, су, топырақ — бәрі біздің өміріміз үшін маңызды. Адамды қоршаған ортадан бөліп қарау мүмкін емес, өйткені оның өмірі осы ортаға тікелей байланысты. Егер бір ағаш құласа, ол ағаштың түбірі мен тамырынан тіршілік беретін қуатымызды жоғалтамыз деген сөз емес. Бірақ, егер бәріміз табиғатқа деген көзқарасымызды өзгертіп, оны қорғауға тырыссақ, дүниеге деген көзқарасымыз да жақсарар еді.Әрбір адамның дүниеге деген көзқарасы өткен мен болашақтың арасындағы байланысты түсінуінде де жатыр. Бүгінгі күні қабылданған шешімдеріміз — ертеңгі әлемнің негізі. Мысалы, экология мәселесін алайық. Егер біз бүгін табиғатқа зиян келтірсек,ертеңгі күнде оның зардаптарын көреміз. Бірақ осыған қарамастан, адамдар көп жағдайда өз әрекеттерінің болашақтағы әсерін түсінбей жатады.

Әрбір мәдениетте дүниеге деген ерекше көзқарас қалыптасқан. Мысалы, шығыс мәдениеттерінде адам табиғаттың бір бөлігі ретінде қарастырылады, ол табиғатпен үйлесімде өмір сүруге тырысады. Батыс мәдениетінде, керісінше, адам табиғаттан тәуелсіз, өз құндылықтары мен мақсаттарына жету үшін оны өзгертуге дайын. Бұл екі көзқарас өзара түрлі нәтижелерге әкелуі мүмкін, бірақ олардың әрқайсысының өзіндік дұрыс тұстары бар.

Өмір мен өлім — дүниеге көзқарастың маңызды құрамдас бөлігі. Біреулер өмірді қысқа әрі мәнді деп қабылдаса, екіншілері оның мәнін ұзақ уақыт іздейді. Өлім — бұл бір күн келетін, бірақ оны алдын ала түсініп, оған дайын болу әрбір адамның дүниеге көзқарасын өзгерте алады. Өмірдің өтіп кетуінің мәнін түсіну, өлімнің соңғы шек емес, табиғи циклдің бір бөлігі екеніне көз жеткізу адамды тыныштандырып, өмірге деген тереңірек көзқарас қалыптастыруға көмектеседі.

Қорытынды

Дүниеге көзқарас — бұл өмірдің мәнін, табиғат пен адам арасындағы байланысты, уақыттың шексіздігін түсіну және бағалау болып табылады. Әрбір адам өзінше ойлай отырып, осы дүниеде өз орнын табуға тырысады. Әркімнің көзқарасы әр түрлі болуы мүмкін, бірақ бір нәрсе анық: біз бәріміз осы әлемнің бөлшегіміз, және осыны түсіну өмірімізді байытады.